Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SAB/Wr 1205/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Kieres Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Radom sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi S. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy I. stwierdza, że Wojewoda D. przewlekle prowadzi postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje organ do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. przyznaje od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie [...] ([...]) złotych; V. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 10 października 2019 r. (wpływ do organu administracji 17.10.2019 r.) jest przewlekłość prowadzonego przez Wojewodę D. postępowania w sprawie z wniosku S. M. z 16 stycznia 2018 r. o zezwolenie na pobyt czasowy.

Jak wynika z akt sprawy S. M. obywatelka U. (dalej: Skarżąca, Strona) pismem z 16 stycznia 2018 r. wystąpiła do Wojewody D. (dalej również: organ administracji) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Strona 11 lipca 2018 r. (wpływ do organu w dniu 12.07.2018 r.) złożyła ponaglenie w sprawie rozpoznania jej wniosku z 16 stycznia 2018 r. wskazując, że mimo upływu 6 miesięcy od dnia złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce nie uzyskała żadnej odpowiedzi. Z akt sprawy wynika, że 26 lipca 2018 r. wezwano Stronę do uzupełnienia dokumentów, 30 lipca 2018 r. ponaglenie Strony zostało przekazane do Urzędu do spraw Cudzoziemców, a 31 lipca 2018 r. organ administracji zwrócił się do Komendy Wojewódzkiej Policji we W., Wydziału Zamiejscowego we W. Delegatury ABW w P. oraz do Komendy N. Oddziału Straży Granicznej w K. o udzielnie informacji czy Strona stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do organu administracji 10 sierpnia 2018 r. wpłynęły następujące dokumenty: umowa najmu lokalu mieszkalnego zwarta przez męża Skarżącej, decyzja Wojewody D. z dnia 5.10.2016 r. udzielająca mężowi Skarżącej V. M. zezwolenia na pobyt stały w Polsce oraz pismo dot. zmiany warunków umowy o pracę męża Skarżącej.

Urząd do spraw Cudzoziemców, ponaglenie Strony z dnia 11.07.2018 r. pismem z 4 czerwca 2019 r. uznał za prośbę o przyśpieszenie załatwienia sprawy, a nie za ponaglenie i nakazał usunięcie ponaglenia z rejestru ponagleń wskazując, że jest za mało kategoryczne.

Pismem z 14 stycznia 2019 r. Strona ponownie złożyła ponaglenie na niezałatwienie jej wniosku z 16 stycznia 2018 r. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce. Ponaglenie to do Urzędu do spraw Cudzoziemców zostało przekazane dopiero 24 października 2019 r.

Pismem z 25 października 2019 r. organ administracji określił termin załatwienia wniosku Strony na 24 stycznia 2020 r. i ponownie wezwał Stroną o przedstawienie umowy najmu lokalu oraz aktu małżeństwa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na przewlekłość prowadzonego przez Wojewodę D. postępowania w sprawie wniosku z 16 stycznia 2018 r. Strona, zarzucając naruszenie: art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i § 3 oraz art. 36 § 1 ustawy z 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017, poz. 1257 ze zm. – dalej: K.p.a.) przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, wniosła o:

- stwierdzenie przewlekłości prowadzącego postępowania skutkujące niezałatwieniem w terminie sprawy z wniosku Skarżącej o zezwolenie na pobyt czasowy;

- stwierdzenie, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

- zobowiązanie organu administracji do wydania decyzji w sprawie w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku;

- przyznanie od organu administracji na rzecz Skarżącej kwoty 15.000 zł, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.);

- rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym;

- zasądzenie od organu administracji na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że od momentu złożenia przez Skarżącą wniosku upłynęło 21 miesięcy. Organ administracji nie podjął wystarczających czynności do szybkiego załatwienia sprawy, ani nie poinformował Skarżącej o przyczynach nierozpoznania sprawy w terminie, co stanowi naruszenie art. 35 § 1 K.p.a. Wskazano także, że warunek wyczerpania środków zaskarżenia będzie spełniony niezalenie od zajętego stanowiska przez organ administracji. Przepis art. 37 § 1 K.p.a. skutek wniesienia środka zaskarżenia wiąże bowiem jedynie z samym wniesieniem tego środka zaskarżenia, a nie z jego rozpoznaniem przez organ administracji. Skarżąca podkreśliła, że organ administracji w terminie nie podjął żadnych czynności zmierzających do załatwienia sprawy. Kwota pieniężna określona w skardze będzie stanowić dla Skarżącej rekompensatę negatywnych przeżyć psychicznych związanych z przewlekłością prowadzonego postępowania oraz naruszeniem prawa Strony do rozpoznania sprawy w terminie.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o

- odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 i § 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. podnosząc, że Strona wskazuje na złożenie dwóch ponagleń z dnia 11.07.2018 r. i z dnia 27.08.2018 r. podczas gdy w aktach są ponaglenia z dnia 11.07.2018 i z dnia 14.01.2019 r. – oba o identycznej treści. Odnośnie pierwszego z tych ponagleń (z dnia 11.07.2018 r.) Urząd do spraw Cudzoziemców stwierdził, że nie jest to ponaglenie, ale prośba o przyśpieszenie załatwienia sprawy. Ponieważ treść kolejnego ponaglenia jest identyczne, zdaniem organu administracji, Strona nie wyczerpała procedury umożliwiającej wniesienie skargi do sądu, a to uzasadnia wniosek o odrzucenie tej skargi.

- ewentualnie o oddalenie skargi, gdyby nie został uwzględniony wniosek o jej odrzucenie, jednocześnie podkreślając ogromną liczbę wniosków składanych przez cudzoziemców oraz problemy kadrowe i wnosi o uwzględnienie tych okoliczności także przy rozpoznawaniu żądania Strony o przyznanie kwoty pieniężnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j: Dz. U. z 2018 r. poz. 2017 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy, stosownie do treści § 2 powyższego przepisu, rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie.

W przypadku skarg na bezczynność lub przewlekłość postępowania, warunek ten powiązać należy z art. 37 § 1 K.p.a., zgodnie z którym na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 K.p.a. lub na przewlekłe prowadzenie postępowania, stronie służy ponaglenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - to do organu prowadzącego postępowanie. Ponaglenie jest podaniem (żądaniem), do którego stosuje się m.in. art. 63 K.p.a. Ponaglenie powinno więc zawierać: oznaczenie strony, która wnosi ponaglenie, adres strony wnoszącej ponaglenie, żądanie stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości, podpis wnoszącego ponaglenie, a także, stosownie do art. 37 § 2 K.p.a, uzasadnienie.

W rozpatrywanej sprawie Skarżąca, przed wniesieniem skargi do tut. Sądu, które miało miejsce 17 października 2019 r., wniosła ponaglenie – pismo z 14 stycznia 2019 r. Skarga Strony na przewlekłość postępowania Wojewody D. w przedmiocie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy jest więc dopuszczalna nie zachodzą przesłanki jej odrzucenia. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia jeśli postępowania jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Stosownie zaś do art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Przy czym w myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Pismo Strony z 14 stycznia 2019 r., określone przez Stronę jako "Ponaglenie", w ocenie Sądu, zawiera wszystkie niezbędne elementy pozwalające uznać, że jest to ponaglenie na nierozpoznanie sprawy w terminie przez organ administracji. W piśmie tym wskazana została z imienia i nazwiska osoba wnosząca pismo, wskazany został jej adres określony przedmiot żądania, pismo zostało podpisane przez Stronę. Wbrew twierdzeniom organu administracji w piśmie tym zawarto też żądanie rozpoznania sprawy niezwłocznie i wskazano, że sprawa nie została rozpoznana w terminie, tj. mimo upływu roku od złożenia wniosku, a także, że Strona nie otrzymała żadnej informacji dotyczącej sprawy. Jakkolwiek w piśmie nie wyszczególniono uzasadnienia wniosku, to wskazano, że chodzi o nierozpoznanie sprawy mimo upływu 12 miesięcy od złożenia wniosku. Fakt sformułowanie przez cudzoziemca pisma w sposób prosty, bez powołania się na obowiązujące w Polsce przepisy oraz uprzejmy, tj. użycie określenia "Proszę o możliwie szybkie rozpozna mojego wniosku" nie oznacza, że z pisma tego nie wynika, zarzut rozpoznania wniosku po terminie ustawowym i żądanie jego rozpoznania, a także wskazanie na przewlekłość postępowania. Cudzoziemiec wnoszący o rozpoznanie jego sprawy przez organ administracji zwykle nie zna systemy prawa obowiązującego w Polsce i nie ma pewności jakie uprawnienie mu przysługują i kiedy jego wnioski powinny być rozpoznane przez organ administracji. Zgodnie z art. 9 K.p.a. to organ administracji winien czuwać nad tym aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa, i w tym celu winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówka. Ma to szczególne znaczenie gdy stroną postępowania jest osoba, nie mająca wiedzy o procedurach krajowych albo w ogóle nieporadne w załatwianiu swoich spraw. Ponadto zgodnie z art. 8 § 1 K.p.a organ administracji powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadą bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania. Konkretyzacja tego obowiązku wynika z art. 36 K.p.a., który wprowadza obowiązek informowanie strony po upływie terminu do załatwienie sprawy o nowym terminie załatwienia sprawy ze wskazaniem przyczyn zwłoki i pouczeniem o prawie wniesieniu ponaglenia. O działaniu zgodnym z zasadami wyrażonymi w art. 9, art. 8 § 1 i art. 36 K.p.a. nie świadczy wskazywanie przez organ administracji, świadomy obowiązujących przepisów prawa, że ponaglenie z 14 stycznia 2019 r. jest kolejnym pismem złożonym przez Stronę (pierwsze z dnia 11.07.2018 r.), o podobnej treści i nie wywoła, podobnie jak poprzednie, oczekiwanych przez Stronę skutków, bo nie zostało sformułowane w sposób oczekiwany przez organ podatkowy. W ocenie Sądu, treść pismem Skarżącej z 14 stycznia 2019 r. powala przyjąć, że jest to ponaglenie na niezałatwienie sprawy terminie i Skarżąca wyczerpała środki zaskarżenia wskazane w art. 52 § 1 p.p.s.a. i może skutecznie wnieść skargę do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji. Nie występują zatem przesłanki do odrzucenia skargi wskazane przez organ administracji.

