Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 387/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 982
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz  zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności  gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
article: art. 55. 3., 46.1.
journal: Dz.U. 2019 poz 1145
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1808/16 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia (...) nr (...) w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia (...) nr (....); 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz (...) kwotę 1137 (jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 czerwca 2017r., sygn. V SA/Wa 1808/16 oddalił skargę (...) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z (...) nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

(...) (...) (dalej: "skarżący", "strona") złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) w (...) wniosek o przyznanie pomocy finansowej na operację typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w (...) (dalej: "Kierownik Biura" lub "organ I instancji") decyzją z (...), nr (...), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy finansowej.

Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata, 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 982 oraz Dz .U. z 2016 r. poz. 345; dalej: "rozporządzenie wykonawcze"), pomoc może być przyznana osobie fizycznej która "rozpoczęła urządzanie gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019r., poz. 1145; dalej: "k.c."), zwanego dalej "gospodarstwem", przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, lecz nie wcześniej niż w okresie 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w § 4 ust. 4.

Zdaniem organu I instancji z przedłożonego przez stronę aktu notarialnego (Repertorium (...) wynika, że skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych większej niż 1 ha przez okres dłuższy niż 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku, co jest jednoznaczne z rozpoczęciem urządzania gospodarstwa w okresie poprzedzającym 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, a tym samym z niespełnieniem warunku przyznania pomocy o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia.

Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...) (dalej: "Dyrektor Oddziału" lub "organ odwoławczy"), decyzją z (...) nr (...), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika Biura. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 461 k.c. o istnieniu gospodarstwa rolnego decydują grunty rolne, zaś pozostałe składniki gospodarstwa rolnego, wymienione w art. 553 k.c. nie są składnikami koniecznymi i ich brak nie odbiera gruntom rolnym przedmiotu gospodarstwa rolnego. Za nieistotny uznał również podnoszony przez skarżącego fakt nieprowadzenia działalności rolniczej na nabytych gruntach rolnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wyjaśnił między innymi, że działkę rolną nr 127, położoną w (...) o powierzchni 1,66 ha nabył wraz z żoną poprzez darowiznę od swoich rodziców, aby wybudować na niej dom. Już następnego dnia wydzierżawił darowaną mu działkę swej matce, która kontynuowała na niej swą działalność rolniczą (na części działki nie zajętej pod budowę). Następnie skarżący uzyskał pozwolenie na budowę domu i rozpoczął prace. Wówczas miał inne plany życiowe, zupełnie nie związane z rolnictwem, z uwagi na to, że wykonywał już inną pracę i prowadził działalność gospodarczą, która dawała jego rodzinie utrzymanie.

Skarżący twierdził, że ani przed nabyciem nieruchomości, ani po jej nabyciu nie rozpoczął i nie prowadził działalności rolniczej w jakimkolwiek zakresie, nie był również ubezpieczony jako rolnik w KRUS ani nie pobierał płatności obszarowych należnych dla jego działki, nie zarejestrował własnego gospodarstwa w ARiMR ani w inspekcji weterynaryjnej co w praktyce uniemożliwia prowadzenie działalności rolniczej. Nie nabył żadnych innych składników majątkowych niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa (gruntów, maszyn, urządzeń rolniczych), nie podjął pracy na roli, nie korzystał z usług rolniczych, nie czerpał korzyści i nie ponosił ciężarów z gruntem związanych (podatek rolny opłacał dzierżawca). Ponadto nigdy faktycznie nie wszedł nawet w posiadanie całej swojej działki, gdyż już następnego dnia po jej nabyciu wydzierżawił ją. Dopiero w późniejszym czasie objął w posiadanie tylko tę część działki, która była niezbędna do budowy domu. Zdaniem skarżącego najistotniejszym dowodem jest na to jest umowa dzierżawy, którą dołączył już do pierwotnego wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organy orzekające w sprawie.

Sąd wskazał, że objęty przedmiotem rozstrzygania organów wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej przewidziany został w przepisach unijnych i krajowych określających wsparcie dla rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na lata 2014 -2020.

Przede wszystkim przewiduje je rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, a do działań określonych w tym rozporządzeniu stosuje się rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 oraz przyjęte zgodnie z nim przepisy. Przywołane rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. nr. 347 str.549 ze zm.) w art. 2 odnoszącym się do pojęć w nim używanych odsyła do definicji gospodarstwa rolnego oraz definicji działalności rolniczej zawartej w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr. 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. nr. 347 str. 608 ze zm.).

W przepisach krajowych, tj. w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 odnoszącej się do zadań i właściwości organów określonych m. in w rozporządzeniu nr. 1305/2013 i nr. 1306/2013 - w art. 3 ust. 1 pkt.6 lit. a) wskazano, że program jest realizowany m. in. w zakresie pomocy w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników; pomoc jest przyznawana w drodze decyzji (art. 26). Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. (§ 2 ust.1 pkt 1), pomoc finansowa na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego programem, jest przyznawana osobie fizycznej, która rozpoczęła urządzanie gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 k.c. przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, lecz nie wcześniej niż w okresie 12 miesięcy przed dniem złożenia tego wniosku.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji prawidłowo organ uznał, że zgodnie z art. 461 k.c. nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Nieruchomości te są istotne dla istnienia gospodarstwa rolnego, za które, zgodnie z definicją art. 553 k.c., uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

WSA stwierdził, że wymienione definicje krajowe nie naruszają regulacji i definicji unijnych, zważywszy na zakreślony krajowy próg dostępności do wsparcia w postaci "rozpoczęcia urządzania gospodarstwa rolnego" i uznania, że o rozpoczęciu powinien decydować zasadniczy element w postaci nabycia własności lub wejścia w posiadanie gruntu rolnego zdolnego do wykorzystania do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła strona, zaskarżonemu orzeczeniu zarzucając:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

1. art. 553 k.c. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach przedmiotowej sprawy;

2. § 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przez jego zastosowanie tj. zastosowanie ustanowionego tam domniemania w sytuacji gdy skarżący wykazał, że w rzeczywistości nie nabył gospodarstwa rolnego i nie rozpoczął urządzania takowego w oparciu o nabytą nieruchomość rolną;

3. art. 2 ust. 1 lit. n Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady [UE] nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady [WE] nr 1698/2005 (Dz. U. UE L, Nr 347, s. 487 ze zm., dalej jako Rozporządzenie EFRROW}, przez zastosowanie sprzecznego z wskazanym przepisem prawa Unii Europejskiej przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, który przewiduje, że za rozpoczęcie urządzania gospodarstwa uznać można już samo nabycie nieruchomości rolnej, podczas gdy wskazany przepis Rozporządzenia EFRROW wyraźnie łączy definicję młodego rolnika z rozpoczęciem działalności w gospodarstwie rolnym;

4. art. 19 ust. 4 Rozporządzenia EFRROW przez jego błędną wykładnię a w szczególności użytego w nim pojęcia górne i dolne progi umożliwiające gospodarstwom rolnym dostęp do wsparcia.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie następujących przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 151 w zw. z art, 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r,, poz. 23, ze zm. dalej jako k.p.a.) oraz art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 349, ze zm, dalej jako u.w.r.o.w.) przez nieuwzględnienie skargi mimo tego, że organy niewyczerpująco rozpatrzyły i błędnie oceniły zgromadzony materiał dowodowy oraz nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego i załatwiły sprawę z pominięciem dbałości o słuszny interes obywatela;

2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo tego, że organy postępowały w sposób nie budzący zaufania strony do organów administracji publicznej;

3. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 kp.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo tego, że w uzasadnieniu decyzji brak było wyjaśnienia dlaczego niektórym dowodom organ odmówił mocy dowodowej (umowa dzierżawy);

Mając na uwadze powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W Odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (...), wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, przy czym bada wszystkie podniesione przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa (zob. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, dalej uchwała I OPS 10/09).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych - naruszenie zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego.

W zakresie pierwszej z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), autor skargi kasacyjnej wskazał jako wzorce kontroli kasacyjnej następujące przepisy: art. 553 k.c. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 2, § 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego; art. 2 ust. 1 lit. n 4 i art. 19 ust. 4 Rozporządzenia EFRROW.

W zakresie zaś drugiej z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), autor skargi kasacyjnej wskazał jako wzorce kontroli kasacyjnej następujące przepisy: art. 151 w zw. z art, 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 80 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. u.w.r.o.w.; art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 8 k.p.a.; art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze, że w skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności rozpoznał zarzut naruszenia przepisów postępowania, co nie jest wymogiem koniecznym, jednak w okolicznościach rozstrzyganej sprawy celowe (zob. np. wyroki NSA z: 21.10.2014 r., II GSK 1340/13, LEX nr 1598386; 5.11.2014 r., II OSK 948/13, LEX 1657833; 18.11.2014 r., II GSK 1438/13, LEX nr 1598396).

