Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 489/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
article: art. 381 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
article: art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1913
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Dyrektora Instytutu [...] w P. z dnia 18 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Instytutu [...] w P. na rzecz F. M. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 maja 2022 r., nr [...], Dyrektor Instytutu [...] w P. (dalej jako "organ" lub "Instytut"), po rozpoznaniu wniosku F. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy o udostępnienie informacji publicznej, utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia 28 kwietnia 2022 r.

Decyzja ta, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

Wnioskiem złożonym dnia 16 marca 2022 r. F. M. zwrócił się do Instytutu [...] z prośbą o o odpowiedz na pytanie " gdzie fizycznie (adres/y fizyczny/e) dokonywał/dokonuje się proces sekwencjonowania oraz transferu technologii niezbędnych do stworzenia GMP w ramach projektu [...]?"

Dnia 19 marca 2022 r. skarżący F. M. dokonał korekty wniosku poprzez określenie formy udzielenia odpowiedzi, wnosząc by Instytut: "wyznaczył Pracownika, który w formie wypowiedzi ustnej na terenie nieruchomości będących we władaniu Państwa podmiotu, umożliwiając mi swobodne sporządzenie notatek w formie rejestracji obrazu i dźwięku (nagranie wideo) odpowie w dacie 4 kwietnia 2022 roku na pytanie zawarte w treści złożonego w dacie: 16.03.2022 14:29.".

Decyzją nr [...] z dnia 28 kwietnia 2022 r. Dyrektor Instytutu odmówił udzielenia informacji publicznej wskazując, że wniosek o ujawnienie informacji "gdzie fizycznie (adres/y fizyczny/e) dokonywał/dokonuje się proces sekwencjonowania oraz transferu technologii niezbędnych do stworzenia GMP w ramach projektu POIR. [...]" dotyczy informacji, które Strony umowy zawartej pomiędzy Instytutem i P. a C. sp. z o.o. na dostawę produktów innowacyjnych tworzących Genomiczną Mapę Polski traktują jako poufne i stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy i w oparciu o art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U, z 2022 poz. 902 z późn. zm. - dalej "u.d.i.p.").

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wywiódł F. M., zarzucając decyzji naruszenie Jego praw przewidzianych w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej oraz w art. 2 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. i wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz o udostępnienie informacji publicznej zgodnie z treścią złożonego wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

Decyzją z dnia 18 maja r., nr [...], Dyrektor Instytutu utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia 28 kwietnia 2022 r. podnosząc, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że aby dana tajemnica podlegała ochronie na podstawie przepisu wspomnianego art. 11 ust. 2 "musi zostać spełniona zarówno przesłanka formalna jak też materialna. Przesłanka formalna jest spełniona wówczas, gdy zostanie wykazane, iż przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania poufności tych informacji. Nie wystarczy samo przekonanie podmiotu dysponującego informacją o działalności przedsiębiorcy, że posiadane przez niego dane mają charakter poufny. Poufność danych musi być wyraźnie lub w sposób dorozumiany zamanifestowana przez samego przedsiębiorcę.(...). Ponadto jak wspomniano wyżej musi zostać spełniona przesłanka materialna tzn. aby określone informacje mogły zostać objęte tajemnicą przedsiębiorcy muszą ze swej istoty dotyczyć kwestii, których ujawnienie obiektywnie mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy (informacje takie muszą mieć choćby minimalna wartość)." (wyroki NSA: z 10 stycznia 2014 r., I OSK 2112/13, LEX nr 1456979; z 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1639/14 i z 27 lutego 2015 r., I OSK 876/14, CBOSA).

Instytut podniósł, iż w umowie zawartej pomiędzy Instytutem i P. a C. sp. z o.o. na dostawę produktów innowacyjnych tworzących Genomiczną Mapę Polski, Strony umowy zobowiązały się do traktowania jako poufnych i zachowania w tajemnicy, następujących informacji pozyskanych w związku z zawarciem i wykonywaniem niniejszej umowy:

1. informacji technicznych, technologicznych, naukowych, ekonomicznych, finansowych, prawnych, organizacyjnych i innych dotyczących danej Strony, w tym jej konsultantów, pracowników lub usługodawców, produktów, procesów, wynalazków, oprogramowania;

2. informacji dotyczących działalności badawczo-rozwojowej ujawnionych w trakcie współpracy,

3. informacji dotyczących prowadzonych prac w ramach umowy, w tym ich efektów na każdym etapie realizacji, bez względu na stopień szczegółowości.

