Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 67/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z lit a, art 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 14 ust 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2015 poz 1804
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2017 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w [...] w zakresie pkt 1 zaskarżonej decyzji, uchylił decyzję Wojewody [...]z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w pkt 1 orzekającą, że nieruchomości stanowiące części dawnych parcel katastralnych nr [...] i [...] (składających się na obecną działkę nr [...]), na których znajdował się zespół pałacowo-parkowy w [...] nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) - zwanego dalej "dekretem" i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tej części.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]września 2013 r., orzekł w pkt 1, że nieruchomości stanowiące części dawnych parcel katastralnych nr [...] i [...] (składających się na obecną działkę nr [...]), na których znajdował się zespół pałacowo-parkowy w [...] nie podpadły pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Argumentując rozstrzygnięcie podjęte w pkt 1 Wojewoda podkreślił, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że zespół pałacowo – parkowy nie miał związku funkcjonalnego z częścią folwarczną majątku. Położenie oficyny pałacowej, która znajduje się tuż przy podwórzu folwarcznym wskazuje na brak tego związku. Obecnie podwórze i oficyna wchodzą w skład jednej działki ([...]). Zdaniem Wojewody jest to budynek, który mógł spełniać funkcję siedziby zarządcy majątku w [...]. Dwór i park były de facto oderwane od reszty majątku i spełniały funkcję rezydencji właściciela ziemskiego, służyły wyłącznie do celów mieszkalno–wypoczynkowych. Odwołanie od powyższej decyzji w zakresie jej pkt 1 złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...], zarzucając tej decyzji wady powodujące jej nieważność. W uzasadnieniu Agencja wskazała, że określony w pkt 1 decyzji z dnia [...] września 2013 r. zespół pałacowo – parkowy w [...] nigdy nie został przekazany do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, a obecnie znajduje się we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w [...]. Agencja podniosła, że z dokonanych ustaleń wynika, iż właścicielem tego zespołu była Gmina [...], która powinna być adresatem decyzji w pkt 1, jak również uczestnikiem postępowania. Na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 Kpa, decyzja jest dotknięta wadą nieważności i powinna zostać uchylona.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...]w pkt 1 i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tej części. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister nie kwestionował faktu, że wnioskodawcy dowiedli swoje następstwo prawne po M.T., która zawarła umowę z Bankiem [...] w [...] z dnia [...] maja 1939 r. dotyczącą sprzedaży nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w [...]. Minister wskazał, że zgodnie z obowiązującym na terenie województwa [...] Kodeksem cywilnym niemieckim (BGB), skuteczne przeniesienie własności nieruchomości uwarunkowane było spełnieniem trzech przesłanek: zawarciem umowy obligacyjnej, tzw. powzdaniem – zawarciem umowy rzeczowej oraz ujawnieniem nowych wpisów w księdze wieczystej. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2005 r., z którego wynika, że wpis do księgi wieczystej dotyczący przedmiotowej nieruchomości nastąpił w czasie okupacji, tj. w dniu [...] grudnia 1942 r. Minister powołał przepis art. 2 ust. 2 dekretu, który wskazuje na nieważność wszystkich prawnych lub fizycznych działów nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonanych po dniu 1 września 1939 r. Wynika z tego, że wpis do ksiąg wieczystych, który nastąpił w czasie okupacji niemieckiej, nie świadczy o tym, by M. T. mogła być uznana za przedwojennego właściciela nieruchomości, a tylko osoby lub ich następcy prawni mogą być w rozumieniu dekretu stronami postępowania administracyjnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że z punktu widzenia dekretu, za bezskuteczną należy uznać każdą transakcję, która po dniu 1 września 1939 r. miałaby wywołać skutek w postaci zmniejszenia powierzchni nieruchomości ziemskiej. Zdaniem organu, na podstawie ustalonych okoliczności sprawy należy uznać postępowanie za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 Kpa, mając na względzie brak interesu prawnego wnioskodawców, a co za tym idzie brak ich legitymacji do bycia stroną postepowania na podstawie art. 28 Kpa. Owa bezprzedmiotowość miała miejsce już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Mając na względzie powyższe okoliczności Minister decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. uchylił nieprawidłową decyzję organu pierwszej instancji w zaskarżonej części i umorzył prowadzone przez Wojewodę w tym zakresie postępowanie.

