Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2587/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a), art. 20 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 27 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 24 ust. 11
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA del. Marek Olejnik, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2458/13 w sprawie ze skargi Z. M. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 24 czerwca 2013 r. nr IPPB2/415-304/13-5/MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz Z. M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1.1. Wyrokiem z 24 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2458/13, uwzględnił skargę Z. M. – nazywanej dalej "Skarżącą", i uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z 24 czerwca 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

1.2. Stan sprawy Sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Skarżąca wyjaśniła, że jest pracownikiem [FP] sp. z o.o. (nazywanej dalej Spółką). Właścicielem Spółki jest [FN] sp. z o.o., której udziały posiada [FC]. Właścicielem tej ostatniej jest [FI]., spółka akcyjna prawa amerykańskiego.

[FI] w ramach programu przyznawania akcji (Restricted Stock Award), którym została objęta Skarżąca, przyznaje wybranym pracownikom swoje nieuprzywilejowane akcje. Akcje objęte są zabezpieczeniem, zgodnie z którym przez określony czas nie można ich zbywać. Zabezpieczenie wygasa co roku w stosunku do 1/3 przyznanych akcji. Jeśli stosunek pracy pomiędzy pracownikiem a [FI]. lub jej spółką zależną, w tym [FP], wygaśnie wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat (6 lat w przypadku dyrektorów), niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy [FI] lub jej spółki zależnej, wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa do akcji stają się automatycznie prawami przysługującymi. Jeśli stosunek pracy ulega rozwiązaniu z winy pracownika lub z powodów innych, niż wymienione wyżej, wszystkie nieprzysługujące prawa do akcji wygasają, zaś akcje przepadają na rzecz [FI] Spółka ta przetrzymuje w depozycie certyfikaty reprezentujące akcje przez czas, w jakim obowiązuje powyższe zabezpieczenie. Pracownik nie ma prawa zbywać akcji podlegających zabezpieczeniu.

[FI] przyznaje akcje w danym roku kalendarzowym, o czym pisemnie informuje pracowników – lecz efektywnie akcje te zapisywane są na koncie maklerskim należącym do Skarżącej na przykład w roku następnym oraz w latach kolejnych i od tej daty liczone są terminy, o których mowa wyżej, np. akcje przyznane formalnie w 2011 r. efektywnie zostały zapisane na koncie pracownika dopiero w kwietniu 2012 r. Przy czym na dzień zawiadomienia Skarżąca nie nabywa praw akcjonariusza. Prawa te materializują się dopiero wraz z fizycznym zapisem akcji na rachunku maklerskim (1/3 przyznanej puli każdego roku). W okresie zabezpieczenia właścicielem akcji jest [FI] Prawo do czerpania korzyści z akcji Skarżąca uzyskuje z dniem fizycznego zapisu tych akcji na rachunku maklerskim. Według wiedzy Skarżącej udział wartości nieruchomości w majątku [FI] jest niższy niż 50%.

1.3. W związku z tak opisanym programem Skarżąca zadała pytania:

1) Czy otrzymanie w ramach programu Restricted Stock Award akcji w formie zaświadczenia o przyznaniu akcji lub też w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim powoduje, że po stronie Skarżącej powstaje przychód do opodatkowania? Jeśli tak, to jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przychód ten powstaje (data zawiadomienia o przyznaniu akcji, czy też data, w której akcje fizycznie zapisywane są na rachunku maklerskim) oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych? Co jest podstawą opodatkowania?

2) Czy w momencie sprzedaży akcji po stronie Skarżącej powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych?

1.4. Zdaniem Skarżącej, w momencie otrzymania akcji (w formie zaświadczenia o przyznaniu akcji lub też w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim) po jej stronie nie powstaje przychód, ponieważ nie istnieje realne przysporzenie w jej majątku. Przychód powstanie dopiero w momencie zbycia akcji. Będzie to przychód z kapitałów pieniężnych, o których jest mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z 26 lipca 1992 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012r. poz. 361 ze zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.d.o.f.".

