Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 156/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 108 poz 685
law: Ustawa z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich.
article: art. 83 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Teza: Datą wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685), jest data oddania pisma zawierającego skargę do sądu administracyjnego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym. Oddanie takiego pisma jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 §  3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

TEZY

Datą wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685), jest data oddania pisma zawierającego skargę do sądu administracyjnego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym. Oddanie takiego pisma jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 §  3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. sp. z o.o. w upadłości układowej w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1528/15 w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1528/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. sp. z o.o. w upadłości układowej w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z 14 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1528/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie W. sp. z o.o. w upadłości układowej w K. (dalej jako: "skarżąca spółka") na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1528/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 9 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r.

2. Z uzasadnienia postanowienia wydanego przez sąd I instancji wynikało, że postanowieniem z 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1528/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 1 grudnia 2015 r., mocą którego skarżąca spółka została zwolniona od kosztów sądowych w 3/4 części; w pozostałej zaś części wniosek oddalono. Odpis tego postanowienia sądu doręczono pełnomocnikowi skarżącej spółce 2 lutego 2016 r. bez pouczenia o środkach zaskarżenia.

3. Pełnomocnik skarżącej spółki wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu, oprócz argumentów dotyczących dokonanej przez sąd oceny sytuacji majątkowej skarżącej spółki, wskazał, że sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu zastosował art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej jako "ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. Zarzucił, że błędnie w sentencji postanowienia "utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie", gdyż skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony razem ze skargą w dniu 13 sierpnia 2015 r., to w sprawie tej należało zastosować dotychczasowe przepisy. Sprzeciw – jak zaznaczył pełnomocnik skarżącej spółki - spowodował, że postanowienie referendarza utraciło moc, a sąd powinien merytorycznie rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, odrzucając zażalenie na postanowienie z 21 stycznia 2016 r., wskazał w uzasadnieniu, że skarga wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy została nadana w urzędzie pocztowym 13 sierpnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w K. Przesyłka zawierająca skargę wpłynęła do Izby Skarbowej w K. 18 sierpnia 2015 r. i została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wraz z odpowiedzią na skargę oraz aktami sprawy 17 września 2015 r.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że datą wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy nie była data nadania wniosku o przyznanie prawa pomocy w urzędzie pocztowym. Data ta – jak zaznaczył – ma znaczenie jedynie dla badania czy został zachowany termin do jej wniesienia. Natomiast data nadania skargi w urzędzie pocztowym ani nie rozpoczyna biegu terminu na przekazanie skargi do sądu administracyjnego (art. 54 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), ani nie rozpoczyna biegu terminu do rozpatrzenia skargi w tzw. "rozsądnym terminie", o którym mowa w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ratyfikowanej przez RP w Warszawie w dniu 15 grudnia 1992 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że ponieważ postępowanie dotyczące wniesienia środka zaskarżenia (sprzeciwu) od postanowienia o charakterze incydentalnym zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015 r., to należało stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Podkreślił także, że niezależnie od powyższego poglądu, wszczęcie głównego (w przedmiocie skargi) postępowania nastąpiło 17 września 2015 r., tj. z momentem otrzymania skargi i wniosku o prawo pomocy przez Sąd.

6. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że dokonując wykładni mających w tej sprawie zastosowanie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kierował się względami celowościowymi. Zmiany art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685; dalej jako "ustawa nowelizująca"), miały na celu usprawnienie postępowania i skrócenie go z praktycznie trzech instancji (referendarz, wojewódzki sąd administracyjny, Naczelny Sąd Administracyjny) do dwóch tj. powszechnie akceptowanego i gwarantowanego zapisami Konstytucji – postępowania dwuinstancyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że "ewidentny lapsus" prawodawcy należało skorygować w drodze wykładni funkcjonalnej i systematycznej, tj. biorąc pod uwagę m.in. ratio legis omawianych zmian.

7. W podsumowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że w niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła zażalenie na postanowienie rozpoznające jej sprzeciw od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy. Jednakże w aktualnie obowiązującym stanie prawnym na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza zażalenie nie przysługuje, ponieważ sąd wydając postanowienie na skutek wniesionego sprzeciwu działa jako sąd II instancji. Tym samym droga sądowa zostaje wyczerpana, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postepowania sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd przyjął, że zażalenie podlegało odrzuceniu.

8. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 2 ustawy nowelizującej oraz w związku art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że terminem wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest moment otrzymania skargi przez wojewódzki sąd administracyjny.

10. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11. Zażalenie jest uzasadnione.

12. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji błędnie przyjął, że wniesione przez skarżącą spółkę zażalenie na postanowienie tego sądu z 21 stycznia 2016 r., w którym utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

13. Istota spornego w tej sprawie zagadnienia prawnego sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie z jaką datą wszczęto postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej.

W przepisie tym przyjęto regułę prawa międzyczasowego, zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Jednocześnie w zdaniu drugim postanowiono, że "W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym". Stosownie zaś do art. 3 ustawy nowelizującej, zmiany weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.

14. Mający w rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. stanowił że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych.