Minister odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w [...], uznał je za nieuzasadnione wskazując, na brak aktualnego tytułu prawnego Gminy [...] do nieruchomości objętych żądaniem zawartym we wniosku strony.

Ze skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła E.W., wnosząc o uwzględnienie skargi w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: a) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa poprzez dokonanie oceny stanu faktycznego w sposób dowolny i sprzeczny z wnioskami logicznie dającymi się wywieść ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; 2) art. 28 Kpa poprzez przyjęcie, że skarżąca nie jest stroną postępowania; 3) art. 107 § 2 i 3 Kpa poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, w szczególności nieodniesienie się do wszystkich okoliczności faktycznych wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego; 4) art. 97 § 4 Kpa poprzez niezawieszenie z urzędu postępowania administracyjnego pomimo, iż jego rozstrzygnięcie zależało od stwierdzenia przez sąd cywilny ważności lub nieważności umowy nabycia nieruchomości; 5) art. 80 w zw. z art. 76 § 1 Kpa poprzez fakt, iż organ mogąc skorzystać z dowodów bezpośrednich, w tym dokumentów urzędowych, zastąpił je dowodami pośrednimi, to jest ewidencjami z lat powojennych gromadzonymi przez nieustalony bliżej podmiot; 6) art. 138 § 1 pkt 2 Kpa poprzez jego zastosowanie będące wynikiem wyżej opisanych naruszeń oraz błędnej interpretacji wskazanych przepisów prawa materialnego jak również poprzez jego wadliwe zastosowanie polegające na wydaniu orzeczenia nieprzewidzianego w art. 138 Kpa, to jest orzeczenia o częściowym uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i w tym zakresie umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego, bez rozstrzygnięcia o pozostałej części decyzji organu pierwszej instancji; 7) art. 129 § 2 Kpa poprzez rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Ponadto zaskarżonej decyzji zarzuciła: b) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia: 1) art. 2 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez przyjęcie, iż nieważność prawnych lub fizycznych działów nieruchomości dokonanych po dniu 1 września 1939 r. odnosi się także do nieruchomości stanowiącej zespół pałacowo-parkowy, nie mającej związku funkcjonalnego z częścią gospodarczą majątku, a więc nie mającej charakteru rolniczego, gdy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu odnosi się tylko do nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym; 2) art. 2 ust. 2 dekretu w zw. z art. 56 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeksu zobowiązań poprzez przyjęcie, iż z przepisu art. 2 ust. 2 dekretu wynika nieważność przeniesienia własności nieruchomości, jeśli wśród tych nieruchomości znajdowały się nieruchomości ziemskie wymienione w art. 2 ust. 2 lit. e dekretu dokonanych po dniu 1 września 1939 r., gdy tymczasem z treści tego przepisu wynika jedynie nieważność prawnych lub fizycznych działów nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 2 lit. e dekretu dokonanych po dniu 1 września 1939 r., a gdy umowa dotyczyła także zbycia innych nieruchomości, to w zakresie odnoszącym się do tych innych nieruchomości uznać należy ją za ważną; 3) art. 56 § 2 Kodeksu zobowiązań poprzez przyjęcie, iż ewentualna nieważność części umowy sprzedaży nieruchomości oznacza, iż cała umowa jest nieważna, gdy tymczasem zgodnie z domniemaniem zawartym w tym przepisie umowa ta w pozostałej części pozostawała ważna. Argumenty na poparcie zasadności skargi skarżąca przedstawiła w obszernym uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Trafnie wskazała E. W., że w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał zaskarżoną decyzję z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 127 § 1 i art. 28 Kpa uznając za stronę postępowania Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...], odwołującą się od rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r., z tego powodu, że wspomniana wyżej Agencja włada częściami dawnych parcel katastralnych, co świadczy o jej interesie prawnym w niniejszym postępowaniu. Faktem jest to, że w odwołaniu ANR OT w [...] powołała się na to, że sporny grunt znajduje się w jej władaniu. Jednak ze znajdującego się w aktach sprawy wykazu właścicieli i władających, sporządzonego przez Starostę [...] w dniu [...] października 2012 r. nie wynika, aby Agencja była podmiotem władającym spornym gruntem na podstawie konkretnego tytułu prawnorzeczowego. Z tego wykazu wynika, że właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (odnosząca się do dawnych parcel nr [...] i [...]) jest [...] Sp. z o. o. Spółka Komandytowa. W aktach sprawy brak jest odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla spornego gruntu. W odwołaniu Agencja wskazała natomiast, że zespół pałacowo-parkowy w [...] nie został przekazany do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Organ odwoławczy nie wyjaśnił zatem, czy rzeczywiście sporny grunt znajduje się we władaniu Agencji i jaki to władanie ma charakter.

