Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 488/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Asesor WSA Robert Żukowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 362 ust. 2 i 4 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 75 ze zm.; dalej: urp) w dniach 18-21 maja 2021 r. M. J. (dalej także: "Skarżąca" lub "Zdająca" lub "Odwołująca") przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2021 r. z siedzibą w [...]. Komisja ta powołana została zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 marca 2021 r.

Otrzymane przez Skarżącą oceny niedostateczne z części drugiej egzaminu z zakresu prawa cywilnego i części trzeciej egzaminu z zakresu prawa gospodarczego przesądziły o uzyskaniu przez nią wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co ww. Komisja stwierdziła uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r.

Komisja Egzaminacyjna podała, że M. J. otrzymała z zakresu prawa karnego ocenę dostateczną, z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną, co zgodnie z treścią art. 36 6 ust. 1 urp ustawy o radcach prawnych przesądza o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

Przedstawione przez Skarżącą rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego zostało sprawdzone po raz pierwszy przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej w dniu 6 i 14 czerwca 2021 r. Każdy z egzaminatorów wystawił ocenę cząstkową - niedostateczny (2). Oceny cząstkowe oparte zostały na czterech ocenianych kryteriach tj. 1. zachowanie wymogów formalnych, 2. prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3. poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, 4. Inne uwagi (język, styl, staranność pracy).

Pierwszy z egzaminatorów M. C. uzasadniając ocenę cząstkową niedostateczną odnosząc się do ww. kryteriów w piśmie zawierającym uzasadnienie oceny pracy z dnia 6 czerwca 2021 r. wytknęła następujące okoliczności uzasadniające podjętą ocenę: powołanie zarzutu naruszenia art. 233 bez podania jednostki redakcyjnej, rozwinięcie prawidłowego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc bardzo lakonicznie co w konsekwencji stanowiłoby o braku jego uwzględnienia przez Sąd Odwoławczy, błędne określenie zakresu naruszenia art. 2351 pkt 2 kpc poprzez ograniczenie się do zarzutu pominięcia jednego dowodu (a nie wszystkich) co wskazuje na brak należytej jego interpretacji, powołanie chybionego zarzutu co do art. 205 3 § 2 kpc jak również brak zrozumiałego wyjaśnienia jego powołania, brak powołania innych występujących w zadaniu naruszeń przepisów postępowania tj. art. 227 kpc, 245 kpc, 278 kpc i 290 kpc, brak dostrzeżenia, że powód nie domagał się ochrony dóbr osobistych ale podstawą prawną jego roszczeń był art. 222 § 2 kc w zw. z art. 144 kc a więc wystąpienie z roszczeniem negatoryjnym co przy prawidłowym wskazaniu naruszenia art. 144 kc świadczy o braku prawidłowej interpretacji tego przepisu u zdającego, brak powołania innych występujących w zadaniu naruszeń prawa materialnego tj. 222 § 2 kc oraz art. 22 Konstytucji RP mimo powołania się przez Sąd występujący w zadaniu na ten przepis. W zakresie poprawności sposobu rozstrzygnięcia Pierwszy z egzaminatorów wskazał m.in., iż zdający jedynie w niewielkiej części prawidłowo rozwiązał zadanie bowiem mimo prawidłowego wywiedzenia apelacji co do całości wyroku i przygotowaniu jej bez błędów formalnych, zdający nie potrafił prawidłowo sformułować zarzutów oraz wniosków apelacyjnych a zaproponowane żądanie zmiany wyroku sformułowane zostało w sposób redakcyjnie wadliwy (sformułowania ogólnikowe, niedokładne). Zdający w sposób niedopuszczalny rozszerzył żądanie pozwu wnosząc obok zmiany wyroku o zasądzenie kwoty 10.000 zł co uznać należy za błąd istotny. Nadto Zdający nie zauważył konieczności złożenia wniosku w trybie art. 380 kpc co jest kolejnym błędem o dużej wadze. Podsumowując wskazano, iż Zdający nie wykazał się umiejętnościami pozwalającymi na profesjonalne świadczenie pomocy prawnej a przygotowany projekt apelacji obarczony jest licznymi błędami, w tym błędami istotnymi, których ilość i waga nie pozwalają na wystawienie oceny pozytywnej.

Drugi z egzaminatorów T. B. uzasadniając ocenę cząstkową niedostateczną odnosząc się do ww. kryteriów w piśmie zawierającym uzasadnienie oceny pracy z dnia 14 czerwca 2021 r. wytknęła następujące okoliczności uzasadniające podjętą ocenę: wnioski apelacyjne nie zostały sformułowane w sposób konkretny, błędnie odwołano się do treści prawidłowo wskazanego jako naruszony przepisu art. 233 kpc, bardzo lakonicznie a tym samym w stopniu niewystarczającym odniesiono się wskazywanych naruszeń prawa (naruszenia art. 2351 pkt 2 kpc poprzez pominięcia tylko dowodu z opinii biegłego, naruszenie art. 144 kc lecz z pominięciem art. 222 § 2 kc stanowiącego podstawę roszczenia), nie dostrzeżono naruszenia z art. 22 Konstytucji RP. Zdający nie złożył wniosku z art. 38 kpc co jest istotnym uchybieniem w apelacji wnoszonej przez pełnomocnika procesowego. Podsumowując wskazano, iż Apelacja nie zawiera większości zarzutów, które winny być podniesione w sprawie. Uzasadnienie Apelacji było bardzo ogólnikowe, pobieżne nie uwzględniające wszystkich istotnych problemów występujących w sprawie. Zarzucono brak analizy prawnej oraz wykazanie nieznajomości przepisów prawa procesowego poprzez złożenie wniosku o zasądzenie od pozwanych kwoty 10.000 zł co stanowiło naruszenie art. 383 kpc. W ocenie egzaminującego Apelacja sporządzona w sposób nieprofesjonalny a zdający nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków radcy prawnego.