1.5. We wspomnianej na wstępie interpretacji indywidualnej Minister Finansów zgodził się ze Skarżącą, że samo przyznanie akcji w formie zaświadczenia (bez prawa do dysponowania nimi) nie będzie skutkowało powstaniem przychodu. Organ uznał również za trafne stanowisko Skarżącej, co do kwalifikacji źródła przychodu w momencie sprzedaży akcji. W pozostałym zakresie Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącej za błędne.

Zdaniem organu, przychód po stronie Skarżącej powstanie w momencie nieodpłatnego otrzymania akcji spółki amerykańskiej w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim (art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f.). Z dniem fizycznego zapisu akcji na rachunku maklerskim Skarżąca dysponować będzie prawami i przywilejami należnymi akcjonariuszom, ponieważ z tym momentem uzyskała prawo do czerpania korzyści wynikających z akcji. Po stronie Skarżącej wystąpi więc przysporzenie majątkowe, ponieważ, aby czerpać korzyści z akcji musiałaby ona nabyć akcje za określoną cenę, a w związku z nieodpłatnym nabyciem akcji wydatków takich nie poniosła. Skarżąca odnosi korzyści otrzymując akcje spółki, z którą nie wiąże jej stosunek pracy.

Organ interpretacyjny odwołał się przy tym do art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 7 oraz art. 14 ust. 1 i 2 umowy z 8 października 1974 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz. U. z 1976 r. nr 31, poz. 178) – powoływanej dalej jako "umowa", a także art. 21 ust. 1 Modelowej Konwencji OECD. Wywiódł, że nieodpłatne świadczenie z tytułu otrzymania akcji nie jest zyskiem lub walorem kapitałowym, dlatego też względem niego nie stosuje się art. 14, lecz art. 5 umowy. Do opodatkowania dochodu z tytułu nabycia przez Skarżącą akcji spółki amerykańskiej, jako uczestnika programu Restricted Stock Award, mają zastosowanie przepisy u.p.d.o.f. Przychód Skarżącej należy zatem zaliczyć do innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 tej ustawy. Tego rodzaju przychód występuje w każdym przypadku, gdy u podatnika występują realne korzyści majątkowe, a więc również przysporzenie w postaci nieodpłatnego świadczenia otrzymanego od podmiotu, z którym beneficjenta nie łączy stosunek pracy. W przypadku akcji otrzymanych nieodpłatnie będzie to przychód odpowiadający wartości rynkowej akcji z dnia ich otrzymania, tj. w momencie zapisu na rachunku maklerskim Skarżącej, opodatkowany na zasadach ogólnych (art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f.).

Zdaniem Ministra Finansów, w momencie sprzedaży nieodpłatnie nabytych akcji spółki amerykańskiej po stronie Skarżącej powstaje natomiast przychód podlegający opodatkowaniu, który należy zakwalifikować do przychodów z kapitałów pieniężnych, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. Po bezskutecznym wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą interpretację indywidualną.

W skardze podniesiono zarzut naruszenia między innymi art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. w zw. z art. 20 ust. 1 tej ustawy.

2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę na podstawie art. 146 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".

3.2. Wskazując na art. 17 ust. 9, art. 20 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 38 oraz art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nieodpłatne objęcie akcji jest neutralne podatkowo. Podlegający opodatkowaniu przychód powstaje natomiast dopiero wraz z odpłatnym zbyciem akcji, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Powyższe wynika również z definicji przychodu zawartej w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., skoro wprost wyłączono z niej przychody, o których jest mowa we wspomnianym art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a), czyli przychody z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Pamiętać przy tym należy, że akcje są papierami wartościowymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r., nr 211, poz. 1384 ze zm.). Jak trafnie zauważała we wniosku Skarżąca, ponieważ akcje inkorporują określone uprawnienia akcjonariusza wobec spółki akcyjnej, nabywając akcje podatnik nabywa jedynie określone uprawnienia majątkowe i niemajątkowe. Dopiero ich realizacja może wiązać się z przysporzeniem majątkowym (np. otrzymaniem dywidendy albo sprzedażą akcji za cenę wyższą od ceny nabycia). Ponadto biorąc pod uwagę treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., może się okazać, że uzyskany przez Skarżącą przychód z odpłatnego zbycia akcji będzie równy dochodowi, skoro nie poniosła wydatków na ich nabycie.

Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę, że uznanie, iż przychód powstaje już w momencie objęcia akcji jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych, prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Po raz pierwszy doszłoby do opodatkowania przychodu (z nieodpłatnego świadczenia) w momencie nabycia akcji, a po raz drugi – w momencie ich zbycia. Tymczasem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła narusza zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

3.3. W konsekwencji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, należy zgodzić się ze Skarżąca, że przychód podlegający opodatkowaniu przyniesie jej dopiero sprzedaż akcji przyznanych w ramach programu Restricted Stock Award i będzie to przychód z kapitałów pieniężnych. Dochód do opodatkowania, który powstanie w momencie zbycia akcji, zostanie obliczony jako różnica pomiędzy przychodem i kosztami uzyskania tego przychodu, określonymi na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. z uwzględnieniem okoliczności, że Skarżąca nabyła akcje nieodpłatnie. Tym samym zaskarżona interpretacja indywidualna została wydana z naruszeniem art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. w zw. z art. 20 ust. 1 tej ustawy.

4. Skarga kasacyjna.

4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik Ministra Finansów podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w stanie faktycznym opisanym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, przychód podlegający opodatkowaniu powstanie dopiero w momencie sprzedaży akcji przyznanych w ramach programu Restricted Stock Award i będzie to przychód z kapitałów pieniężnych. W ocenie organu, przychód Skarżącej powstanie wraz z zapisem na rachunku maklerskim przyznanych jej akcji;

- art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. w zw. z art. 20 ust. 1 tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżąca nie uzyska przychodu z innych źródeł w momencie zapisu na rachunku maklerskim akcji przyznanych w ramach programu Restricted Stock Award.

4.2. Pełnomocnik organu wniósł o uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

5.2. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego, w momencie nieodpłatnego otrzymania akcji spółki amerykańskiej w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim po stronie Skarżącej powstanie podlegający opodatkowaniu przychód?

Minister Finansów wywodził, że w świetle art. 11 ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. wspomniane zdarzenie jest niczym innym jak nieodpłatnym świadczeniem – a co za tym idzie skutkować będzie powstaniem po stronie Skarżącej przychodu odpowiadającego wartości rynkowej akcji z dnia ich otrzymania, opodatkowanego na zasadach określonych w art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. Skarżąc argumentowała natomiast, wskazując na art. 23 ust. 1 pkt 38 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., że w momencie przyznania akcji nie powstaje przysporzenie majątkowe podlegające opodatkowaniu. Z poglądem tym zgodził się Sąd pierwszej instancji.

5.3. Problem opodatkowania nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programów motywacyjnych był już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sąd Administracyjnego (por. wyrok z: 10 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 2208/14; 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1724/14 i II FSK 1725/14; 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13; 7 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 347/12; 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12; 21 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1268/11; 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10; 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1410/10). W przywołanych wyrokach Naczelnego Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że nieodpłatne nabycie akcji nie skutkuje powstaniem dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych. Stanowisko to jest zbieżne z tym, które przedstawił Sąd pierwszej instancji, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną Ministra Finansów w pełni podziela wyrażone w nich oceny.

5.4. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że pojęcie "nieodpłatnego świadczenia", użyte w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Analiza judykatury oraz piśmiennictwa nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu, ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2006 r., II FPS 1/06, ONSA i WSA z 2006 r., nr 6, poz. 153). Przysporzenie to musi zatem być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne. Podobnie ten element pojęcia nieodpłatnego świadczenia postrzegany jest w piśmiennictwie. Zdaniem A. Marczaka przychodem będzie każde przysporzenie majątkowe podatnika, które powiększy wartość jego majątku lub zmniejszy jego zobowiązania, i które będzie miało charakter ostateczny. Innymi słowy, o przychodzie można mówić tylko wtedy, kiedy podatnik wzbogacił się i stanowi to jego dodatkowy, definitywny majątek (zob. A. Marczak, Świadczenia rzeczowe - podatkowy ambaras w życiu menadżera, Przegląd Podatkowy 2013, nr 5, str. 10-15).