Trzeba wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1491) Agencja Nieruchomości Rolnych – co do zasady - wykonuje prawa właścicielskie Skarbu Państwa do określonego mienia Skarbu Państwa albo jest właścicielem mienia nabytego ze środków własnych na potrzeby działalności Biura Prezesa i Oddziałów Terenowych Agencji.

Uszło uwadze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, że bezpośredni interes prawny, pojmowany jako kategoria prawa materialnego, nie przysługuje Agencji Nieruchomości Rolnych w odniesieniu do nieruchomości, których Agencja ta nie jest właścicielem albo użytkownikiem wieczystym. Rozstrzygnięcie sprawy w stosunku do nieruchomości stanowiących własność innego podmiotu nie zmienia sytuacji prawnej Agencji Nieruchomości Rolnych w odniesieniu do nieruchomości (działek), których jest właścicielem. Nie implikuje też w żadnym zakresie wyniku sprawy w stosunku do tychże działek. Prawa Agencji Nieruchomości Rolnych i interes prawny z nich wynikający są bowiem autonomiczne i niekolizyjne w stosunku do praw i interesu prawnego innego podmiotu. W takiej sytuacji zaakceptowano pogląd organu, który umorzył postępowanie odwoławcze, z tego powodu, że Agencja Nieruchomości rolnych nie ma interesu prawnego w stosunku do działek, których właścicielem jest inny podmiot (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2570/14). Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie doszło zatem do merytorycznego rozpatrzenia odwołania bez wyjaśnienia na jakim tytule prawnym Agencja Nieruchomości Rolnych OT w [...] opiera swój interes prawny do bycia stroną postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa, uprawnioną do wniesienia odwołania.

Rację ma także E. W., że w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał zaskarżoną decyzję z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 28 Kpa oraz w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu uznając, że następcy prawni M. T. (S.) nie mają w niniejszym postępowaniu legitymacji do bycia stroną zainicjowanego wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012 r. postępowania w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomości stanowiące dawne parcele katastralne nr: [...] i [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zgodzić należało się ze skarżącą, że dekret obejmował swym zakresem przedmiotowym jedynie nieruchomości ziemskie, co wynika z przepisu art. 2 dekretu. Także z § 11 ust. 3 i § 12 rozporządzenia wynikało, że przejęciu przez Skarb Państwa podlegają majątki (nieruchomości) ziemskie. Tymczasem Wojewoda [...] w pkt 1 decyzji z dnia [...] września 2013 r. stwierdził, w oparciu o przepis § 5 rozporządzenia, że dawne parcele katastralne nr: [...] i [...], wchodzące w skład przedwojennego majątku [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ponieważ w dniu wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.) na parcelach tych znajdował się zespół pałacowo-parkowy w [...], który nie pozostawał w tzw. związku funkcjonalnym w folwarczną częścią majątku [...], ponieważ dwór i park były de facto oderwane od reszty tego majątku, spełniały funkcję rezydencji właściciela ziemskiego, służyły wyłącznie celom mieszkalno-wypoczynkowym, a zatem nie były konieczne do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził natomiast, bez jakiejkolwiek analizy i oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie dotyczącym charakteru spornych nieruchomości, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie przepis art. 2 ust. 2 dekretu, zgodnie z którym nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Z powyższego wynika, że organ odwoławczy, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, zanegował stanowisko organu I instancji w zakresie ustalenia, że przedmiotowe nieruchomości nie miały charakteru nieruchomości funkcjonalnie powiązanych z folwarczną częścią majątku w [...] i przez to mogących służyć celom z art. 1 ust. 2 dekretu.

