Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2632/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1109/17 w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1109/17 po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

D. R. w dniu [...] lipca 2017 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko D. R. urodzonego [...] marca 2017 r.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], odmówił D. R. przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że nastąpił zbieg świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], przyznane zostało prawo do świadczenia rodzicielskiego, w okresie od [...] maja 2017 r. do [...] października 2017 r., w związku z opieką nad córką O. R., dlatego nie spełnia ona warunków określonych w art. 27 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) – dalej jako "ustawa świadczeniach rodzinnych".

W odwołaniu od powyższej decyzji D. R. zakwestionowała stanowisko organu podnosząc, że zbieg świadczeń, nie dotyczy tego samego dziecka. Podała, że ma czworo dzieci w wieku 12, 10 i 6 lat oraz 9 miesięcy. Sześcioletni syn D. jest dzieckiem autystycznym, wymagającym nie tylko leczenia i stałej rehabilitacji, ale przede wszystkim ogromnej pracy. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności, które stwierdza, że wymaga koniecznej, stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyjaśniła, że świadczenie rodzicielskie ma przyznane na najmłodsze dziecko córkę O.

Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) dalej jako "K..p.a.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...].

W uzasadnieniu przytoczyło brzmienie art. 17 c ust. 1 pkt 1 i art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych akcentując w szczególności ustęp 5 tego przepisu, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Wskazało, że na mocy art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wynika to z nowego brzmienia tego przepisu, w związku z treścią ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428). W ocenie Kolegium w obecnym stanie prawnym ukształtowanym art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do przyznania jednego ze świadczeń, na skutek zbiegu uprawnień, na podstawie wyboru osoby uprawnionej dotyczy również sytuacji, gdy osoba wnioskująca o świadczenie wychowuje lub sprawuje opiekę nad różnymi dziećmi.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, D. R. domagała się zmiany ww. decyzji i przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia od maja 2017 r. w kwocie po [...],- zł. za każdy miesiąc oraz zasądzenia wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty. Zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 1 "K.p.a. w związku z art. 17 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz podstawowych zasad Państwa prawa. Zdaniem skarżącej, dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ocena stanu faktycznego według przepisów, które zaczęły obowiązywać z dniem 1 sierpnia 2017 r. stanowi zaprzeczenie jednej z podstawowych zasad demokratycznego Państwa prawa wskazującej, że prawo nie działa wstecz.

Podniosła, że w chwili wydania decyzji o niepełnosprawności przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., którą to decyzją określono konieczność sprawowania stałej opieki nad synem D. R., począwszy od miesiąca maja 2017 r. w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także w momencie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, organ winien był zastosować przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego umieszczone przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zważyć, iż na ten moment stanowił on (i nadal stanowi) enumeratywne wyliczenie przesłanek negatywnych uniemożliwiających rodzicowi uzyskanie prawa do tego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powtórzył, że zmiana brzmienia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy wyeliminowania wątpliwości związanych ze zbiegiem prawa do świadczeń rodzinnych i konieczności wyboru przez osobę uprawnioną tylko jednego ze świadczeń, również w sytuacji, gdy uprawnienia dotyczą różnych dzieci.

Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzają ją decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyjaśnił, że będący podstawą prawną zaskarżonej decyzji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. do dnia 1 sierpnia 2017 r., w orzecznictwie sądów administracyjnych traktowany był jako regulacja dotycząca zbiegu uprawnień do określonych w przepisie tym świadczeń w sensie podmiotowym, zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki.

Wskazał, że zgodnie z przyjętą w orzecznictwie wykładnią przepis ten nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi.

Od 1 sierpnia 2017 r. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskał nowe brzmienie o treści: "także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami".

Przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, zarówno przy zastosowaniu wykładni literalnej, jak i celowościowej, nie nasuwa już wątpliwości.

Powołując się na uzasadnienie rządowe projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, z którego wynika, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny, wskazał, że w niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy, gdy skarżąca pobiera już świadczenie pielęgnacyjne, a więc świadczenie finansowane z budżetu Państwa, które jest związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem, nie można byłoby zarzucić organom braku podstawy prawnej do odmowy świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na drugie jej dziecko.

Jak wynika jednak z treści art. 17 ustawy nowelizującej przepisy ustawy zmienianej w art. 6 (a więc przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r.

Kontrolowana decyzja wydana została natomiast w dniu [...] września 2017 r., a poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w dniu [...] lipca 2017 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji pozbawienie zatem skarżącej uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego nastąpiło bez podstawy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyjaśnił, że w przepisie intertemporalnym, jakim jest art. 17 ustawy nowelizującej, ustawodawca wyłączył spod wskazanego vacatio legis art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej.

Jednocześnie w żadnym z innych przepisów ustawy nowelizującej nie wskazano daty wejścia w życie tych przepisów. W ocenie Sądu Wojewódzkiego takie rozwiązanie ustawodawcze sugeruje, że wyłączenie w stosunku do tych przepisów, traktowane jest jako wyjątek, bowiem ustawodawca zrezygnował z dłuższego niż 14 dni vacatio legis. Jest to o tyle słuszne, że regulacje te nie kształtują w sposób odmienny dotychczasowych uprawnień do świadczeń. Jednakże odnoszą się do danych wymaganych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia i zawierają delegację do wydania aktu wykonawczego, a także potwierdzają dotychczasowo stosowaną praktykę przy ocenie uprawnień do świadczeń (art. 16a ust. 9 i art. 17 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych).

W ocenie Sądu I instancji błędnie odczytuje organ pomocy społecznej treść przepisu art. 17 ustawy nowelizującej uznając, że z dniem jej wejścia w życie obowiązywać zaczął także art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zmienionej wersji.

Wskazał, że przepis intertemporalny określa wyraźnie, że art. 27 ust. 5 w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy, począwszy od dnia 1 listopada 2017 r.

Przedmiotowe świadczenie nie jest natomiast przyznawane na okres świadczeniowy, zatem przepis art. 6 ust. 17 ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych obowiązuje z datą wejścia jej w życie. Przedmiotowe świadczenie rodzicielskie mieści się bowiem w katalogu świadczeń rodzinnych zdefiniowanych w art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem mieści się w przepisie intertemporalnym, który jasno mówi, iż przepisy ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu nadanym tą ustawą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r.

Decydującym przy stosowaniu prawa materialnego jest zatem data zdarzenia skutkującego zastosowaniem obowiązujących regulacji prawnych w tej dacie.

Odstępstwo od ich zastosowania musi wynikać z normy prawnej, zatem pozbawienie skarżącej uprawnień, które przysługiwały jej pod rządami ustawy o świadczeniach rodzinnych w dacie składania wniosku musi jednoznacznie wynikać z woli ustawodawcy, a nie interpretacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. reprezentowane przez radcę prawnego R. P. wniosło od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie prawa materialnego:

- poprzez błędną wykładnię art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na przyjęciu, że pozbawienie D. R. uprawnienia do "świadczenia rodzicielskiego" nastąpiło bez podstawy prawnej, w sytuacji gdy ograniczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (którego dotyczyło postępowanie administracyjne, a nie świadczenia rodzicielskiego - jak wskazano w uzasadnieniu skarżonego kasacyjnie wyroku) w sytuacji kumulacji zbiegu uprawnień do określonych w tym przepisie świadczeń ma zastosowanie w stosunku do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie bez względu na tożsamość osoby nad którą sprawowana jest opieka;

- poprzez błędną wykładnię art 17 ustawy z dnia 7 iipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017r., poz. 1428) polegającą na przyjęciu, że część wspólna art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w treści wprowadzonej do obrotu prawnego na podstawie art. 6 pkt. 17 ww. ustawy nowelizującej, w sprawie wnioskowanego przez D. R. świadczenia pielęgnacyjnego ma zastosowanie dopiero od dnia 1 listopada 2017r., oraz przyjęcia błędnego stanowiska że ww. nowelizacja nie stanowi doprecyzowania dotychczasowego brzmienia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i tym samym dopiero po wejściu w życie tej nowelizacji niemożliwa jest kumulacja świadczeń przy zbiegu uprawnień do świadczeń określonych w tym przepisie - czym naruszono zasady wyrażone w art. 2 art. 31 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez zgodę Sądu na zróżnicowanie tj. uprzywilejowanie opiekuna dwójki dzieci poprzez przyznanie mu prawa do pobierania dwóch różnych świadczeń stanowiących swoiste "ekwiwalenty" wynagrodzenia za pracę, w sytuacji gdy osoba pozostająca w zatrudnieniu i opiekująca się równocześnie wieloma dziećmi uprawniona jest tylko do otrzymania jednego wynagrodzenia za pracę (ustawowo pozbawiona jest prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak i świadczenia rodzicielskiego).

Wniosło o uchylenie w całości przedmiotowego wyroku i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach Ponadto o zasądzenie od D. R. na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego i zastępstwa procesowego. Jednoczesjie wniosło o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasdnieniu Kolegium wskazało m.in, że wyrażone w ww. wyroku stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach narusza 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).

Podniosło ponadto, że abstrahując od stanowiska, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (również z przed nowelizacji z dnia 7 iipca 2017r.) nie pozwalał już wówczas na łączenie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem z przyznanym wcześniej z tytułu opieki nad inne dziecko świadczeniem rodzicielskim, Sąd pierwszej instancji w swoim wyroku również dokonał wadliwej oceny art. 17 ustawy z dnia 7 Iipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin (która weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2017r.) przyjmując, że D. R. mogła być pozbawiona prawa do łącznej wypłaty świadczenia rodzicielskiego oraz świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 listopada 2017r, gdyż od tej daty ma zastosowanie część wspólna art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w treści wprowadzonej do obrotu prawnego na podstawie art. 6 pkt. 17 ww. ustawy nowelizującej. Przepis art. 17 ustawy nowelizacyjnej dotyczy licznych zmian wprowadzonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jednakże z jego treści nie wynika aby zmiany dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego mogły mieć zastosowanie dopiero od 1 listopada 2017r.

Świadczenie pielęgnacyjne (tak, jak i notabene świadczenie rodzicielskie) nie jest świadczeniem ustalanym na okres zasiłkowy w rozumieniu art. 3 pkt. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego), a tym samym nie możliwe jest zdaniem organu przyjęcie, za Sądem pierwszej instancji, że przepisy ustawy zmienianej (co do świadczenia pielęgnacyjnego), w brzmieniu nadanym w ustawie nowelizacyjnej mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do ww. świadczenia od dnia 1 listopada 2017 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. R. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła m.in, że: zakaz retroaktywności prawa powoduje, iż niemożliwe jest działanie prawa wstecz, a zatem tworzenie i stosowanie prawa, które odnosiłoby się do zdarzeń prawnych mających miejsce przed jego wejściem w życie. Wskazała, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można rozpatrywać poprzez przesłankę jakiegokolwiek "uprzywilejowania" lub "nierównego traktowania", gdyż nie dotyczy on (i nigdy nie dotyczył) osób łączących pracę zawodową z opieką nad dzieckiem.

Ponadto fakt wprowadzenia przez ustawodawcę nowej treści przepisu potwierdza tylko - a nie przeczy temu, że przed wejściem w życie ustawy nowelizującej można było z jego treści wnioskować o braku zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi, co potwierdza także ówczesne orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2002 r. o świadczeniach rodzinnych i art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r., poz. 1428).

Przedmiotem kontrolowanego rozstrzygnięcia jest odmowa przyznania D. R. świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy ma ona już przyznane na inne dziecko świadczenie rodzicielskie.

Przede wszystkim wskazać należy, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w dniu orzekania przez organ pierwszej instancji tj. [...] lipca 2017 r. stanowił, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1217) i obowiązywał od dnia 1 stycznia 2016 r. Jednocześnie tą samą ustawą zmieniającą (art. 1 pkt 4) do ustawy o świadczeniach rodzinnych dodano rozdział 3a Świadczenie rodzicielskie

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazany wyżej przepis należy odczytywać w ten sposób, że świadczenia pielęgnacyjne nie możne być przyznane, jeżeli jest już ustalone osobie uprawnionej prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale jeśli te świadczenia mogą być przyznane osobie uprawnionej w związku z wychowaniem lub opieką nad różnymi dziećmi, to przysługuje jedno z nich, wybrane przez osobę uprawnioną.

Potwierdzeniem takiego rozumowania jest nowelizacja art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez art. 6 pkt 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodziny (Dz. U. poz. 1428), która obowiązuje od 1 sierpnia 2017 r. Obecne brzmienie art. 27 ust. 5 jest takie, że w przypadku zbiegu uprawnień do pięciu świadczeń w nim wymienionych – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Należy wnioskować, że ostatnia nowelizacja art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych była wynikiem trudności w wykładni powyższych przepisów, jakie pojawiły się w orzecznictwie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wykładnia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez Sąd pierwszej instancji, pozostaje w sprzeczności z doprecyzowanym obecnie brzmieniem przepisu i jej uznanie mogłoby w obecnej sytuacji rodzić wątpliwości na płaszczyźnie konstytucyjnej, w zakresie równego dostępu do świadczeń rodzinnych. A ponieważ na gruncie niniejszej sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że skarżąca otrzymała prawo do świadczenia rodzicielskiego przyznanego w związku z opieką nad córką O.R., to nie może jej przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna D. R.

Wbrew zatem stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, mimo że obecne brzmienie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie obowiązywało jeszcze w chwili podejmowania decyzji przez organ pierwszej instancji to ostatnią jego nowelizację należy traktować jako doprecyzowanie poprzedniego brzmienia przepisu, a nie zmianę normy. Należy więc go wykładać zgodnie z obecnym brzmieniem (por. wyroki NSA: z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 236/18 i z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2315/17, wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem cbois.nsa.gov.pl.).

Wskazać także należy, że znowelizowany ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązywał już w dacie orzekania przez organ drugiej instancji ([...] września 2017 r.).

Bez znaczenia zatem dla oceny prawidłowości odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego pozostają poczynione przez Sąd pierwszej instancji wywody, że "nowe" przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 151 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1sentencji wyroku.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz organu uznając, że nietrafna ocena Sądu pierwszej instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie może skutkować ponoszeniem kosztów postępowania przez skarżącą.