Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1714/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania Z. M. świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. M.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 14 marca 2013 r. Z. M. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. M.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił Z. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. ogólnej [...] ha- [...] ha przeliczeniowego oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu w KRUS (opłaca składki emerytalno-rentowe i zdrowotne). Organ wskazał też, że wnioskodawca oświadczył, że prowadzi gospodarstwo rolne, ale praca ta nie koliduje z zajmowaniem się synem. Organ wskazał, że Z. M. nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy i sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym synem. Organ - powołując się na przepisy art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), przepisy art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej "uśr" – wskazał, że wnioskodawca jako rolnik posiadający gospodarstwo rolne nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wymienionej w przepisie art. 17 ust. 1 uśr, ponieważ praca w gospodarstwie rolnym nie mieści się w pojęciu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 3 pkt 22 uśr. Zdaniem organu brak podjęcia zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 uśr oznacza, że chodzi o osobę bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową i zrezygnowała z niej bądź mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta, z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Od powyższej decyzji Z. M. wniósł odwołanie. W odwołaniu skarżący wskazał, że dotychczas otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne na syna A. M. Skarżący wskazał, że jego półtoraroczny syn ma wrodzoną wadę serca, która stanowi ogromne zagrożenie dla życia dziecka, a syn jest po dwóch poważnych operacjach na otwartym sercu i kilku mniej inwazyjnych zabiegach, a niedługo czeka syna trzecia operacja. Skarżący podał, że w ciągu dnia sprawuje faktyczną opiekę nad synem ponieważ żona pozostaje w zatrudnieniu. Skarżący ma na utrzymaniu jeszcze dwójkę dzieci. Prowadzone gospodarstwo rolne po rodzicach jest niskodochodowe, a rodzina utrzymuje się głównie z dochodów żony i zasiłków rodzinnych. Obecna sytuacja osobista nie pozwala skarżącemu na podjęcie zatrudnienia lub wykonywania prac dorywczych. Skarżący podał, że w gospodarstwie wykonuje tylko prace niezbędne i bazuje na pomocy rodziny (w tym rodziców). Dotychczas otrzymywane świadczenie pielęgnacyjne w znacznej mierze pokrywało koszty leczenia syna, a pozbawienie tego świadczenia oznacza pozbawienie syna ciągłości kompleksowego leczenia. Zdaniem skarżącego organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 17 ust. 1 uśr. Prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może pozbawiać sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nie można przyjąć, że rolnik aby uzyskać to świadczenia winien wyzbyć się gospodarstwa rolnego. Poza tym przepis art. 17 ust. uśr nie wymienia prowadzenia gospodarstwa jako negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarzący wskazał, że orzeczenia sądowe przemawiające na jego korzyść zostały wydane w sprawach I OSK 2136/11, I OSK 2005/11, I OSK 2203/11 i I OSK 2165/11. Skarżący wskazał również, że Minister Pracy i Polityki Społecznej w komunikacie wydanym na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich prezentuje stanowisko, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskowana forma pomocy nie ma charakteru uznaniowego, lecz przysługuje w sytuacji dokładnie określonej w przepisach prawa. Stosownie do regulacji zawartej w art. 17 ust.1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, którego zasadniczym celem jest zapewnienie osobom, które dla sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską, rezygnują z zatrudnienia bądź takiego zatrudnienia nie podejmują, swoistej rekompensaty finansowej. Zatem świadczenie pielęgnacyjne w swojej istocie nie jest nagrodą za sprawowanie opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, lecz jest instytucją pomocy ze strony państwa w sytuacjach, w których choroba, a w konsekwencji niepełnosprawność osoby bliskiej, wymuszają rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia.

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpił Z. M., sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym synem, który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych, wymagających konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niepełnosprawność datuje się od urodzenia. Orzeczenie wydane zostało do 31 marca 2015 r. Do wniosku Z. M. dołączył oświadczenie, że prowadzi gospodarstwo rolne, a praca ta nie koliduje z zajmowaniem się synem. Oświadczył także, iż jest ubezpieczony w KRUS i posiada ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

Organ odwoławczy podkreślił, że uśr nie deﬁniuje pojęcia. "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Według tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast uśr w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej, niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby ﬁzycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

W ocenie Kolegium, skarżący prowadząc gospodarstwo rolne nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów (tak: NSA w wyroku z dnia 11 marca 2011r., sygn. akt I OSK 1987/10, por. też np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 maja 201 1 r., sygn. akt 11 SA/Bd 379/11, opubl. CBOSA).

Kolegium wskazało, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 uśr uregulował dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, że przesłanką przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 uśr jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 uśr pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. W sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 uśr form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak, więc na gruncie uśr do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. A więc wnioskodawca ma być osoba faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa. W przypadku rolnika nie może być mowy o bezrobotności.