Rację należało przyznać skarżącej, że przepis art. 2 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu miał zastosowanie jedynie do nieruchomości ziemskich, a więc nieruchomości o charakterze rolniczym, które w dacie nacjonalizacji były lub po nacjonalizacji mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Reżim prawny przepisu art. 2 ust. 2 dekretu miał również zastosowanie do nieruchomości nie mających stricte charakteru rolniczego, które pozostawały w tzw. związku funkcjonalnym z częścią dawnego majątku o charakterze rolniczym i przez to mogły być przejęte przez Skarb Państwa w trybie dekretu, ponieważ nadawały się na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu.

Aby zatem ocenić, czy w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 2 ust. 2 dekretu organ odwoławczy winien wpierw ustalić, czy sporne nieruchomości miały charakter nieruchomości ziemskich, czego organ II instancji nie uczynił.

Sąd podziela – co do zasady - stanowisko E. W., że w stanie prawnym obowiązującym [...] września 1944 r. (w dacie nacjonalizacji) przyjmowano, że sankcja nieważności, jeżeli chodzi o sprzeczność umowy z porządkiem publicznym, czy ustawą, mogła dotyczyć tylko niektórych samodzielnych postanowień umowy, co wynika z ówcześnie obowiązującego przepisu art. 56 Kodeksu zobowiązań z dnia 27 października 1933 r. (Dz. U. Nr 82, poz. 598 ze zm.). Zatem niewykluczone, że umowa z dnia [...] maja 1939 r., zawarta przez M. T. z [...] - jeżeli okazałoby się, że parcele wymienione w pkt 1 decyzji pierwszoinstancyjnej nie stanowiły nieruchomości ziemskich lub nieruchomości funkcjonalnie związanych z rolniczą częścią majątku [...] - w zakresie dotyczącym tychże parcel byłaby ważna na gruncie sprawy o stwierdzenie podpadania przedmiotowych nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przepis art. 2 ust. 2 dekretu nie miałby bowiem wówczas zastosowania. Zagadnienie to winno być wyjaśnione przed wydaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji kończącej sprawę w administracyjnym toku instancji.

