Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1044/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), , Protokolant specjalista– Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

III SA/Łd 1044/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia A.P. należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 09.2000 r. do 08. 2013 r. w łącznej kwocie 725 692,62 zł, w tym składek w wysokości 283 943,82 zł, odsetek liczonych na dzień 27 lutego 2015 r. w wysokości 429 508 zł, dodatkowej opłaty w wysokości 11 880 zł, kosztów upomnienia 360, 80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09.2000 r. do 08. 2013 r. w łącznej kwocie 119 063,75 zł, w tym składek w wysokości 27 468, 15 zł, odsetek liczonych na dzień 27 lutego 2015 r. w wysokości 88 716 zł, dodatkowej opłaty w wysokości 2 510 zł, kosztów upomnienia 369, 60 zł;

-Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 09.2000 r. do 08. 2013 r. w łącznej kwocie 53 491,01 zł, w tym składek w wysokości 25 199,41 zł, odsetek liczonych na dzień 27 lutego 2015 r. w wysokości 27 078 zł, dodatkowej opłaty w wysokości 850 zł, kosztów upomnienia 369,60 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 23 lutego 2015 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił, na podstawie art. 28 ust. 2 pkt 5 w zw. z ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01.1999 r. do 08. 2013 r.; umorzenie w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez płatnika składek ubezpieczonych pracowników za okres od 01.1999 r. do 08.2013 r.; umorzenie w całości odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty , na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uzasadniając wniosek pełnomocnik skarżącego wskazała, że skarżący przez okres 6 lat, za który wnosi o umorzenie należnych składek, przebywał w Areszcie Śledczym w K. Ponadto strona nigdy nie korzystała z pomocy de minimus ani żadnej innej pomocy publicznoprawnej, na dowód czego składa stosowne oświadczenie Prowadzone w stosunku do osoby zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, zarówno przez ZUS jaki innych wierzycieli nie doprowadziło do zaspokojenia tych wierzytelności, o czym świadczą wymienione we wniosku postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł. W. w Ł. Również wszczynane w okresie późniejszym postępowania egzekucyjne, okazywały się bezskuteczne. Bezskuteczność egzekucji stwierdził również Dyrektor ZUS, co wynika z postanowienia z dnia 18 lutego 2014 r. Majątek jakim dysponował wnioskodawca na początku lat 2000, na który składał się spółdzielczy własnościowy lokal użytkowy oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, zlokalizowane w Ł. przy ul. [...] został zlicytowany i zaspokoił w części wierzycieli w postaci Banków. Obecnie wnioskodawca nigdzie nie pracuje, nie posiada stałego źródła utrzymania , korzysta z pomocy rodziny. Po wyjściu z Aresztu Śledczego okazała się, że cały majątek jakim dysponował został zajęty na poczet prowadzonych egzekucji. Pełnomocnik skarżącego podniósł także, że w okresie pobytu w Areszcie Śledczym strona nie mogła faktycznie prowadzić działalności gospodarczej. Osoby, które w tym czasie działały w jego imieniu albo przekraczały zakres umocowania, albo też podejmowały niekorzystne dla strony decyzje. Wnioskodawca nie wiedział nawet, że składki są nadal naliczane. Ponadto w ocenie pełnomocnika większość tych należności uległa przedawnieniu. Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości wynika, że jest żonaty, od 2002 r. faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, która aktualnie jest zawieszona, nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i kosztami leczenia w wysokości 250 zł, nie posiada żadnego majątku ruchomego , nieruchomości , praw majątkowych, czy wierzytelności. Ponadto posiada zobowiązania wobec ZUS, Banku PEKAO S.A, Banku PKO BP S.A., Urzędu Miasta [...] Z uwagi na przebywanie w Areszcie Śledczym przez okres 7 lat oraz brak możliwości zarobkowych doszło do całkowitego braku możliwości uregulowania zobowiązań.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego z dnia 23 lutego 2015 r. w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 01.1999 r. do 08.2000 r.;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.1999 r. do 06.2000 r. i 08. 2000 r.;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01.1999 r. do 08. 2000 r.