Strony uzgodniły również, że informacje poufne niezależnie od sposobu, formy i źródła ich udostępnienia, stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i podlegają również tam wskazanej ochronie. W ten sposób wypełniona została przesłanka formalna. O spełnieniu przesłanki materialnej przesądza wartość projektu (w tym dofinansowania), która uzasadnia konieczność i potrzebę ochrony całego know-how związanego z powstaniem i sposobem realizacji projektu. Brak uznania tych informacji za tajemnicę przedsiębiorcy i objęcia ich ochroną przed nieuprawnionym ujawnieniem, mógłby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy, umożliwiając np. konkurencji zdobycie wiedzy fachowej (związanej z realizowanym projektem) bez żadnego wysiłku finansowego, organizacyjnego, biznesowego i naukowego.

Organ zaznaczył, iż w związku z powyższym, ponieważ wniosek o ujawnienie informacji "gdzie fizycznie (odres/y fizyczny/e) dokonywał/dokonuje się proces sekwencjonowania oraz transferu technologii niezbędnych do stworzenia GMP w ramach projektu [...]" dotyczy informacji, które Strony traktują jako poufne i stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy, konieczna jest odmowa udzielenia informacji publicznej w ww. zakresie. Odmowa ta znajduje swoje oparcie w przepisie art. 5 ust. 2 u.d.i.p..

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł F. M. zarzucając jej naruszenie:

1. obrazę prawa materialnego tj. art. 5 ust. 2 u.d.i.p. poprzez bezpodstawne uznanie, że udzielenie skarżącemu żądanej informacji naruszy tajemnice przedsiębiorstwa;

2. obrazę prawa materialnego tj. 14 i 15 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez ograniczenie wolności prasy i zasady jawności życia publicznego;

3. obrazę prawa materialnego tj. art. 1 Ustawy prawo prasowe poprzez ograniczenie prawa obywateli do rzetelnego ich informowania oraz kontroli i krytyki społecznej;

4. obrazę prawa materialnego tj. art. 2 Ustawy prawo prasowe poprzez ograniczenie prasy w wykonywaniu jej funkcji i zadań;

5. obrazę prawa materialnego tj. art. 4 Ustawy prawo prasowe poprzez bezpodstawne twierdzenia, że żądana informacja jest objęta tajemnicą przedsiębiorstwa;

6. obrazę prawa materialnego tj. art. 6 Ustawy prawo prasowe poprzez bezpodstawną odmowę udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz zwolnienie z opłaty za wniesienie skargi ze względu na ważki interes społeczny.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, iż pytania i wniosek skierowane do Instytutu [...] w P. były częścią dziennikarskiego procesu śledczego, związanego z pracą nad artykułami prasowymi oraz materiałami filmowymi poświęconymi Genomicznej Mapie Polski.

Odmowa dotyczyła pytania, które nie stanowi tajemnicy przedsiębiorstwa, jako że tajemnicą taką nie może być podanie fizycznych adresów. Ponadto Dyrektor Instytutu [...] w P. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że żądane informacje mogą być objęte tajemnicą przedsiębiorstwa.

W odpowiedzi na skargę Instytut wniósł o jej oddalenie powtarzając zasadniczo stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Instytut podniósł również, iż zaprezentowana argumentacja jest spójna z wolą ustawodawcy usankcjonowaną w treści art. 381 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574) zgodnie, z którą:

1. Wnioski, opinie, umowy i raporty dotyczące zadań finansowanych ze środków finansowych, o których mowa w art. 365 pkt 4 lit. b oraz pkt 5, 7, 11 i 12, oraz dotyczące Mapy (Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej - art. 373 ust. 4 pkt 5 ww. ustawy) stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

2. Dokumenty wytworzone w toku prac zespołu doradczego, o którym mowa w art. 341, dotyczące zadań finansowanych ze środków finansowych, o których mowa w ust. 1, nie stanowią informacji publicznej.