Odnosząc się do innych zagadnień podniesionych w skardze trzeba wskazać, że w niniejszej sprawie, wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie miałby zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 Kpa z tego powodu, że kwestia ważności wskazanej umowy z dnia [...] maja 1939 r. musiałaby być – jak twierdzi skarżąca - rozstrzygnięta przez sąd powszechny. Trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość bądź jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Kryteria, warunki (przesłanki) jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia pozwala organowi administracji publicznej, a nie sądowi powszechnemu na orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w odniesieniu do wszystkich wymienionych w nim przesłanek przesądzających o możliwości przeznaczenia jej na cele reformy rolnej. Wobec tego skoro przepis art. 2 ust. 2 dekretu jest funkcjonalnie powiązany z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to w toku postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia winno zostać ustalone, czy część dawnego majątku [...], stanowiąca przedmiotowe parcele podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a w konsekwencji, czy w sprawie miał zastosowanie przepis art. 2 ust. 2 dekretu. Sprawa o stwierdzenie podpadania nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jest sprawą cywilną, rozstrzyganą w postępowaniu administracyjnym, dlatego też na użytek tej sprawy organy administracji publicznej samodzielnie wyjaśniają sprawę m.in. w zakresie określonym w treści art. 2 ust. 2 dekretu. Gdyby przyjąć, że to sąd powszechny ma ustalać w postępowaniu cywilnym czy w sprawie o podpadanie nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu miał zastosowanie przepis art. 2 ust. 2 dekretu, wówczas musiałby ocieniać, czy dana nieruchomość miała charakter nieruchomości ziemskiej, co świadczyłoby o tym, że sąd powszechny orzekł w sprawie do której rozpoznania nie był właściwy. Jak wspomniano wyżej okoliczności dotyczące charakteru nieruchomości w postępowaniu administracyjnym uregulowanym w § 5 rozporządzenia wyjaśnia i ocenia właściwy organ administracji publicznej.

Sąd zwraca uwagę, że to art. 1 rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1 września 1919 r. normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz. U Nr 73, poz. 428 ze zm.) stanowił, że umowa o przeniesieniu prawa własności nieruchomości ziemskich wymaga dla swej ważności zezwolenia władzy państwowej. Według art. 2 tego rozporządzenia w wymienionych w nim przypadkach zezwolenie władzy państwowej nie jest wymagane. Natomiast art. 8 rozporządzenia przewidywał, że zmiany tytułu własności, z wyłączeniem wypadków przewidzianych w art. 2, dokonane z pominięciem lub niezgodnie z decyzją właściwej władzy są nieważne. O nieważności orzekały właściwe sądy na skutek powództwa właściwych urzędów ziemskich. Sposób ujęcia w tym przepisie skutków naruszenia wymogu uzyskania zezwolenia władzy państwowej, zdawał się wskazywać, iż nie zastosowano w nim konstrukcji nieważności bezwzględnej, co oznacza, iż o nieważności przeniesienia konkretnej własności ziemskiej nie można mówić, gdy w tej sprawie - na podstawie przytoczonego art. 8 rozporządzenia tymczasowego - nie zapadło orzeczenie właściwego sądu. Wobec tego jedynie w sytuacji, gdy umowa przenosząca własność nieruchomości została zawarta bez zezwolenia władzy państwowej wymagane było uzyskanie orzeczenia właściwego sądu stwierdzającego nieważność określonej umowy, aby w sprawie administracyjnej o stwierdzenie podpadania nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 2 lit. e dekretu powołać się na nieważność czynności prawnej.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy rozstrzygnął w decyzji odwoławczej w sposób nieprzewidziany przez art. 138 Kpa. Zgodnie z przepisem art. 138 § 1 pkt 2 Kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Nie budzi wątpliwości Sądu, że wydana w niniejszej sprawie przez Wojewodę [...] decyzja z dnia [...] września 2013 r. ma charakter podzielny, co do rozstrzygnięcia. Skoro więc decyzja ta została zaskarżona odwołaniem, co do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 tej decyzji, to organ odwoławczy nie naruszył przepisu art. 138 § 1 pkt 2 Kpa poprzez to, że uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1 i w tej części umorzył postępowanie prowadzone przed organem I instancji. Gdyby organ, na skutek odwołania dotyczącego pkt 1 decyzji pierwszoinstancyjnej, uchylił decyzję Wojewody [...] w całości i umorzył (całe) postępowanie pierwszoinstancyjne, wówczas w części wychodzącej poza zakres zaskarżenia odwołaniem organ wyższego stopnia prowadziłby postępowanie odwoławcze i wydałby decyzję odwoławczą z urzędu, czego przepisy Działu II Rozdziału 10 Kpa regulujące postępowanie odwoławcze nie przewidują.

