Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 218/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie oraz postanowienie wydane w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 7,  art.18, art. 19 par.1 i 2, art. 27 par. 1 pkt 1 i 7, art.27 par.2, art. 29 par 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 września 2012 r. sprawy ze skargi "A" w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego 1) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2012r. nr [...], a także zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2011r. nr [...], 2) określa, że uchylone postanowienia, a opisane powyżej w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego "A" w W. kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w R., po rozpoznaniu zażalenia "A" w W., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego.

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. wpłynął tytuł wykonawczy, w którym jako wierzyciela oznaczono "A" w W. Tytuł wykonawczy przesłano w celu nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji i przymusowego ściągnięcia należności w postępowaniu egzekucyjnym.

Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J., zwrócił przedmiotowy tytuł wykonawczy stwierdzając, że wszczęcie egzekucji jest niedopuszczalne. Zdaniem organu I instancji tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 oraz pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - dalej: u.p.e.a., gdyż wierzycielem należności wskazanych w przedmiotowym tytule egzekucyjnym jest Prezydent miasta [...] (dalej: Prezydent [...]), a nie "A" (dalej: Ośrodek). Tytuł wykonawczy powinien zatem zawierać odcisk pieczęci urzędowej i podpis wierzyciela -Prezydenta [...].

W konsekwencji stwierdzonych nieprawidłowości organ egzekucyjny I instancji stwierdził, iż przedmiotowy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.e.a., dlatego stosownie do art. 29 § 2 ww. ustawy, zwrócił przesłany tytuł "A" w W.

W zażaleniu na powyższe postanowienie "A", zarzucił organowi egzekucyjnemu wydanie postanowienia z rażącym naruszeniem prawa i niewłaściwe zastosowanie art. 27 § 1 pkt 1 oraz art. 29 § 2 u.p.e.a., uzasadniając jednocześnie, iż "A" posiada uprawnienia wierzyciela w rozumieniu art. 1a pkt 13 tej ustawy, w tym także uprawnienie do wstawiania tytułów egzekucyjnych dotyczących opłat za pobyt w tym ośrodku. W ocenie strony, Ośrodek jest bezpośrednio zainteresowany wykonaniem obowiązku, a zatem jest wierzycielem w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej w R., utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, podkreślił iż zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Ponadto art. 1a pkt 14 ustawy egzekucyjnej stanowi, że przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego rozumie się odpowiednio wójta, burmistrza (prezydenta miasta) lub marszałka województwa. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) - dalej: ustawa o samorządzie gminnym, gminy wykonują zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, należy do zadań własnych gminy. Zadania własne obejmują także sprawy ochrony zdrowia i pomocy społecznej realizowane m.in. w oparciu o ustawę o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) - dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości, stanowi z kolei wprost, że prowadzenie działań związanych z profilaktyką oraz rozwiązywaniem problemów alkoholowych należy do zadań własnych gminy. Na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym, w miastach powyżej 100.000 mieszkańców organem wykonawczym jest prezydent miasta. Zatem zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.), stolica Rzeczypospolitej Polskiej, miasto stołeczne Warszawa, jest gminą mającą status miasta na prawach powiatu. Zgodnie z art. 3 pkt 1 tej ustawy miasto stołeczne Warszawa wykonuje zadania przewidziane przepisami dotyczącymi samorządu gminnego i samorządu powiatowego oraz zadania wynikające ze stołecznego charakteru miasta.

Organ zauważył również, iż na podstawie art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Zgodnie ze statutem "A", stanowiącym załącznik do uchwały Rady [...] nr LXVI 1/2101/2009 z dnia 26 listopada 2009 r., Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną [...] nieposiadającą osobowości prawnej, jednostką budżetową w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych (§ 1 ust. 2) i pełni funkcję izby wytrzeźwień w rozumieniu ustawy o wychowaniu w trzeźwości (§ 1 ust. 3). W związku z powyższym organ uznał, iż działania wynikające z zakresu działania "A" należą do zadań własnych [...], a dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy (art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - Dz. U. z 201 Or. Nr 80, poz. 526 ze zm.).

Uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień (także Dyrektora "A") jest zatem jedynie pobranie opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem do wystawiania tytułów wykonawczych we własnym imieniu. Przepis art. 5 ustawy egzekucyjnej rozwija, zawarte w art. 1a pkt 13 tej ustawy, pojęcie wierzyciela, stanowiąc, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku (art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.).

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w R., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków, o których mowa, jest jednostka bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Skoro zatem działania podejmowane w ramach "A" należą do zadań własnych [...], a opłaty za doprowadzenie i pobyt w tym Ośrodku pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy, to organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu obowiązku uiszczenia tej opłaty jest organ wykonawczy [...] - Prezydent [...]. Zatem na podstawie art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty jest Prezydent [...], który zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. jest wierzycielem w stosunku do tej opłaty.

Ponadto, powołując się na treść art.1 a pkt 14, art. 19 § 2 u.p.e.a. i art.11a ustawy o samorządzie gminnym, organ odwoławczy stwierdził, że Prezydent [....] występuje w podwójnej roli wierzyciela oraz organu egzekucyjnego dla należności pieniężnych. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, że wysokość przedmiotowej opłaty za pobyt w "A" ustala Rada [...], ponieważ prezydent miasta jako organ wykonawczy gminy czuwa nad wykonywaniem uchwał Rady oraz zadań gminy określonych prawem, a egzekucja przedmiotowych opłat jest analogiczna jak egzekucja opłat dodatkowych za parkowanie.

Z powyższych względów, Dyrektor Izby Skarbowej w R. nie uznał Dyrektora "A" za uprawnionego do wystawiania tytułów wykonawczych, we własnym imieniu. Nadmienił ponadto, iż nawet gdyby Dyrektor "A" dysponował stosownym upoważnieniem do pobierania przedmiotowych opłat, musiałoby ono znaleźć odzwierciedlenie w pieczęci zamieszczonej w tytułach wykonawczych, jednakże i tak Dyrektor działałby w imieniu Prezydenta [...].

W przedmiotowej sprawie, skoro przedmiotowy tytuł wykonawczy nie zawierał elementów, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.e.a., należało uznać go za wadliwy w stopniu uniemożliwiającym prowadzenie egzekucji administracyjnej. Tytuł ten podlegał zatem zwrotowi.

W skardze na powyższe postanowienie, Dyrektor "A" w W., wnosząc o uchylenie w całości rozstrzygnięcia organów obu instancji zarzucił naruszenie przepisów art. 29 § 2, art.1 a pkt 13 w zw. z art. 5 § 1 pkt 2, art. 27 § 1 pkt 1 i 7, art. 27b, art. 19 § 1 i 2 w zw. z art. 1a pkt 14 u.p.e.a., § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1955 r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz. U. Nr 47, poz.316 ze zm.), art. 2a pkt 13 i art.16c ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej w zw. z art.42 ust.5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, a także art. 6, art. 7, art.8 i art. 12 k.p.a.

Skarżący podniósł, iż to "A", a nie Prezydent [...] jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w stosunku do ww. należności. Wynika to, w jego ocenie, z brzmienia samej ustawy o wychowaniu w trzeźwości, która w art. 41 ust. 3 zawiera upoważnienie dla izb wytrzeźwień do potrącania z depozytów pieniężnych, wierzytelności własnych izb z tytułu opłat za pobyt, a także z treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) - dalej: rozporządzenie z 4 lutego 2004 r. To Dyrektor "A" decyduje o przyjęciu do izby osób w stanie nietrzeźwości, a następnie wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu. Izbom wytrzeźwień przysługuje ustawowe prawo zastawu na przedmiotach zatrzymanych w depozycie celem zabezpieczenia należności, a wpłaty z tytułu pobytu w izbie zasilają rachunek bankowy "A".

