Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 957/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 161 par 1 pkt 1 , pkt 3, art 54
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 29 par 1 , art 33
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj,, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. K. reprezentowanego przez opiekuna prawnego R.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. znak [...], II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, III. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata W. K. kwotę [...] ([...]) złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 kwietnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec M.K. na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] , wystawionego przez Wojewodę.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego – M.K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 grudnia 2009 r. wystawionego przez Wojewodę. Tytułem objęta była grzywna nałożona mandatem karnym kredytowanym w kwocie [...] zł. Zawiadomieniem z dnia 16 września 2010r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] . Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu organ egzekucyjny przesłał - za pośrednictwem poczty - na adres Zobowiązanego. Doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 229, z 2005 r., poz. 1954, ze zm.) – dalej "k.p.a.".

R.K. , będący opiekunem prawnym M.K. pismem z dnia 7 października 2010 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zakwestionował dochodzenie należności objętej tytułem egzekucyjnym, żądając natychmiastowego wstrzymania egzekucji z renty socjalnej syna do czasu wyjaśnienia okoliczności powstania egzekwowanej zaległości. Do pisma załączył opinię sądowo - psychiatryczną oraz postanowienie Sądu Rejonowego [...] o ustanowieniu opiekuna prawnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, zgodnie z dyspozycją z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 229, z 2005 r., poz. 1954 ze zm.) dalej "u.p.e.a.", pismem z dnia 29 października 2010 r. zwrócił się do wierzyciela o wypowiedź w zakresie zgłoszonego zarzutu.

W dniu 20 kwietnia 2012 r. wierzyciel przesłał do organu egzekucyjnego prawomocne postanowienie Wojewody z dnia 3 czerwca 2011 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela, w którym uznał za bezzasadny zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie wierzyciel poinformował, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę opiekuna prawnego M.K. na ostateczne postanowienie Wojewody w tym przedmiocie.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, kierując się ostatecznym stanowiskiem wierzyciela postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r. w myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. orzekł o uznaniu za nieuzasadniony zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Dnia 4 maja 2012 r. R.K. , działając w imieniu M.K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Zakwestionował w nim prowadzenie egzekucji mandatu karnego nałożonego na osobę ubezwłasnowolnioną i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 kwietnia 2012r. Rozstrzygnięcie uzasadnił wiążącym charakterem ostatecznego stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu w kwestii zasadności i wymagalności nałożenia na zobowiązanego M.K. mandatu karnego.

Na powyższe postanowienie Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z pominięciem istoty stanowiącej prawną przeszkodę w nałożeniu mandatu karnego na M.K. , osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej między innymi z powodu niedorozwoju umysłowego kształtującego się w górnej granicy stopnia umiarkowanego oraz ciężkiej choroby psychicznej, schizofrenii, czyli przeszkód prawnych skatalogowanych w art. 31 § 1 k.k., nie wyłączając ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 641/12 oddalił skargę stwierdzając, że nie ma podstaw do uznania, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej jest niezgodne z prawem. Sąd I instancji wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne zostało zainicjowane z urzędu wystawieniem przez wierzyciela - Wojewodę tytułu wykonawczego obejmującego grzywnę z tytułu mandatu karnego nałożonego na M.K. Wypowiedź wierzyciela co do zarzutu nieistnienia obowiązku zapłaty należności z tytułu grzywny jest wiążąca dla organu egzekucyjnego, zatem organ ten nie może podważyć stanowiska wierzyciela. WSA wskazał również, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zgodnie z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

M.K. (reprezentowany przez opiekuna prawnego) zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w zakresie punktu 1 sentencji wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącego wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1 . naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisu art. 3 ww. ustawy poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej, przez co został naruszony przepis art. 151 w związku z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) dalej "p.p.s.a." poprzez oddalenie skargi, co stanowi konsekwencję błędnego przyjęcia, iż organ nie dopuścił się naruszenia: przepisu art. 7 kpa i 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich, niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. ustalenia jakie konkretnie zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podniósł skarżący, w sytuacji gdy były co do tego wątpliwości.

2. na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej, co skutkowało naruszeniem art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż organ administracji nie ma możliwości badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu na gruncie niniejszej sprawy pozwala organowi administracji publicznej badać dopuszczalność egzekucji administracyjnej.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 389/13 uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Sąd odwoławczy uznał, za uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w związku z art.7 k.p.a. poprzez niezauważenie, iż organy orzekające w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym przez M.K. nie zauważyły i w konsekwencji nie rozpatrzyły wszystkich wniesionych przez zobowiązanego zarzutów co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Takie postępowanie organów administracji niewątpliwie nie budzi zaufania do władzy publicznej (art.8 k.p.a.).

