Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 210/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1,  art. 246  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Wydziału I - Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania wniesionego z uchybieniem terminu postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 210/16.


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że prowadzi działalność gospodarczą, ale ze względu na sytuację na rynku jego dochody nie są wysokie i praktycznie wszystkie zarobione pieniądze przeznacza na utrzymanie rodziny (żony i syna) i domu (opłaca wszystkie media), pomaga nadto swojej córce. Syn uczęszcza do szkoły i jego potrzeby wzrastają. Wnioskodawca ponosi duże koszty działalności, która obecnie jest zawieszona. Żona wprawdzie pracuje, ale jej wynagrodzenie starcza jedynie na dojazdy do pracy, wyżywienie i kredyty. Wnioskodawca wskazał, że wobec niego toczy się obecnie sześć postępowań w sądzie administracyjnym, w których nie jest w stanie ponieść kosztów.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem (ur. w [...] r.), posiada dom jednorodzinny o powierzchni 135 m2 i wartości 450.000 zł, mieszkanie (39 m2) o wartości 130.000 zł i samochód osobowy o wartości 6.500 zł Nie ma żadnych zasobów pieniężnych. Osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym również nie mają majątku. Dochody małżonkowie uzyskują z tytułu umowy o pracę (wnioskodawca 1/8 etatu) w łącznej kwocie 3.100 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki za wymienione zostały kredyty – mieszkaniowy, rata 1.150 zł i gotówkowy, rata 550 zł, media 500 zł, leki 200 zł oraz utrzymanie 500 zł.

Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedłożonych w wyniku wezwania wynika, że działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 31 grudnia 2014 r. Za 2015 r. skarżący zeznał przychód ze stosunku pracy w kwocie 1.000 zł, a jego żona zeznała przychody ze stosunku pracy, z działalności gospodarczej i z działalności wykonywanej osobiście w łącznej wysokości 89.328,08 zł, wykazując dochód w kwocie 57.644,10 zł. Za 2014 r. przychód skarżącego z działalności gospodarczej wyniósł 121.647,93 zł, a jego żony ze stosunku pracy i z działalności wykonywanej osobiście – 52.708,53 zł. W ostatnich trzech miesiącach przed zawieszeniem działalności (październik, listopad i grudzień 2014 r.) – zgodnie z deklaracjami VAT-7 – skarżący dokonał dostaw towarów i usług w kwotach odpowiednio 4.150 zł, 407 zł i 50.500 zł i dokonał zakupów o wartości 1.096 zł, 700 zł, 2.234 zł.

Zarówno działalność gospodarcza skarżącego, jak i jego żony prowadzona jest pod ich adresem zamieszkania.

Nie przedłożono zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego z umowy o pracę, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, wydruków historii rachunków bankowych małżonków, a także oświadczenia o sposobie wykorzystywania posiadanego mieszkania i dochodach, które są z niego pozyskiwane.

Z urzędu wskazać trzeba, że skarżący jest stroną w sześciu sprawach toczących się przed tut. Sądem równocześnie (sygn. akt I SA/Wr 209-214/16) i obowiązany jest do uiszczenia wpisów od skarg w łącznej kwocie 600 zł.

Postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie podziela stanowiska referendarza sądowego. Zaznaczył, że nie wzięto pod uwagę, że strona pomaga córce lecz nie jest w stanie podać zakresu pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoi na stanowisku, że to co zostało przez niego udokumentowane jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Z takim stanowiskiem strony nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż skarżący, pomimo wezwania, uchylił się od obowiązku przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów, a zwłaszcza tych, które odzwierciedlałyby jego aktualne możliwości płatnicze. A dane, które zostały udostępnione są wybiórcze i budzą wątpliwości co do tego, że skarżący nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny. Trafnie przyjął referendarz w zaskarżonym postanowieniu, że niewiarygodne jest, aby koszt utrzymania 3-osobowej rodziny (w co należy wliczyć przede wszystkim wyżywienie i środki czystości) wynosił ledwie 500 zł, zwłaszcza gdy skarżący podnosił fakt wzrastających potrzeb nastoletniego syna. Nie wiadomo jest także, jakie koszty ponoszone są w związku z deklarowaną pomocą córce. Informacji tych nie przedstawił ani na wezwanie referendarza ani w sprzeciwie. Skarżący mimo wezwania, nie przedstawił też szczegółowego zestawienia wydatków jego rodziny. Ponadto na co trafnie zwrócił uwagę referendarz, skarżący wskazywał, że zawiesił działalność gospodarczą z dniem 31 grudnia 2014 r. Potwierdził to wydrukiem elektronicznym z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wynika to również z zeznania podatkowego za rok 2015, w którym zdeklarował brak przychodów z tego tytułu. Z tego samego zeznania oraz z załącznika PIT-B na nazwisko żony skarżącego wynika, że jednym z jej źródeł przychodów w poprzednim roku była działalność gospodarcza. Referendarz ustalił, zgodnie z powszechnie dostępnymi danymi Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, że działalność ta została zarejestrowana z dniem 5 lutego 2015 r., pod tym samym adresem, co zawieszona działalność skarżącego i o tym samym profilu, oznaczonym kodem Polskiej Klasyfikacji Działalności 45.32.Z – sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli. Działalność ta jest aktywna, a więc nadal stanowi źródło przychodów rodziny skarżącego, czego skarżący nie oświadczył na urzędowym formularzu a wynikało z zeznań podatkowych małżonków rozliczających się wspólnie. Danych co do aktualnych przychodów z tej działalności skarżący nie ujawnił. Ponadto skarżący posiada oprócz domu także mieszkanie 39 m² i musi ponosić koszty z nim związane. Kwestii tej skarżący jednak nie wyjaśnił. W ocenie Sądu postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca

2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i budzą wątpliwości, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W rezultacie bowiem skarżący przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrował się jedynie na dobranych wybiórczo fragmentach, akcentując te z nich, które - w jego ocenie - mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej (m.in. niski dochód z umowy o pracę 200 zł netto, niskie wynagrodzenie żony, kredyty, pomoc córce). Wycinek informacji na które powołuje się skarżący, nie pozwalają na obiektywną ocenę sytuacji materialnej strony a w konsekwencji na uznanie, czy zasadne jest przyznanie prawa pomocy. W rezultacie przedstawione przez stronę dokumenty nie pozwalały na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej, a jedynie wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Wskutek powyższego fakt, że strona w toku postępowania albo całkowicie pomijała pewne informacje albo przedstawiała je w sposób ogólnikowy, niejasny i wybiórczy istotnie podważało wiarygodność prezentowanej argumentacji Z tych względów, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak

w sentencji.