W wymienionych aktach prawnych ustawodawca traktuje izby wytrzeźwień jako organy bezpośrednio zainteresowane wykonaniem tychże obowiązków - co daje im uprawnienia wierzyciela, łącznie z uprawnieniem do wystawiania tytułów egzekucyjnych. Ponadto, zdaniem skarżącego, słuszność jego stanowiska potwierdza fakt, iż jest on czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z VAT i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień. Tym samym przedstawiony do wykonania tytuł zawiera prawidłowe oznaczenie wierzyciela, a w konsekwencji prawidłowy odcisk pieczęci wierzyciela.

Skarżący zarzucił, że organy nie wzięły pod uwagę treści pełnomocnictwa z dnia 3 lutego 2010 r., będącego źródłem uprawnienia Dyrektora do kierowania statio municipii [...], w tym do reprezentowania kierowanej jednostki organizacyjnej we wszystkich sprawach związanych z jej działalnością w postępowaniach administracyjnych, sądowych i egzekucyjnych.

Ponadto w ocenie skarżącego bezpodstawne jest twierdzenie, że właściwym w sprawie organem egzekucyjnym jest Prezydent [...], skoro to nie on, lecz Rada [....] ustala wysokość opłaty za pobyt w izbie. Uznanie Prezydenta [...] za organ egzekucyjny oznaczałoby, że ma on obowiązek prowadzenia egzekucji również poza terenem [...], co stałoby w rażącej sprzeczności z zasadami dotyczącymi właściwości miejscowej organów egzekucyjnych, określonymi w art.22 § 1-3 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w R. wnosił o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko.

Pismem z dnia 17 września 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w R. zwrócił się o umorzenie postępowania w sprawie, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wskazał, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. zostało uchylone postanowieniem wydanym w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. Do wskazanego pisma dołączono powołane postanowienie z dnia [...] września 2012r. nr [...], którym uchylił własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] w całości oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Z uzasadnienia postanowienia z dnia [...] września 2012r. nr [...] wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej w R. stoi na stanowisku, że organ egzekucyjny przed przystąpieniem do oceny prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego, jeszcze przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, ma obowiązek zbadania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W przedmiotowej sprawie organem właściwym do prowadzenia egzekucji administracyjnej jest Prezydent [....]. W takiej sytuacji zastosowanie winien znaleźć art. 65 Kodeksu podstępowania administracyjnego, a nie art. 29 u.p.e.a. Organ I instancji dokonując więc zwrotu tytułu wykonawczego w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a. naruszył przepisy, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, co z kolei uzasadnia zastosowanie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej - w tej sytuacji - należało uznać uzasadnienie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego

lub w innych przepisach,

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub

w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

W rozpoznawanej sprawie z uwagi na wydanie postanowienia z dnia [...] września 2012 r. nr [...] przez Dyrektora Izby Skarbowej w R. w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., którym to postanowieniem organ ten uchylił własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w pierwszej kolejności trzeba ocenić prawidłowość podjętego w trybie samokontroli rozstrzygnięcia.

Ponieważ organ II instancji rozstrzygnięcie, w trybie samokontroli określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., wydał po wniesieniu skargi do Sądu przez "A" w W. należało w sprawie zastosować przepis art. 135 p.p.s.a. który stanowi, iż Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę wydając to rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej w R. naruszył art. 54 § 3 p.p.s.a.

Przewidziana w powołanym przepisie instytucja autokontroli przyznaje organowi administracji kompetencje do weryfikacji własnej decyzji zaskarżonej do Sądu. Podzielając w pełni stanowisko wyrażone w orzecznictwie przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazać należy, że instytucja ta ustalona została na zasadzie wyjątku. Pozostaje też w pewnym sensie w konkurencyjności z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Niemniej jednak jej realizacja, poprzez uwzględnienie skargi w całości - a więc uzyskanie rozstrzygnięcia oczekiwanego (w założeniu) od sądu -nie godzi w prawa strony, a przyczynia się do szybszego załatwienia jej sprawy zgodnego z jej żądaniami. Niedopuszczalne jest jednak czynienie wykładni umożliwiającej organowi administracyjnemu jakąkolwiek inną ingerencję w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, pozbawiającą stronę prawa do rozstrzygnięcia sporu przez sąd i uzyskania żądanego rozstrzygnięcia. Podkreślić przy tym należy, że wyjątkowy charakter art. 54 § 3 p.p.s.a. wymaga jego ścisłej wykładni (por. wyrok NSA z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt I FSK 974/07, System Informacji LEX nr 440633).