3. Dane osobowe osób oceniających wnioski o przyznanie środków finansowych, o których mowa w ust. 1, nie podlegają ujawnieniu i nie stanowią informacji publicznej.

Instytut zaznaczył, że wniosek o ujawnienie gdzie fizycznie (adres/y fizyczny/e) dokonywał/dokonuje się proces sekwencjonowania oraz transferu technologii niezbędnych do stworzenia GMP w ramach projektu [...]. [...] dotyczy informacji, które Strony traktują jako poufne i stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy.

Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SPP/Po [...] wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż organ zasadnie przekazał skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a nie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zgodnie z art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej P.p.s.a.). do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Wobec powyższego skoro przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Instytutu [...] w P. , to sądem właściwym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Instytutu [...] w P. (dalej jako "Instytut" lub "organ") o utrzymaniu w mocy decyzji własnej odmawiającej udostępnienia informacji publicznej.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje kwestia, iż Instytut jako państwowa instytucja naukowa jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej.

Ponadto poza sporem pozostaje kwestia, iż żądane informacje, dotyczące projektu "[...] – Gnomiczna Mapa Polski", który to projekt finansowany jest ze środków publicznych, stanowią informację publiczną.

Analizując skargę i odpowiedź na skargę wskazać należy, iż przedmiotem sporu jest kwestia czy Instytut zasadnie odmówiła udostępnienia żądanej informacji powołując się w tym zakresie na tajemnicę przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.d.i.p..

Oceniając kwestię czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorstwa Sąd w pierwszej kolejności postanowił odnieść się do regulacji przytoczonych przez organ w odpowiedzi na skargę tj. przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574).

Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 381 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wnioski, opinie, umowy i raporty dotyczące zadań finansowanych ze środków finansowych, o których mowa w art. 365 pkt 4 lit. b oraz pkt 5, 7, 11 i 12, oraz dotyczące Mapy stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż sposób sformułowania powołanej normy prawnej wskazuje na to, że przesłanki wymienione w art. 381 ust. 1 ww. ustawy powinny być spełnione łącznie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w cytowanym wyżej przepisie ustawodawca w drodze koniunkcji (przez użycie spójnika "oraz") połączył ze sobą dwa wymogi dla uznania wniosków, umów, opinii i raportów za tajemnice przedsiębiorstwa tj. odpowiedniego finansowania oraz zakresu przedmiotowego.

Takie rozumienie art. 381 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wynika z wykładni językowej. Zgodnie z jej regułami, czyli regułami języka polskiego (tzw. znaczeniem słownikowym), techniką legislacyjną (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej - Dz. U. z 2016 r., poz. 283), logiką formalną (znajdującą zastosowanie do rachunku zdań) oraz utrwaloną praktyką orzeczniczą - użycie spójników: "i", "oraz" reprezentuje koniunkcję łączną, czyli taki rodzaj relacji między zdaniami, w których zdania (wyrażenia) poprzedzające i następujące po spójniku muszą być zastosowane kumulatywnie (łącznie).

Wobec powyższego zaznaczyć należy, iż organ nie wykazał, że pytanie dotyczące gdzie fizycznie (odres/y fizyczny/e) dokonywał/dokonuje się proces sekwencjonowania oraz transferu technologii niezbędnych do stworzenia GMP w ramach projektu [...] stanowi wnioski, opinie, umowy czy też raporty o którym mowa w omawianym przepisie.

Ponadto gdyby żądane informacje za takowe uznać, co Sąd w niniejszej sprawie nie przesądza, to i tak organ w uzasadnieniu decyzji, ani również z uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, w której powołano się na ww. regulację, nie wykazał aby omawiany projekt finansowany był ze środków o których mowa w art. 365 pkt 4 lit. b oraz pkt 5, 7, 11 i 12 tj. ze środków przeznaczonych na inwestycje związane z działalnością naukową (art. 365 pkt 4 lit. b), utrzymanie: aparatury naukowo-badawczej lub stanowiska badawczego, unikatowych w skali kraju, specjalnej infrastruktury informatycznej- mających istotne znaczenie dla realizacji polityki naukowej państwa (art. 365 pkt 5), programy i przedsięwzięcia ustanawiane przez ministra (art. 365 pkt 7), zadania finansowane przez NCBiR, w tym badania naukowe i prace rozwojowe na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa(art. 365 pkt 11), zadania finansowane przez NCN (art. 365 pkt 12).