Za nieuzasadniony natomiast uznał zarzut naruszenia przepisu art.29 §1 u.p.e.a. wskazując, że wprost z brzmienia art.29 §1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz, że organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazał że takie, zgodne z brzmieniem przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. stanowisko wyraził WSA .

Za nieuzasadniony uznał również zarzut naruszenia przepisu art.1§2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (p.u.s.a.), wobec nie wskazania, której jednostki redakcyjnej art. 3 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych dotyczy zarzut skargi kasacyjnej, uniemożliwiając możliwość odniesienia się przez NSA.

Przed sądem I instancji Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o umorzenie postępowania sądowego z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego, oświadczając, że koszty postępowania egzekucyjnego obciążyły zobowiązanego.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie związany jest zatem wykładnią prawną dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 389/13.

W dalszej kolejności należy wskazać, iż przez ocenę prawną, o której mowa

w art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego

i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego a z takim przypadkiem nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że w niniejszej sprawie z uzasadnienia pisma z dnia 7 października 2010 r. zatytułowanego "Wniosek", wniesionego przez M.K. reprezentowanego przez R.K. - opiekuna prawnego do Naczelnika Urzędu Skarbowego, które potraktowane zostało przez organ jako zarzuty wniesione w postępowaniu egzekucyjnym, wynika, że:

- wnioskodawca o wszczęciu egzekucji dowiedział się od ZUS, nie został natomiast powiadomiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wszczynającego postępowanie egzekucyjne,

- podniósł zarzut przedawnienia egzekwowanych roszczeń,

- podniósł okoliczność braku możliwości prowadzenia egzekucji wobec ubezwłasnowolnionego M.K.

Dlatego za uzasadnione należało uznać naruszenie przez organy art.7 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w sposób wystarczający, w efekcie czego nie zauważyły, że skarżący obok zarzutu braku możliwości prowadzenia egzekucji wobec ubezwłasnowolnionego, podniósł również inne zarzuty. Niezauważenie i w konsekwencji nierozpatrzenie wszystkich wniesionych przez zobowiązanego zarzutów mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Takie postępowanie organów administracji niewątpliwie nie budzi zaufania do władzy publicznej (art.8 k.p.a.).

Rozpoznając sprawę ponownie organy wezmą pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Nieuzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia przepisu art.29 §1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż organ administracji nie ma możliwości badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, podczas gdy, w ocenie Skarżącego, prawidłowe zastosowanie tego przepisu na gruncie niniejszej sprawy pozwala organowi administracji publicznej badać dopuszczalność egzekucji.

Sąd wskazuje, że wprost z brzmienia art.29 §1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz, że organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Takie, zgodne z brzmieniem przepisu art.29§1 u.p.e.a. stanowisko wyraziły organy.

Za Sądem odwoławczym wskazać należy, że błędne jest stanowisko skarżącego, iż organ egzekucyjny powinien zbadać sprawę merytorycznie, co do istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, poprzez ustalenie, że skarżącemu nie można przypisać winy w czasie popełniania czynu, a więc nie mógł na niego zostać skutecznie nałożony mandat karny. Dokonanie takiej oceny byłoby badaniem zasadności tytułu wykonawczego, które to działanie jest w świetle ww. przepisu art.29 § 1 u.p.e.a. niedopuszczalne.

Kwestią wymagającą oceny jest również to, czy w związku z wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, doręczonego zobowiązanemu dnia 15 listopada 2014 r., braku dowodu doręczenia wierzycielowi, bezprzedmiotowe jest postępowanie sądowe wywołane skargą wniesioną na postanowienie w sprawie zarzutów tego postępowania egzekucyjnego. W świetle art. 161 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., postępowanie sądowe podlega umorzeniu w przypadkach w nich wymienionych. Wskazane wyżej przepisy wprost wymieniają jedynie dwa zdarzenia powodujące umorzenie postępowania sadowego tj. cofnięcie skargi i śmierć strony, jednakże w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ustawodawca przyjął, że podstawą umorzenia jest także sytuacja, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe "z innych przyczyn". Norma wynikająca z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umożliwia zatem zakończenie (poprzez umorzenie), postępowania sądowoadministracyjnego, na skutek zajścia w toku tego postępowania także innych niż wymienione w pkt 1 i 2 zdarzeń, które czynią wydanie wyroku zbędnym lub niedopuszczalnym. Inne przyczyny, o których mowa w ww. przepisie, nie zostały zdefiniowane. Oczywiste jest jednak, że muszą to być przyczyny wywołujące bezprzedmiotowość postępowania sądowego. Użycie w § 1 pkt 3 słowa "bezprzedmiotowe" w pierwszej kolejności nasuwa skojarzenie z taką sytuacją, gdy przestaje istnieć przedmiot postępowania (zaskarżenia), co ma miejsce np. w przypadku skorzystania przez organ, którego decyzja została zaskarżona, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylenia decyzji, lub w przypadku wygaśnięcia decyzji obarczonej terminem ustawowym lub w niej ustalonym.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem orzekania jest skarga na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów.

