Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1188/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Protokolant Agnieszka Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 marca 2001 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 listopada 1999 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 roku, nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił E. T. uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją z 31 lipca 1979 roku przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w G. z tytułu: "udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w szeregach MO od 23 lipca 1947 roku do 31 grudnia 1947 roku".

W uzasadnieniu organ wskazał, iż E. T. otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD wyłącznie z tytułu wskazanego powyżej. Zatem w sprawie ma zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 cyt. ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. T. wskazał, iż 16 maja 1945 roku został wcielony do Wojska Polskiego i służył w nim do 5 lipca 1947 roku. Po zdemobilizowaniu został skierowany do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w S. G., przy czym nigdy nie pracował z osobami zatrzymanymi, załatwiał tylko sprawy gospodarcze. Dnia 15 maja 1950 roku został dyscyplinarnie zwolniony z organów bezpieczeństwa publicznego na podstawie wyroku sądu wojskowego, za zawarcie związku małżeńskiego bez zezwolenia. Od maja 1950 roku do lipca 1950 roku tj. do czasu rozprawy przed tym sądem był aresztowany i uważa to za prześladowanie.

Po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 6 marca 2001 roku, nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił w całości ww. decyzję Kierownika Urzędu z dnia 9 listopada 1999 roku o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i pozbawił E. T. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD w G. dnia 31 lipca 1979 roku z tytułu utrwalania władzy ludowej od 23 lipca 1947 roku do 31 grudnia 1947 roku na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt.4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż E. T. otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej", na podstawie zaświadczenia z Komendy Wojewódzkiej MO w G. z dnia 6 lutego 1978 roku, które stwierdza, że E. T. pracował w organach MO - UB od 23 lipca 1947 roku do 31 grudnia 1947 roku.

Organ podał także, iż dokonał weryfikacji powyższych danych i na podstawie pisma KWP w G. z dnia 6 października 1999 roku oraz wniosku E. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalił, iż E. T. pełnił służbę w organach Bezpieczeństwa Publicznego od 23 lipca 1947 roku do 15 maja 1950 roku.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ stwierdził, iż skoro E.T. był zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa to winno się go pozbawić uprawnień kombatanckich nie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, lecz na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. a cytowanej ustawy, który stanowi, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze na powyższą decyzję E. T. wniósł o stwierdzenie jej nieważności, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W uzasadnieniu wskazał, iż 16 maja 1945 roku został powołany do czynnej służby wojskowej, którą pełnił w G. Dnia 5 lipca 1947 roku został zdemobilizowany i skierowany do pracy w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w S. G., gdzie pracował początkowo jako wartownik, potem buchalter, a od stycznia 1949 roku do chwili zwolnienia tj. do 15 maja 1950 roku jako starszy referent referatu gospodarczego. Z Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego został zwolniony dyscyplinarnie za zawarcie związku małżeńskiego bez zezwolenia.

Skarżący stwierdził, iż jego zdaniem zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ponieważ wprawdzie z przepisu tego wynika, iż uprawnień kombatanckich pozbawia się osoby, które uprawnienia te uzyskały wyłącznie z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o "ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej", to jednak w zdaniu drugim tego przepisu ustawodawca z jego zakresu podmiotowego wyłączył także żołnierzy z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku, do 30 czerwca 21947 roku, a więc także skarżącego, który do czynnej służby wojskowej został powołany 16 maja 1945 roku.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź w aktach tutejszego Sadu o sygn. II SA/Gd 768/03 - k. 18 - 19, załączonych do akt niniejszej sprawy).

Skarżący zmarł w toku postępowania toczącego się przez Sądem. Wdowa po nim - Z. T., w piśmie z dnia 26 lutego 2006 roku, oświadczyła, iż podtrzymuję skargę wniesioną w niniejszej sprawie.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - zwanej dalej ustawą (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 roku, nr 142 poz. 950 ze zm.) stanowi, iż osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2.

Zgodnie z ustępem 2 ww. artykułu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby:

1) wymienione w art. 21 w ust. 2:

a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3,

b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach,

2) które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku.

W ocenie Sądu z konstrukcji art. 25 ust. 2 ustawy jasno wynika, iż podstawy pozbawienia uprawnień kombatanckich wskazane w punkcie pierwszym i punkcie drugim tego przepisu są od siebie niezależne i każda z nich ma przewidziane tylko dla danej regulacji wyjątki.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy, który stanowił podstawę prawną zaskarżonej decyzji, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3, stanowiącego, iż uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. a ustawy wynika natomiast, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Z przepisów powyższych wynika, że z woli ustawodawcy, uprawnień kombatanckich pozbawia się wszystkie osoby zatrudnione i pełniące służbę lub funkcję w Urzędzie Bezpieczeństwa w latach 1944 - 1956 bez względu na to jak długo trwał okres ich pozostawania w wymienionych stosunkach z tym Urzędem i jakie były przyczyny nawiązania i rozwiązania tych stosunków oraz jakie czynności były podejmowane w ich ramach. Jedyny przewidziany w ustawie wyjątek zachowania uprawnień dotyczy osób skierowanych do Urzędu Bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowanych przez nie w celu pomocy.