Uzasadniając organ administracji wskazał, że w wyniku analizy konta wnioskodawcy stwierdzono, że za w/w okresy nie stwierdzono zaległości należnych za stronę jako płatnika składek oraz zaległości należnych za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.P. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 09.2000 r. do 08. 2013 r. w łącznej kwocie 725 692,62 zł, w tym składek w wysokości 283 943,82 zł, odsetek liczonych na dzień 27 lutego 2015 r. w wysokości 429 508 zł, dodatkowej opłaty w wysokości 11 880 zł, kosztów upomnienia 360, 80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09.2000 r. do 08. 2013 r. w łącznej kwocie 119 063,75 zł, w tym składek w wysokości 27 468, 15 zł, odsetek liczonych na dzień 27 lutego 2015 r. w wysokości 88 716 zł, dodatkowej opłaty w wysokości 2 510 zł, kosztów upomnienia 369, 60 zł;

-Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 09.2000 r. do 08. 2013 r. w łącznej kwocie 53 491,01 zł, w tym składek w wysokości 25 199,41 zł, odsetek liczonych na dzień 27 lutego 2015 r. w wysokości 27 078 zł, dodatkowej opłaty w wysokości 850 zł, kosztów upomnienia 369,60 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ administracji wskazał, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności mogą być umorzone w całości lub w części jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu, w oparciu o powołane przepisy uznać należało, że przedstawione we wniosku z dnia 23 lutego 2015 r. argumenty strony nie stanowiły podstawy do umorzenia zaległych należności. Organ w oparciu o przedłożone dokumenty oraz o dokumentację pozyskaną z urzędu ze sprawy o umorzenie zależności z tytułu składek nr [...] stwierdził, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą , której wykonywanie zawiesił z dniem 4 września 2013 r. Dalsze prowadzenie działalności, pomimo jej aktualnego zawieszenia świadczy w ocenie organu o zamiarze strony do osiągania dochodu z tego tytułu, po jej ewentualnym podjęciu. Ponadto strona została zgłoszona do ubezpieczenia jako pracownik zatrudniony u płatnika A Sp. z o.o., z tytułu czego otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1 750 zł brutto. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że jest żonaty, nie podając jednak, czy prowadzi wspólne gospodarstwo z innymi członkami rodziny. Ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości około 250 zł . Nie pobiera emerytury, rent ani nie korzysta z zasiłku z pomocy społecznej. Organ wskazał nadto, że prowadzone postępowanie egzekucyjne w stosunku do zaewidencjonowanych na koncie wnioskodawcy zaległych składek jest częściowo skuteczna, bowiem w sierpniu 2014 r. organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.P.) dokonał wpłaty na łączną kwotę 242, 70 zł. Postępowanie egzekucyjne pozostaje zatem w toku. W ocenie organu wymienionej w powołanym przepisie przesłanki umorzenia zaległości nie stanowi także podniesiona argumentacja, co do przebywania w Areszcie Śledczym, jak i nieprawidłowe działalnie osób trzecich, działających w imieniu wnioskodawcy. Za ryzyko związane z prowadzoną odpowiedzialnością odpowiada bowiem podmiot, który ją prowadzi. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również podniesiona argumentacja, co do zobowiązań strony wobec innych wierzycieli. Mając powyższe na uwadze organ administracji uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwalająca na umorzenie należności składkowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał ponadto, że z uwagi na zakres wniesionego w dniu 23 lutego 2015 r. wniosku, nie badano istnienia przesłanek umorzenia postępowania wynikających z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na zasadach kreślonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365).

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] pełnomocnik skarżącego wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając wskazał, iż obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o umorzenie należności, który dokonuje oceny wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności, jest rozważenie aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Nie jest natomiast dopuszczalne "snucie" przypuszczeń na przyszłość. Zdaniem pełnomocnika organ administracji błędnie przyjął, że zawieszenie działalności gospodarczej wskazuje na zamiar jej dalszego prowadzenia. Od momentu aresztowania nie prowadzi tej działalności, a jedynie figuruje ona we wpisach. Ponadto zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie powoduje osiągania przychodów, a jedynie zawieszenie okresu naliczania składek. Ponadto w przypadku niepodjęcia zawieszonej działalności po upływie 2 lat powoduje jej wykreślenie z ewidencji z urzędu. Wskazała, że wnioskodawca umieszczony w Areszcie nie mógł przewidzieć, że będzie on przedłużany na tak długi czas. W ocenie pełnomocnika skarżącego argumentacja organu, co do wyegzekwowania kwoty 242, 70 zł przy ponad milionowym zadłużeniu nie może świadczyć o możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Przedstawione do wniosku dokumenty świadczą natomiast o całkowitej bezskuteczności egzekucji względem zobowiązanego, co uzasadnia uwzględnienie wniosku o umorzenie należności.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Uzasadniając organ wskazał, że w oparciu przepisy art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie, z uwagi na zakres złożonego w dniu 23 lutego 2015 r. wniosku, organ nie badał wystąpienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 powołanego rozporządzenia. Dalej organ wskazał, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego, jak również słuszny interes społeczny, przemawia za odmową umorzenia zaległych należności, na podstawie art. 28 ust. 3 powołanej ustawy. Organ podniósł, że umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, mająca zastosowanie tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności. Dokonując oceny zasadności wniosku, w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy organ wskazał, że wyliczone w tym przepisie przesłanki stanowią katalog zamknięty sytuacji , pozwalających uznać, iż wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Wystąpienie którejś z przesłanek wymienionych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Wnioskodawca osiąga bowiem dochody z tytułu zawartej umowy o pracę, w wysokości 1 750 zł brutto. Ponadto z dniem 1 lipca 2015 r. strona zgłosiła wykonywanie działalności gospodarczej. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, czy też praw majątkowych. Strona nie spełnia także kryteriów do objęcia postępowaniem upadłościowym i naprawczym oraz nie znajduje się w likwidacji i upadłości. Ustalono nadto, że w stosunku do nieopłaconych należności z tytułu nieopłaconych składek Zakład prowadził postępowanie egzekucyjne, które z uwagi na bezskuteczność egzekucji, zostało przekazane do dalszego prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. P., który dysponuje znacznie szerszym katalogiem możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych. Wyczerpanie przez Zakład możliwości dochodzenia należności, jako organu egzekucyjnego w ramach możliwych, określonych enumeratywnie środków egzekucyjnych, nie uprawnia tego organu do stwierdzenia braku majątku, z którego można wywodzić skutek w postaci całkowitej nieściągalności. Ponadto prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. P. egzekucja okazała się częściowo skuteczna, bowiem doszło do wyegzekwowania kwoty 242, 70 zł. W sprawie nie wystąpiły nadto inne przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy. Tym samym w ocenie organu administracji uznać należy, że w chwili obecnej brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności fakt przebywania skarżącego w areszcie i wynikający z tego brak możliwości faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, niekorzystne decyzje podejmowane przez osoby trzecie działające w imieniu wnioskodawcy, brak wiedzy o dalszym naliczaniu składek, czy też nieuprawnione twierdzenie organów, co do zamiaru strony dalszego prowadzenia działalności gospodarczej pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Nie mogą bowiem stanowić podstawy do umorzenia przedmiotowych należności. Tym bardziej, że fakt wznowienia z dniem 1 lipca 2015 r. przez skarżącego wykonywania działalności gospodarczej świadczy o bezzasadności zarzutu w zakresie nieuprawnionego twierdzenia organu co do zamiaru strony w tej kwestii. Organ wskazał ponadto, że dochodzenie należności z tytułu składek jest ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych . Umorzenie zaległych należności jest natomiast wyrazem ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako należności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznych. Tym samym umorzenie zaległości jest traktowane jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której zastosowanie jest uzależnione od konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. W niniejszej sprawie, w ocenie organu przesłanki te nie wystąpiły.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego zarzucił:

- naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 5 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwą interpretację i niewłaściwe zastosowanie;

- art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niezastosowanie;

- ustawy z dnia 9 listopada 2014 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność - zwaną ustawą abolicyjną, poprzez jej niezastosowanie.