Zauważyć zatem należy, że postępowanie egzekucyjne kończy się dopiero wówczas, gdy dojdzie do zakończenia wszystkich czynności procesowych związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, a więc także po merytorycznym rozpatrzeniu zarzutów. Nawet fakt, że w toku postępowania egzekucyjnego wierzyciel został zaspokojony nie oznacza, że zajęcie przez wierzyciela stanowiska co do zgłoszonych zarzutów staje się bezprzedmiotowe. Przyjęcie bowiem odmiennego poglądu w obu przypadkach stawiałoby zobowiązanego w gorszej sytuacji i pozbawiało prawa do skutecznego zaskarżenia prowadzonej wobec niego egzekucji administracyjnej w ramach podstaw wskazanych w art.33 u.p.e.a. a w konsekwencji obciążenia kosztami egzekucyjnymi.

Oczywiste jest, że celem zasadniczym zaskarżenia postanowienia w sprawie zarzutów jest spowodowanie, aby nie doszło do kontynuacji postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany zaskarżając postanowienie w sprawie zarzutów zmierza do poddania kontroli sądowoadministracyjnej samej zasadności nie uznania jego zarzutów za uzasadnione, a w konsekwencji do spowodowania uchylenia postanowienia odmownego.

Nie do zaaprobowania jest zatem stanowisko, że postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe. Przedmiotem tego postępowania jest bowiem nadal istniejące w tzw. obrocie prawnym postanowienie o zarzutach, podlegające ocenie z punktu widzenia jego legalności. Nie ulega wątpliwości, że środki prawne wymienione w art. 145 p.p.s.a. odnoszą, co do zasady, skutek pro futuro (i ex nunc) a wyjątek stanowi stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu. Jeśli ustawodawca przewidział możliwość poddania kontroli instancyjnej a następnie sądowej w odniesieniu do postanowienia o zarzutach, nie ograniczając przy tym skorzystania z tej możliwości w czasie, to znaczy, że kontrola tego aktu jest możliwa tak długo jak długo istnieje to postanowienie.

W niniejszym postępowaniu Sąd przyjął zatem, że kontrola legalności zaskarżonego postanowienia może zostać przez Sąd przeprowadzona mimo umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Rolą Sądu nie jest merytoryczne orzeczenie o zasadności zarzutów, ale ocenienie prawidłowości postanowienia o uznaniu zarzutów skarżącego za niezasadne. Cechą orzekania przez Sąd administracyjny jest podejmowanie rozstrzygnięcia uwzględniającego stan faktyczny i stan prawny z daty dokonania konkretyzacji norm prawa administracyjnego przez organ, który wydał zaskarżone postanowienie. Mając na uwadze różnicę pomiędzy przedmiotem sprawy administracyjnej a przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej, umorzenie postępowania egzekucyjnego nie prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania, jeżeli skarżący, jako dysponent wniesionego środka prawnego, nie postanowił o cofnięciu skargi (art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 60 p.p.s.a.). Nie wystąpiła w postępowaniu przeszkoda, która powodowała niemożność zachowania dalszego toku postępowania, w szczególności rozpoznania wniesionej do Sądu skargi. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiot tego postępowania przestaje bowiem istnieć, gdy sąd zostanie pozbawiony przedmiotu kontroli na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu (postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 852/14).

Mając powyższe rozważania na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wymienionych expressis verbis w art. 161 § 1 pkt 1 i 2 i 3 p.p.s.a., jako wywołujące stan bezprzedmiotowości postępowania sądowego, mogąca skutkować umorzeniem postępowania sądowego.

Uznając zatem zasadność skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) przyznając kwotę [...] zł powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług, która obejmuje wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną w sprawie przed sądem I instancji (w kwocie [...] zł) oraz za sporządzenie skargi kasacyjnej przez adwokata nie biorącego udziału w rozprawie przed sądem odwoławczym ([...] zł).