Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1199/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku P. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. nr [...] oraz poprzedzającego je orzeczenia Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. nr [...] orzekł w ten sposób, że: 1. stwierdził, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. nr [...] oraz poprzedzające go orzeczenie Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. nr [...] zostały wydane z naruszeniem prawa w stosunku do:

1a) dawnych parcel wchodzących w skład nieruchomości ziemskiej "[...]" o nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz. - obręb [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz. - obręb [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...] - obręb [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] - obręb [...],[...] cz. - obręb [...],[...] cz. - obręb [...] - stanowiących obecnie drogi o następujących numerach ewidencyjnych: [...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...] cz.,[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...] cz., [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...] cz., [...],[...],[...],[...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...] cz. i [...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] – obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...] - obręb [...], o łącznej powierzchni [...] ha,

1b) dawnych parcel wchodzących w skład nieruchomości ziemskiej "[...]", o nr: [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...],[...],[...], [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] cz. [...],[...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...], [...],[...],[...] cz., [...] cz. - obręb [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...],[...] cz., [...],[...], [...],[...],[...], [...],[...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...],[...] cz. - obręb [...],[...], [...],[...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...], [...] - obręb [...],[...],[...],[...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...],[...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...], [...] - obręb [...],[...],[...] cz., [...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...],[...],[...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...],[...],[...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz., [...],[...] cz., [...] cz., [...] cz. - obręb [...],[...],[...],[...] cz. - obręb [...],[...],[...],[...] cz. - obręb [...] - stanowiących obecnie własność bądź współwłasność osób ﬁzycznych, spółek prawa handlowego oraz [...], o następujących numerach ewidencyjnych: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]- obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] cz., [...] cz. - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], - obręb [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]- obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...] - obręb [...], o łącznej powierzchni [...] ha,

1c) dawnych parcel wchodzących w skład nieruchomości ziemskiej "[...]", o nr: [...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...] - stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa i jednocześnie znajdujących się w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, o następujących numerach ewidencyjnych: [...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...] oraz [...] - obręb [...], o łącznej powierzchni [...] ha - i nie stwierdził ich nieważności w tej części, z uwagi na fakt, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne;

2. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. nr [...] oraz poprzedzającego go orzeczenia Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. nr [...] w pozostałej części. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda [...] w [...] uznał orzeczeniem z [...] sierpnia 1948 r., że majątek [...] o pow. [...] ha, stanowiący własność M. K. i H. M., w takich granicach, w jakich był w dniu [...] września 1944 r. oraz wszystkie działki sprzedane z tego majątku po tej dacie, podlegają pod działanie art. 2 ust, 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – dalej zwanego "dekretem".

Po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez M. M. oraz S. M. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] grudnia 1948 r. utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. z tą zmianą, że przejęciu na cele reformy rolnej podlega nieruchomość [...] o obszarze [...] ha, z wyłączeniem działek, których własność została przeniesiona na nabywców w terminie do 31 sierpnia 1939 r. zgodnie z zasadami prawa cywilnego i przepisami regulującymi obrót ziemi.

Na wniosek P. K. z [...] grudnia 2003 r. zostało wszczęte postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. oraz poprzedzającego go orzeczenia Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] w trzech punktach orzekł o: 1. stwierdzeniu nieważności wskazanych orzeczeń w zakresie dotyczącym części działek położonych w [...] w obrębach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]i [...], 2. stwierdzeniu nieważności wymienionych orzeczeń w stosunku do działek zbytych przez dawnych właścicieli majątku [...] na rzecz osób trzecich, o łącznej powierzchni [...] ha, 3. stwierdzeniu, że kontrolowane orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa w stosunku do określonych działek położonych w [...] w obrębach nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz o odmowie stwierdzenia nieważności w tym zakresie, z uwagi na fakt, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt: IV SA/Wa 248/11 uchylił obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. WSA zarzucił Ministrowi wydanie w II instancji decyzji z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 kpa poprzez podpisanie decyzji w II instancji przez tę samą osobę, która orzekała w I instancji. Podniesiono również, że legitymację prawną do bycia stroną w postępowaniu, poza następcami prawnymi ówczesnych właścicieli, mają podmioty obecnie władające tą nieruchomością. WSA zaznaczył, że zadaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było podanie w odniesieniu do jakiej części nieruchomości ziemskiej stwierdza nieważność orzeczeń, a do jakiej wydanie ich z naruszeniem prawa. Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinno odnosić się do nieruchomości o dawnych numerach hipotecznych, z ewentualnym wskazaniem obok nich obecnych odpowiedników działek ewidencyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1900/11 oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z [...] kwietnia 2011 r. NSA podzielił stanowisko WSA, że obecni właściciele i użytkownicy wieczyści są stronami postępowania nieważnościowego dotyczącego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1948 r. Sąd zaznaczył również, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie może poprzestać na przywołaniu aktualnych oznaczeń nieruchomości objętych ocenianymi orzeczeniami dekretowymi, lecz powinien wskazać, w jakiej części oznaczonej na czas wydania tych orzeczeń wydaje swoje rozstrzygnięcie. Jak zaznaczył NSA, przedmiotem oceny Ministra były orzeczenia dekretowe dlatego należało określić przedmiot oceny w taki sposób, w jaki był on przedstawiony w ocenianych orzeczeniach, a następnie odnosząc się do aktualnych oznaczeń związanych z aktualnym stanem prawnym tych nieruchomości.

Rozpatrując przedmiotową sprawę ponownie Minister wskazał, że badanymi orzeczeniami uznano, że majątek [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W orzeczeniu Wojewody [...] z [...] sierpnia 1948 r. określono, że przejęciu podlega majątek [...] o pow. [...] ha, stanowiący własność M. K. i H. M., w takich granicach, w jakich był w dniu [...] września 1944 r. oraz wszystkie działki sprzedane z tego majątku, po tej dacie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że brak podstaw do twierdzenia, że dekret nie ma zastosowania do gruntów objętych planem zabudowania, jeżeli leżą poza granicami administracyjnymi miasta lub jeżeli są położone w jego granicach, to mają charakter rolniczy.

Następnie Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] grudnia 1948 r. utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. z tą zmianą, że przejęciu na cele reformy rolnej podlega nieruchomość [...], współwłasność M. K. i H. M. o obszarze [...] ha, z wyłączeniem działek, których własność została przeniesiona na nabywców w terminie do dnia 31 sierpnia 1939 r. zgodnie z zasadami prawa cywilnego i przepisami regulującymi obrót ziemi. Za nietrafne uznano wywody M. M. i adwokata B. W. (pełnomocnika S. M.) o tym, że nieruchomość w [...] stanowi osiedle budowlane, objęte prawomocnym szczegółowym planem zabudowania i że w związku z tym nie podpada pod działanie dekretu. Podkreślono, że pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podpadają nieruchomości ziemskie, położone poza granicami administracyjnymi miast, o obszarze 50 ha użytków rolnych, względnie 100 ha powierzchni ogólnej, bez względu na posiadany charakter, a więc i położone w osiedlach, uzdrowiskach znajdujących się poza granicami miast i objętych planami zabudowy oraz nieruchomości położone w granicach administracyjnych miast o charakterze rolniczym. Wobec tego nacjonalizacji [...] września 1944 r. uległa nieruchomość ziemska "[...]" o pow. [...] ha, współwłasność M. K. i H. M.

Minister zauważył, że sposób opisu obszaru przejmowanej nieruchomości w obu orzeczeniach nieznacznie się różni, niemniej zakres orzeczeń w istocie jest taki sam. Decydujące bowiem są granice majątku z [...] września 1944 r. Na granice te nie mają wpływu transakcje sprzedaży przeprowadzone po dacie wejścia w życie dekretu (nie pomniejszają powierzchni ogólnej), ani przedwojenne transakcje sprzedaży (nie powiększają powierzchni ogólnej).

Wobec jednoznacznego określenia wielkości przejmowanego majątku w orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych Minister uznał, że oba orzeczenia wydane zostały w stosunku do obszaru [...] ha. Przywołanie w tym orzeczeniu powierzchni ogólnej [...] ha stanowi tylko element identyﬁkacji nieruchomości (na równi z nazwiskiem właścicieli).

W ocenie organu nadzoru hipotecznie uregulowana powierzchnia całkowita "[...]" bezspornie wynosiła [...] ha. Z wielu dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikają natomiast różne informacje na temat wielkości przejętego majątku.

Szczegółowe dane na temat powierzchni i poszczególnych kategorii działek podaje protokół z [...] września 1948 r. w sprawie przejęcia osiedla [...] na rzecz Skarbu Państwa. Jak zadeklarowano, przejęcie nastąpiło na podstawie zaskarżonego orzeczenia Wojewody [...] z [...] sierpnia 1948 r. W protokole odróżnia się przejmowane osiedle [...] od rozparcelowanej [...], która graniczyła z osiedlem od południa. W skład majątku wchodziło osiedle właściwe ([...] działek z numerami od [...] do [...] o pow. [...] ha oraz [...] ulice z numerami od [...] do [...] o pow. [...] ha, teren na którym zakończono parcelację rolną z 1935 r. - [...] ha i las upaństwowiony w 1944 r. - [...] ha. Dokonany w punktach [...]-[...] dalszy opis majątku odnosi się już tylko do [...] działek, podzielonych według kryteriów osoby właściciela i daty sporządzenia aktu notarialnego.