Ani E. T., ani wdowa po nim, nie wskazywali w toku postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego na okoliczności przewidzianych w 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Tym samym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało, iż E. T. został dyscyplinarnie zwolniony z organów bezpieczeństwa publicznego na podstawie wyroku sądu wojskowego, za zawarcie związku małżeńskiego bez zezwolenia. Nie miało również znaczenia, że od maja 1950 roku do lipca 1950 roku tj. do czasu rozprawy przed tym sądem był aresztowany. Powyższe okoliczności nie zostały bowiem uznane przez ustawodawcę za uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich w sytuacji stwierdzenia zatrudnienia w Urzędzie Bezpieczeństwa w latach 1944 - 1956.

Również podnoszone przez E. T. okoliczności związane z nie uczestniczeniem podczas zatrudnienia w UB w represjonowaniu, w świetle brzmienia art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, nie mogły stanowić argumentu przemawiającego za zachowaniem przez niego uprawnień kombatanckich. Z woli ustawodawcy rodzaj czynności wykonywanych w czasie zatrudnienia w UB nie ma bowiem znaczenia dla zachowania uprawnień kombatanckich.

Z dniem 9 października 1999 roku, z mocy art. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 marca 1999 roku o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 77, poz. 862) skreślony został bowiem art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, umożliwiający uprzednio kombatantowi zatrudnionemu i pełniącemu służbę lub funkcję w UB, zachowanie uprawnień kombatanckich w razie udowodnienia, że wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 roku (sygn. akt III ARN 6/95 (OSNAPiUS z 1995 roku, nr 16, poz. 199), orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 1999 roku (sygn. akt K 11/99, OTK 1999/6/116) oraz uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 roku ( sygn. akt OPS 2/02, ONSA 2003/2/42) wyrażono pogląd, że dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania.

Ocena charakteru funkcji, jakie pełnił E. T. w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w S. G. nie mogła zatem prowadzić do zachowania przez niego uprawnień kombatanckich.

Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie pozostawało, iż E. T. pełnił służbę w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego od 23 lipca 1947 roku do 15 maja 1950 roku. Powyższe potwierdził sam skarżący, a następnie wdowa po nim - Z. T. w piśmie z dnia 26 lutego 2006 roku.

Zatrudnienie w Urzędzie Bezpieczeństwa, w świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wyklucza możliwość zachowania uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu. Decyzja pozbawiająca skarżącego uprawnień kombatanckich jest zatem zgodna z prawem.

Sąd miał nadto na uwadze, iż powoływany w skardze art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy stanowi samodzielną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich, inną niż wskazany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a cyt. ustawy.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Z konstrukcji art. 25 wynika, iż wyjątek zawarty w zdaniu drugim ww. przepisu dotyczy tylko przyczyn pozbawienia uprawnień kombatanckich w nim wskazanych.

W świetle bezspornych w niniejszej sprawie okoliczności dotyczących pełnienia służby wojskowej przez E. T. w okresie od maja 1945 roku do lipca 1947 roku - organ nie miał podstaw prawnych aby pozbawić go uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, gdyż istotnie stanowiłoby to obrazę tego przepisu.

E. T. i jego małżonka przeoczyli jednak, iż powyższe okoliczności wziął pod uwagę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpoznając niniejszą sprawę.

Jak wynika bowiem z treści zaskarżonej decyzji organ - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu z dnia 9 listopada 1999 roku o pozbawieniu uprawnień kombatanckich właśnie z tego powodu, iż została ona oparta na niewłaściwym przepisie tj. na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Pozbawienie E. T. uprawnień kombatanckich w zaskarżonej decyzji nastąpiło natomiast na podstawie prawidłowej podstawy prawnej tj. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt.4 lit. a ustawy - do której wyjątek, na który powoływali się E. T. i jego małżonka, nie znajduje zastosowania. Jak już bowiem wskazano powyżej - przy tej podstawie pozbawienia uprawnień kombatanckich jedyny przewidziany w ustawie wyjątek, pozwalający na ich zachowanie - dotyczy osób skierowanych do Urzędu Bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowanych przez nie w celu pomocy, a ten w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.

Sąd prowadził postępowanie po śmierci skarżącego, ponieważ pismem z dnia 26 lutego 2006 roku wdowa po skarżącym - Z. T. oświadczyła, iż podtrzymuję skargę wniesioną w niniejszej sprawie.

Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 1995 roku ( sygn. akt SA/Gd 2197/94, OSP 1997/2/29 z glosą aprobującą W. Chróścielewskiego i Z. Kmieciak), zgodnie z którym w przypadku, kiedy śmierć osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie z tytułu własnej działalności nastąpiła po zaskarżeniu do sądu decyzji odmownej, przymiot strony w postępowaniu sądowym, a tym samym i prawo do popierania skargi, przechodzi na pozostałego przy życiu małżonka skarżącego (zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2001 roku, sygn. akt V SA 638/01, Baza Orzeczeń LEX nr 121814 oraz komentarz Bogusława Dautera do art. 161 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawarty w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka - Medek, Zakamycze 2005, str. 375-376).