W niniejszej sprawie istotne jest to, że obecnie skarżący prowadzi gospodarstwo rolne. Na potwierdzenie tego faktu do akt sprawy dołączono Kartę jednostki opodatkowania prowadzoną przez Urząd Gminy w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. Nie można w związku z tym uznać, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium zwróciło uwagę, że Z. M. sam oświadczył, iż "sprawowanie opieki nie koliduje z pracą w gospodarstwie rolnym".

Odnosząc się do zarzutu, że wobec niezmienionego stanu prawnego i stanu faktycznego organ I instancji dokonał odmiennego rozstrzygnięcia, Kolegium wskazało, że sytuacja taka mogła mieć miejsce, z uwagi na istniejące rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w stosowaniu przepisów w przedmiotowej sprawie. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" podejmuje uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dlatego też z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w stosowaniu przepisów w przedmiotowej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 11 grudnia 2012 r. podjął uchwałę sygn. akt I OPS 5/12 , w której wyjaśnił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 uśr. Organ wskazał, że stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej zawarte we wskazanym przez skarżącego Komunikacie opublikowanym na stronie internetowej MPiPS nie stanowi źródła prawa i nie może stanowić podstawy orzekania przez organy administracji.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Z. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 uśr. W skardze wniósł o: 1) zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem; 2) ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania; 3) przyznanie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego według właściwych przepisów. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że skarżącemu nie pozostaje nic innego jak podjąć walkę i doprowadzić do zmiany kontrowersyjnej uchwały NSA wydanej w sprawie I OPS 5/12. Skarżący zasugerował, aby sąd rozstrzygający w jego sprawie w sposób krytyczny podszedł do uzasadnienia tej uchwały i podjął starania o ponowne przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia NSA w oparciu o art. 269 § 1 Ppsa. Zdaniem skarżącego, ustawodawca świadomie zrezygnował z umieszczenia w przepisie art. 3 pkt 22 uśr osób prowadzących gospodarstwo rolne mając na uwadze tzw. "stosunki panujące na wsi", a przede wszystkim fakt, że bardzo często prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wiąże się z uzyskiwaniem realnych dochodów tj. nie jest opłacalne pod względem ekonomicznym. Prowadzenie gospodarstwa rolnego na ogół związane jest z tzw. przywiązaniem do ziemi, czy też kultywowaniem tradycji rodzinnych. Rozszerzająca interpretacja deﬁnicji zawartej w art. 3 pkt 22 prowadziłaby do sytuacji, w której osoba będąca w posiadaniu gospodarstwa rolnego, sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, byłaby pozbawiona możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego, wobec czego dla uzyskania możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musiałaby się gospodarstwa rolnego wyzbyć. Bardzo często powodem posiadania gospodarstwa rolnego jest chęć zabezpieczenia sobie ubezpieczenia w KRUS i szansą na uzyskanie jakiejkolwiek emerytury, czy też zapewnienia świadczeń zdrowotnych. Takie zdeﬁniowanie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie jest pierwszym przypadkiem, w którym ustawodawca zdecydował, że osoby posiadające gospodarstwo rolne są traktowane odmiennie, niż inne grupy zawodowe. Dodatkowo w katalogu określonym w art. 3 pkt 22 uśr zostały umieszczone osoby, które świadczą pracę, usługi itp. w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Zamiar ustawodawcy wydaje się oczywisty - o świadczenia pielęgnacyjne nie mogą ubiegać się osoby, które pozostają w tzw. stałych formach "zatrudnienia", mogące liczyć na w miarę stałe dochody, a których obowiązki i godziny pracy nie pozwalają na zajmowanie się osobą niepełnosprawną. Posiadanie gospodarstwa rolnego cechuje się natomiast specyficznym sposobem organizacji i rozłożeniem czasu pracy. Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może i prowadzić gospodarstwo rolne i sprawować opiekę. Dotyczy to w szczególności sytuacji skarżącego, gdzie prowadzenie gospodarstwa rolnego polega na posiadaniu krów. Ta szczególna pozycja rolnika i stosunki panujące na wsi trafnie zostały dostrzeżone w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych np.: wyroku z dnia 10 maja 2012 r., I OSK 2165/11, z dnia 11 marca 2011 r., I OSK 1987/11, z dnia 18 września 2012 r., II SA/Lu 701/12, z dnia 14 czerwca 2012 r., I OSK 64/12, z dnia 22 marca 2012 r., VIII SA/Wa 1107/11.

Zdaniem skarżącego, krytycznie należy podejść do poglądów judykatury, z których wynika, że osoba, która może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne ma być osobą faktycznie bezrobotną. Jeżeli taka byłaby wola ustawodawcy to nie byłby to zbyt skomplikowany zabieg legislacyjny, żeby taką definicję skonstruować. Nie bez znaczenia jest tutaj również stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej (znajduje się w aktach), który krytycznie odniósł się do uchwały NSA wydanej w sprawie l OPS 5/12. Ze stanowiska MPiPS, pomimo, że nie ma ono charakteru wiążącego, w sposób jednoznaczny wynika, że rolnik, który nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdeﬁniowanej w art. 3 pkt 22 uśr niezależnie od wielkości gospodarstwa rolnego, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż spełnia warunek zawarty w art. 17 ust. 1 uśr, tj. warunek bycia osobą, która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jednoznacznie zdeﬁniowanego w art. 3 pkt 22 uśr. Nie bez znaczenia jest również treść art. 17 ust. 5 uśr, który w sposób precyzyjny określa dodatkowe przesłanki, które przesadzają o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie zostało umieszczone w tym katalogu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji organów administracji stanowił przepis art. 17 ust. 1 uśr. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższego przepisu wynika, że dotyczy on dwóch sytuacji. W pierwszej chodzi o przypadek, gdy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W drugiej chodzi o to, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje dotychczasowy stosunek pracy bądź zawiesza wykonywanie prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej lub ją wyrejestrowuje).

Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 3 pkt 22 uśr definiujący pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienia w swej treści prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie (w tym w zakresie chowu, czy hodowli zwierząt).

W sytuacji Z. M. – rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie można przyjąć, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W oświadczeniu z dnia 14 marca 2013 r. Z. M. oświadczył, że prowadzi gospodarstwo rolne i jest ubezpieczony w KRUS. Wraz z żoną jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego i uiszcza z tego tytułu podatek rolny (Karta Jednostki Opodatkowania z dnia [...] marca 2013 r.).

Wobec powyższego skarżący jako osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników, prowadząca gospodarstwo rolne, mimo że uzyskuje niskie dochody (co przyznał skarżący w odwołaniu) nie jest osobą faktycznie bezrobotną, tzn. nie zrezygnował z pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 uśr, ani będąc bez pracy nie jest gotowy do podjęcia tak rozumianej pracy.

Problem jaki zarysował się w niniejszej sprawie był przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 uśr. W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał, że jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 uśr odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego, jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu uśr. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 uśr, które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 uśr.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że w sensie ekonomicznym prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od, wskazanych w art. 3 pkt 22 uśr, form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek, ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. W rezultacie - na gruncie uśr - do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd zaakcentował, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, a to oznacza, iż nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Jeżeli chodzi o katalog wyłączeń przewidzianych w art. 17 ust. 5 uśr Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wprawdzie nie wymieniono w nim osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, ale okoliczność ta niczego nie dowodziła. Wyłączenia zawarte w tym przepisie nie odnoszą się bowiem do określonych grup zawodowych, czy społecznych, lecz ograniczają dostępność świadczenia pielęgnacyjnego dla podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 uśr. Tak więc, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi - po pierwsze, spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 uśr, a po drugie - nie może być beneficjentem dochodów, wymienionych w ust. 5 tego przepisu. Zdaniem NSA, treść art. 17 ust. 5 uśr pozwala skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał również, że celowe pominięcie przez prawodawcę prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy wymienianiu form aktywności zawodowej w art. 3 pkt 22 uśr nie godziło w zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż zasada ta polega na tym, że równo winny być traktowane wszystkie podmioty prawa, podobne to jest charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną). W ocenie Sądu rolnicy, prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 uśr formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Ponadto wszystkie formy aktywności wymienione w powołanym przepisie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

W wypadku rolników, ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego, określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził dodatkowo, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej, poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 uśr) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne jest bowiem formą świadczeń niepieniężnych, które należą do form wsparcia z pomocy społecznej. W myśl zaś art. 16 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zatem opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że na podstawie art. 269 Ppsa uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają, co do zasady, charakter wiążący. Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może wyrazić innego poglądu, niż ten sformułowany w uchwale przez NSA. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, ponieważ dotyczy on także sytuacji prawnej skarżącego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie dostrzegł, aby od chwili podjęcia przedmiotowej uchwały uległy istotnej zmianie okoliczności, które legły u podstaw jej podjęcia (w zakresie istniejącego stanu prawnego, poglądów judykatury). Wobec tego Sąd nie widział potrzeby przedstawiania zagadnienia prawnego odpowiedniemu składowi NSA w trybie art. 269 § 1 Ppsa. Sąd zwraca uwagę, że uśr nie wyłącza, co do zasady, rolników od możliwości ubiegania się o świadczenia rodzinne. Jednym z wyjątków jest świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 uśr. Sąd zwraca uwagę, że niepełnosprawne dziecko, także dziecko rolnika, nie jest pozostawione pomocy finansowej ze strony władz publicznych. Rodzice niepełnoletniego niepełnosprawnego dziecka, po spełnieniu przewidzianych ustawą warunków, mogą bowiem ubiegać się o zasiłek rodzinny (art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 uśr) w tym i dodatki do zasiłku rodzinnego, w szczególności dodatek z tytułu rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (art. 13 ust. 1 pkt 1 uśr) oraz o zasiłek pielęgnacyjny (art. 16 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 23 ust. 1 uśr). W sytuacji, gdy o świadczenia rodzinne stara się rolnik te formy pomocy służą częściowemu pokryciu zwiększonych wydatków związanych z utrzymaniem, opieką i pomocą niepełnosprawnemu dziecku.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 Ppsa orzekł, jak w sentencji.