W oparciu o protokół należałoby od powierzchni osiedla [...] odjąć [...] ha, obejmujących [...] działek sprzedanych na podstawie aktów notarialnych sprzed wybuchu wojny w 1939 r. Nie można jednak uznać protokołu za dokument w pełni prawidłowy - [...] działek wymienionych bowiem zostało w jego treści dwukrotnie, zazwyczaj w różnych punktach (w różnych kategoriach działek). Nie jest też jasne, co rozumiano pod pojęciem rozparcelowanej [...], będącej jednym z granicznych dla osiedla obszarów. Wreszcie trudno z pełną stanowczością stwierdzić, którą powierzchnię traktowano jako przejmowaną (aczkolwiek najbardziej prawdopodobne jest, że chodziło o osiedle właściwe o pow. [...] ha).

W uzasadnieniu postanowienia Sądu Grodzkiego w W., Oddział Ksiąg Wieczystych z [...] listopada 1949 r. Dz. Kw. [...] (o odmowie dokonania w księdze wieczystej prowadzonej dla [...] wpisu polegającego na odłączeniu działki nr [...] opisano zakres zmian uwidocznionych wówczas w księdze wieczystej. I tak z pierwotnej pow. [...] ha przeznaczono na utworzenie osiedla letniskowo -budowlanego dla mieszkańców [...] obszar [...] ha. Ponadto [...] ha wykorzystano na parcelację w wykonaniu reformy rolnej wedle ustawy z 28 grudnia 1925 r. Przeniesienie własności na nabywców z tej parcelacji zostało ujawnione w księdze hipotecznej tylko, co do obszaru [...] ha, lecz jak wynika z projektu parcelacji, w którym wymienieni są wszyscy nabywcy, parcelacja ta została wykonana przed 1 września 1939 r. za wyjątkiem obszaru [...] ha, co do którego nabywcy nie są wskazani. Reszta [...] stanowiąca las o obszarze ok. [...] ha, została [...] lutego 1936 r. wydzielona do oddzielnej księgi hipotecznej nr [...]. Z wpisów i nieujawnionych w księdze hipotecznej nr [...] aktów notarialnych wynikać miało, że ze wspomnianego obszaru [...] ha przed 1 września 1939 r. przeniesiono na osoby trzecie drogą umów, zawartych w formie aktu notarialnego, własność szeregu działek o areale ok. [...] ha. Ponieważ projekt zabudowy przewidywał zagospodarowanie pow. [...] ha pod place, ulice, parki i urządzenia użyteczności publicznej, co do których państwu i gminie przysługiwało prawo wyłączenia tego obszaru, prawo własności na 1 września 1939 r. dotyczyło obszaru co najmniej [...] ha.

Zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we [...] z [...] listopada 1955 r., skierowane do Sądu Powiatowego w W. i stanowiące podstawę ujawnienia Skarbu Państwa w księdze wieczystej, wymienia w ślad za orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych [...] ha jako wielkość przejętej nieruchomości. Do zaświadczenia załączono wykaz działek podlegających przejęciu, jednak jak wynika z obliczeń geodety uprawnionego K. K. (w Dokumentacji geodezyjno - prawnej dla nieruchomości "[...]" z [...] grudnia 2009 r.), łączna pow. wskazanych tam [...] działek wynosi [...] ha.

Na podstawie tego zaświadczenia Sąd Powiatowy wydał [...] lipca 1956 r. postanowienie, Dz. Kw. [...], mocą którego odłączono z KW nr [...] i przeniesiono do nowej księgi wieczystej nr [...] nie [...], lecz [...] działek o pow. [...] ha (prawdopodobnie dołączono działkę nr [...], wymienioną w dodatkowym zaświadczeniu PPRN we [...] z [...] maja 1956 r., choć nieco inna powinna być w takim razie łączna pow. ([...]ha). Jako właściciela w KW nr [...] wpisano Skarb Państwa. Porównanie numerów tych działek z protokołem z [...] września 1948 r. pozwala stwierdzić, że zawierają się wśród nich wszystkie działki wymienione w pkt [...] i [...] protokołu (sprzedane w latach 1946-1948 oraz nigdy niesprzedane), a także część działek z pkt [...] i [...] (mające nabywców uzgodnionych przed 1939 r. a akty notarialne sporządzone po 1939 r. lub w ogóle niesporządzone). Nie wiadomo, dlaczego zaświadczenie ogranicza się do części działek z pkt [...] i [...] protokołu.

Na temat podlegającej przejęciu powierzchni [...] nie można wnioskować pośrednio, w oparciu o wielkość nierozparcelowanego majątku. Według protokołu z [...] września 1948 r. działek nierozdysponowanych w żaden sposób przez rodzinę M. pozostało [...] o łącznej pow. [...] ha, zaś wedle S. M. do dnia dzisiejszego, tj. do [...] maja 1948 r. (data sporządzenia pisma do Urzędu Wojewódzkiego [...]) działek takich było tylko [...], a stanowiły one łącznie [...] ha.

Nie można również zidentyfikować powierzchni gruntów z [...] na podstawie treści ksiąg wieczystych. Spośród [...] tomów księgi hipotecznej "[...]" hip. nr [...] zachował się już tylko [...] tom (bez zbioru dokumentów). Księga ta została zamknięta, a nieruchomość przeniesiona do nowopowstałej księgi wieczystej KW nr [...]. W dziale [...] księgi wieczystej KW nr [...] brak jest numerów działek i powierzchni działek. W księdze znajduje się natomiast wpis "reszta nieruchomości macierzystej po parcelacji". Z tego powodu księga KW nr [...] nie została wprowadzona do [...] Ksiąg Wieczystych, a w protokole z [...] października 2006 r. znajdującego się w tej księdze Ośrodek [...] Ksiąg Wieczystych w [...] wskazał: ,,w dziale II brak jest jakichkolwiek wpisów zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 ustawy". Natomiast księga wieczysta KW nr [...] nie jest prowadzona w oparciu o aktualne numery działek ewidencji gruntów. W dalszym ciągu widnieją w niej numery parcel wg Planu Parcelacji Majątku "[...]" (L. dz. [...]) z [...] lipca 1935 r. Natomiast z otrzymanego odpisu z KW nr [...] wynika, że księga ta nie jest od dłuższego już czasu prowadzona na bieżąco. Zawarte w niej wpisy dotyczące działu [...] nie są wiarygodne, gdyż znaczna ilość działek jest powtórzona trzykrotnie. Świadczy o tym również "ostrzeżenie niezgodności stanu prawnego ujawnionego w dziale [...] księgi z rzeczywistym stanem prawnym polegającym na tym, że w łamie [...] widnieją identyczne powtarzające się numery działek", wpisane w dziale [...] tej księgi z urzędu [...] listopada 2009 r.

W rezultacie Minister uznał, że za bezsporne należy traktować, jako pomniejszające powierzchnię hipoteczną majątku [...]: obszar lasów zbyty przed 1935 r. ([...] ha) oraz obszar przeznaczony na parcelację w myśl przepisów ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej ([...] ha). Tereny te, stanowiące razem [...] ha, nie zostały objęte orzeczeniami Wojewody [...] i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Pozostał zatem obszar [...] ha, z którego jednakże mocą kontrolowanych orzeczeń postanowiono przejąć [...] ha. Z dostępnych dokumentów nie wynika, w jaki sposób ustalono taką właśnie powierzchnię, które działki i dlaczego wyłączono spod przejęcia. Do żadnych wniosków nie da się dojść nawet metodą wnioskowania pośredniego. Ponadto niepełne dane na temat konkretnych numerów przejmowanych parcel nie pozwalają na wiarygodne wskazanie tych wszystkich parcel, które złożyły się na powierzchnię [...] ha. Niemożność taka potwierdza geodeta uprawniony K. K.

Identyﬁkacja działek poddanych orzeczeniom organów nacjonalizacyjnych może mieć z konieczności tylko fragmentaryczny zasięg. I tak za wiarygodne przyjąć należy, że w skład majątku w [...] przejętego na rzecz Skarbu Państwa wchodziło [...] działek, odłączonych z KW nr [...], na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w W. z [...] lipca 1956 r. Z ustaleń geodety uprawnionego K. K. wynika, że łączna powierzchnia [...] przejętych działek wynosi [...] ha.

Opierając się na dokumentacji geodezyjno - prawnej dla nieruchomości "[...]", zaktualizowanej danymi z ewidencji gruntów i budynków pozyskanymi przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wersji elektronicznej z Urzędu Miasta [...], a także Geoportalem Miasta [...] ([...]) Minister przyjął, że były to działki o pow. łącznej [...] ha wymienione w ppkt [...] i [...] rozstrzygnięcia (Tabela ze str. [...]-[...] uzasadnienia decyzji wskazuje obręby działek, stare nr parcel, obecne oznaczenia ewidencyjne działek, powierzchnie działek i osoby właścicieli, użytkowników wieczystych) oraz grunty stanowiące drogi o pow. łącznej [...] ha wymienione w ppkt [...] rozstrzygnięcia (Tabela ze str. [...]-[...] uzasadnienia decyzji wskazuje obręby działek, stare nr parcel, obecne oznaczenia ewidencyjne działek, powierzchnię działek, właścicieli, zarządcę).