Od 15 sierpnia 2015 r., na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi otrzymał w § 1 następujące brzmienie: "Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy". W § 2 przyjęto natomiast, że "W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" a w § 3, że "Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym".

Ponieważ art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej nie został wymieniony w zdaniu pierwszym art. 2 tej ustawy, zgodnie z przyjętą w zdaniu drugim zasadą działania dawnego prawa, do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepis 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "w brzmieniu dotychczasowym", tj. obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r.

Innymi słowy przepis powyższy w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, nie miał zastosowania "do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie". To zaś oznaczało, że jeżeli postępowanie wszczęto przed 15 sierpnia 2015 r. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 w związku z art. 194 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

15. Wbrew temu co przyjął sąd I instancji powyższe unormowanie nie było "lapsusem ustawodawcy", gdyż przyjęta w nim reguła oznaczała, że do spraw "w toku", tj. wszczętych przed wejściem w życie znowelizowanego art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, miały zastosowanie przepisy obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym. Kwestia ta była o tyle doniosła, że – jak to już zostało przedstawione – nowe, tj. obowiązujące od 15 sierpnia 2015 r. brzmienie tego przepisu w istotny sposób zmieniało tryb postępowania w sprawach dotyczących prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego orzeka bowiem wówczas jako sąd II instancji, stosując przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Przyjęcie, że "do spraw w toku", tj. wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. miałaby zastosowanie zasada działania nowego prawa oznaczałoby, że na skutek sprzeciwu, który nie został odrzucony przed tą datą zarządzenie lub postanowienie traciłoby z mocy prawa moc. Sąd zaś orzekający po tej dacie, stosując zasadę działania nowego prawa, nie miałby przedmiotu rozstrzygnięcia, skoro zarządzenie lub postanowienie wcześniej "utraciło moc".

16. W odniesieniu do spornej w rozpoznawanej sprawie kwestii a mianowicie daty wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym (według sądu I instancji datą tą była data wpływu skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy do sądu), należy w punkcie wyjścia odnotować pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FPS 1/08 (opubl. ONSAiWSA z 2008 r. nr 3, poz. 42), w którym zwrócono uwagę na to, że ustawodawca w określeniu "postępowanie sądowe" nie jest konsekwentny i rozumie przez nie każdy rodzaj postępowania a więc także w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 50, art. 54, art. 57 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), odrębne wszczynające postępowanie przed sądem (art. 63 i art. 64 § 3 cyt. ustawy), czy postępowanie wpadkowe np. o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania (art. 243 § 1 cyt. ustawy). Podkreślono przy tym, że od okoliczności danego wypadku zależy to, czy wniosek określony w danym przepisie wszczyna postępowanie sądowe czy też jest wnioskiem w postępowaniu wpadkowym niewszczynającym postępowania sądowego.

W przypadku postępowania o udzielenie prawa pomocy należy odnotować, że poza wyjątkiem przewidzianym w art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który umożliwia przyznanie prawa pomocy stronie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania, złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy równocześnie z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego lub po wniesieniu skargi, nie wszczyna odrębnego postępowania od tego, które zostało zainicjowane skargą. W takim bowiem przypadku jest tzw. postępowanie wpadkowe, które jest prowadzone w ramach postępowania przed sądem danej instancji. O ile bowiem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego (czyli jeszcze przed wniesieniem skargi) powoduje wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 63 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony wraz ze skargą lub po wniesieniu skargi, wszczyna jedynie postępowanie wpadkowe w tym przedmiocie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 lipca 2010 r., II GZ 152/10).

Gdy bowiem strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wniesieniem skargi, to wówczas postępowanie w przedmiocie prawa pomocy ma względnie samodzielny charakter (dopóki strona nie wniesie skargi). Jeśli jednak strona wniesie skargę, a następnie lub równocześnie z wniesieniem skargi wnosi o przyznanie prawa pomocy, wówczas postępowanie w tym zakresie nie ma odrębnego od skargi bytu, ale dzieli los postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi. Przepis art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie kwalifikuje taką sytuację, jako złożenie wniosku "w toku postępowania sądowego", a to wynika nie tylko z wyraźnego brzmienia tego przepisu ale także z wnioskowania przeciwnego wobec sytuacji, w której wniosek złożono przed wszczęciem postępowania.

17. W świetle tego co zostało wyżej przedstawione sąd I instancji błędnie przyjął, że "datą wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy nie była data nadania wniosku o przyznanie prawa pomocy w urzędzie pocztowym". Związane z przyznaniem prawa pomocy "postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia sprzeciwu" nie było bowiem odrębnym postępowaniem, gdyż toczyło się w ramach postępowania wszczętego na skutek wniesionej skargi.

Jeżeli natomiast chodzi o datę wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym, to zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w literaturze przedmiotu przyjęto, że wprawdzie ustawodawca w sposób wyraźny nie łączy ze skargą skutku w postaci wszczęcia postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, to jednak unormowania przyjęte w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, utwierdzają w przekonaniu, że postępowanie to zostaje wszczęte z dniem złożenia skargi przez uprawniony podmiot (tak m.in. W. Chruścielewski; "Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego" oraz powołana tam literatura, Państwo i Prawo z 2004 r., z. 3, str. 63 – 74).

Zwrócono przy tym uwagę na potrzebę wyróżnienia momentu "wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego", które następuje przez wniesienie skargi, "zawisłości sporu", która zaistnieje dopiero wówczas dopiero, gdy skargę otrzymuje w oryginale albo w odpisie organ administracji oraz "wszczęcia procesu" (postępowania sensu stricto), które jest zależne od wyników wstępnego badania dopuszczalności skargi i spełnienia przez nią obligatoryjnych przesłanek formy i treści (por. glosa J. Borkowskiego do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FPS 1/08, opubl. OSP z 2008 r., z 9, poz. 91, s. 91).

18. Przedstawione wyżej uwagi prowadzą do wniosku, że przy przyjętym w art. 54 § 1 ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi trybie wnoszenia skargi do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) są przedmiotem skargi, datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego wyznacza data wniesienia skargi do tego organu, a nie jak błędnie przyjął sąd I instancji, data przekazania skargi sądowi administracyjnemu.

Gdyby bowiem przyjąć taki punkt widzenia, tj., że postępowanie sądowoadministracyjne rozpocznie się dopiero w momencie przekazania sądowi administracyjnemu przez organ administracyjny skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, to należałoby uznać, że w okresie między wniesieniem skargi a jej przekazaniem sądowi administracyjnemu nie toczy się żadne postępowanie. Tymczasem wniesienie skargi rodzi określone prawa i obowiązki obu stron postępowania sądowoadministracyjnego. Po wniesieniu skargi do organu administracyjnego sprawa sądowoadministracyjna znajduje się w szczególnym stanie prawnym, gdyż organ administracji staje się podmiotem wielu obowiązków, zaś skarżący ma podstawy prawne do występowania z roszczeniami przewidzianymi np. w art. 55 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powstanie tych obowiązków organu oraz uprawnień skarżącego następuje z mocy samego prawa jako skutek wszczęcia skargą postępowania sądowoadministracyjnego i stanu zawisłości sporu (J. Borkowski – j.w.).

19. Na tle spornej w rozpoznawanej sprawie kwestii dotyczącej daty wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym należało zwrócić uwagę na to, że skarżąca spółka wniosła skargę do sądu administracyjnego w ten sposób, że 13 sierpnia 2015 r. nadała skargę przesyłką pocztową na adres organu administracji publicznej.

Sąd I instancji przyjął, że data ta miała znaczenie jedynie dla badania czy został zachowany termin do jej wniesienia, gdyż data nadania skargi w urzędzie pocztowym ani nie rozpoczyna biegu terminu na przekazanie skargi do sądu administracyjnego (art. 54 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), ani nie rozpoczyna biegu terminu do rozpatrzenia skargi w tzw. "rozsądnym terminie".

Niewątpliwie rację ma sąd I instancji, gdy przyjmuje, że przepis powyższy ma charakter gwarancyjny. Zapewnia on bowiem stronie zachowanie terminu w przypadku, gdy pismo zostanie prawidłowo zaadresowane i nadane w polskiej placówce pocztowej przed upływem terminu i zostanie przekazane przez pocztę już po upływie tego terminu.

Przywołując jednak brzmienie art. 83 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy zwrócić uwagę na to, że stanowi on, że oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe "jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu".

Gwarancje, które wypływają z tego przepisu są jednak dalej idące i nie obejmują tylko i wyłącznie zachowania terminu. Użyty w treści tego przepisu kategoryczny zwrot "(...) oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej (...) jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu" oznacza także to, że wnosząc w ten sposób skargę do sądu administracyjnego strona uzyskuje pewność co do stanu prawnego, który będzie obowiązywał przy rozpoznaniu tej skargi. Przyjęcie innej niż wyznaczona przez art. 83 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi daty wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym przez "wniesienia pisma do sądu", np. daty wpływu skargi do organu lub przekazania jej przez organ do sądu prowadziłoby bezpośrednio do tego, że ustalenie obowiązującego stanu prawnego byłoby zależne od sprawności działania urzędu pocztowego lub od tego kiedy organ, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia dotyczy skarga, przekazałby ją do sądu.

20. Z podanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że datą wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685), jest data oddania pisma zawierającego skargę do sądu administracyjnego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym. Oddanie takiego pisma jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

21. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba powiedzieć, że wbrew poglądowi przyjętemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu, postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte z chwilą wniesienia skargi, a więc w dniu 13 sierpnia 2015 r. i także z tym samym dniem skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy. To zaś oznaczało, że na podstawie art. 2 ustawy nowelizującej do rozpoznania sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z 1 grudnia 2015 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy zastosowanie winien znaleźć art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy nowelizującej.

W konsekwencji należało więc przyjąć, że zażalenie skarżącej spółki na postanowienie sądu I instancji z 21 stycznia 2016 r. było dopuszczalne, co oznaczało, że zaskarżone postanowienie z 14 marca 2016 r. o odrzuceniu zażalenia należało uchylić.

21. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.

22. Odnosząc się na zakończenie do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. (por. także uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 4/07, opubl. ONSAiWSA z 2008 r., nr 2, poz. 23).