Podstawowym warunkiem zastosowania trybu przewidzianego w art. 54 § 3 p.p.s.a jest zatem uwzględnienie skargi w całości, co oznacza uznanie za zasadne zarówno zawartych w niej zarzutów, podstawy prawnej, a także wniosków (tak wyrok NSA z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 810/10). W sytuacji gdy organ nie podziela niektórych zarzutów, nie uwzględnia w całości wniosków, kwestionuje przedstawioną w niej podstawę lub ocenę prawną naruszeń, to nie może wydać rozstrzygnięcia na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. W przypadku kiedy organ nawet w niewielkim stopniu ma wątpliwości, co do uwzględnienia skargi, winien pozostawić skargę do rozpoznania Sądowi, który oceni prawidłowość zaskarżonej decyzji zgodnie z wymogami art. 134 p.p.s.a. Sąd bowiem, w przeciwieństwie do organu działającego na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., nie jest związany granicami skargi. Nie jest skrępowany sposobem jej sformułowania, użytymi argumentami, a także podniesionymi zarzutami, wnioskami i żądaniami. Organ zaś, wydając akt na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., winien podzielić zarzuty skargi i uczynić zadość wszystkim żądaniom skarżącego. Rozstrzygnięcie winno bowiem odpowiadać żądaniu zawartemu w skardze. Organ nie może podjąć rozstrzygnięcia odmiennego niż to, o które wnosi strona skarżąca.

Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy uznać trzeba, iż Organ II instancji w wydanym przez siebie w trybie samokontroli postanowieniu uwzględnił jedynie wnioski skargi nie uwzględniając przy tym w całości zarzutów zawartych w skardze. Mianowicie zarzuty "A" w W. zawarte w skardze sprowadzały się do stanowiska, iż przysługuje mu status wierzyciela, organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji tych należności winien być Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. Tymczasem Dyrektor Izby Skarbowej w R. w wydanym w trybie samokontroli postanowieniu stoi na stanowisku, iż "A" w W. nie ma przymiotu wierzyciela. Wierzycielem zaś jest prezydent [...] W. i tenże organ jest organem egzekucyjnym. W tym stanie rzeczy nie można mówić o uznaniu skargi w całości, w rozumieniu o którym była wyżej mowa.

Odnosząc się zaś do przedmiotu sporu w rozpoznawanej sprawie, czyli prawidłowości skierowanego do egzekucji tytułu wykonawczego, obejmującego należność za pobyt w "A" w W., Sąd wziął pod uwagę poniżej przedstawione względy.

Z art. 27 ust.1 u.p.e.a. wynika, że tytuł egzekucyjny powinien zawierać m.in. oznaczenie wierzyciela (pkt 1), podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela (pkt 7). Jeśli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art.27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi (art.29 § 2 u.p.e.a.).

Jednakże zanim organ przystąpi do oceny prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego, jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, ma obowiązek zbadania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Wymóg taki wynika z treści art. 19 k.p.a., który ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a. Jeżeli bowiem organ administracji, do którego podanie skierowano, nie dysponuje zdolnością prawną do załatwienia sprawy stanowiącej jego przedmiot, nie może skutecznie wszcząć i prowadzić postępowania (por. komentarz do art. 65 - G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan. - Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz. Zakamycze 2005 r.).

W sytuacji, gdy organ stwierdzi swą niewłaściwość, to stosownie do treści art.65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., powinien przekazać tytuł wykonawczy właściwemu organowi.