Minister przyjął za ustaleniami poczynionymi w dokumentacji geodezyjno – prawnej dla nieruchomości "[...]" z grudnia 2009 r., że przejęciu na rzecz Skarbu Państwa uległ obszar [...] ha, zgodnie z protokołem z [...] września 1948 r., który stanowił wówczas drogi. Obecnie są to nieruchomości o pow. [...] ha (w tym [...] ha terenu pod drogami), wymienione w ppkt [...] rozstrzygnięcia (Tabela ze str. [...]-[...] uzasadnienia decyzji wskazuje nr parcel, obecne oznaczenia ewidencyjne działek, powierzchnię działek, właścicieli, użytkowników wieczystych, obecny charakter działki).

Minister wskazał, że obszar [...] ha, wymieniony w protokole z [...] września 1948 r., został w całości poddany parcelacji budowlanej. Pierwotnie zamierzano przeprowadzić parcelację w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej. Stąd zgoda [...] Urzędu Ziemskiego w [...] z 1930 r. i ujawnienie w księdze wieczystej [...] przeznaczenia ok. [...] ha na utworzenie osiedla letniskowo-budowlanego. W wyniku uregulowania przez ustawę z dnia 24 marca 1933 r. o wyłączeniu terenów budowlanych z pod działania przepisów o przebudowie ustroju rolnego (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 230), że do gruntów prywatnych stanowiących tereny budowlane nie stosuje się przepisów m.in. ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r., procedura parcelacyjna prowadzona była dalej przez władze powiatowe (por. zaświadczenie Starostwa Powiatowego we [...] z [...] lutego 1934 r.). [...] listopada 1933 r. Wydział Powiatowy we [...] zatwierdził plan parcelacyjny osiedla [...] (zob. pkt [...] protokołu posiedzenia Wydziału Powiatowego [...] w dniu [...] listopada 1933 r.) czy też, jak nazwano w protokole posiedzenia Wydziału Powiatowego, projekt parcelacji osiedla [...].

Zdaniem Ministra, zauważalny jest brak konsekwencji w nazewnictwie tworzonego dopiero osiedla; nieruchomość hipoteczna [...] została wydzielona z nieruchomości ziemskiej "[...]" i przynajmniej w fazie projektowania posługiwano się zamiennie nazwami okolicznych wsi ([...],[...] - por. np. sprawozdanie techniczne do projektu zabudowy osiedla letniskowo - budowlanego [...] w gm. [...]). Przesądzający jest jednak plan gruntów wyłączonych z majątku prywatnego [...] i rozparcelowanych na osiedla pod nazwą: [...]. Ów plan parcelacyjny sporządzony został przez mierniczego przysięgłego J. S. na podstawie pomiarów z roku 1933. Plan zawiera klauzulę zatwierdzającą z pieczęcią Wydziału Powiatowego Sejmiku [...]. Obrazuje podział terenu na [...] działek budowlanych i [...] drogi i obejmuje powierzchnię ogólną [...] ha (jak wynika z badania przeprowadzonego przez geodetę K. K., dokładna analiza powierzchni poszczególnych działek wykazuje różnice rzędu kilkuset metrów kwadratowych, co jednak przy powierzchni [...] ha należy uznać za błąd nieistotny, mogący być wynikiem zastosowanej techniki pomiaru bądź obliczeń matematycznych).

Dalej Minister wskazał, że kontrolowane orzeczenia wydane zostały na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu zgodnie z którym przejęciu na własność państwa podlegały nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Kwestią zasadniczą w sprawie jest ustalenie, czy [...] stanowiła nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W tym celu należy odwołać się do powszechnie zaakceptowanej w judykaturze sądowoadministracyjnej uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, zgodnie z którą art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców. W konkluzji swych rozważań Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez inne podmioty.

W orzecznictwie twierdzi się, że dekret dotyczył nieruchomości o charakterze stricte rolniczym (wyroki NSA wydane w sprawach o sygn. akt I OSK 3152/14, I OSK 824/08 oraz uchwała NSA o sygn. akt I OPS 3/10). Ponadto NSA w uchwale z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 podkreślił, że skoro obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu systemy prawne i sam dekret nie definiowały określenia "nieruchomość ziemska", to pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej.

Tak więc z przepisów dekretu nie wynika, by na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone nieruchomości nie mające charakteru rolnego, tj. działki budowlane (niepozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym), wydzielone prawnie lub ﬁzycznie przed 1 września 1939 r. (por. wyrok NSA z 13 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2895/12).

W kontekście przesłanek decydujących o przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Państwa, w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, Minister wskazał, że zarówno orzeczenie Wojewody [...], jak i orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, nie tylko nie odnoszą się do charakteru przejmowanych gruntów, ale wręcz podkreślają, że charakter przejmowanego gruntu leżącego poza granicami administracyjnymi miasta nie ma żadnego znaczenia. W szczególności w orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych uznano, że przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu podlegały wszystkie grunty leżące poza granicami miast, bez względu na ich charakter - o powierzchni powyżej [...] ha. Zatwierdzenie projektu parcelacji oraz prowadzenie parcelacji nie było kwestionowane, ale też nie zostało poczytane za istotne dla oceny podpadania kolonii w [...] pod działanie dekretu.

W kontrolowanych orzeczeniach nie odniesiono się również do planu zagospodarowania przestrzennego miasta [...] - zatwierdzonego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] marca 1938 r. nr [...], zgodnie z którym osiedle letniskowo-mieszkaniowe [...] zostało przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową dla miasta [...] (por. zaświadczenie Zarządu Miejskiego we [...] z [...] maja 1948 r.). Informacje dotyczące charakteru przejmowanych gruntów zostały szczegółowo wyłożone w odwołaniu od orzeczenia Wojewody [...] (utworzenie [...] z dawnego poligonu, stanowiącego lotne piaski, podlegające ochronie leśnej; budowlany charakter osiedla potwierdzony prawomocnym szczegółowym planem zabudowania).

Zatwierdzenie planu parcelacji [...] nastąpiło na podstawie art. 57 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 22, poz. 202 - przepis w brzmieniu pierwotnym). Według przywołanej wyżej uchwały TK, przesądzało to o deﬁnitywnej zmianie charakteru danego terenu. Niezależnie od tego poddany parcelacji obszar de facto nie był wykorzystywany do działalności rolniczej i był do takiej działalności nieprzydatny, a to z uwagi na piaszczyste gleby i spory areał leśny. W stosunku do obszaru o takiej charakterystyce jak [...] nie sposób orzec, że stanowił nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. nieruchomość nadającą się do produkcji zwierzęcej lub roślinnej. Prowadzi to do wniosku, że orzeczenia Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych wydane zostały z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister wskazał, że niewykonalna jest precyzyjna identyﬁkacja [...] ha wymienionych w orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Skoro jednak z konieczności obszar ten zawiera się w [...] ha poddanych parcelacji na podstawie zatwierdzonego przez właściwą władzę planu parcelacyjnego, tzn., że kontrolowane orzeczenia Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych dotknięte są wadą rażącego naruszenia prawa w całości.

Ustalenie, że kontrolowane orzeczenie rażąco narusza prawo, obliguje organ do stwierdzenia nieważności takiego orzeczenia (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) chyba, że orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne. W wiążącym w sprawie wyroku WSA z 15 kwietnia 2011 r. zawarto wytyczne, w myśl których organ winien podać w odniesieniu do jakiej części nieruchomości ziemskiej stwierdza nieważność orzeczeń, a do jakiej wydanie ich z naruszeniem prawa. Kryterium decydującym o wystąpieniu nieodwracalnych skutków prawnych jest możność cofnięcia, zniesienia, czy odwrócenia skutków wywołanych przez dane orzeczenie przez organ administracji orzekający o zaistnieniu takich skutków, w ramach posiadanych przez ów organ kompetencji.

Istotne jest przy tym, aby pewne skutki prawne wywołane były przez kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie. Nieodwracalność skutku prawnego należy ograniczyć wyłącznie do skutków wywołanych bezpośrednio decyzją nieważną (wyrok NSA z 7 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2475/11). Skutki prawne wywołane nie przez orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa, ale przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że takie orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne (wyrok NSA z 9 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2234/11). Ponadto mając na uwadze inne wytyczne dotyczące "niezbędności ustalenia aktualnego stanu prawnego nieruchomości", a także obowiązku przytoczenia dawnych numerów hipotecznych, z ewentualnym wskazaniem obok nich obecnych odpowiedników działek ewidencyjnych Minister stwierdził, że odnośnie do następujących dawnych parcel i odpowiadającym im działkom, stanowiących obecnie drogi o pow. [...] ha (wymienionych w ppkt [...] rozstrzygnięcia) - zaszły nieodwracalne skutki prawne bowiem omawiana nieruchomość, w tej części, została trwale rozdysponowana na cele użyteczności publicznej (drogi) i brak jest możliwości restytucji stanu prawnego istniejącego przed wydaniem zaskarżonych orzeczeń. Art. 2a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2017 r. poz. 2222 ze zm.) przewiduje, że publiczny charakter mają drogi stanowiące własność Skarbu Państwa. samorządu województwa, powiatu lub gminy. Jest to stan trwały. Nie jest prawnie dopuszczalna prywatna własność drogi publicznej, wobec czego w kontekście orzeczenia nacjonalizacyjnego, prawny skutek nadania przejętemu na rzecz Państwa terenowi będącemu drogą publiczną jest skutkiem niemożliwym do odwrócenia przez organ w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Podobnie odnośnie do następujących dawnych parcel i odpowiadających im działek o pow. Łącznej [...] ha, stanowiących obecnie własność bądź współwłasność osób ﬁzycznych, spółek prawa handlowego oraz [...] (wymienione w ppkt [...] rozstrzygnięcia) - zaszły nieodwracalne skutki prawne. W tym zakresie nieruchomość w [...] została trwale rozdysponowana na rzecz osób trzecich, chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Przejście prawa własności określonych części dawnej nieruchomości ziemskiej powoduje, że brak jest możliwości restytucji stanu prawnego, istniejącego przed wydaniem zaskarżonych orzeczeń.

Wreszcie odnośnie do następujących dawnych parcel: nr [...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...] - stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa i jednocześnie znajdujących się w użytkowaniu wieczystym osób ﬁzycznych, mających współcześnie numery ewidencyjne: [...] - obręb [...],[...],[...], [...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - obręb [...],[...] - obręb [...] oraz [...] - obręb [...] o łącznej pow. [...] ha - zaszły nieodwracalne skutki prawne. Użytkownicy wieczyści chronieni są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i w ramach postępowania nieważnościowego, prowadzonego w stosunku do orzeczeń nacjonalizacyjnych, brak jest możliwości restytucji stanu prawnego, istniejącego przed wydaniem zaskarżonych orzeczeń.

Odnośnie do wymienionych gruntów, ze względu na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić nieważności kontrolowanych orzeczeń. W zakresie przedstawionych gruntów należało więc ograniczyć się do stwierdzenia wydania kontrolowanych orzeczeń z naruszeniem prawa.

Wobec pozostałych gruntów należących do M. M., H. M. oraz S. M., które zostały objęte zakresem kontrolowanych orzeczeń Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych należało stwierdzić ich nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa. Nie zachodzi negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności w postaci nieodwracalnych skutków prawnych. Część tych gruntów stanowi przedmiot prawa własności podmiotów publicznych i w stosunku do ich statusu prawnego nie ma ograniczeń, takich jak w przypadku dróg publicznych. Działki te o pow. łącznej [...] ha Minister wymienił w Tabeli na str. [...]-[...] uzasadnienia decyzji, wskazując obręby działek, stare nr parcel, obecne oznaczenia ewidencyjne działek, powierzchnie działek i osoby właścicieli, zarządcę)

Na zakończenie Minister wskazał, że sentencja decyzji, w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczeń Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych ma z konieczności charakter otwarty, to znaczy nie wymienia konkretnych parcel, ani odpowiadających im aktualnych działek ewidencyjnych. Wynika to z niemożności dokładnego ustalenia położenia części gruntów przejętych kontrolowanymi orzeczeniami. W takiej sytuacji nie sposób też stwierdzić, że zachodzą nieodwracalne skutki prawne. Stwierdzenie nieważności, oprócz działek wymienionych w ostatniej tabeli, dotyczy więc ok. [...] ha pozostałych gruntów

Minister zaznaczył przy tym, że stwierdzenie nieważności orzeczeń Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nie oznacza automatycznej zmiany stanu prawnego gruntów objętych niniejszą decyzją. Decyzja ta wskazuje jedynie, że zastosowanie przepisów dekretu w stosunku do nieruchomości [...] było wadliwe. Nie oznacza natomiast, że wspomniane nieruchomości w całości, czy w części przechodzą na własność spadkobierców M. M., H. M. oraz S. M.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 lutego 2018 r. Gmina Miasto [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając tę decyzję w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego, tj.: - art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego i materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym precyzyjnego ustalenia, w stosunku do których nieruchomości objętych orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. oraz poprzedzającym je orzeczeniem Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. zachodzą okoliczności skutkujące koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji, w stosunku do których zaś nieruchomości, pomimo wydania decyzji z naruszeniem prawa wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, - art. 8 i art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych, chaotycznych i wewnętrznie sprzecznych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji. Zarzut powyższy dotyczy, w szczególności okoliczności i twierdzeń przywołanych w pkt [...] i [...] uzasadnienia decyzji , - art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 kpa poprzez odmowę przymiotu strony właścicielom nieruchomości objętych rozstrzygnięciem, a także przyznanie przymiotu strony osobom, które nie są właścicielami, czy użytkownikami wieczystymi spornych gruntów, - art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego zastosowanie do ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego w sytuacji, gdy w sprawie nie zachodzą przesłanki wystarczające do stwierdzenia, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa; 2. prawa materialnego, tj.: art 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez uznanie, że w ustalonym w toku postępowania stanie faktycznym organy (Wojewoda [...] w [...] oraz Minister Rolnictwa i Reform Rolnych) nie były uprawnione do orzekania w oparciu o przywołany przepis, co miało wpływ na wynik sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty Gmina wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o umorzenie postępowania; 2. wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji; 3. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Gmina wskazała, że zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącej, uregulowania zawartego w art. 2 ust. 1. lit. e dekretu nie może zmienić powołana w zaskarżonej decyzji uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, dotycząca wyjaśnienia pojęcia "nieruchomość ziemska", która to na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., utraciła moc powszechnie obowiązującą. Na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP, z dniem wejścia w życie Konstytucji uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą. W mocy pozostały prawomocne wyroki sądów oraz inne prawomocne decyzje organów władzy publicznej, podjęte z uwzględnieniem znaczenia przepisów ustalonego przez Trybunał Konstytucyjny w drodze powszechnie obowiązującej wykładni ustaw.

Nie sposób przyjąć, aby stanowisko doktryny prawa oraz sądów administracyjnych w kwestii definicji nieruchomości ziemskiej, w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu było jednolite. Skarżąca powołała wyrok NSA z 24 czerwca sygn. akt I OSK 2440/13, w którym Sąd stwierdził, że z samego faktu położenia nieruchomości w granicach miasta nie można wyciągać wniosku o ich miejskim charakterze i zarazem o niepodleganiu przepisom dekretu. W przypadku nieruchomości położonych w granicach administracyjnych miast o przeznaczeniu ich na cele reformy rolnej przesądza związek funkcjonalny z nieruchomością ziemską przejmowaną na cele reformy rolnej. W głosie do przywołanego orzeczenia prof. A. L. wyraził przekonanie, że zakres pojęcia "nieruchomość ziemska" użytego w art. 2 ust. 1 dekretu należy ustalać w oparciu o definicję zawartą w przepisach wykonawczych z 12 września 1919 r. Warto również zauważyć, że w wydanym orzeczeniu z 1 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1722/13 NSA odstąpił od linii orzecznictwa wyznaczonej przez TK w 1990 r.

Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła, że nie do przyjęcia jest brak wskazania w pkt 2 rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji zarówno dawnych nieruchomości wchodzących w skład nieruchomości ziemskiej "[...]", jak i obecnych ich odpowiedników, tj. działek ewidencyjnych, w stosunku do których stwierdzono nieważność ww. orzeczeń. W prawidłowo zredagowanym rozstrzygnięciu decyzji, organ winien szczegółowo podać, w odniesieniu do jakiej części nieruchomości stwierdza nieważność orzeczeń, a do jakiej wydanie ich z naruszeniem prawa.

Ponadto oznaczenie działek ewidencyjnych przy wskazaniu na ich część, w ppkt 1a rozstrzygnięcia i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie jakiej części danej działki, dotyczy przedmiotowa decyzja, co uniemożliwia prawidłowe określenie przedmiotu tejże decyzji. Wskazanie na części działek uniemożliwia także prawidłowe skonfrontowanie danej powierzchni z powierzchnią obecnych nieruchomości oraz powierzchnią majątku [...], określoną na podstawie dawnych granic.

W ewidencji gruntów i budynków Miasta [...] nie występują "cz" dla oznaczenia działek ewidencyjnych.

W ppkt [...] sentencji ww. decyzji występuje niezgodność z klasyfikacją użytków gruntowych wskazanych działek ewidencyjnych, gdyż wiele z wymienionych działek nie stanowi użytku – droga.

Skarżąca podniosła, że nie może być zaakceptowane podanie we wszystkich ppkt [...],[...],[...] rozstrzygnięcia decyzji Ministra, jak również w tabelach zamieszczonych w uzasadnieniu tejże decyzji, błędnego oznaczenia aktualnych obrębów ewidencyjnych (niezgodnie z prowadzoną ewidencją gruntów i budynków miasta [...]). Wskazane w decyzji działki ewidencyjne są położone w wyszczególnionych obrębach [...], a nie w obrębach jak wymieniono w zaskarżonej decyzji, w ppkt: [...] - obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...];[...] - obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...];[...] - obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], obręb [...], (który wcale nie występuje w [...], ani w obrębie [...], ani [...]), obręb [...], obręb [...].

Skarżąca wskazała również, na nieprawidłową, niezgodną z ewidencją gruntów i budynków Miasta [...] identyfikację działek ewidencyjnych, wymienionych w rozstrzygnięciu przedmiotowej decyzji oraz w tabelach w jej uzasadnieniu. W przedmiotowej decyzji wskazano, iż cyt.: "Opierając się na dokumentacji geodezyjno-prawnej dla nieruchomości "[...]", zaktualizowanej danymi z ewidencji gruntów i budynków pozyskanymi przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wersji elektronicznej z Urzędu Miasta [...], a także [...] Miasta [...] (...) przyjęto, że były to działki wymienione w tabeli uzasadnienia ww. decyzji pod l.p.: [...]-[...].

Zdaniem skarżącej w ustaleniach dokonanych przez Ministra występuje szereg nieprawidłowości, a wykazane dane są niezgodne z prowadzoną dla Miasta [...] ewidencją gruntów i budynków. Gmina stwierdziła, że występują następujące nieprawidłowości: - nieprawidłowa powierzchnia poszczególnych działek, a także nieprawidłowe zsumowanie łącznej powierzchni działek, - nieprawidłowe określenie obrębów ewidencyjnych działek, - niektóre z wymienionych działek obecnie w ogóle nie występują w [...], gdyż uległy podziałom, - nieprawidłowe określenie przysługującego do danych nieruchomości prawa własności poprzez błędne wskazanie właścicieli bądź użytkowników wieczystych nieruchomości oraz błędne określenie praw przysługujących do danych nieruchomości, - dwukrotne ujęcie działek ewidencyjnych.

W treści skargi (str. [...]-[...]) Gmina wyszczególniła, kierując się danymi zawartymi w [...] miasta [...], nieprawidłowości występujące – jej zdaniem – zarówno w rozstrzygnięciu, jak i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a odnoszące się do danych dotyczących poszczególnych nieruchomości, wymienionych w Tabeli ze str. [...]-[...] uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Biorąc pod uwagę przedstawione nieprawidłowości skarżąca utrzymuje, że organ nadzoru nie ustalił prawidłowo aktualnego stanu prawnego i faktycznego działek ewidencyjnych, objętych przedmiotowym postępowaniem. Jest to o tyle istotne w sprawie, że nieścisłości, czy błędy przy dokonaniu ustaleń, które wystąpiły w zaskarżonej decyzji, mogą skutkować wydaniem decyzji, w stosunku do np. działki niebędącej w istocie częścią dawnego majątku [...] oraz nieprawidłowym określeniu nieruchomości, w stosunku do których decyzja stwierdza wydanie orzeczeń z naruszeniem prawa, a w stosunku do których ich nieważność.

Jednocześnie Gmina podniosła, że wiele osób ﬁzycznych, którym przysługują prawa do działek wymienionych w przedmiotowej decyzji, nie było stroną prowadzonego w sprawie postępowania, a także stroną były osoby, które stroną być nie powinny. Błędy, które popełnił organ ustalając stan faktyczny sprawy, skutkują tym, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zdaje się być obarczona wadą procesową bowiem strony nie z własnej winy nie brały udziału w postępowaniu. Tymczasem zgodnie z zaleceniem zawartym w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 248/11 podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest prawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania, a następnie zapewnienie im czynnego w nim udziału. Naruszenie obowiązków w powyższym zakresie stanowi wadę procesową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, która w świetle tego zapisu jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego.

Legitymację prawną do bycia stroną w postępowaniu prowadzonym przez Ministra, poza następcą prawnym ówczesnych właścicieli nieruchomości, maja także podmioty obecnie władające danymi nieruchomościami. Tymczasem w prowadzonym przez Ministra postępowaniu nie brali udziału aktualni właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości, której dotyczy sprawa. Aktualność wskazanych danych powinna być sprawdzona na moment ustalania kręgu stron. Strony postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń przejmujących własność majątku, mają prawo wiedzieć, że postępowanie to się toczy albowiem jego wynik mógł dotknąć ich interesów.

Gmina powołała się na pismo J. Z. z [...] lutego 2018 r. o wyjaśnienie pisma, które otrzymał [...] lutego 2018 r. z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W swym piśmie J. Z. wskazał, że od kilku lat nie jest właścicielem działki wskazanej w decyzji Ministra nr [...].

Skarżąca zarzuca, że uzasadnienie decyzji Ministra jest mało precyzyjne, chaotyczne, a przez to nieczytelne dla stron postępowania. Powyższa uwaga dotyczy całego uzasadnienia. Sprzeczności ujawniają się szczególnie w końcowej części uzasadnienia. We wstępie [...] pkt uzasadnienia decyzji organ cytuje wiążące zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyroku z 15 kwietnia 2011 r. nakazał Ministrowi w trakcie redagowania rozstrzygnięcia podać w odniesieniu do jakiej części nieruchomości stwierdza nieważność orzeczeń, a do jakiej wydanie ich z naruszeniem prawa.

W kontekście powyższego irracjonalną wydaje się konkluzja sformułowana w końcowej części wskazanej jednostki redakcyjnej uzasadnienia, zgodnie z którą sentencja decyzji w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczeń Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych ma z konieczności charakter otwarty, tzn. nie wymienia konkretnych parcel i ani odpowiadających im aktualnych działek ewidencyjnych. Wynika to - zdaniem organu – z niemożności dokładnego ustalenia położenia części gruntów przejętych kontrolowanymi orzeczeniami. W sytuacji takiej nie sposób też stwierdzić, że zachodzą nieodwracalne skutki prawne.

Gmina zwróciła uwagę, że zaskarżona decyzja może stanowić podstawę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, zatem ustalenie aktualnego stanu prawnego nieruchomości jest niezbędne z punktu widzenia skutków, jakie decyzja może wywołać w sferze majątkowej.

Kuriozalną, w kontekście konsekwencji jakie niesie za sobą stwierdzenie nieważności decyzji, wydaje się również treść pkt [...] uzasadnienia. Organ podniósł, że stwierdzenie nieważności orzeczeń Wojewody [...] i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nie oznacza "oczywiście" automatycznej zmiany stanu prawnego gruntów objętych decyzją. Skarżąca wskazała, że wiele z działek objętych, przedmiotową decyzją zostało zbytych przez dawnych właścicieli majątku [...] na rzecz osób trzecich, co również nie zostało odnotowane w decyzji.

Zdaniem skarżącej organ analizując zgromadzony w toku sprawy materiał dowodowy w kontekście wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, winien pokusić się również o ocenę procesu komunalizacji majątku państwowego, która dokonała się na mocy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, jak również organ winien wziąć pod uwagę, że na części nieruchomości gminnych znajdują się obiekty użyteczności publicznej - szkoły, boiska sportowe, place zabaw, biblioteka.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko. Dodatkowo wskazał, że powoływane w skardze wyroki NSA nie są adekwatne dla niniejszej sprawy, ponieważ dotyczą innych problemów. Jeżeli chodzi o otwarty charakter rozstrzygnięcia Minister wskazał, że precyzyjne opisanie części dawnego majątku [...] jest aktualnie niewykonalne. Ma na to wpływ brak pełnej dokumentacji dotyczącej losów spornej nieruchomości, sposób sporządzania dokumentów przez ówczesne władze PRL, brak prowadzonego systemu katastralnego nieruchomości na terenie dawnego Królestwa Kongresowego. Szczegółowe zaś ustalanie, które nieruchomości nie podlegają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu następuje w postępowaniu zwyczajnym, a nie w postępowaniu nieważnościowym. Wiążący w sprawie wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1900/11 nakazuje odwołanie się do przedmiotu rozstrzygnięcia, takiego jaki był przedstawiany w badanych orzeczeniach, a nie do numerów parcel. Uchybienia w zakresie oznaczenia, czy powierzchni działek nie są istotne dla sprawy, nie odnoszą się do osnowy decyzji. Podział działek po wydaniu decyzji, jeżeli miał miejsce, jest możliwy do identyfikacji. Minister wyjaśnił, że pkt [...] zaskarżonej decyzji dotyczy działek objętych nieodwracalnymi skutkami prawnymi, pogrupowanie działek w ppkt [...]-[...] ma jedynie charakter techniczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie przedmiotem sporu pomiędzy Gminą Miasto [...], a Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych jest to, czy orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1948 r. oraz poprzedzającemu je orzeczeniu Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r., wydanemu w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem" można było postawić zarzut wydania ich z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Na wstępie trzeba wskazać, że przedmiotem kontroli są orzeczenia wydane w 1948 r. w sprawie z zakresu reformy rolnej. Niniejsza sprawa nie dotyczy zatem decyzji obecnie wydawanych, które podejmowane są w zupełnie innych realiach, zwłaszcza jeżeli chodzi o powstały po 1990 r. dorobek orzecznictwa sądowego, które na tle tysięcy spraw wykształciło pewne standardy w zakresie orzekania, czy dana nieruchomość ma charakter nieruchomości ziemskiej i czy w związku z tym podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, czy też nie.

Wobec tego dla oceny legalności orzeczeń z 1948 r. nie były miarodajne poglądy judykatury na temat rozumienia pojęcia "nieruchomość ziemska", zwłaszcza zaprezentowane w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, czy w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 i z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10. Tych poglądów w dacie wydawania ocenianych w niniejszej sprawie orzeczeń po prostu nie było.

Zdaniem Sądu, oceniając skutki prawne wprowadzonych kiedyś regulacji nie można odwoływać się wprost do stosowanych obecnie standardów tworzenia prawa, niekwestionowanych w praworządnym państwie, jakim jest obecnie Polska. Ocena, iż zastosowane w przeszłości rozwiązania legislacyjne były wadliwe, z punktu widzenia obecnych standardów stanowienia prawa, nie powinna prowadzić w praworządnym państwie do kwestionowania wynikających z nich skutków prawnych, gdyż naruszałoby to inne fundamenty państwa praworządnego m. in. zasadę pewności prawa. Ocena taka powinna raczej prowadzić, poprzez przyjęcie nowych aktów normatywnych, do ukształtowania systemu prawnego, który zapewni zrekompensowanie szkód poniesionych na skutek wprowadzenia rozwiązań uznawanych obecnie za wadliwe.

Zdaniem Sądu dla oceny legalności kwestionowanych orzeczeń z 1948 r. adekwatny jest ówczesny stan prawny, obowiązujący w dacie wydawania tych orzeczeń, ówczesne (powojenne) założenia ustrojowe, a także otoczenie aksjologiczne i prawne, w jakich zapadały te orzeczenia.

Należało zacząć od tego, że dekret w art. 1 wskazuje, że reforma rolna jest koniecznością państwową i gospodarczą i że będzie realizowana zgodnie z zasadami manifestu lipcowego PKWN.

Manifest PKWN w swej treści nawiązywał do takich założeń programowych jak: przyspieszenie odbudowy kraju, natychmiastowa poprawa bytu szerokich rzesz narodu, natychmiastowe przystąpienie do "szerokiej" reformy rolnej poprzez utworzenie Funduszu Ziemi, w skład którego wejdą ziemie niemieckie, ziemie zdrajców narodu oraz ziemie gospodarstw obszarniczych, które głównie będą rozdzielone między chłopów na ich indywidualną własność. Z powyższego wynika, że reforma rolna była elementem przebudowy nie tylko stricte rozumianego ustroju rolnego, ale też szerzej rozumianego ustroju gospodarczego i politycznego. Manifest lipcowy nie miał charakteru marginalnego. Jego zasady programowe stały się podwaliną przyszłego powojennego ustroju Polski Ludowej [art. 1 ustawy z dnia 31 grudnia 1944 r. o powołaniu Rządu Tymczasowego RP – (Dz. U. Nr 19, poz. 99), art. 84 ustawy z dnia 22 września 1946 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego (Dz. U. Nr 48, poz. 274), art. 1 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 19 lutego 1947 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 71), art. 1 Ustawy Konstytucyjnej z 4 lutego 1947 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 43)].

Nie można pominąć tego, że w ramach tej reformy pewna część z zapasu ziemi miała być przeznaczona także na cele publiczne, co było efektem przebudowy dotychczasowego (przedwojennego) ustroju rolnego (art. 3 ust. 1 dekretu w wersji pierwotnej). Cele reformy rolnej obejmowały, poza tworzeniem jednostkowych gospodarstw rolnych, m. in. tworzenie w pobliżu miast kolonii robotniczych, urzędniczych i rzemieślniczych, zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół (art. 1 ust. 2 lit. c i d dekretu w jego pierwotnej wersji). Przy wypracowaniu planu podziału pewna część ziemi miała pozostać niepodzielona m.in. dla szkół powszechnych oraz innych ważnych zadań użyteczności publicznej (art. 16 dekretu w pierwotnej wersji). Wywłaszczeni właściciele nieruchomości ziemskich w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mieli otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne albo zaopatrzenie miesięczne. (art. 19 dekretu w wersji pierwotnej).

Poza sporem jest to, że nacjonalizacja ziemi na potrzeby reformy rolnej była aktem jednorazowym. Nie było dwóch reform rolnych. Jednak na potrzeby przyszłych spraw administracyjnych o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (§ 5 i 6 rozporządzenia), mając również na uwadze obowiązujące rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz. U. z 1936 r. Nr 10, poz. 107 ze zm.), ówczesny prawodawca dokonał pewnej korekty stanu prawnego. 19 stycznia 1945 r. zmianie uległ art. 1 ust. 2 dekretu. W ten sposób ustawodawca doprecyzował, że celem reformy rolnej jest także zarezerwowanie m. in. odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych oraz terenów na potrzeby komunikacji publicznej. W art. 2 ust. 1, wskazującym, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie, skreślony został zwrot "o charakterze rolniczym". W art. 16 dekretu dodano wyrazy "dla rozbudowy miast". Niedługo, bo 29 marca 1945 r., weszło w życie rozporządzenie. W § 7 rozporządzenia w pierwotnej wersji przewidziano, że nie podpadają pod postanowienia zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu m. in. grunty nabywców z parcelacji, o ile łączny obszar gruntów stanowiących ich własność nie przekraczał norm wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednakże 2 sierpnia 1946 r. ówczesny prawodawca, na mocy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 8 lipca 1946 r. o zmianie rozporządzenia...(Dz. U. Nr 34, poz. 215) dokonał zmian przepisów rozporządzenia. Skreślił § 7 rozporządzenia. W § 44 prawodawca dokonał zmiany. Ze zmiany tej wynika, że z nieruchomości ziemskich, które weszły do zapasu ziemi państwowej (PFZ) podlegały podziałowi m.in. grunty należące do poszczególnych nabywców z parcelacji, spełniające warunki określone w § 44 pkt 10 rozporządzenia.

Trzeba także wskazać, że prawodawca wprowadzając dekret (stosunkowo krótki akt prawny - tylko 22 artykuły), czyniąc w nim stosowane zmiany, wprowadzając rozporządzenie i zmiany do niego nie zdecydował się na zdefiniowanie pojęcia "nieruchomość ziemska". Zatem należało przyjąć, że ówczesny prawodawca pozostawił określenie tego pojęcia praktyce organów realizujących tę reformę na tle indywidualnych spraw, w tym o wyłączenie nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Znamienne jest zwłaszcza to, że ówczesny prawodawca nie odwołał się w dekrecie do pojęcia nieruchomości ziemskiej, zdefiniowanego w § 1 rozporządzenia wykonawczego Prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego i Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 maja 1921 r. o stosowaniu rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1 września 1919 r., normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich na obszarze województw nowogródzkiego, poleskiego i wołyńskiego oraz powiatów grodzieńskiego, białowieskiego i wołkowyskiego województwa białostockiego (Dz. U. Nr 52, poz. 325). Z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, że na własność Skarbu Państwa przechodziły wszelkie prywatne nieruchomości ziemskie (jeżeli chodzi o teren przedwojennego województwa [...], gdzie było położone sporne mienie nieruchome), jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej (a zatem niekoniecznie użytków rolnych). Posłużenie się przez prawodawcę wyrażeniem "rozmiar łączny (...) powierzchni ogólnej" świadczy o tym, że z pojęcia nieruchomości ziemskiej nie wyłączono gruntów zabudowanych i nie ograniczono reformy rolnej wyłącznie do użytków rolnych. Gdyby przyjąć takie założenie, to treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie mogłaby przewidywać odrębnych norm obszarowych dla powierzchni ogólnej nieruchomości ziemskiej ([...] ha) i dla wchodzących w ich skład użytków rolnych ([...] ha).

Zmiany dekretu dokonane 19 stycznia 1945 r. i rozporządzenia wprowadzone 2 sierpnia 1946 r. nie były tylko redakcyjne. Zmiany te konsekwentnie zmierzały do tego, aby ówczesny prawodawca, w sprawach o niepodpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, traktował pojęcie "nieruchomości ziemskiej" szerzej, niż miało to miejsce w rozporządzeniu z 27 maja 1921 r.. Przez to uniemożliwił stronom uzyskanie w 1948 r. orzeczenia o wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, nieruchomości które np. pochodziły z parcelacji i mogły być przeznaczone pod rozbudowę miast (kolonii mieszkaniowych) i na cele komunikacji publicznej (drogi).

Sąd zwraca uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydawania orzeczeń z 1948 r. specjalny reżim prawny miały nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele użyteczności publicznej, wymienione w art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu (a więc i tereny zarezerwowane pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych). Świadczy o tym chociażby to, że nieruchomości te nie podlegały nadaniu osobom fizycznym celem utworzenia samodzielnych gospodarstw rolnych (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej – Dz. U. Nr 33, poz. 222). To samo dotyczyło nieruchomości przejmowanych na cele publiczne, na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279), pod rozbudowę miast, uzdrowisk, letnisk, kolonii mieszkaniowych, będących w sferze interesów mieszkaniowych miast. Te nieruchomości nie podlegały przekazaniu na tworzenie gospodarstw rolnych i działek osadniczych, lecz były przekazane właściwym władzom i instytucjom (art. 7 ust. 1 tego dekretu).

Nie można pominąć tego, że wdrażanie reformy rolnej i orzecznictwo administracyjne w tego typu sprawach (w 1948 r.) musiało uwzględniać zjawiska, jakie miały miejsce po zakończeniu II wojny światowej. Przeznaczenie nieruchomości ziemskich na cele publiczne (np. pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, komunikację publiczną) wynikało z tego, że w czasie powojennym następowała przebudowa struktury ludnościowej i agrarnej, w tym odpływ ludności ze wsi do miast i przemysłu, prowadzona była akcja przebudowy ustroju rolnego. Inwestycje budowlane w osiedlach miały stworzyć warunki do rozwoju przemysłu i usług, zagospodarowania odłogów rolnych. Wprowadzenie odpowiedniej polityki zatrudnieniowej miało powodować napływ sił z rolnictwa do przemysłu, istotne było wykorzystanie sił roboczych poza rolnictwem (art. 12 lit. a i d, art. 51 ust. 1, art. 72 i art. 73 ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. o Planie Odbudowy Gospodarczej – Dz. U. Nr 53, poz. 285).

Jak z powyższego wynika reforma rolna tworzyła "system naczyń połączonych" z innymi przeobrażeniami jakie dokonywały się po II wojnie światowej, w tym z nacjonalizacją przemysłu. Zarezerwowanie terenów podmiejskich pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, robotniczych i dróg było istotne dla rozwoju produkcji, usług, przemysłu, a pośrednio także dla nowotworzonych indywidualnych gospodarstw rolnych. Stworzenie nowych gospodarstw rolnych generowało popyt na narzędzia, urządzenia i maszyny, niezbędne do prowadzenia wydajnej produkcji rolnej. Te dobra produkowało zaś miasto rozwijające się w otoczeniu ośrodków wiejskich. Z kolei nowoutworzone indywidualne gospodarstwa rolne miały produkować żywność dla rozwijających się miast.

Jeżeli chodzi o kwestię stosowania do spornego gruntu art. 1 ustawy z dnia 24 marca 1933 r. o wyłączeniu terenów budowlanych z pod działania przepisów o przebudowie ustroju rolnego (Dz. U. Nr 27, poz. 230) Sąd zwraca uwagę, że ten akt prawny odnosił się do przebudowy ustroju rolnego, wynikającej z ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej. Ustawa ta została uchylona wraz z wejściem w życie dekretu (art. 21 dekretu). Trzeba mieć na uwadze, że ustawa z 1925 r. była realizowana w zgodzie z ówczesnym ustrojem demokratycznym II RP i z zachowaniem interesów ówczesnej klasy ziemiańskiej (obowiązkowemu wykupowi podlegała ustawowo określona nadwyżka ziemi pewnej kategorii, a nie cała nieruchomość ziemska – art. 4 tej ustawy, właściciel majątku mógł decydować, który obszar zamierza wyłączyć z przymusowego wykupu – art. 16 tej ustawy, dopuszczalna była tzw. parcelacja prywatna - art. 65 tej ustawy, przymusowy wykup następował za wynagrodzeniem odpowiadającym wartości użytków, budowli, drzewostanów, wód – art. 28 ust. 1 i art. 29 ust. 1 tej ustawy).

Zupełnie inny charakter miała przebudowa ustroju rolnego w formule zaprezentowanej w dekrecie. Powojenna reforma rolna miała cel polityczny. Jej skutkiem miało być skonfiskowanie mienia ziemskiego, umocnienie władzy ludowej i sojuszu robotniczo – chłopskiego, likwidacja warstwy społecznej w postaci tzw. klasy obszarników (wielkich i średnich właścicieli ziemskich). Reforma ta miała też charakter antyniemiecki. Ponadto realizowała cel gospodarczy – podstawę ustroju rolnego miały tworzyć prywatne, jednostkowe i rodzinne gospodarstwa rolne o pow. do [...] ha. Część nieruchomości zarezerwowano zaś na cele publiczne – oświatowe, mieszkaniowe, komunikacyjne, wojskowe, melioracyjne.

Wobec tego należało przyjąć, że po wejściu w życie dekretu ustawa z dnia 24 marca 1933 r. utraciła moc. Skoro bowiem do stosowania art. 1 ustawy z dnia 24 marca 1933 r. konieczne było obowiązywanie ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, a ustawa ta została następnie uchylona, to moc obowiązującą utraciła także ustawa z dnia 24 marca 1933 r., a więc ustawa niejako "uzupełniająca" regulację zawartą w ustawie z dnia 28 grudnia 1925 r.

Trzeba wskazać, że poczynione wyżej rozważania mają istotne znaczenie dla niniejszej sprawy. Nie jest bowiem sporne to, że nieruchomość ziemska o pow. [...] ha, pochodząca z księgi hipotecznej "[...]" nr [...] o pow. [...] ha, z majątku [...], która została objęta planem parcelacji na cele budowy osiedla letniskowo – budowlanego dla mieszkańców Miasta [...], o której podpadaniu pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu orzekł Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w orzeczeniu z [...] grudnia 1948 r. była objęta zatwierdzonym przez Wydział Powiatowy we [...] w dniu [...] listopada 1933 r. planem parcelacji. Wojewoda [...] orzeczeniem z [...] czerwca 1934 r. zatwierdził plan zabudowy ww. osiedla (zaświadczenie z [...] sierpnia 1945 r.). Osiedle to nazywane jest w różnych dokumentach: [...],[...],[...]. Przedmiotowe osiedle, zgodnie z planem przestrzennego zagospodarowania miasta [...], zatwierdzonym przez MSW decyzją z [...] marca 1938 r., znalazło się w sferze interesów mieszkaniowych miasta [...] (zaświadczenie z [...] maja 1948 r.). Obszar ten w 1938 r. stanowił zatem teren nieobjęty granicami administracyjnymi miasta, który m.in. ze względu na racjonalną jego rozbudowę niezbędny był na cele użyteczności publicznej, utworzenie letniska podmiejskiego, osiedla dla robotników (§ 2 rozporządzenia Ministra Reform Rolnych z dnia 7 czerwca 1930 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Robót Publicznych i Spraw Wewnętrznych w sprawie przeznaczenia i parcelacji gruntów, położonych w sferze interesów mieszkaniowych miast i ośrodków przemysłowo – fabrycznych - Dz. U. Nr 51, poz. 430).

Zdaniem Sądu, na tle zaprezentowanych wyżej wywodów, przyjęcie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w orzeczeniu z 1948 r., że pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podpadał podmiejski teren budowlany, objęty zatwierdzonym planem parcelacji (grunt przeznaczony na cele reformy rolnej z art. 1 ust. 2 lit. e dekretu, tj. pod rozbudowę miasta [...], w tym i drogi) nie było stanowiskiem zupełnie "oderwanym" od obowiązującego wówczas stanu prawnego. Dekret nie wyłączył wprost działek budowlanych spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tak jak np. wyznaniowych nieruchomości ziemskich (art. 2 ust. 1 dekretu). Dekret nie wprowadził kryteriów wyodrębniania nieruchomości ziemskich, czy to wedle samego tylko położenia nieruchomości, jej faktycznego charakteru, formalnego przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego. Dekret przewidywał, że nieruchomości ziemskie, wymienione w art. 2, będą obejmowane w zarząd państwowy wraz z budynkami (art. 6 dekretu). Pewna część ziemi, poza przeznaczoną na cele z art. 1 ust. 2 lit. a i b, miała zostać niepodzielona i przeznaczona dla realizacji ważnych zadań użyteczności publicznej (art. 9 w zw. z art. 16 dekretu).

Sąd zwraca uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomości były niekiedy klasyfikowane wedle kryterium ich położenia. Nieruchomości położone w powiecie określano mianem nieruchomości ziemskich zaś nieruchomości położone w mieście określano jako nieruchomości miejskie [§ 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1934 r. w sprawie ksiąg pisarzy hipotecznych....(Dz. U. Nr 66, poz. 584) wraz z Załącznikiem].

W tej sytuacji orzeczeniom z 1948 r. nie można postawić zarzutu wydania ich w warunkach oczywistego, a przez to "rażącego" naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Na tle niniejszej sprawy o wyłączenie przedmiotowej nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu konieczne było bowiem dokonanie pewnych zabiegów interpretacyjnych, w szczególności wykładni pojęcia "nieruchomość ziemska" na tle obowiązującego wówczas stanu prawnego, w odniesieniu do założeń i celów reformy rolnej z art. 1 ust. 2 dekretu, które obejmowały przeznaczenie nieruchomości ziemskich również na realizację celów publicznych. Nie można też przyjąć, że orzeczenia z 1948 r. były nie do pogodzenia z ówczesnymi zasadami porządku prawnego, zwłaszcza zasadami programowymi manifestu lipcowego PKWN. Wydaje się, że orzeczenia te wręcz pozostawały w zgodzie z założeniami aksjologicznymi manifestu lipcowego PKWN (koniecznością przeprowadzenia "szerokiej" reformy rolnej, realizowanej kosztem właścicieli ziemskich, w celu szybkiej odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych).

Sąd zwraca uwagę, że nawet rozstrzygane po 1990 r. sprawy o podpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie są jednoznaczne. W orzecznictwie sądowym prezentowano poglądy, o przeznaczeniu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich nie będących samymi tylko użytkami rolnymi, ale także takimi na których były posadowione: cegielnia i młyn (wyrok NSA z 16 czerwca 1994 r. sygn. akt II SA 2387/93), pałace z ogrodami, czy zespoły dworsko – parkowe (wyrok NSA z 6 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1146/97), browar, gorzelnia, wytwórnia wódek i likierów (por. wyrok NSA z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 3432/15). To samo dotyczy takich nieruchomości jak: nieużytki, stawy, drogi, place (wyrok NSA z 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2254/15). Na problemy związane z rozumieniem pojęcia "nieruchomość ziemska" zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 990/08. W orzecznictwie pojawiają się także problemy w wykładni celów reformy rolnej z art. 1 ust. 2 dekretu (wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2822/12).

Poza tym w sprawach z zakresu reformy rolnej trzeba rozróżnić sprawy prowadzone w trybie tzw. nadzoru (nieważnościowe) od spraw prowadzonych w trybie zwykłym. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że organ nadzoru winien prowadzić postępowanie nieważnościowe kierując się przesłankami nieważności z art. 156 § 1 kpa, a nie zaproponowaną wykładnią pojęcia nieruchomości ziemskiej wedle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (wyrok NSA z 28 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1088/06).

W orzecznictwie dotyczącym tego typu spraw wskazano, że rozbieżność w wykładni pojęcia "nieruchomość ziemska" nie może być kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (wyrok NSA z 6 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3171/15), także w sprawach dotyczących przejęcia na cele reformy rolnej parcel budowlanych (wyrok NSA z 22 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1279/18 – sprawa analogiczna jak niniejsza sprawa).

W niniejszej sprawie strony nie czynią zarzutu, że orzeczenia z 1948 r. są obarczone innymi wadami nieważności z art. 156 § 1 kpa.

Orzeczenie Wojewody [...] w [...] z [...] sierpnia 1948 r. nr [...] zostało wydane przez organ właściwy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 kpa. W 1948 r. sprawy reform rolnych należały do wojewody [art. 1 i 2 dekretu z dnia 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz. U. Nr 43, poz. 248) w zw. z art. 27 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 października 1933 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej i organizacji komisyj ziemskich (Dz. U. Nr 85, poz. 635)]. Organem odwoławczym był Minister Rolnictwa i Reform Rolnych (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).

Poza sporem jest to, że orzeczenie organu I instancji z 1948 r. zapadło na skutek wniosku strony, a nie z urzędu. Powyższe orzeczenie zapadło, zgodnie z § 6 rozporządzenia, tj. na skutek wniosku z [...] maja 1948 r. pochodzącego od strony – S. M., spadkobiercy po jednym z przeddekretowych właścicieli spornej nieruchomości H. M., zmarłej [...] września 1944 r. Orzeczenie odwoławcze zapadło natomiast na skutek odwołania wniesionego przez M. M. (przeddekretowego właściciela przedmiotowej nieruchomości) i S. M.

Kwestionowanym orzeczeniom nie sposób zarzucić wydania ich w warunkach nieważności przewidzianych w art. 156 § 1 pkt 3-7 kpa.

Obecnie występujące trudności z ustaleniem, po blisko [...] latach, konkretnych parcel i odpowiadających im działek ewidencyjnych przejętego w 1944 r. terenu o pow. [...] ha, zwierającego się w obszarze "właściwego" osiedla mieszkaniowego [...] o pow. [...] ha nie pozwalają na wykazanie tego, że orzeczenie z [...] grudnia 1948 r. było wadliwe w momencie jego wydania. Okoliczności związane z brakiem pełnej dokumentacji dotyczącej przeobrażeń geodezyjno-prawnych spornej nieruchomości (np. brakiem 2 tomów księgi hipotecznej "[...]" nr [...] i zbioru dokumentów), z upływem czasu, z brakiem istnienia bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej ewidencji gruntów, z brakiem aktualizowania ksiąg wieczystych, jako zdarzenia następujące po wydaniu orzeczeń z 1948 r. nie mogą świadczyć o ich kwalifikowanej wadliwości w momencie ich wydawania.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2018 r. - z jednej strony kwestionująca wydane w 1948 r. orzeczenia jako podjęte z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez jego wadliwą wykładnię, niezgodną z aktualnie preferowaną w orzecznictwie sądowym interpretacją tego przepisu, a z drugiej strony pomijająca, w ocenie legalności, realia prawne z daty wejścia w życie dekretu i z daty wydania kwestionowanych orzeczeń – została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Sąd zwraca uwagę, że wydany, na skutek skargi z [...] marca 2018 r., wyrok nie pozostaje w sprzeczności z wydanymi w niniejszej sprawie wyrokami z 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 248/11 i z 9 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1900/11. Jak dotychczas sądy administracyjne zaprezentowały swe oceny prawne odnośnie kwalifikowanych wad postępowania administracyjnego, mieszczących się w podstawach wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 3 i 4 kpa oraz istotnych wad postępowania administracyjnego, określonych w art. 15 i art. 107 § 1 kpa. Takie ukierunkowanie kontroli sądowoadministracyjnej było efektem zarzutów podniesionych w skardze i w skardze kasacyjnej.

Tymczasem w niniejszej sprawie Gmina Miasto [...] w skardze z [...] marca 2018 r. podniosła, jako najdalej idący, zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, wskazując, że nie było podstaw do stwierdzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wady rażącego naruszenia prawa i uznania, że organy orzekające w 1948 r. nie były uprawnione do orzekania o podpadaniu spornej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wobec tego Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności, poddał kontroli decyzję z [...] lutego 2018 r. w aspekcie naruszeń przepisów prawa materialnego, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa". Sąd miał bowiem na uwadze wtórną, w stosunku do istoty sprawy, rolę naruszeń przepisów postępowania administracyjnego oraz zasadę dyspozycyjności swymi prawami procesowymi przez strony postępowania, tj. możliwość podniesienia zarzutu pozbawienia udziału w postępowaniu tylko i wyłącznie przez strony (w niniejszej sprawie konkretne osoby prawa prywatnego), których dotyczy ta wada postępowania, a nie przez osobę trzecią – Gminę Miasto [...].

Skoro zatem w kwestionowanych orzeczeniach z 1948 r. nie wystąpiły wady nieważności z art. 156 § 1 kpa i w związku z tym zaskarżona decyzja jest wadliwa, co do rozstrzygnięcia i zaprezentowanego w uzasadnieniu tej decyzji poglądu w kwestii rażącej wadliwości orzeczeń z 1948 r., to nie miały istotnego znaczenia podnoszone przez Gminę Miasto [...] naruszenia prawa procesowego, wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 145 § 1 pkt 4 w zw. art. 28 kpa.

Zaskarżona decyzja nie jest zwłaszcza dotknięta wadliwością z art. 156 § 1 pkt 4 kpa, tj. wadą skierowania decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania. Wada ta zachodzi bowiem jedynie w sytuacji przyznania podmiotowi nie będącemu stroną określonego w decyzji uprawnienia lub nałożenia nań określonego obowiązku. Tymczasem zaskarżona decyzja dotyczy kontroli legalności orzeczeń stwierdzających, że określona nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Decyzja ta wprost nie nakłada żadnych praw lub obowiązków na stronę postępowania. Pewien niejako "nadmiar" stron w postępowaniu administracyjnym tzn. wadliwe uznanie kogoś za stronę (o ile nie powoduje niezasadnego wszczęcia postępowania odwoławczego z inicjatywy takich osób) nie tylko nie oznacza "skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 kpa, co w ogóle pozostaje bez wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 3432/15).

Przede wszystkim nie można stracić z pola widzenia tego, że pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I OSK 1900/11 na temat konieczności wzięcia udziału w postępowaniu nieważnościowym przez aktualnych właścicieli i użytkowników wieczystych był efektem podniesionych zarzutów kasacyjnych i związania tego Sądu przy orzekaniu podstawami skargi kasacyjnej. Zarzuty te dotyczyły zaś określenia kręgu stron postępowania nieważnościowego przy takiej, a nie innej, formule osnowy zaskarżonej decyzji uwzględniającej wniosek nieważnościowy. Wobec tego rodzaju rozstrzygnięcia w swym wyroku NSA odwołał się do wpływu decyzji z [...] grudnia 2010 r. na uprawnienia aktualnych właścicieli i użytkowników wieczystych.

Jednakże skoro – jak ustalił Sąd w niniejszej sprawie - orzeczenia z 1948 r. nie są wadliwe w stopniu kwalifikowanym i nie ma podstaw do ich usunięcia z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia ich nieważności, to trzeba przyjąć, że i wydana na skutek wniosku nieważnościowego decyzja organu nadzoru nie może oddziaływać na prawa aktualnych singularnych właścicieli i użytkowników wieczystych obecnych nieruchomości. Brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1948 r. świadczy o tym, że decyzja wydana w postępowaniu nieważnościowym nie wprowadzi żadnych zmian w rzeczywistości prawnej nieruchomości położonych na osiedlu [...], w szczególności nie podważy wpisu wieczystoksięgowego Skarbu Państwa jako nabywcy przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wobec tego w ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Skoro w niniejszym postępowaniu sądowym zostało wykazane, że orzeczenia z 1948 r. nie są wadliwe w sensie kwalifikowanym i w związku z tym nie powinny podlegać wycofaniu z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności, to trzeba przyjąć, że orzeczenia te oraz wydana, po uwzględnieniu niniejszej skargi, decyzja w sprawie nieważnościowej nie będą oddziaływać, w sensie prawnym, na singularnych beneficjentów praw rzeczowych i zarządcę nieruchomości znajdujących się w obszarze osiedla [...], przejętych z mocy prawa na cele reformy rolnej. Wobec tego prowadząc postępowanie nieważnościowe Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uczyni podmiotami tego postępowania spadkobierców przedwojennych właścicieli spornej nieruchomości, tj. P. K. i Skarb Państwa oraz podmioty publicznoprawne, które z mocy samego prawa wstąpiły w ogół sytuacji prawnej Skarbu Państwa, jako podmiotu przejmującego z dniem [...] września 1944 r. sporne nieruchomości na cele reformy rolnej, w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa orzekł, jak w sentencji.