Drugie rozwiązanie przedstawione przez skarżącą ocenione jako niedostateczne dotyczyło zadania z zakresu prawa gospodarczego. Zadanie to zostało sprawdzone po raz pierwszy przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej w dniu [...] czerwca 2021 r.. Każdy z egzaminatorów wystawił ocenę cząstkową - niedostateczny (2). Oceny cząstkowe oparte zostały na ww. czterech kryteriach.

Pierwszy z egzaminatorów M. K. uzasadniając ocenę cząstkową niedostateczną odnosząc się do ww. kryteriów w piśmie zawierającym ocenę pracy z dnia [...] czerwca 2021 r. wytknęła: błędne oznaczenie nazwy przygotowywanej umowy jako umowę "dzierżawy" oraz stosowanie oznaczenia stron jako Wydzierżawiający i Dzierżawca (podczas gdy zadanie polegało na przygotowaniu umowy najmu), włączenie do treści umowy jako jednej ze stron N. P. (wbrew wytycznym opisanym w zadaniu), przyjął że do zawarcia umowy przez członków rady nadzorczej w trybie art. 210 § 1 ksh konieczna jest uchwała Zgromadzenia Wspólników, wykazano się nieznajomością różnic między umowami najmu i dzierżawy, nieprecyzyjnie określono przypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy za które zastrzeżono kary umowne, przewidziano możliwość wypowiedzenia umowy przez każdą ze stron bez ważnego powodu (nieprawidłowa interpretacja art. 673 § 3 kpc). Podsumowując uznano, iż Zdający napisał pracę niestarannie, niejasno, chaotycznie, stosując unormowania lakoniczne często hasłowe.

Drugi z egzaminatorów Jerzy Mosek uzasadniając ocenę cząstkową niedostateczną odnosząc się do ww. kryteriów w piśmie zawierającym ocenę pracy z dnia [...] czerwca 2021 r. wytknął: błędne określenie stron umowy oraz błędne określenie przedmiotu umowy, mylenie pojęć "używanie" i "użytkowanie", nieprawidłowe uregulowanie odsetek za opóźnienie w płatności czynszu, nieprawidłowe uregulowanie w treści umowy wypowiedzenia umowy i co reguł kar umownych. Podsumowując uznano, iż Zdający na chwilę egzaminu wykazał się brakiem precyzji językowej, mieszaniem pojęć, ubogą treścią umowy.

Pismem z dnia 30 czerwca 2021 r. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniosła odwołanie od ww. uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., zaskarżając ją w części dotyczącej ocen niedostatecznych z zakresu prawa cywilnego i gospodarczego.

W treści odwołania w zakresie oceny pracy z zadania z prawa cywilnego Zdająca odnosząc się do stwierdzonych przez egzaminatorów naruszeń wskazała:

- co do niedopuszczalnego rozszerzenia powództwa - art. 383 k.p.c., iż nie doszło w sprawie do rozszerzenia powództwa o 10.000 zł bowiem gdyby tak było to wps wynosiłaby 20.000 zł;

- co do błędnego zastosowania art. 23 i art. 24 k.c. oraz rozp. Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych pomiarów hałasu w środowisku, iż wyrażane są poglądy co do tego, że roszczenia z art. 24 kc zdają się pochłaniać roszczenia z art. 144 kc w zw. z art. 222 § 2 kc. Nadto wskazano tutaj, iż Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszania prawa materialnego,

- co do pominięcia zarzutu dot. art. 227, 245, 278 i 290 k.p.c. oraz art. 380 k.p.c., iż nie jest konieczne przytaczanie konkretnych jednostek tekstu prawnego bowiem dopuszczalne jest w praktyce do rozpoznania apelacji wskazanie samej okoliczności której sąd uchybił zdaniem apelującego,

- co do obrazy art. 2351 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. wskutek nie odniesienia ich do wszystkich pominiętych dowodów, a jedynie do dowodu z opinii biegłego sądowego do spraw budownictwa; iż było to działanie prawidłowe bowiem pozostałe dowody dotyczą opinii prywatnych, które nie są opinią biegłego sądowego i samo ich przywołanie stanowiło już materiał dowodowy,

- co do lakonicznej argumentacji naruszenia art. 233 (§ 1) k.p.c., bez wskazania jednostki redakcyjnej; powtórzono, iż do skutecznego wniesienia zarzutu wystarczy opisowe wskazanie naruszenia,

- co do wniosku apelacji niezgodnego z żądaniami pozwu, iż doszło do prawidłowego wskazania żądania pozwu ad meritum, co pozwala na ewentualną zmianę powództwa m.in. w zależności od wyników opinii biegłego,

- co do nie wskazania daty otrzymania wyroku, że nie ma takiego ustawowego obowiązku.

W zakresie oceny pracy z zadania z prawa gospodarczego zdająca podniosła zarzuty dotyczące uwag egzaminatorów w zakresie:

- co do nieprawidłowego oznaczenia umowy, dzierżawy zamiast najmu, że nazwa umowy nie jest elementem obowiązkowym a mylne oznaczenie nazwy umowy nie zrodziło dla żadnej ze stron negatywnych konsekwencji prawnych,

- co do nieprawidłowego zastosowania przepisu art 693 § 1 i nast. k. c. zamiast art 659 § 1 i nast. k. c., że Zdająca nigdzie nie przytoczyła przepisu prawa dotyczącego dzierżawy, który nie mógłby odnosić się do umowy najmu,

- co do błędnego zakwalifikowania N. P. jako strony, że nie jest to uchybienie bowiem zastąpiło to wymóg potwierdzania tej czynności jako małżonki K.P.,

- co do braku precyzyjnych określeń przy ustalaniu wypowiedzenia, kar umownych czy odsetek, iż Zdająca wykonała polecania zadania w tym zakresie zgodnie z poleceniem, które było ogólne i niedoprecyzowane.

Skarżąca zwróciła się o zmianę uchwały w zaskarżonej części poprzez ustalenie ocen dostatecznych z obu niezaliczonych zadań. W uzasadnieniu odniesiono się do wykazanych w ocenach egzaminatorów naruszeń polemizując z ich treścią i powołując przy tym ich bezzasadność. W ocenie odwołującej się dostrzeżone naruszenia bądź nimi nie były, bądź nie były to kwestie istotne lub jednolicie rozumiane w orzecznictwie sądowym i nauce prawa. Zarzucono ponadto, iż obie oceny egzaminatorów zawierają różnice w ocenach i w zasadzie ograniczają się do negatywnych wniosków.

Odwołanie uzupełniono następnie pismem z dnia 9 grudnia 2021 r. gdzie poza rozbudowaniem i powtórzeniem wcześniejszych zarzutów odwołania, zdająca podniosła zarzuty w zakresie zadania z prawa gospodarczego dotyczące:

- nieprawidłowego określenia nazwy umowy jako dzierżawa zamiast najem, poprzez podkreślenie, iż przypisane dzierżawcy działania nie stanowiły istoty umowy dzierżawy ale istotę umowy najmu i tak też zgodnie z treścią umowy powinny być odczytywane,

- co do nieprawidłowo określonej reprezentacji spółki [...], iż w poleceniu zadania nie było zastrzeżenia co do braku możliwości potwierdzenia przez Zgromadzenie Wspólników umocowania Rady Nadzorczej chociaż nie było to wymagane,

- co do nieprecyzyjnego określenia odsetek i kary umownej, iż ocena ta nie była spójna między egzaminatorami i nie została należycie uzasadniona,

- co do dopuszczalności wypowiedzenie umowy bez podania przyczyn jej wypowiedzenia, iż w interesie stron może być także takie ujęcie wypowiedzenia,

- co do braku w § 11 precyzyjnego określenia przypadków niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, iż zapis taki odczytywać należy jako dotyczący przypadków jednoznacznie sformułowanych w umowie w innym miejscu,

- co do mieszania pojęć "używanie" i "użytkowanie", to brak jest w innych miejscach umowy odniesień do instytucji użytkowania, które dopiero wtedy byłoby błędem.

W pismach z dnia 24 listopada i 16 grudnia 2021 r. wyznaczony członek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego przedstawił pisemną opinię w zakresie zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu Zdającej co do oceny z prawa gospodarczego oraz co do oceny z prawa cywilnego. Według obu opiniujących prace Zdającej prawidłowo ocenione zostały na ocenę niedostateczną w zaskarżonym zakresie a podnoszona w odwołaniu argumentacja nie jest zasadna. Przytoczono tutaj stanowisko opiniujących zawierające przedstawienie dostrzeżonych uchybień badanych prac w kontekście zarzutów odwołania.

Pierwsze posiedzenie Komisji obradujące w sprawie odwołanie w zakresie prawa gospodarczego odbyło się w dniu [...] listopada 2021 r. a drugie posiedzenie Komisji obradujące w sprawie uzupełnionego odwołania z prawa gospodarczego oraz w zakresie oceny odwołania co do pracy z prawa cywilnego odbyło się w dniu [...] grudnia 2021 r. Przebieg obu posiedzeń, ich przedmiot i skład został uwidoczniony w protokole posiedzeń Komisji. W trakcie posiedzenia Komisja w jawnym głosowaniu jednogłośnie w składzie obecnym na posiedzeniu opowiedziała się za niepodwyższaniem ocen Zdającej z referowanych części egzaminu oraz za nieuwzględnieniem odwołania i utrzymaniem zaskarżonej uchwały w mocy.

Po rozpatrzeniu odwołania Uchwałą z dnia [...] grudnia 2021 roku Komisja Egzaminacyjna II stopnia na podstawie art. 368 ust.1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75, z póżn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z póżn. zm.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, wskazując w uzasadnieniu uchwały, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

W treści uchwały przytoczono szczegółowo zarzuty Skarżącej wskazywane w odwołaniu oraz w piśmie uzupełniającym z 9 grudnia 2021 r. jak również treść mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa. Na wstępie rozważań organu dokonano analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia. Wyjaśniono m.in., iż obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest ponowne rozpatrzenie sprawy polegające na ponownej ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest bowiem postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Wyjaśniono także szczegółowo kwestie kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego.

Dokonując oceny w oparciu o szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu uchwały kryteria oraz zakres odwołania, zdaniem Komisji skonstruowane przez Zdającą w odwołaniu zarzuty absolutnie nie dają podstawy do pozytywnej oceny pracy. Pominięcie podstawowych naruszeń prawa materialnego, jak i procesowego w przypadku obu części egzaminu wskazuje na brak wiedzy w tym zakresie i uniemożliwia wystawienie oceny choćby dostatecznej jak domagała się tego odwołująca.

Odnosząc się ponownie do kwestionowanej przez Odwołującą oceny wyniku uzyskanego z zakresu prawa cywilnego wyjaśniono szczegółowo jak w stanie faktycznym sprawy - zadaniu egzaminacyjnym – powinno wyglądać generalnie prawidłowe rozwiązanie zadania z dokładnym określeniem zakresu zaskarżenia, właściwych zarzutów i zasadnych wniosków apelacji.

W ocenie weryfikujących zarzuty odwoławcze ponownie należało ocenić pracę zdającej na poziomie niedostatecznym. Stwierdzone w pracach zdającej uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowaną materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zdająca podniosła jedynie część niezbędnych zarzutów apelacyjnych w zakresie naruszeń prawa procesowego, nie sformułowała prawidłowych zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz nie przedstawiła wniosku w trybie art. 380 k.p.c. Poza tym został wadliwie sformułowany wniosek apelacyjny.

Ustosunkowując się do argumentów podniesionych w odwołaniu zdającej wskazano m.in., iż apelacja nie zawiera braków formalnych ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem jednakże, samo przygotowanie apelacji niepodlegającej odrzuceniu nie jest wystarczające do uznania, że zdająca wykazała się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zaznaczono tutaj, że wnioski apelacji nie są spójne z zakresem zaskarżenia. Zdająca w sporządzonym projekcie wskazała, że wyrok Sądu Rejonowego zaskarżony został w całości, natomiast wniosek apelacji dotyczy w zasadzie wyłącznie zmiany wyroku w części i uwzględnienia roszczenia z pkt 1 (które dodatkowo jest nieprecyzyjnie przywołane). W tym zakresie, jako istotny błąd pracy egzaminacyjnej wskazano przede wszystkim naruszenie art. 383 k.p.c., w następstwie wystąpienia z nowym roszczeniem, tj. o zasądzenie kwoty (10.000 zł) tytułem zadośćuczynienia co stanowiło w ocenie sprawdzających, że zdająca nie ma dostatecznej wiedzy i umiejętności w powyższym zakresie.

Według organu Zdająca podniosła jedynie część z istotnych zarzutów naruszenia prawa procesowego. Organ przytoczył tutaj szeroką argumentację potwierdzającą znaczącą wagę dostrzeżonych braków i odnoszącą się do każdego z przedstawionych oraz niezasadnie nieprzedstawionych w pracy zarzutów. Komisja wyjaśniła przy tym, podając liczne przykłady, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że sąd II instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego, a bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia tylko nieważność postępowania. Zatem z punktu widzenia skuteczności apelacji bardzo istotne jest podniesienie prawidłowych zarzutów procesowych. To wyłącznie poprawnie sformułowane i uzasadnione zarzuty

naruszenia prawa procesowego uprawniają sąd odwoławczy do zmiany ustaleń stanu

faktycznego sprawy i dokonania subsumcji pod właściwe normy prawne. Ponadto, w pracy zdającej, uzasadnienie apelacji nie jest elementem, który zasługiwałby na ocenę pozytywną, jest bowiem bardzo lakoniczne, nie wypełnia normy art. 368 § 1 pkt 3 k.p.c.

W oceni Komisji Zdająca nie sformułowała także poprawnie zarzutów naruszenia prawa materialnego. Skarżąca podniosła bowiem naruszenie art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c. w zw. z art. 144 k.c. przez błędną wykładnię skutkującą błędnym uznaniem, iż pozwani nie naruszyli dóbr osobistych powoda: prawa do zdrowia psychicznego, do spokojnego i niezakłóconego mieszkania i do odpoczynku. Koniecznym zatem stało się wyjaśnienie, że w literaturze i orzecznictwie dostrzeżono, że w przypadku immisji niematerialnych hipotezy art. 24 k.c. i art. 144 k.c. mogą się krzyżować, a wybór podstawy prawnej żądania zaniechania należy do strony dochodzącej ochrony (zob. wyrok SN z 11 października 2007 r., IV CSK 264/07; z 5 maja 2021 r., I NSNc 156/20). Podkreślono, iż w treści pozwu, stanowiącego element zadania egzaminacyjnego powód wprost wskazał, że podstawą prawną żądania jest art. 222 § 2 k.c. w zw. z art. 144 k.c., zatem odwołał się do tzw. prawa sąsiedzkiego. Tym samym odwoływanie się w apelacji do przepisów regulujących ochronę dóbr osobistych jest chybione i stanowi istotny błąd pracy egzaminacyjnej. Podobnie jak przy kwestiach procesowych podkreślono tutaj, iż formułowanie trafnych zarzutów naruszenia prawa materialnego ma duże znaczenie dla oceny sporządzonej pracy bowiem przy profesjonalnej reprezentacji strony postępowania, ich prawidłowe sformułowanie i uzasadnienie są konieczne.

Odnosząc się natomiast do oceny wyniku uzyskanego z zakresu prawa gospodarczego organ II instancji przytoczył szczegółowo stanowiska egzaminatorów oceniających tą pracę Zdającej jako niedostateczną. W zakresie zarzutów sformułowanych przez zdającą w odwołaniu wskazano, iż są one bezzasadne w zakresie nieprawidłowej oceny pracy, jej dowolności, bez uwzględnienia jej pozytywnych aspektów i przyjęciem zbyt rygorystycznych kryteriów oceny pracy oraz wadliwości uzasadnienia. Egzaminatorzy w swoich ocenach wskazali nie tylko na popełnione przez zdającą błędy, ale również szczegółowo wskazali, które elementy pracy zostały prawidłowo wykonane, ponadto wskazali które błędy przesądziły o ocenie niedostatecznej.

Organ szczegółowo odnosząc się do stawianych w trybie odwoławczym zarzutów wskazywał m.in., iż nie można podzielić zarzutów zdającej dotyczących nieprawidłowości w oznaczeniu rodzaju sporządzonej umowy jako nieistotnych z uwagi na decydujący charakter treści umowy a nie jej nazwy. Treść zadania egzaminacyjnego wskazywała na umowę najmu, to jest oddanie nieruchomości do używania za umówiony czynsz, bez pobierania pożytków za umówiony czynsz. Istotnie, rodzaj umowy będzie oceniany według jej treści nie nomenklatury, co jednak ni może stanowić usprawiedliwienia dla zdającego. Należy bowiem zauważyć, iż decydując się on na umowę dzierżawy nie zawarł w treści istotnego dla tej umowy zapisu o pobieraniu pożytków (art. 693 § 1 k.c.). Powyższe świadczy, jak słusznie zauważyli egzaminatorzy, o braku dostatecznego opanowania przepisów k.c. w zakresie umiejętności identyfikowania umów, w tym rozpoznania i określenia różnic pomiędzy umową najmu a umową dzierżawy.

Zakwestionowane przez zdającą uwagi co do przepisu art. 693 § 1 i nstp. Kc zamiast 659 § 1 i nstp. Kc są w oceni Komisji konsekwencją sporządzenia umowy dzierżawy zamiast najmu, a przez to zastosowania niewłaściwych przepisów kodeksu cywilnego. W zakresie błędnego zakwalifikowania N. P. jako strony umowy Organ uznał, iż Przyjęte przez zdającą rozwiązanie stanowi niedopuszczalną zmianę treści zadania egzaminacyjnego w zakresie jego istotnych elementów, co uniemożliwiło sprawdzenie znajomości przez zdającą regulacji określonych w art. 31 § 1 k.r.o. i art. 37 § 1 k.r.o. Sama formalna zgodność z prawem zaproponowanego przez zdającą rozwiązania, kiedy nastąpiła przez to zmiana stanu faktycznego nie może stanowić w warunkach egzaminacyjnych o prawidłowym wykonaniu tego zadania.

Praca określona została jako nieprecyzyjna i niedbała albowiem poza nieprecyzyjnym określeniem odsetek zawiera także szereg innych nieprecyzyjnych określeń, które spowodowały, że niektóre elementy umowy nie zostały prawidłowo sformułowane. Jako bezzasadne oceniono zarzuty zdającej odnoszące się do uwag egzaminatorów w zakresie nieprawidłowej reprezentacji Real i Wspólnicy spółki z o.o. bowiem w tej części treść zadania egzaminacyjnego była jednoznaczna - w momencie zawarcia umowy w Spółce nie było ustanowionego pełnomocnika. Z uwagi na to, że umowa jest zawierana z członkiem zarządu spółki z o.o., najemcę winna zatem reprezentować rada nadzorcza in corpore lub umocowany członek rady nadzorczej działający w oparciu o uchwałę rady nadzorczej, z której wynikałoby umocowanie do działania oraz zgoda na zawarcie konkretnej, zindywidualizowanej umowy, określającej jej istotne warunki. Wbrew argumentom zdającej sformułowanie dotyczące dopuszczalności wypowiedzenia umowy bez podania przyczyny jej wypowiedzenia zawarte w § 8 umowy nie odpowiada treści art. 481 § 2 k.p.c, i w tym zakresie umowa wymaga wykładni o jakie odsetki chodzi. Trafnie też zauważyli egzaminatorzy, iż kara umowna za nieterminowy zwrot nieruchomości została nieprofesjonalnie nazwana "opłatą", co nie powinno mieć miejsca w umowie sporządzanej przez przyszłego radcę prawnego. Odnośnie do uwag egzaminatorów dotyczących braku konkretyzacji przyczyn rozwiązania umowy za wypowiedzeniem należy wskazać, iż w interesie stron było sporządzenie projektu umowy terminowej z zabezpieczeniem jej trwałości. Umożliwienie wypowiedzenia jej bez wskazania jakichkolwiek przyczyn, istotnie narusza art. 673 § 3 k.c. zgodnie z którym umowa zawarta na czas oznaczony może być rozwiązana w trybie niesankcyjnym tylko w przypadkach przewidzianych w umowie, ponadto narusza jej trwałość i taka formuła przyjęta przez zdającą nie może zostać oceniona pozytywnie. Argumentacja zdającej zawarta w piśmie z dnia 9 grudnia 2021 r. tylko potwierdza słuszność uwag egzaminatorów, iż w umowie powinny być określone przypadki świadczące o wykonaniu, a w szczególności o nienależytym wykonaniu umowy bez potrzeby ustalania tych przypadków w sytuacji powstania sporu. Uwagi dotyczące mieszania pojęć z pewnością nie dyskwalifikowały pracy i stanowią usterkę mniejszej wagi, ale również potwierdzającą brak umiejętności w sporządzaniu umów.

W ocenie sprawdzających pracę ponownie należało ocenić na poziomie niedostatecznym także w zakresie zadania z prawa gospodarczego.

Podsumowując organ wskazał, iż egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zgodnie zaś z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, ocena prac egzaminacyjnych powinna uwzględniać w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Tym samym tylko praca spełniająca wszystkie powyższe kryteria, każde co najmniej na ocenę dostateczną zasługuje na ocenę pozytywną. Tak surowa regulacja mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości. Analiza pracy zdającej prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona powyższych kryteriów na poziomie co najmniej dostatecznym, przy zastosowaniu prawem przewidzianej skali ocen.

W konsekwencji weryfikacja oceny pracy z drugiej i trzeciej części egzaminu radcowskiego z niedostatecznej na pozytywną w przedmiotowej sprawie nie jest możliwa.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca i pismem z dnia 19 stycznia 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę Komisji Odwoławczej z dnia [...] grudnia 2021 r. zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej uchwale zarzuciła liczne naruszenia prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W zakresie przepisów postępowania skarżąca przytaczając wskazane w skardze podstawy prawne zarzuciła naruszenia polegające na:

• nie załatwieniu przez Komisję sprawy w czasie trwania jej dwuletniej kadencji to jest do dnia 20 grudnia 2021 roku, lecz po dacie wygaśnięcia jej kadencji, to jest 21 grudnia 2021 roku, albowiem dopiero w tej dacie przesyłka z zaskarżoną uchwała została nadana w polskiej placówce pocztowej i na tę okoliczność wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów;

• niedoręczeniu odwołującej opinii (bez oznaczenia daty jej sporządzenia) członka Komisji w sprawie zasadności odwołania w zakresie prawa cywilnego;

• dwukrotnym głosowaniu przez Komisję w różnych składach, nad częściowo różnym materiałem dowodowym, w dniach 25 listopada 2021 roku i 17 grudnia 2021 roku, nad zasadnością tego samego odwołania odwołującej z zakresu prawa gospodarczego;

• dowolności w ustalaniu kolejności i przebiegu posiedzeń Komisji, a przez to niemożności ustalenia w sposób pewny przebiegu jej posiedzeń, niewypełnieniu w całości przez Komisję ustawowego celu jej powołania, to jest wszechstronnego, wnikliwego, dogłębnego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, całego materiału dowodowego, z uszanowaniem zasady prawdy obiektywnej, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści, przez wszystkich członków Komisji, albowiem z całością tego materiału nigdy nie zapoznało się trzech członków Komisji,

• polegające na pominięciu wskazania przyczyn, z powodu których wszystkim twierdzeniom i zarzutom strony zawartym w odwołaniu, a odnoszącym się do wydanych opinii przez egzaminujących i wyznaczonych członków Komisji, na których oparto uchwałę, odmówiono racji i mocy dowodowej ograniczając się do punktów wskazanych w odwołaniu i nie komentując wszystkich wyjaśnień co do zasadności w ocenie skarżącej przyjętych rozwiązań w zadaniu z prawa gospodarczego,

W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca przytaczając wskazane w skardze podstawy prawne zarzuciła natomiast naruszenia polegające na:

• niewykazaniu w sposób precyzyjny i wszechstronny, mając na uwadze wszystkie twierdzenia i zarzuty odwołującej, dlaczego wskazane w uchwale wadliwości dają bezwzględną podstawę do postawienia oceny niedostatecznej i dlaczego jej praca egzaminacyjna w żaden sposób nie może być zakwalifikowana na ocenę dostateczną, gdy z samej uchwały wynika, że gdyby odwołująca zawarła w pracy dodatkowe elementy, których jednak uchwała nie wymienia, to mogłyby one wzbogacić jej walory, a tym samym zrównoważyć popełnione błędy.

• Komisja nie wyjaśniła też zdaniem skarżącej jakie są minimalne wymagania na poziomie dostatecznym a jakie na poziomach dobrym, bardzo dobrym czy celującym z pominięciem czy przy ocenie zadania możliwości oceny różnego acz prawidłowego co do istoty rozwiązania tego samego zadania.

Mając na uwadze przedstawione zarzuty Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności uchwały a w przypadku braku przesłanek o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej uchylenie w całości podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej uchwale.

Celem oceny powoływanych zarzutów w zakresie naruszeń procedowania przez Organ II instancji Sąd dopuścił wnioskowane przez skarżącą dowody, które nie znajdowały się w aktach administracyjnych sprawy.

Pismem z dnia 21 marca 2022 r. skarżąca odnosząc się do odpowiedzi na skargę wskazała, iż ta nie została skutecznie wniesiono wobec udzielenia pełnomocnikowi organu pełnomocnictwa w dacie 14 kwietnia 2020 r. Ponadto wskazano, iż wszyscy członkowie Komisji nigdy nie zapoznali się z całością materiału dowodowego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy a przeprowadzona przez egzaminatorów ocena egzaminu z prawa cywilnego i gospodarczego oraz ponowna ocena Komisji Egzaminacyjnej w zakresie prezentowanego w odwołaniu stanowiska nie budziła wątpliwości Sądu.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 329 dalej ,,Ppsa") Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 Ppsa).

Zdaniem Sądu, żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w sprawie. Zaznaczenia wymaga przy tym rola sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach do oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy o radcach prawnych. Egzamin radcowski, stosownie do art. 36⁴ ust. 1 u.r.p., polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 36⁶ u.r.p.). Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 u.r.p.).

Tryb i sposób działania komisji odwoławczej, zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 u.r.p., określił Minister Sprawiedliwości w wydanym rozporządzeniu z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 oraz z 2021 r. poz. 50). W powołanym przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia orzecznictwie istotnie utrwalony jest pogląd, że postępowanie odwoławcze przed tym organem jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Po sporządzeniu pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem, głosowanie komisji odwoławczej jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich obecnych członków, poprzedzonego dyskusją, w myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Odzwierciedleniem jego zachowania jest protokół posiedzenia.

Odnosząc się na tym gruncie do badanej sprawy w pierwszej kolejności co do kwestii proceduralnych poprzedzających wydanie zaskarżonego aktu wskazać należy, iż jak wynika z ustaleń faktycznych obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy został prawidłowo zrealizowany. Członek komisji odwoławczej Sędzia Sądu Apelacyjnego J. P. zreferował sprawę w zakresie prawa gospodarczego z uwzględnieniem uzupełnionych przez skarżącą okoliczności po wniesieniu odwołania i przygotowaniu pierwszej pisemnej opinii dotyczącej odwołania w tym zakresie oraz przedstawił pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W zakresie prawa cywilnego członek komisji odwoławczej Sędzia Sądu Apelacyjnego U. W. zreferowała sprawę i przygotowała pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Po dyskusji członkowie komisji jednogłośnie poparli opinię referentów i po jawnym głosowaniu jednogłośnie podjęli uchwałę o nieuwzględnieniu odwołania w omawianym zakresie.

Jak zasadnie podniesiono w odpowiedzi na skargę wbrew twierdzeniom Skarżącej Organ dokonał zatem prawidłowego podjęcia zaskarżonej uchwały oraz sporządzenia protokołu z posiedzenia Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych oraz rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego a także zasadami kolegialności organów. Działanie Komisji polegające na wskazaniu osób biorących udział w posiedzeniu jak i osób nieobecnych było w pełni legalne i cechowało się daleko idącą skrupulatnością, aby nie dopuścić do wątpliwości związanych z uczestnictwem na każdym etapie posiedzenia poszczególnych jej członków. Organ uwidocznił w uchwale osoby powołane do orzekania w sprawie oraz zawarł informację i podpisy wszystkich osób uczestniczących przy podejmowaniu uchwały. Sąd podzielił pogląd, iż zawarty w art. 107 § 1 kpa wymóg podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, odnoszących się również do organu kolegialnego, oznacza, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, że uchwała takiego organu, będąca decyzją administracyjną powinna być podpisana przez wszystkich członków organu kolegialnego, którzy brali udział w podejmowaniu tej uchwały. Komisja Odwoławcza podejmowała uchwałę w składzie wskazanym w protokole posiedzenia, na którym uchwala zapadła, i stosownie do przepisu art. 107 § 1 kpa uchwała ta została podpisana przez wszystkie osoby, które ją podjęły na danym posiedzeniu. Pozostaje zatem bez znaczenia dla oceny podejmowanych uchwał, iż wszyscy członkowie Komisji nie zapoznali się z całością materiału dowodowego jak zarzucała skarżąca bowiem z punktu widzenia skuteczności działania z materiałem dowodowym musieli zapoznać się wszyscy członkowie Komisji podejmujący tj. biorący udział w posiedzeniu i głosowaniu nad daną uchwałą co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Odnosząc się natomiast tutaj do kwestionowanej przez skarżącą okoliczności podwójnego głosowania w zakresie zadania z prawa gospodarczego podkreślić należy, iż niezasadnie skarżąca czyni tu zarzut z dwukrotnego procedowania Komisji co do pracy z prawa gospodarczego bowiem okoliczność ta wynikała z uzupełnienia odwołania przez Skarżącą i stanowi w ocenie Sądu wyraz daleko posuniętej troski ze strony Komisji o prawidłowe rozpoznanie badanej sprawy. Fakt dwukrotnego głosowania co do pracy z prawa gospodarczego w odmiennych składach nie stanowi zdaniem Sądu naruszenia prawa bowiem Komisja zbadała ponownie kwestie podniesione w odwołaniu wobec zmiany (uzupełnienia) stanowiska strony skarżącej. Powtórzone działanie Komisji przeprowadzone jednak zostało po raz pierwszy po uwzględnieniu wniesionych zmian stanowiska skarżącej. Co więcej kwestia uzupełniania materii odwołania przez skarżącą de facto na skutek zapoznania się z pierwszą opinią referenta i następcze uzupełnienie treści odwołania przy jednoczesnym zarzucania organowi badającemu sprawę długiego okresu rozpoznawania sprawy wskazuje na brak realnej celowości kreowanego tu zarzutu. Kwestionowane bowiem podwójne badania sprawy po uzupełnieniu stanowiska Skarżącej w zestawieniu z uzasadnieniem podjętej uchwały nie powinno budzić zastrzeżeń i ewentualnego niezrozumienia kwestionowanego działania organu.

Podobnie w ocenie Sądu jako bezzasadne ocenić należało zarzuty co do niedoręczenia opinii odnoszącej się do badania odwołania z zakresu prawa cywilnego przed organem II instancji oraz zarzutu co do dowolności w ustalaniu kolejności i przebiegu posiedzeń Komisji co uniemożliwić miało wg skarżącej dokonanie wnikliwej i wszechstronnej oceny sprawy. Wskazane wyżej przepisy prawa nie zobowiązują Komisji Egzaminacyjnej do doręczania przygotowanych opinii stronie odwołującej przed podjęciem uchwały. Fakt, iż taka sytuacja miała miejsce na wniosek strony skarżącej co do oceny pracy z prawa gospodarczego nie wskazuje na obowiązek takiego działania co do zasady. Inaczej Komisja nie wydałaby na gruncie tej sprawy ostatecznego rozstrzygnięcia w terminie jej działania. Sąd nie dostrzega tutaj naruszenia ze strony organu mimo zgłoszonego przed wydaniem zaskarżonej uchwały żądania zapoznania się z tą opinią. Brak uczynienia zadość wnioskowi skarżącej w tym zakresie wysłanemu elektronicznie w dniu 9 grudnia 2021 r. a doręczonego listownie 16 grudnia 2021 r. w kontekście posiedzenia komisji 17 grudnia 2021 r. nie stanowi naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na ocenę sprawy. Natomiast Kwestia dowolności w ustalaniu kolejności i przebiegu posiedzeń pozostaje w zgodzie z wyżej wymienionymi przepisami regulującymi pracę komisji. Działanie organu w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń Sądu. Kwestia rozpoznania w pierwszej kolejności zadania z prawa gospodarczego na pierwszym posiedzeniu w sytuacji nieobecności członka komisji referującego ocenę w zakresie zadania z prawa cywilnego wydaje się być racjonalnym działaniem organu. Nadto dodać należy, iż w przypadku obu posiedzeń i głosowań uchwały podejmowane były w dopuszczalnym składzie i przy zachowaniu proporcji określonych ww. przepisami procedowania Komisji.

Odnosząc się natomiast do zarzutu działania komisji w czasie w którym komisja zakończyła swoją kadencję także w tym zakresie Sąd przyznał rację stanowisku organu. Celem oceny powoływanych zarzutów w zakresie naruszeń procedowania przez Organ II instancji Sąd na postawie art. 106 § 3 ppsa dopuścił wnioskowane przez skarżącą dowody, które nie znajdowały się w aktach administracyjnych sprawy. Strona skarżąca powołuje się tutaj na fakt, iż uchwała została wysłana w dniu 21 grudnia 2021 r. , a więc dzień po zakończeniu kadencji Komisji Odwoławczej jednakże uchwała podjęta została w dniu [...] grudnia 2021 r. a więc w okresie działania Komisji. Wbrew twierdzeniom Skarżącej Komisja nie podjęła zatem żadnych działań czy czynności po zakończeniu swojej kadencji. Czynności administracyjne związane z doręczeniem podjętych uchwał nie stanowią o działaniu Komisji po ustaniu jej powołania. Zgodnie z rozporządzeniem ministra sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy ministrze sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, rozporządzenie określa także sposób zapewnienia obsługi administracyjno-biurowej komisji odwoławczej wskazując, iż obsługę administracyjno-biurową komisji odwoławczej zapewnia Minister Sprawiedliwości.

Mając zatem powyższe na uwadze okoliczności ważność zaskarżonej uchwały nie budzi zastrzeżeń Sądu. Odnieść się w tym miejscu także należy do zarzutu braku umocowania pełnomocnika organu i skutecznego wniesienia odpowiedzi na skargę, na co powoływał się skarżący, poprzez odniesienie powyższych uwag dotyczących kadencji Komisji także to prawidłowości podpisanego umocowania. Kwestionowane pełnomocnictwo jest prawidłowe bowiem udzielono go w dacie trwania kadencji przedmiotowej Komisji.

Dokonując natomiast oceny zarzutów skargi polegających na pominięciu wskazania przez organ rozpoznający sprawę wszystkich przyczyn na których oparto uchwałę oraz tych z powodu których odmówiono racji i mocy dowodowej bez komentarza do wszystkich wyjaśnień skarżącej przede wszystkim wskazać należy na treść art. 365 ustawy o radcach prawnych (którego naruszenie zarzuciła Skarżąca) zgodnie z którym wyszczególniono jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.; 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów oraz komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. W tym kontekście organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej, która musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola decyzji uznaniowej polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Istotnym jest także tutaj, iż kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (vide: Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2014 r. Sygn. Akt II GSK 1929/12 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując zatem oceny przyczyn z powodu których organ odmówił zmiany kwestionowanych ocen zdaniem Sądu nie zostały tutaj przekroczone granice uznania a podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ odniósł się do wszystkich wskazywanych jako istotne zarzutów naruszeń prawa. Nie zmienia tej oceny fakt braku dosłownego odniesienia się do każdej okoliczności podnoszonej w odwołaniu. Zwłaszcza, iż pisma składane

w sprawie nie precyzują wątpliwości skarżącej bez wyraźnego odniesienia do prezentacji innego sposobu rozwiązania kwestionowanych zadań. Część zarzutów w toku postępowania administracyjnego dotyczyła bowiem polemiki z podjętą przez egzaminatorów oceną nie znajdującej odzwierciedlania w napisanej pracy lecz w wyjaśnieniach post factum, mających wykazać co piszący miał na myśli mimo tego, że w treści pracy nie sposób znaleźć stosownego odniesienia. Obrona stanowiska skarżącej co do zasadności zmiany kwestionowanych ocen na oceny dostateczne opiera się w zasadzie na wskazywaniu, że dostrzeżone braki pracy nie powodowałby istotnego naruszenia interesu strony jako konwalidowane przez zasady prawa i orzecznictwo jednakże przy jednoczesnym pomijaniu niektórych (istotnych) okoliczności. Przykładowo wskazać tutaj można, iż Skarżąca zaprzecza istotnym zarzutom co do zadania z prawa cywilnego w zakresie rozszerzenia żądania apelacji mimo tego, iż w pozwie uzasadniono wps żądaniem wyciszenia lokalu i poddania psa terapii a w apelacji skarżąca jako tytuł roszczenia wskazywała zadośćuczynienie, kolejny przykład to brak wniosku w trybie art. 380 kpc, który zdaniem skarżącej nie był brakiem istotnym bowiem w treści innego zarzutu apelacyjnego skarżąca wskazywała na pominięcie dowodu z opinii biegłego przytaczając przy tym, iż pozostałe dowody zostały uwzględnione, podczas gdy w materiałach zadania określono wprost, iż Sąd nie brał ich pod uwagę. Podobnie w zakresie zadania z prawa gospodarczego użycie określenia "dzierżawa" bez stosowania właściwych przepisów zdaniem skarżącej pozostawało bez znaczenia dla oceny treści umowy. Innymi słowy dokonując oceny podjętych tu przez organy ustaleń w kontekście zarzutów braku istotności wskazywanych naruszeń przez skarżącą zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż wykazane istotne braki obu prac wykazywały dlaczego prace te nie mogły być ocenione na ocenę dostateczną. W ocenie Sądu wybiórcze traktowanie materiału dowodowego przez skarżącą poprzez pomijanie elementów istotnych ocenianych prac przy jednoczesnym powoływaniu się na brak uzasadnienia przez organy dlaczego w żaden sposób prace te nie mogły być zakwalifikowane na ocenę dostateczną wskazują na brak zasadności zarzutów w tym zakresie.

W świetle gruntownie zbadanej sprawy nie sposób doszukiwać się tutaj naruszeń w zakresie braku wykazania czym kierowała się Komisja odmawiając uwzględnienia wniosku o zmianę kwestionowanych ocen. Opinie oraz treść zaskarżonej uchwały nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do uznania z jakich powodów ponownie uznano obie kwestionowane praca jako zasługujące na wynik niedostateczny.

Podkreślić tutaj należy, iż kryteria określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych muszą być spełnione łącznie, gdyż tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Celem tej regulacji, przy zabezpieczeniu ochrony interesu społecznego, jest zagwarantowanie dopuszczenia do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości. Zaskarżona uchwała wydana została na podstawie i zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Rozwiązanie zadania nawet przy zachowaniu wymogów formalnych nie świadczy o pozytywnym wyniku egzaminu zawodowego, jeżeli nie uwzględnia interesu strony, którą zdający reprezentuje oraz jeżeli jest wadliwe pod względem materialnoprawnym, a nawet sprzeczne z przepisami prawa. Rozwiązanie w ten sposób zadania nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do wykonywania zawodu radcy prawnego. Podkreślić tutaj należy, iż powoływane szeroko w argumentacji skarżącej stanowisko co do braku naruszenia interesu strony reprezentowanej w toku egzaminu nie znajduje swojego potwierdzenia w kontekście treści kwestionowanych zadań zarówno w treści opinii oceniających jak i uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Dostrzeżona braki wbrew twierdzeniom skargi były bowiem istotne i abstrahując od ogólnego poziomu kwestionowanych prac, naruszały interes strony co szeroko i w stopniu wystarczającym przedstawiono w prezentowanych wyżej opiniach i uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Ponadto dodać tutaj także należy w kontekście zarzutów co do braku kryteriów oceny dostatecznej, iż także w tym zakresie zaskarżona uchwała odpowiada prawu. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały poza szczegółowym wykazaniem zarzutów co do kwestionowanych prac egzaminacyjnych wskazano także, iż praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym

stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Organ zasadnie wskazywał tutaj, iż tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości. W kontekście zarzutów odwołania organ wyjaśnił też, iż ocena pracy nie może też polegać na rozważaniu, czy w praktyce można byłoby przeprowadzić takie zabiegi interpretacyjne, które konwalidowałyby występujące uchybienia i doprowadziły do ukształtowania umowy zgodnie z oczekiwaniami mocodawcy, na przykład poprzez jej konwalidację. Nie można bowiem pomijać fundamentalnego celu egzaminu radcowskiego, na który wskazano powyżej, a mianowicie pozytywnego zweryfikowania kwalifikacji zdającej do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. W ocenie Sądu przedstawiona argumentacja organu w stopniu wystarczających wskazuje jakie zdaniem organu kryteria (poza brakiem istotnych naruszeń) winny być zrealizowane celem dostatecznej ich oceny i dlaczego pracom zawierającym uchybienia konwalidowane z mocy prawa lub w świetle orzecznictwa nie można przypisać poziomu odpowiedniego dla profesjonalnego pełnomocnika procesowego na poziomie egzaminu prawniczego.

Mając zatem powyższe na uwadze okoliczności ważność zaskarżonej uchwały nie budzi zastrzeżeń Sądu a prezentowane w skardze zarzuty nie są uzasadnione. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.