Z powyższych względów pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji.

Uzasadniając skargę w zakresie naruszenia wskazanych przepisów postępowania pełnomocnik skarżącego wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. W przedmiotowej sprawie skarżący nie został pouczony o możliwości rozpoznania jego wniosku z zastosowaniem tzw. ustawy abolicyjnej oraz na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Poinformowanie strony, po złożeniu przez niego wniosku, o możliwości umorzenia zaległych składek, na podstawie w/w przepisów miałoby istotny wpływ na sytuację skarżącego. Takie postępowanie organu świadczy nadto o niewywiązaniu się organu z obowiązku podejmowania wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak i naruszeniu zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów administracji publicznej. W dalszej części uzasadnienia pełnomocnik skarżącego ponowiła argumentację przedstawioną na etapie postępowania administracyjnego, co do wystąpienia w przypadku skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności, co w jej ocenie czyniło złożony wniosek zasadnym.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy).

Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W myśl natomiast przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] odmawiające A. P. w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01.1999 r. do 08. 2013 r.; umorzenie w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez płatnika składek ubezpieczonych pracowników za okres od 01.1999 r. do 08.2013 r.; umorzenie w całości odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.)- dalej: u.s.u.s.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Z powołanej treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wynika zatem, że należności z tytułu składek mogą być umarzane – na jego podstawie- wyłącznie w wymienionych w ust. 3 wypadkach całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365).

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z analizy powyżej powołanych przepisów wynika zatem, że w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ administracji stosuje art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek. W przypadku stwierdzenia, że nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek skarżącego z dnia 23 lutego 2015 r., będącego jednocześnie płatnikiem tych składek co skarżący wyraźnie zaznaczył we wniosku, ograniczył się jedynie do oceny wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie dokonał natomiast analizy sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Powyższe argumentował zakresem żądania skarżącego zawartym w złożonym wniosku o umorzenie zaległych należności. Tymczasem podkreślenia wymaga, iż nie ma obowiązku podawania podstawy prawnej żądania zamieszczonego we wniosku.

Tym samym w ocenie Sądu, wydanie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji z dnia 30 kwietnia 2015 r. nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek skarżącego z dnia 23 lutego 2015 r. nie rozważył bowiem wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik na treść wydanego rozstrzygnięcia. Powyższe w ocenie Sądu uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 30 kwietnia 2015 r.

Tym samym za zasadny uznać należało zarzuty skargi, co do naruszenia art. 28 ust. 1, ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 7 i art. 8 K.p.a.

Za niezasadny natomiast uznać należało zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. Zawarta w powołanym przepisie zasada informowania stron musi być rygorystycznie przestrzegana w postępowaniu, w którym uczestniczą podmioty nieprofesjonalne. Przepis ten nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych czy też doradztwa. Nie może być utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących, publikowanych aktach prawnych i wynikających z nich obowiązkach czy konsekwencjach niedostosowania się do konkretnych przepisów czy zastępowaniem jej aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. Zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. W szczególności, gdy strona od momentu wszczęcia postępowania jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Z powyższych względów za niezasadny należało także uznać zarzut naruszenia ustawy z dnia 9 listopada 2014 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność - zwaną ustawą abolicyjną, poprzez jej niezastosowanie. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 1 powołanej ustawy wynika, iż postępowanie w sprawie umorzenia należności, o których mowa w/w akcie prawnym wszczyna się na wniosek zainteresowanego. Powtórzyć należy, że obowiązkiem organu administracji nie jest informowanie o powszechnie obowiązujących aktach prawnych i wynikających z nich uprawnień strony postępowania.

Reasumując Sąd stwierdził, że wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia bez uprzedniego przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego stanowiło uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując wniosek ponownie, organ administracyjny będzie zobowiązany do uwzględnienia wyrażonej przez Sąd oceny prawnej i rozpatrzenia wniosku w oparciu o przepisy art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a u.s.u.s oraz o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]

ab/