Przechodząc do oceny merytorycznej zarzutów skargi Sąd uznał, że zasługują one na uwzględnienie.

Zakres znaczeniowy terminu przewlekłość postępowania, określony w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy, uzasadnia odwołanie się do zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz regulacji procesowych dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. W rozpoznawanej sprawie postępowanie przed organem administracji toczyło się na podstawie przepisów K.p.a., stąd też w kontekście przewlekłości ocenie podlegać musi zarówno zachowanie terminów określonych w art. 35 K.p.a., jak i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc należy, że zgodnie z art. 12 K.p.a. organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia oraz powinny dążyć do ustalenia prawdy materialnej, podejmując z urzędu lub na wniosek stron wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).

W orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję, gdyż w odróżnieniu od bezczynności, jest ona zjawiskiem (sytuacją) niezmiennym, co najwyżej stopniowalnym. Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być przy tym jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok WSA we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt II SAB/Wr 69/15 oraz o sygn. akt II SAB/Wr 7/16, i sygn. III SAB/Wr 5/17; publ. w CBOSA).

Nadto w judykaturze wskazuje się, że oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej indywidualnego charakteru. Tym samym, rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o takie kryteria jak: złożoność sprawy, postawa samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. W efekcie w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów obowiązkiem organu jest sprawne, co nie zawsze oznacza szybkie, prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Przyczyną przedłużającego się postępowania, ale nie jego przewlekłości, w rozumieniu art. 149 p.p.s.a., może być też ujawnianie się w toku postępowania dowodowego kolejnych dowodów, nieznanych organowi na początku postępowania. Od organów administracji nie można wymagać, aby wszczynając postępowanie posiadały pełen plan postępowania dowodowego i w toku sprawy już go nie rozszerzały. W sprawach skomplikowanych pod względem dowodowym, sam czas trwania postępowania nie może świadczyć o jego przewlekłości (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SAB/Ke 57/16; publ. w CBOSA).

Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 K.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 K.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Podkreślić należy, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Zapewnieniu stronie postępowania administracyjnego czynnego udziału

w sprawie i wpływu na przebieg postępowania służą regulacje art. 35-37 K.p.a. I tak, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że mamy w niej do czynienia z tak rozumianą przewlekłością postępowania.

Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że kompletny wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy Skarżąca złożyła w organie administracji w dniu 16 stycznia 2018 r. Ponieważ organ administracji nie podjął żadnych czynności w związku z tym wnioskiem, Strona pismem z 11 lipca 2018 r. (wpływ do organu 12.07.2018 r.) wniosła ponaglenie prosząc o przyśpieszenie wydania decyzji, gdyż mimo upływu 6 miesięcy nie ma żadnych informacji o prowadzonym postępowaniu. Ponaglenie to zostało przekazane do Urzędu do spraw Cudzoziemców 30 lipca 2018 r., tj. z uchybieniem terminu określonego w art. 37 § 4 K.p.a. Dopiero po złożeniu przez Stronę ponaglenia, tj. po 6 miesiącach od złożenie wniosku organ administracji podjął pierwsze działania zmierzające do rozpoznania wniosku, tj. wystawił pismem z 31 lipca 2018 r. do Komendy Wojewódzkiej Policji we W., Wydziału Zamiejscowego we W. Delegatury ABW w P. oraz do Komendy N. Oddziału Straży Granicznej w K. o udzielnie informacji czy Strona stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Organ wykonał zatem czynności rutynowe nie wymagająca podejmowania działań czasochłonnych i skomplikowanych. Czynności te winny być podjęte niezwłocznie po otrzymaniu kompletnego (bez braków formalnych) wniosku Strony. Organ administracji pismem z 26 lipca 2018 r. wskazał nowy termin zakończenia postępowania na 26 października 2018 r. i wezwał Stronę do przedłożenia dokumentów, które już wcześniej został przedłożone, ale na skutek opieszałego działania organu administracji utraciły ważność w prowadzonym postępowaniu (dokument potwierdzający źródło stabilnego dochodu oraz udokumentowanie miejsca zamieszkania). Dokumenty Strona przedłożyła w dniu 10 sierpnia 2018 r. mimo to wniosek Strony nie został rozpoznany we wskazanym przez organ administracji terminie. Nie powiadomiono też Strony o nowym terminie rozpoznania sprawy, ani nie wyjaśniono przyczyn zwłoki. W związku z tym kolejne ponaglenie Strona wniosła 14 stycznia 2019 r., a następnie skargę do Sądu. Dopiero po wniesieniu skargi do Sądu organ administracji przekazał ponaglenie do Urzędu do spraw Cudzoziemców (w dniu 24.10.2019 r.). Nastąpiło to z uchybieniem terminu gdyż po 9 miesiącach od wniesienia ponaglenia, podczas gdy termin ustawowy to 7 dni. Ponadto pismem z 25 października 2019 r. wskazano nowy termin załatwienia sprawy na 24 stycznia 2020 r. i wezwano Stronę kolejny raz o dokumenty już wcześniej składane, które aktualność w prowadzonym postępowaniu straciły wyłącznie na skutek opieszałości organu administracji.

Organ administracji do dnia wniesienia skargi (tj. do dnia 17.10.2019 r. .), a więc przez 21 miesięcy, nie rozpoznał sprawy, w której Strona w dniu złożenia wniosku przekazała wszystkie niezbędne dokumenty. Rolą organu administracji było jedynie pozyskanie od właściwych organów informacji o Stronie. Działania w tym zakresie podjęto jednak dopiero po upływie 6 miesięcy od złożenia wniosku, a zatem po upływie ustawowego terminu załatwienia sprawy i dopiero po złożeniu przez Stronę pierwszego ponaglenia. Nie bez znaczenia dla oceny działań organu administracji jest też fakt, że na skutek braku jakiejkolwiek aktywności zmierzającej do zakończenia postępowania zdezaktualizowały się dwukrotnie niektóre przedłożone przez Stronę wraz z wnioskiem dokumenty. Strona zmuszona była ponownie składać te dokumenty, co niewątpliwie także skutkowało wydłużeniem postępowania i uciążliwością tego postępowania dla Strony, za co winę ponosi wyłącznie organ administracji. Przy czym organ pomimo, że dokumenty te zostały już złożone ponownie nie rozpoznawał wniosku, co skutkowało konicznością kolejnego wezwania o te dokumenty i kolejnym przedłużeniem postępowania. Narażało też Stronę na ponoszenie kosztów. W toku postępowania Strona z inicjatywy organu administracji nie była informowana o terminie zakończenia postępowania i przyczynach nierozpoznania wniosku w terminie. Informacje takie pojawiły się po wniesieniu pierwszego ponaglenia i wniesieniu skargi do Sądu, ale żadna nie zawierała informacji o przyczynach opieszałości organu administracji. W rozpoznawanej sprawie organ administracji jakiekolwiek czynności podejmował to z bardzo dużym opóźnieniem i dopiero po interwencji Strony.

Zdaniem Sądu, nie ma wątpliwości, że organ administracji dział w sprawie przewlekle, nie podejmując z własnej inicjatywy żadnych czynności przez 6 miesięcy, mimo kompletności wniosku, tj. do dnia wniesienia pierwszego ponaglenia. Po uzupełnieniu wniosku o dokumenty już wcześniej złożone przez kolejne 14 miesięcy do dnia otrzymania kolejnego ponaglenia i wniesienia skargi do Sądu znowu nie podejmowała żadnej aktywności. Jednocześnie akta sprawy nie dają żadnej podstawy do stwierdzenia, że do zwłoki przyczyniła się w jakimkolwiek stopniu sama Strona. Wprost przeciwnie Strona podejmowała wszystko możliwe działania aby doprowadzić do zakończenia postępowania.