Należy zauważyć, że w odniesieniu do zarzutów odnoszących się do podstawy kasacyjnych z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., o skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o tę podstawę kasacyjną nie decyduje każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji niezbędne jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia i gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Nie wystarczy zatem przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.

Powyższe warunki zostały w niniejszej sprawie spełnione, a w zakresie tej podstawy kasacyjnej, zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało za trafne.

Zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 w zw. z art, 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a., na skutek zaakceptowania przez Sąd wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Zasadą postępowania administracyjnego jest obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organ, wynikający z art. 7 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a ponadto jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 1 k.p.a.).

Odnosząc ten obowiązek do okoliczności sprawy oraz zarzutów skargi kasacyjnej, za zasadny należy uznać zarzut braku wszechstronnego rozpatrzenia dowodów, które strona wskazywała na poparcie swoich twierdzeń co do rzeczywistego okresu rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Do dowodów tych zaliczyć należy w pierwszej kolejności umowę dzierżawy, na którą skarżący konsekwentnie się powoływał, a z której wynika, że już w momencie nabycia działki gruntu rolnego skarżący wyraził i zrealizował wolę jej oddania w dzierżawę, zaś sam planował budowę domu jedynie na jej części. Zestawienie wielkości tej działki (1,66 ha) z powierzchnią całości gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego (w 2009 r. - ok. 140 ha) wymagało oceny z punktu widzenia racjonalności założenia, że działka skarżącego może spełniać przesłanki - odrębnego od gospodarstwa rolnego jego rodziców - samodzielnego gospodarstwa rolnego. Prawidłowa więc ocena umowa dzierżawy z (...) wymagała odniesienia się także do dowodów z dokumentów - decyzja Starosty Powiatu (...) nr (...) z (...) o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę; dziennik budowy nr (...) wydany (...). Tymczasem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podziela ustalenia faktyczne dokonane przez organy orzekające w sprawie i uznaje je za własne, a jeśli chodzi o okoliczności dotyczące nabycia działki rolnej, to Sąd uznał, że: "skarżący stał się w dniu (...) współwłaścicielem (współwłasność małżeńska) nieruchomości rolnej o pow. 1,66 ha. Nieruchomość ta została mu wydana w tamtym dniu o czym świadczy stosowny zapis w akcie notarialnym. Nie zmienia tej okoliczności fakt, iż dnia następnego, tj. (...). oddał ją w posiadanie zależne (dzierżawę w celach działalności rolnej). Nie zmienia tych ustaleń również okoliczność, że sam do czasu złożenia przedmiotowego wniosku podjął następcze działania tylko w postaci budowy domu mieszkalnego na tej nieruchomości".

Tak lakoniczne odniesienie się do opisanego zagadnienia było wynikiem założenia, które Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłową w świetle przeprowadzonej przez Sąd analizy prawa materialnego, a mianowicie, że skarżący rozpoczął urządzanie gospodarstwa rolnego (...) – "w dniu nabycia w drodze darowizny na współwłasność małżeńską niezabudowanej nieruchomości rolnej". Jeśli tezę tę zestawić z deficytami postępowania przeprowadzonego przez organy, które - jak słusznie podnosi autor skargi kasacyjnej - w ogóle nie badały kwestii ewentualnego rzeczywistego rozpoczęcia urządzenia gospodarstwa przez skarżącego, to nie może budzić wątpliwości, że ustalenia co do daty rozpoczęcia urządzania gospodarstwa rolnego przez (...) są całkowicie dowolne i niepoddające się weryfikacji zarówno przez samą stronę, jak w toku kontroli sądowoadministracyjnej. Wobec tej wady postępowania administracyjnego, której Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, nie jest możliwa ocena, czy nabycie działki rolnej przez stronę wiązało się z rozpoczęciem urządzanie gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 k.c. przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, lecz nie wcześniej niż w okresie 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku, a więc w warunkach określonych w cyt. rozporządzeniu wykonawczym (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego).

Brak potrzeby czynienia tych ustaleń organ w istocie uzasadniał tezą, że skoro strona była właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych większej niż 1 ha, przez okres dłuższy niż 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku, to jest to jednoznaczne z rozpoczęciem urządzania gospodarstwa w okresie poprzedzającym 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, a tym samym z niespełnieniem warunku przyznania pomocy o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia.

Podzielić należy stanowisko autora skargi kasacyjnej, że organ w tym zakresie popełnił błąd wykładni art. 553 k.c., który w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spowodował następnie błąd w subsumcji normy zawartej w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, poprzez utożsamienie działki rolnej strony z gospodarstwem rolnym, tylko w oparciu o niezaprzeczalną okoliczność nabycia gruntu na skutek wykonania umowy darowizny.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela jednolity pogląd wyrażony w orzecznictwie i nauce prawa, że zgodnie z art. 461 k.c. pojęcia gruntu rolnego i nieruchomości rolnej są tożsame i oznaczają nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, a zgodnie z art. 553 k.c. grunty rolne, wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem uważa się za gospodarstwo rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą (zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 406/16).

Oznacza to - w okolicznosciach niniejszej sprawy, że jakkolwiek dla przyjęcia, że nieruchomość nabyta przez stronę była gospodarstwem rolnym w rozumieniu art. 553 w zw. z art. 461 k.c. nie miało znaczenia to, czy w dacie złożenia wniosku była ona wykorzystywana rolniczo przez stronę, to oczywiście konieczne było ustalenie, czy stanowiła lub mogła wówczas stanowić zorganizowaną całość gospodarczą.

Podzielić także należy analogiczny pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z 1 marca 2016 r., sygn. II GSK 2143/14, kóry stwierdził, że gospodarstwo rolne powinno być rozumiane zgodnie z jego definicją zawartą kodeksie cywilnym, a zgodnie z art. 553 kodeksu cywilnego, za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. NSA zauważył przy tym, że w doktrynie wyrażany jest pogląd, że z punktu widzenia definicji gospodarstwa rolnego nie mają większego znaczenia stosunki własnościowe (zob. E. Niezbecka, Komentarz do art. 55(3) kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna., WKP, 2012). W skład gospodarstwa rolnego mogą wchodzić grunty stanowiące własność osoby prowadzącej gospodarstwo rolne, jak też osób trzecich, np. grunty dzierżawione, grunty stanowiące jedynie przedmiot posiadania samoistnego bez tytułu prawnego (por. R. Budzinowski, Pojęcie gospodarstwa rolnego według kodeksu cywilnego (rozważania na tle art. 55(3) k.c.), "Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny" 1991, z. 3, s. 59).

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok - na podstawie art. 188 p.p.s.a. i uznając jednocześnie, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona w rozumieniu art. 188 p.p.s.a., uchylił także zaskarżoną decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w (...).

Dopiero na skutek prawidłowego i wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego możliwa będzie ocena prawidłowości zastosowania przepisu prawa materialnego wykraczająca poza granice wykładni Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji podejmie więc wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z wyżej wskazanymi wskazówkami, a następnie prawidłowo ustalone i rozważone okoliczności faktyczne oceni w granicach podstawy prawnej decyzji, czemu da odpowiedni wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny ocena i wskazania co do dalszego postępowania organ administracji zrealizuje biorąc także pod uwagę właściwą, a więc zgodną z celami Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), wykładnię pojęć niedookreślonych w § 2 ust. 1 pkt. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 lipca 2015 r., a więc rozpoczęcia urządzania gospodarstwa rolnego, co wymaga uwzględnienia kryterium właściwego dla pojęcia młodego rolnika, który rozpoczyna działalność w gospodarstwie rolnym jako jedyny kierujący tym gospodarstwem rolnym (Rozporządzenia Delegowanego Komisji nr 807/2014). Efektywna, a więc właściwa realizacja celów zakładanych na poziomie całej Unii Europejskiej, była wielokrotnie przedmiotem zainteresowania Trybunału Sprawiedliwości UE, przy czym w obszarze pomocy dla młodych rolników należy.wskazać, że w wyroku z 25 października 2012 r. (w sprawie AnssiKetelä, C592/11) stwierdził, że o ile państwa członkowskie mogą określić konkretnie warunki, w których można przyjąć, że kandydat do pomocy posiada przymiot "kierującego gospodarstwem", jest to jednak poddane zastrzeżeniu, że warunki te nie będą wykraczać poza ramy, które mają one określać, i że w zgodzie z celami rozporządzenia nr 1698/2005 zapewnią tym samym, by ów kandydat posiadał faktyczną i trwałą kontrolę zarówno nad gospodarstwem rolnym, jak i nad jego zarządem. Interpretacja pojęcia "kierujący gospodarstwem" dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-592/11, z uwagi na jej uniwersalny charakter i powiązanie z aktualnymi celami i zasadami pomocy dla młodych rolników - na poziomie Unii Europejskiej, jest w pełni akceptowana

przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę (zob. także: Ł. Sokołowski, Wyrok TSUE z 25 października 2012 r. w sprawie C-592/11 – Anssi Ketelä; Przegląd Prawa Rolnego, Nr 2 (11) – 2012).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 203 pkt 1 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 i 2b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).