W rozpoznawanej sprawie, naczelnik urzędu skarbowego uznawał się za organ właściwy do egzekucji przedmiotowej należności, ale zwrócił tytuł wykonawczy z uwagi na niespełnienie wymagań określonych w art. 27 ust. 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w R. wprawdzie stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że organem egzekucyjnym jest Prezydent [...], ale jednocześnie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane przez naczelnika urzędu skarbowego.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że w odniesieniu do należności za pobyt w "A" organem egzekucyjnym jest Prezydent [...]. Powyższa teza znajduje swoje normatywne uzasadnienie m.in. w treści art. 1 a pkt 7 i art. 19 § 2 u.p.e.a.

Organem egzekucyjnym w rozumieniu u.p.e.a. jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7). Z kolei art. 19 ust. 1 u.p.e.a. stanowi, że z zastrzeżeniem § 2-8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Powyższa zasada dotycząca właściwości naczelnika urzędu skarbowego, doznaje wyłomu w treści m.in. art. 19 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Oznacza to, że organ takiej gminy jest właściwy w zakresie egzekucji należności pieniężnych (z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości), jeżeli spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki: po pierwsze - organ ten jest uprawniony do ustalania lub określania tych należności pieniężnych, a po drugie - jest uprawniony do ich pobierania.

Wysokość opłaty za pobyt w "A" została ustalona w § 1 Uchwały Nr LA/l/1576/2005 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 11 lipca 2005r. w sprawie wysokości opłaty związanej z pobytem w Izbie Wytrzeźwień w. W., podjętej na podstawie art.4 ust.1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej w zw. z art. 42 ust.5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz § 29 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004r. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt K 12/11 (Dz. U. z 2012 r., poz.405) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 42 ust. 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w zakresie, w jakim upoważnia ministra właściwego do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, maksymalnej wysokości opłat związanych z pobytem w izbie wytrzeźwień, innej placówce utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego lub w jednostce Policji, a także § 29 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Jednakże z treści orzeczenia Trybunału wynika, że powyższe przepisy we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą z upływem dziewięciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw tj. od dnia 16 kwietnia 2012r. Oznacza to, że mimo obalenia w stosunku do nich domniemania konstytucyjności, w okresie odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej powyższych przepisów, powinny być one stosowane przez wymiar sprawiedliwości. Pogląd o zachowaniu mocy obowiązującej przepisów, określanych jako względnie niekonstytucyjne, przez czas wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, zaakceptowany został w judykaturze Sądu Najwyższego (por. uchwała z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, OSNC 2004, z. 9, poz. 136; wyrok z dnia 29 marca 2000 r., III RN 96/98, OSNP 2000, z. 13, poz. 500; postanowienie z dnia 12 marca 2003 r., I PZ 157/02, OSNP 2004, z. 14, poz. 244, postanowienie z dnia 13 grudnia 2005 r., III KK 318/05, OSP 2006/12/144).

Nie ulega wątpliwości, że obowiązek zapłaty należności związanej z pobytem w Izbie Wytrzeźwień, o której mowa w art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, wynika wprost z przepisów prawa i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej.

Przedmiotowe opłaty są dochodami gminy na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Stosownie do art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Z § 17 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. wynika, iż osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji, środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu, dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. Natomiast zgodnie z art. 1a pkt 14 u.p.e.a., przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego rozumie się odpowiednio wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa.

"A" w W. jest jednostką budżetową [...] W., co wynika z jego statutu. Jako jednostka budżetowa prowadzi gospodarkę finansową według zasad określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych i zgodnie z nadanym jej statutem. Opłaty za pobyt w "A" w W. pobierane są na rachunek gminy.

Jak wynika z powyższej regulacji uprawnieniem Dyrektora Ośrodka jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w Ośrodku lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie u.p.e.a. Opłaty te Dyrektor pobiera w imieniu Prezydenta [...], będącego organem wykonawczym i reprezentantem gminy.

O ile uprawnienie do pobierania przez Prezydenta [...] należności z tytułu pobytu w "A" - w świetle powyższych wywodów - nie budzi wątpliwości, to uprawnienie do ustalania lub określania tych należności, nie jest oczywiste, ponieważ to Rada [....] podjęła uchwałę w sprawie wysokości opłaty, a jej wykonanie powierzyła Prezydentowi [....].