W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ administracji dopuścił się przewlekłości w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla stwierdzenia rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

Sytuacja jak w niniejszej sprawie, w której Strona z powodu tak długiego oczekiwania na rozstrzygnięcie organu administracji pozostaje w niepewności co do możliwości pobytu na terytorium RP oraz faktycznie (zgodnie ze stanowiskiem i praktyką organów) jest ograniczona w możliwości swobodnego opuszczenia i powrotu na terytorium RP, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu w rozpoznawanej sprawie w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę Sąd zauważa, że opóźnienia w załatwieniu sprawy, mające swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym w jego możliwościach kadrowych, nie stanowią okoliczności wyłączającej stwierdzenie przewlekłości w załatwieniu sprawy, wręcz przeciwnie, są jednymi z częstych (a w przypadku spraw zezwoleń na pobyt cudzoziemców – obecnie charakterystycznych) przyczyn przewlekłego prowadzenia postępowania. Problemy w organizowaniu pracy urzędu, nawet mające swoje źródło w obiektywnych trudnościach związanych np. z pozyskaniem i szkoleniem pracowników oraz zapewnieniem odpowiedniej infrastruktury do obsługi petentów, nie mogą bowiem ograniczać praw strony postępowania ani stanowić usprawiedliwienia dla naruszania tych praw. To na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania. Podkreślić trzeba, że powołane przez organ okoliczności mają charakter już utrwalony, bowiem powoływane są od niemal 2 lat, podobnie jak argumenty o podejmowanych działaniach zmierzających do usprawnienia funkcjonowania organu.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz postawę organu, który mimo złożenia kompletnego wniosku nie podjął żadnych czynności przez 6 miesiącu, zaś podjęte w wyniku pierwszego ponaglenia czynności, mimo uzupełnia przez Stronę braków (tj. złożenia ponownie wcześniej składanych dokumentów), nie doprowadziły do zakończenia postępowania. Ponadto po raz kolejny, po złożeniu drugiego ponaglenia i skargi do Sądu, Strona ponownie została wezwana do przedłożeniu takich dokumentów. Także brak jakiejkolwiek informacji o nowych terminach rozpoznania sprawy i przyczynach opóźnień świadczą o całkowitym ignorowaniu praw Strony do rozpoznania sprawy w terminie. Należy też zwrócić uwagę, że ponaglenia Strony nie były przekazywane Urzędowi do spraw Cudzoziemców w ustawowych terminach. Uwzględniając te okoliczności sprawy, Sąd stwierdził, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania przez Wojewodę D. ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.) – o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku.

Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd zobowiązał organ administracji do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy ( pkt III sentencji wyroku).

Zgodnie z art. 149 § 1 i § 2 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Uprawnienie Sądu do przyznania stronie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a jest szczególnym instrumentem, który poza funkcją dyscyplinującą pozwala również w pewnym stopniu na zadośćuczynienie stronie, której prawa w postępowaniu zostały naruszone. Powyższe nie jest tożsame z funkcją odszkodowawczą i zasądzenie sumy pieniężnej na tej podstawie nie wiąże się z określeniem materialnego wymiaru szkód poniesionych ewentualnie przez stronę. Charakter tego środka – skutkującego nie tylko obciążeniem finansowym dla organu, ale i przysporzeniem finansowym na rzecz strony - jest bliższy zadośćuczynieniu, gdyż związany jest nie z wielkością rzeczywistych szkód poniesionych przez nią w związku z bezczynnością organu lub przewlekłością postępowania, ale rozmiarem naruszenia jej praw przez bezprawne zachowanie organu. Naruszenie przez organ praw strony będzie uzasadniało zastosowanie tego środka (zasądzenie sumy pieniężnej) w szczególności w przypadkach, gdy bezczynność lub przewlekłość w prowadzeniu przez organ jej sprawy wiąże się z powstaniem dla niej znacznych dolegliwości. Takie niewątpliwie zaś towarzyszą sytuacji przedłużającego się braku rozstrzygnięcia co do prawa pobytu na terytorium RP.

Skarżąca uzasadniając wniosek skargi, powołała się na życie w niepewności. W tym też kontekście należy, zdaniem Sądu, oceniać rażący charakter przewlekłości postępowania jako przesłankę przyznania sumy pieniężnej (2.000 zł) na podstawie powyższego przepisu. Ww. kwotę Sąd uznał za adekwatną i proporcjonalną z punktu widzenia doznanej przez Stronę krzywdy, w tym polegającej na całkowitym ignorowaniu prób Strony zmierzających do zakończenia postępowania. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt IV sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku).