Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 650/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Sędziowie NSA Jerzy Bujko Marek Gorski /spr./ Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2007 r. w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 514/05 w sprawie ze skargi P. S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia dotyczącego zanieczyszczenia gleby uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty S. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] odrzucającą zgłoszenie P. Spółki Akcyjnej w P. z dnia [...] czerwca 2004 r. znak [...] dotyczące zanieczyszczenia ziemi lub gleby działki nr ew. 221/2 obszaru 0,85 ha, położonej w T. i objętej księgą wieczystą KW [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w S.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] odrzucającą zgłoszenie P. Spółki Akcyjnej w P. w sprawie zanieczyszczenia powierzchni ziemi – działki nr 221/2 w miejscowości T., przez poprzednio władającą tą nieruchomością C. Spółkę Akcyjną uznając, iż zgłoszenie to nie spełnia warunków o jakich mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085 ze zm. – zwanej dalej również ustawą wprowadzającą). Decyzje te zdaniem sądu meriti naruszyły prawo, ponieważ art. 12 w/w ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do wszystkich innych zasad odpowiedzialności administracyjnej z zakresu ochrony środowiska a ratio legis tego przepisu polega na zwolnieniu od odpowiedzialności władającego za szkody wywołane przez inne osoby, a co z powyższego wynika nie może być interpretowany rozszerzająco. Z treści art. 12 ust. 1 w/w ustawy wynika, że władający w dniu wejście w życie ustawy powierzchnią ziemi, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednie zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do 30 czerwca 2004 r. (w tym przypadku art. 102 ust. 1-3 ustawy - Prawo ochrony środowiska nie stosuje się).

Do zgłoszenia takiego należy załączyć wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenia ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot (art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej). Zgodnie z treścią art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej starosta może odrzucić w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunku określone w ustawie.

Z powyższego - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - wynika, iż art. 12 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r., stwarza dla władającego powierzchnią ziemi w dniu 1.10.2001 r., możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności administracyjnej określonej w art. 102 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.- w skrócie p.o.ś.), jeżeli wykaże, że zanieczyszczenie powstało przed wskazaną datą i zostało spowodowane przez inny podmiot.

Rekapitulując sąd meriti wskazał, iż w myśl art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej, władający nieruchomością może skutecznie zwolnić się od obowiązku rekultywacji nieruchomości, jeżeli spełni niżej przytoczone przesłanki:

- dokona zgłoszenia przed dniem 30 czerwca 2004 r.,

- wykaże, że był władającym zanieczyszczonym terenem (gruntem) w dniu 1 października 2001 r.,

- do zgłoszenia dołączył wyniki badań potwierdzających, że sprawcą zanieczyszczeń był inny podmiot.

Ponieważ organy administracyjne orzekające w sprawie uznały, iż P. S.A. nie jest innym podmiotem, mimo że gruntem tym włada wskutek połączenia się C. S.A. i M. S.A. w dniu 19 maja 1999 r., w wyniku czego powstał P. S.A. nie badały tych przesłanek i odmówiły zgłoszenia zanieczyszczenia terenu przez inny podmiot.

Ta okoliczność, a także brak zbadania umocowania pełnomocnika P. S.A. dotyczącego zgłoszenia zanieczyszczenia bowiem organ nie zażądał aktualnego na dzień zgaszenia wypisu z KRS spowodowały, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na mocy art. 145 § 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Starosty Strzyżowskiego.

Wyrok ten skargą kasacyjną zaskarżyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowania art. 12 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, przez przyjęcie, że spółka P. S.A. jest zobowiązana do zgłoszenia zanieczyszczenia przez inny podmiot, co zwalnia ją z obowiązków określonych w art. 102 ust. 1-3 p.o.ś., w sytuacji gdy P. S.A. jako następca prawny C. S.A. przejął wszelkie prawa i obowiązki w tym roszenia publiczno-prawne dotyczące rekultywacji wynikające z w/w ustawy. Podnosząc ten zarzut Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego P. S.A. jako następca prawny poprzednika pod tytułem ogólnym (bo chodzi w nim o wejście Spółki we wszystkie prawa i obowiązki zlikwidowanej spółki), na podstawie art. 463 pkt 1 i art. 464 § 1, 2, 4 w zw. z art. 465 § 3 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) nie jest innym podmiotem o jakim mówi art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Uniwersalna sukcesja zawarta w przepisie art. 494 § 1 ustawy - Kodeks spółek handlowych nie różni się w zasadzie od zapisu art. 465 § 3 k.h. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. stoi na stanowisku, że pogląd pełnomocnika P. S.A., iż dopiero nowa regulacja sukcesji uniwersalnej objęła obowiązki publiczno-prawne jest nieuzasadniony, a tym samym powoływanie się przez sąd meriti na to, iż przepis art. 12 ustawy wprowadzającej ma charakter szczególny wobec art. 465 § 3 k.h. jest niezasadny. Nie rozstrzyga on zasad sukcesji generalnej, a dotyczy jedynie przesłanek materialno-prawnych zgłoszenia zanieczyszczenia środowiska i wynikających z tego skutków zwolnienia spod jurysdykcji art. 102 ust. 1-3 p.o.ś.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i została oparta na uzasadnionych podstawach.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska odmiennie od poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. Nr 49, poz. 196 ze zm.) ukształtowała obowiązek rekultywacji ziemi i odpowiedzialności za jej zanieczyszczenie. Przepis art. 82 poprzednio obowiązującej ustawy nakładał na jednostki organizacyjne wykonujące działalność szkodliwą wpływającą na środowisko, obowiązek przywrócenie środowiska do stanu przed jego degradacją. Regulacje tej ustawy nie wiązały odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi. Z faktu władania nieruchomością nie wynikał wprost obowiązek rekultywacji, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

Zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążącym się z nią obowiązkiem rekultywacji, obowiązek ten obciąża władającego powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 p.o.ś. jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Szczegółowo tę kwestię określa art. 102 ust. 1 p.o.ś. Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot. Wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, chyba że zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego. W takim wypadku obowiązek solidarnie ponoszą oba podmioty (art. 102 ust. 2 i 3 p.o.ś.).

Uregulowania objęte art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, którego błędną wykładnię zarzuca skarga kasacyjna, nakłada na władającego w dniu wejścia w życie ustawy obowiązek zgłoszenia właściwemu staroście w terminie do 30 czerwca 2004 r. faktu zanieczyszczenia ziemi lub gleby jaki spowodował inny podmiot przed wejściem w życie wymienionej ustawy. W takim przypadku nie stosuje się przepisów art. 102 ust. 1-3 p.o.ś. Kierując się wykładnią celowościową i systemową przyjąć należy, że art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2007 r. odnosi się wyłącznie do tych przypadków w których, wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane przez inny podmiot.

Podstawowym problemem w sprawie jest ustalenie czy P. S.A. jest innym podmiotem o jakim mowa w cytowanym art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. W wypadku odpowiedzi negatywnej brak jest przymiotu uprawnionego podmiotu do korzystania korzyści jakie dla władającego wynikają z tego artykułu.

Szczególny charakter następcy prawnego jakim jest P. S.A., który przejął C. S.A., ale także ciążące na tej spółce obowiązki wskazują na to, iż obowiązek C. S.A., w tym do rekultywacji terenu przeszły na P. S.A. z chwilą połączenia się spółek C. S.A. i M. S.A. P. jest następcą prawnym C. S.A.

Wprawdzie z treści art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej nie wynika wprost, co należy rozumieć przez "inny podmiot", to jednak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie da się z treści tego przepisu wyprowadzić wniosku, iż poprzednik prawny władającego jest "innym podmiotem". Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach w sprawach o sygn. akt II OSK 175/06, II OSK 987/05 i II OSK 991/05. Oznacza to, iż P. S.A. nie może korzystać z art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej i uchylić się od obowiązku o jakim mowa w art. 102 ust.1-3 p.o.ś.

Z tych względów uznać należało, iż zgłoszenie o jakim mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. złożone przez P. S.A. nie spełniało warunków zawartych w tym przepisie.

Mając powyższe rozważania na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadny poglądu zawartego w odpowiedzi na skargę i na mocy art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.