Ponadto zauważyć trzeba, że akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki akcjonariusza w stosunku do spółki będącej emitentem akcji. Moment uzyskania dochodu z akcji nie jest tożsamy z momentem ich nabycia, bez względu na formę tego nabycia (w tym przypadku w wyniku nieodpłatnego przekazania akcji w ramach programu motywacyjnego). Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje jest to, że generują w przyszłości dochód w postaci dywidendy, czy też – w przypadku ich odpłatnego zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji. W momencie zaś otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne.

Uznanie, że przychód powstaje w momencie nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego oraz że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. Otrzymanie akcji nie daje żadnych korzyści, ponieważ są one takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany ewentualnie innych czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze programu motywacyjnego, a następnie zbył te akcje. Nabycie akcji samo przez się nie daje żadnego przychodu.

5.5. Innym argumentem przywoływanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemawiającym za nieopodatkowaniem nieodpłatnego nabycia akcji, jest brak przepisów, które pozwalałyby ustalić koszty uzyskania przychodów. Możliwości takiej nie przewiduje art. 22 ust. 1e pkt 2 ani art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f., jak również art. 23 ust. pkt 38 tej ustawy. Ostatni z przywołanym przepisów pozwala jedynie na odliczenie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym nie jest możliwe uwzględnienie jako kosztu uzyskania przychodów wartości przychodu z tytułu częściowo nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 22 ust. 1d pkt 2 u.p.d.o.f., do którego to przepisu ani art. 30b ust. 2, ani art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. nie odsyłają.

Dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie też uprawniony, na mocy art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie stanowiącej iloczyn ceny akcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych.

5.6. W wyroku z 11 grudnia 2013 r. (sygn. akt II FSK 111/12) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że uznanie, iż przychód powstaje już w momencie objęcia akcji, jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych, prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Nabycie akcji nieodpłatnie oznacza bowiem, na co wskazano wyżej, niemożność uwzględnienia w podstawie opodatkowania kosztów uzyskania przychodów. Ustalając podstawę opodatkowania podatnik może bowiem wyłącznie obniżyć przychód o koszty nabycia papierów wartościowych (art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.), a tych przecież nie ponosi. Nie jest bowiem kosztem uzyskania przychodów przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia. Niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania w zbliżonej sytuacji zauważył zresztą ustawodawca, wprowadzając wyraźną regulację dotyczącą momentu powstania dochodu z tytułu objęcia lub nabycia akcji w spółce przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia przy poniesieniu wydatków niższych niż wartość rynkowa akcji (art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.) i stwierdzając w uzasadnieniu do projektu ustawy (druk nr 1955 Sejmu III kadencji), że przepis ten ma wyeliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. W art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. ustawodawca wprost stwierdził, że objęcie akcji przez osoby uprawnione na podstawie walnego zgromadzenia nie jest zdarzeniem skutkującym powstaniem obowiązku podatkowego. Co istotne, użycie we wspomnianym przepisie wyrażenia "uchwała walnego zgromadzenia" nie zawęża opisanego w nim wyłączenia tylko do spółek krajowych. Ustawodawca nie odwołała się bowiem do przepisów regulujących funkcjonowanie spółek, a samo pojęcie "uchwały walnego zgromadzenia" nie jest wyrażeniem specyficznym, właściwym tylko dla polskiego systemu prawnego.

Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku w wyniku zbycia akcji.

Zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem wynika z norm konstytucyjnych. W wyroku z 7 lutego 2014 r. (II FSK 347/12) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń) w zbieżnych z niniejszą sprawą okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z 18 maja 2011 r., II GSK 490/10). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2011 r., I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z 22 maja 2002 r., K 6/02, OTKA 2002 nr 3, poz. 33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., I FSK 972/09) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

5.7. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 § 2 P.p.s.a. w zw. art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 tej ustawy.