W tym miejscu podkreślić należy, iż rolą sądu administracyjnego jest kontrola działania organu administracji z punktu widzenia jego zgodności z prawem, która obejmuje swoim zakresem: kontrolę rekonstrukcji i zastosowania przez organy administracji publicznej norm proceduralnych określających prawne wymogi ustalania faktów; kontrolę sposobu prawnej kwalifikacji tych faktów, co odnosi się do materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym kontroli ich wykładni i zastosowania; przez pryzmat zaś przepisów ustaw procesowych określających prawne wymogi odnośnie uzasadnienia decyzji administracyjnej, kontrolę konkretnego sposobu ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia (zob. ibidem.),

Tym samym rolą sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Tym samym to organ winien wykazać w uzasadnieniu decyzji, a nie w odpowiedzi na skargę, iż w sprawie ziściły się przesłanki do uznania żądanej informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego samo przywołanie w odpowiedzi na skargę, a nie w uzasadnieniu decyzji, treści art. 381 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce bez jakiegokolwiek wykazania, iż w niniejszej sprawie spełniły się łącznie przesłanki określone w tym przepisie, uznać należy za niewystarczające.

Sąd miał przy tym na uwadze, iż Europejskie Centrum Bioinformatyki i Genomiki (ECBiG) jest wpisane na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej, co wynika z broszury znajdującej się na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji i Nauki (https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/polska-mapa-infrastruktury-badawczej--70-najlepszych-infrastruktur-w-jednej-broszurze).

Powyższe nie może jednak oznaczać, iż wszelkie działania podejmowane przez Instytut [...] w P., choćby mające na celu wsparcie ECBiG automatycznie mają być uznane za tajemnicę przedsiębiorstwa.

W tym miejscu podkreślić należy, że stanowisko Sadu nie przesądza, iż żądana informacja na mocy art. 381 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie może być traktowana za tajemnicę przedsiębiorstwa, a jedynie wskazuje na konieczność ewentualnego wykazania, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w tym przepisie.

Odnosząc się natomiast do argumentacji zawartej w samej decyzji tj. wykładni art. 5 ust. 2 u.d.i.p. wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U.2022 r., poz. 1233., dalej jako "u.z.n.k.) przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy są osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które prowadząc, chociażby ubocznie, działalność zarobkową lub zawodową uczestniczą w działalności gospodarczej.

Z tych też względów wskazać należy, iż wniosek dotyczący ww. projektu jest realizowany przez konsorcjum utworzone przez Instytut [...] w P. oraz P. , które zawarło umowę z C. sp. z .o.o..

Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu w niniejszej sprawie Instytut mógł się powołać na tajemnice przedsiębiorstwa. Jednakże analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż odmowa udostępnienia informacji publicznej z uwagi na tajemnicę przedsiębiorstwa w niniejszej sprawie jest przedwczesne.

W tym miejscu Sąd podkreśla, iż nie przesądza że żądane informacje nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa, a wyłącznie kwestionuje prawidłowość, a dokładnie lakoniczność, uzasadnienia kwestii, iż w sprawie mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorstwa.

Pojęcie "tajemnica przedsiębiorcy", którym ustawodawca posłużył się w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. wywodzi się z art. 11 ust. 2 u.z.n.k., który stanowi, że tajemnicą przedsiębiorstwa są nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

W orzecznictwie wskazuje się, że tajemnica przedsiębiorcy i tajemnica przedsiębiorstwa w zasadzie pokrywają się zakresowo, choć tajemnica przedsiębiorcy w niektórych sytuacjach może być rozumiana szerzej.

Tajemnica przedsiębiorcy w istocie zawiera się w tajemnicy przedsiębiorstwa, a jedyna różnica polega na złagodzeniu wymogów formalnych tajemnicy poprzez brak konieczności wystąpienia przesłanki jej gospodarczego znaczenia dla przedsiębiorcy. Tak rozumiana tajemnica przedsiębiorcy zawiera dwa elementy: materialny oraz formalny - wola utajnienia danych informacji.

Słusznie wskazał organ, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, iż aby dana tajemnica podlegała ochronie na podstawie przepisu art. 11 ust. 2 u.z.n.k. "musi zostać spełniona zarówno przesłanka formalna jak też materialna. Przesłanka formalna jest spełniona wówczas, gdy zostanie wykazane, iż przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania poufności tych informacji. Nie wystarczy samo przekonanie podmiotu dysponującego informacją o działalności przedsiębiorcy, że posiadane przez niego dane mają charakter poufny. Poufność danych musi być wyraźnie lub w sposób dorozumiany zamanifestowana przez samego przedsiębiorcę.(...). Ponadto jak wspomniano wyżej musi zostać spełniona przesłanka materialna tzn. aby określone informacje mogły zostać objęte tajemnicą przedsiębiorcy muszą ze swej istoty dotyczyć kwestii, których ujawnienie obiektywnie mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy (informacje takie muszą mieć choćby minimalna wartość)." (wyroki NSA: z 10 stycznia 2014 r., I OSK 2112/13, LEX nr 1456979; z 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1639/14 i z 27 lutego 2015 r., I OSK 876/14, CBOSA).

Tym samym możliwość ograniczenia prawa dostępu do informacji publicznej poprzez powołanie się na tajemnicę przedsiębiorcy będzie uzasadnione wyłącznie wówczas, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki:

1) brak wcześniejszego upublicznienia określonych informacji znajdujących się w dokumentacji wniesionej przez przedsiębiorcę;

2) podjęcie przez przedsiębiorcę niezbędnych działań w celu zachowania poufności takich informacji

3) uprawdopodobnienie, że informacje te mają ze względu na swój charakter szczególną wartość gospodarczą, co w konsekwencji ich ujawnienia mogłoby narazić takiego przedsiębiorcę na szkodę.

Z niniejszej sprawie w ocenie Sądu spełnione zostały dwie pierwsze przesłanki. Nie ulega wątpliwości, iż na stronach internetowych dotyczących realizacji omawianego projektu (zob. https://portal.ichb.pl/genomiczna-mapa-polski, http://[...]) nie ujawniono informacji o które wystąpił Skarżący. Ponadto w ocenie Sądu strony zawartej umowy podjęły działania celem zachowania poufności określonych informacji.

Słusznie w tym zakresie organ wskazał, iż w umowie zawartej pomiędzy Instytutem i P. a C. sp. z o.o. na dostawę produktów innowacyjnych tworzących Genomiczną Mapę Polski, Strony umowy zobowiązały się do traktowania jako poufnych i zachowania w tajemnicy, następujących informacji pozyskanych w związku z zawarciem i wykonywaniem niniejszej umowy:

1. informacji technicznych, technologicznych, naukowych, ekonomicznych, finansowych, prawnych, organizacyjnych i innych dotyczących danej Strony, w tym jej konsultantów, pracowników lub usługodawców, produktów, procesów, wynalazków, oprogramowania;

2. informacji dotyczących działalności badawczo-rozwojowej ujawnionych w trakcie współpracy,

3. informacji dotyczących prowadzonych prac w ramach umowy, w tym ich efektów na każdym etapie realizacji, bez względu na stopień szczegółowości.

Z tych też względów zgodzić należy się z organem, iż wypełniona została przesłanka formalna.

Natomiast lakoniczne stwierdzenie organu, iż o spełnieniu przesłanki materialnej przesądza wartość projektu (w tym dofinansowania), która uzasadnia konieczność i potrzebę ochrony całego know-how związanego z powstaniem i sposobem realizacji projektu uznać należy za niewystarczające, a samą odmowę udostępnienia informacji jako przedwczesną.

Warto w tym miejscu wskazać, iż zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 - w skrócie "u.f.p.") gospodarka środkami publicznymi jest jawna. Przyjąć zatem należy, że informacje o gospodarowaniu środkami publicznymi stanowią informację publiczną, dostępną w trybie i na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Jednocześnie zgodnie z art. 35 u.f.p. klauzule umowne dotyczące wyłączenia jawności ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa w umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych lub inne podmioty, o ile wynikające z umowy zobowiązanie jest realizowane lub przeznaczone do realizacji ze środków publicznych, uważa się za niezastrzeżone, z wyłączeniem informacji technicznych, technologicznych, organizacyjnych przedsiębiorstwa lub innych posiadających wartość gospodarczą w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich w tajemnicy, lub w przypadku gdy jednostka sektora finansów publicznych wykaże, że informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa z uwagi na to, że wymaga tego istotny interes publiczny lub ważny interes państwa.

Zatem nie ulega wątpliwości, iż celem regulacji dotyczących możliwości kwalifikowania określonych danych jako tajemnica przedsiębiorcy jest niewątpliwie ochrona informacji, które mają wartość gospodarczą – są istotne z punktu widzenia funkcjonowania na wolnym rynku w kontekście konkurencyjności względem innych podmiotów, prowadzących działalność w tym samym czy podobnym zakresie lub segmencie rynku, bądź – z innego powodu – zainteresowanych uzyskaniem określonych danych w celu ich wykorzystania w opozycji do interesu danego podmiotu gospodarczego w ramach działalności rynkowej. Ochrona poufności danych ma więc na celu zapewnienie uczciwej konkurencji na rynku, w kontekście realiów swobody działalności gospodarczej.

W tym kontekście, zdaniem Sądu, Instytut nie przedstawił żadnej racjonalnej argumentacji, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorcy.

Oczywistym jest, iż ujawnienie informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy, umożliwiając np. konkurencji zdobycie wiedzy fachowej (związanej z realizowanym projektem) bez żadnego wysiłku finansowego, organizacyjnego, biznesowego i naukowego. Powyższe nie oznacza jednak, iż same lakoniczne sformułowania winny skutkować uznaniem, że żądana informacja gdzie fizycznie (adres/y fizyczny/e) dokonywał/dokonuje się proces sekwencjonowania oraz transferu technologii niezbędnych do stworzenia GMP w ramach projektu [...] stanowi informację przedsiębiorstwa.

Podkreślić należy, iż Sąd na podstawie nadesłanych dokumentów nie ma możliwości ocenić czy ww. dane zawierają informacje, które dla przedsiębiorstwa mają istotną wartość gospodarczą. Ponadto należy mieć na uwadze, iż Sąd wyłącznie dokonuje kontroli zaskarżonych aktów. Z tych też względów to Instytut odmawiając udostępnienia informacji publicznej winien uzasadnić dlaczego konkretny dokument czy też informacja ma istotne znaczenie gospodarcze dla stron umowy.

W niniejszej sprawie decyzje poddane kontroli Sądu nie wypełniają przesłanek umożliwiających w świetle art. 5 ust. 2 u.d.i.p. ograniczenie dostępu do żądanej przez Skarżącego informacji publicznej. Otóż w uzasadnieniach wydanych przez Instytut decyzji administracyjnych, co wskazano już wyżej, nie uprawdopodobniono poprzez stosowną argumentację czy informacje o których udostępnienie wystąpił Skarżący posiadają dla przedsiębiorcy szczególną wartość gospodarczą, a w konsekwencji, że ich ujawnienie mogłoby narazić stronę umowę na szkodę.

Wobec powyższego na chwilę obecną nie można było poprzez analizę motywów organu stwierdzić zasadności odmowy udostępnienia informacji publicznej podyktowanej koniecznością ochrony tajemnicy przedsiębiorcy.

Przy czym należy w tym miejscu wskazać, iż dla uznania, że mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorcy nie jest wystarczające jedynie oświadczenie przedsiębiorcy, że informacje stanowią dla niego wartość gospodarczą. Aby takie zastrzeżenie było skuteczne, konieczne jest dokładne wyjaśnienie, dlaczego konkretne, żądane informacje posiadają określoną wartość gospodarczą i w czym się ona wyraża. Powinno być ono przedstawione przez organ odmawiający udostępnienia informacji publicznej w uzasadnieniu decyzji odmownej.

Rozpoznając sprawę ponownie organ jeszcze raz dokona oceny wniosku o udostępnienie informacji publicznej z punktu widzenia zaistnienia przesłanki tajemnicy przedsiębiorcy w rozumieniu zaprezentowanym w niniejszym orzeczeniu. Następnie Instytut w zależności od poczynionych ustaleń podejmie stosowne czynności, a w razie wydania decyzji odmownej należycie uprawdopodobni, że informacje o które wnioskuje Skarżący w istocie stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przez Instytut przepisów prawa pasowego wskazać należy, iż są one całkowicie niezasadne.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1984 z późn. zm.- dalej "u.p.p.") w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Oznacza to, że jeżeli wnioskowana przez prasę informacja ma charakter informacji publicznej, to jej udostępnienie lub odmowa jej udostępnienia powinna nastąpić w trybie u.d.i.p., a tym samym prasa w powyższym zakresie nie korzysta z regulacji prawnych innych niż te, które dotyczą ogółu społeczeństwa. Odrębny tryb udzielania prasie informacji uregulowany został w art. 4 u.p.p. i w tym zakresie prasa korzysta z regulacji specjalnie dla niej przewidzianej, która poszerza katalog podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji o podmioty niewymienione w ustawie o dostępie do informacji publicznej i ustanawia autonomiczny tryb weryfikacji wywiązania się z obowiązku udzielenia prasie informacji w oparciu o tę regulację.

Jednakże należy mieć na uwadze, iż w razie odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie 3 dni. Odmowa ta powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy. Odmowę udzielenia informacji lub niezachowanie wymogów odmowy można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni, a w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżeniu do sądu decyzji administracyjnych (w art. 4 ust. 3 i 4 u.p.p.).

W tym miejscu wskazać należy, iż prasa, to w myśl definicji ustawowej, publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się nie rzadziej niż raz w roku, opatrzone stałym tytułem albo nazwą, numerem bieżącym i datą, a w szczególności: dzienniki i czasopisma, serwisy agencyjne, stałe przekazy teleksowe, biuletyny, programy radiowe i telewizyjne oraz kroniki filmowe; prasą są także wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki masowego przekazywania, w tym także rozgłośnie oraz tele-i radiowęzły zakładowe, upowszechniające publikacje periodyczne za pomocą druku, wizji, fonii lub innej techniki rozpowszechniania; prasa obejmuje również zespoły ludzi i poszczególne osoby zajmujące się działalnością dziennikarską (art. 7 ust. 2 pkt 1 u.p.p.). Natomiast dziennikarzem jest według art. 7 ust. 2 pkt 5 u.p.p. osoba zajmująca się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostająca w stosunku pracy z redakcją albo zajmująca się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji.

Stosownie do art. 11 ust. 1 u.p.p. dziennikarz jest uprawniony do uzyskania informacji w zakresie, o którym mowa w art. 4.

W orzecznictwie przyjmuje się, iż aby wniosek składany w trybie art. 4 ust. 1 u.p.p., mógł być rozpoznany zgodnie z przepisami ustawy Prawo prasowe, nie jest wystarczające powołanie się przez kogokolwiek na fakt bycia dziennikarzem nawet konkretnego tytułu prasowego, jak i na upoważnienie redaktora naczelnego. Koniecznym jest wykazanie, że wniosek ten pochodzi od prasy w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 1 u.p.p. W sytuacji zatem, gdy wnosi go osoba niebędąca redaktorem naczelnym i powołująca się na fakt bycia dziennikarzem konkretnego dziennika, winna tę okoliczność udokumentować stosownym dokumentem. Powinna zatem wykazać, że jest osobą zajmującą się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostającą z redakcją w stosunku pracy albo zajmującą się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1427/15).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż na żadnym etapie postępowania tj. składając wniosek, uzupełniając go i precyzując, jak również składając odwołanie od decyzji odmownej, Skarżący nie powoływał się na fakt bycia dziennikarzem.

Tym samym nie może być mowy, iż wniosek Skarżącego pochodził od prasy, co zaś oznacza, że organ nie mógł w jakikolwiek sposób naruszać przepisów u.p.p..

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając wysokość poniesionego przez Skarżącego wpisu sądowego od skargi.