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym można spotkać zarówno tezy opowiadające się za uznaniem prezydenta za organ uprawniony do ustalania bądź określania przedmiotowych należności (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2012 r. V SA/Wa 2282/11, postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2008 r. II FW 2/08, postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2011 r. II FW 4/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2011 r. III SA/GI 1662/10 - wszystkie publikowane na https://cbois.nsa.gov.pl), jak też stanowiska przeciwne.

W tym zakresie Sąd orzekający w niniejszym składzie przychyla się do poglądu prezentowanego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II FW4/11, że chociaż wysokość opłaty ustalona została uchwałą Rady Miasta, to indywidualne określenie jej wysokości jest obowiązkiem kierownika izby wytrzeźwień i podejmowane jest każdorazowo w zarządzeniu o potrąceniu z depozytu, bądź w wystawianym przez niego wezwaniu do zapłaty, przy czym kierownik izby wytrzeźwień wykonuje swe zadania nie we własnym imieniu, lecz z upoważnienia prezydenta miasta.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki określone w art. 19 § 2 u.p.e.a., ponieważ Prezydent [...], jako organ gminy, jest uprawniony zarówno do określania, jak i pobierania należności pieniężnych z tytułu pobytu w Ośrodku, a to oznacza, że jest on organem właściwym rzeczowo w zakresie egzekucji przedmiotowych należności pieniężnych.

W ocenie Sądu, właściwości tej nie mogą wyłączyć przepisy dotyczące właściwości miejscowej organów administracji, tj. art.22 u.p.e.a., ponieważ wybór właściwego miejscowo organu następuje wyłącznie spośród organów w ramach tej samej właściwości rzeczowej. W niniejszej sprawie właściwym rzeczowo jest tylko jeden organ - Prezydent [...]. Trzeba mieć jednak na względzie, że w określonych przypadkach może nastąpić przeniesienie uprawnień do prowadzenia egzekucji na inny organ. Sytuację taką przewiduje m.in. § 6 ust.5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz.1541 ze zm.). Stanowi on, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Jednakże w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, ponieważ z akt sprawy nie wynika, aby właściwy organ prowadził egzekucję i aby okazała się ona bezskuteczna. Z akt sprawy nie wynika też, aby jakiekolwiek inne względy uzasadniały skierowanie tytułów egzekucyjnych do naczelników urzędów skarbowych, jako organów właściwych do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że o ile nie zaistniały żadne powody wyłączające właściwość rzeczową Prezydenta [...], to naczelnik urzędu skarbowego powinien w trybie art.65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przesłać tytuły wykonawcze temu organowi. Ustalenie swojej właściwości powinno być czynnością organu uprzednią w stosunku do badania prawidłowości wystawionych tytułów wykonawczych. Wyłącznie bowiem organ właściwy do prowadzenia egzekucji jest uprawniony do badania zgodności tytułów wykonawczych z treścią przepisu art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. i wydawania stosownych postanowień w tym zakresie.

W związku z powyższym Sąd nie podziela stanowiska Skarżącego odnośnie braku, podstaw do przyjęcia, że organem właściwym do prowadzenia egzekucji w rozpoznawanej sprawie jest Prezydent [...].

Odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne, ponieważ uznanie, że rozstrzygnięcie odnośnie zwrotu tytułu wykonawczego podjął organ niewłaściwy do prowadzenia egzekucji, uniemożliwia ocenę prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego i zasadność jego zwrotu.

W ocenie Sądu, uznanie się za organ niewłaściwy w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie stanowi przesłanki uzasadniającej zwrot tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy art. 1 a pkt 7, art. 19 § 2, art. 29 § 2 u.p.e.a., art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art.18 u.p.e.a, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art.152 i art.200 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 340 zł, na którą składają się wpis uiszczony od skargi w kwocie 100,00 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240zł (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz.U., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).