Błędne jest stanowisko skarżącej, że w niniejszej sprawie został naruszony przepis art. 129 § 2 Kpa. Decyzja pierwszoinstancyjna została doręczona Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] w dniu [...] września 2013 r. Odwołanie zostało wniesione za pośrednictwem poczty w ostatnim dniu terminu do wniesienia odwołania, tj. w dniu [...] października 2013 r. Wobec tego odwołanie od rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. zostało wniesione w terminie.

Jeżeli chodzi o podnoszony zarzut naruszenia art. 80 w zw. z art. 76 § 1 Kpa Sąd zwraca uwagę, że dla ustalenia stosunków własnościowych w niniejszej sprawie, w stanie prawnym obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu na ziemiach zachodnich okupowanej II Rzeczypospolitej obowiązywał kodeks cywilny niemiecki (BGB). Zgodnie z przepisem § 313 BGB umowa, którą jedna strona obowiązuje się przenieść własność gruntu, musi być stwierdzona dokumentem sądowym lub notarialnym. Umowa, zawarta bez zachowania tej formy, staje się ważną w całej swej osnowie, jeżeli nastąpią powzdanie i wpis do księgi wieczystej. Z kolei przepis § 873 BGB przewidywał, że do przeniesienia własności gruntu, do obciążenia gruntu jakiem prawem, jako też do przeniesienia lub obciążenia takiego prawa, potrzebną jest, o ile ustawa inaczej nie postanawia, zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła, tudzież aby wpisano tę zmianę w księgę wieczystą. Przed wpisaniem uczestnicy są związani zgodą tylko wtedy, gdy oświadczenia ich zostały stwierdzone dokumentem sądowym lub notarialnym, albo gdy złożono je wobec wydziału hipotecznego lub wręczono je temuż, albo gdy uprawniony wręczył drugiej stronie zezwolenie na wpis, odpowiadające przepisom ustawy o postępowaniu dotyczącym księgi wieczystej. Wedle zaś § 925 BGB zgodę zbywającego i nabywcy wymaganą wedle § 873 do przeniesienia własności gruntu (powzdanie), należy oświadczyć wobec wydziału hipotecznego, przyczym obie strony muszą być równocześnie obecne. Powzdanie dokonane warunkowo lub z oznaczeniem czasu, jest bezskuteczne.

Z powyższych przepisów wynika, że do przeniesienia własności nieruchomości było wymagane: 1) zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości; 2) zgoda zbywającego i nabywcy na przeniesienie własności gruntu na wpisanie zmiany w prawie do księgi wieczystej, tzw. powzdanie (inaczej przewłaszczenie) rodzące skutek rozporządzający; 3) wpis zmiany w prawie do księgi wieczystej mający charakter konstytutywny. Wobec tego rację ma skarżąca, że ocena stanu prawnego nieruchomości przejętej w trybie dekretu w dacie 13 września 1944 r. musi opierać się dokumentach notarialnych i sądowych. Dowody w postaci ewidencji, które mają charakter jedynie informacyjny, mogą stanowić dodatkowe dowody, np. w zakresie ustalenia cech szczególnych nieruchomości (rodzaju gruntu, charakteru zabudowy na gruncie itd.).

W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pierwszej kolejności wyjaśni i oceni, czy Agencja Nieruchomości Rolnych OT w [...] ma przymiot strony niniejszego postępowania administracyjnego i czy może skutecznie wnieść odwołanie od pkt 1 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. Jeżeli organ odwoławczy ustali, że Agencji nie przysługuje w stosunku do przedmiotowego mienia określony tytuł prawnorzeczowy wówczas rozważy zastosowanie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 Kpa. Jeżeli natomiast organ odwoławczy ustali, że odwołująca się Agencja takim tytułem się legitymuje, to wyjaśni i oceni jaki charakter miały parcele wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. i czy podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ odwoławczy podejmie dalsze czynności lub wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).