Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 387/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, art. 16 ust.2, art. 23, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: par. 6 ust. 1, ust. 2 pkt 1, par. 12 ust. 3, ust. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 105 poz 881
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2008 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy M. przyznał A.N. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia – syna H.N. w kwocie 153 zł miesięcznie, na okres od 01.12.2007 roku – 31.12.2009 roku, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności.

Decyzja ta została wydana na podstawie art. 16, art. 24, art. 25, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A.N.. W uzasadnieniu podniosła, że przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jest niezgodne z Konstytucją.

W ocenie odwołującej się takie stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007 roku. W wyroku tym Trybunał stwierdził bowiem, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę cel zasiłku, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, termin ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z Konstytucji.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 16 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach decyzji organ odwoławczy podniósł, że kwestię sporną w przedmiotowej sprawie stanowi początkowy okres przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika bezspornie, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność dziecka, wpłynął do organu I instancji w dniu 19 grudnia 2007 roku. Zaskarżoną decyzją przyznano A.N. dla niepełnosprawnego dziecka zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 grudnia 2007 roku, bowiem z orzeczenia [...] Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] roku wynika, że niepełnosprawność dziecka istnieje od urodzenia.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności danego przepisu z Konstytucją oznacza, iż przepis ten traci swą moc obowiązującą tylko w zakresie, w jakim orzekał Trybunał w wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07.

Jednocześnie organ ten podał, że w powyższym wyroku Trybunał stwierdził, że "art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630 oraz z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720 i Nr 109, poz. 747) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Organ wskazał przy tym, że w treści uzasadnienia tego wyroku Trybunał stwierdził także, iż "uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Nie podobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną wadliwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości unormowania. Nie jest natomiast wykluczone - zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia - że sądy, orzekając w sprawach innych zasiłków, dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję A.N. wskazała, że nie zgadza się z przyznaniem prawa do zasiłku począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, tj. orzeczeniem [...] Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. o niepełnosprawności dziecka, skoro z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność dziecka istnieje od urodzenia.

Ponadto, zdaniem skarżącej, syn nie powinien ponosić dodatkowej "kary" za wadliwy system lecznictwa, który przyczynił się do późnego zdiagnozowania choroby syna, a tym samym wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

Z tych przyczyn skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i uznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla syna H. od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 4 lipca 2008 roku skarżąca poparła skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Tym niemniej tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji bądź postanowienia nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stosownie zaś do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, że decyzja organu odwoławczego – jako naruszająca prawo - podlega usunięciu z obrotu prawnego z uwagi na fakt, że oparto ją na przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego domniemanie konstytucyjności, w zakresie, w jakim określa on termin, od którego przyznaje się świadczenie rodzinne, zostało wzruszone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 roku, sygn. akt P 28/07 (Dz.U. Nr 200, poz. 1446).

W rozpatrywanej sprawie istota sporu zainicjowanego wniesioną skargą dotyczy terminu, od którego reprezentowanemu przez skarżącą małoletniemu H.N. powinien być przyznany zasiłek pielęgnacyjny. W ocenie skarżącej zasiłek ten powinien przysługiwać od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, zdaniem organów administracji od miesiąca, w którym wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie tego zasiłku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Kwestia spornego terminu została unormowana w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych".

Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Norma zawarta w tym przepisie znajduje zastosowanie w przypadku wszystkich świadczeń rodzinnych, a zatem także świadczeń opiekuńczych, w tym i zasiłku pielęgnacyjnego (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1-2 tej ustawy, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek złożony w urzędzie gminy lub miasta. Stosownie do art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

1) niepełnosprawnemu dziecku,

2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) osobie, która ukończyła 75 lat.

Podkreślić przy tym należy, iż w przypadku niepełnosprawnego dziecka zasiłek pielęgnacyjny może być przyznany na wniosek złożony przez rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka (art. 16 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Osoba składająca taki wniosek, sporządzony według ustalonego wzoru, zobowiązana jest dołączyć do niego między innymi orzeczenie o niepełnosprawności (art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne).

Z kolei złożenia wniosku bez orzeczenia skutkuje tym, że organ administracji wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuży niż 30 dni na uzupełnienie brakującego dokumentu (§ 12 ust. 3 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenie rodzinne). W przypadku, gdy przyczyną braku orzeczenia jest niewydanie przez właściwy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w ustawowo określonym terminie i wnioskodawca może to udokumentować, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje od miesiąca, w którym taki wniosek został złożony (§ 12 ust. 4 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne).

Orzeczenia o niepełnosprawności wydają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, albo za ich zgodą na wniosek ośrodka pomocy społecznej, w pierwszej instancji powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a w drugiej instancji wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie powołany wyżej art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił jedną z podstaw prawnych rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Na skutek pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 95/07, wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1466), który wszedł w życie z dniem 30 października 2007 r., Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawa do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo że wydany został w wyniku zgłoszenia konkretnego pytania prawnego sformułowanego na gruncie stanu faktycznego, będącego przedmiotem decyzji kontrolowanej przez sąd administracyjny, co do istoty oraz bezpośrednio dotyczy zagadnienia prawnego istotnego dla oceny prawidłowości decyzji wydanych w toku postępowania administracyjnego będącego przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie.

Zasadniczy składnik sentencji tego wyroku należy bowiem odczytywać w ten sposób, że art. 24 ust. 2 ustawy, w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP.

Wskazana powyżej teza wyroku Trybunału została wprawdzie wypowiedziana odnośnie osoby niepełnosprawnej powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w szczególnej sytuacji procesowej, związanej z tym, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało uzyskane w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności odwołania. Jednakże Sąd w składzie niniejszym podziela w pełni prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że powołana teza wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 roku ma charakter bardziej generalny niż wynikałoby to z brzmienia jego sentencji związanej treścią pytania prawnego zadanego w konkretnej sprawie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 788/07).

Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy bowiem zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wiąże on termin, od którego przyznaje się świadczenie rodzinne, w tym i zasiłek pielęgnacyjny, z datą złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz ze wszystkimi wymaganymi przy orzekaniu w przedmiocie tego zasiłku dokumentami. Zakres badania konstytucyjności przepisu w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczył zakresu normowania, czyli określonego w tym przepisie zakresu obowiązku organu administracji, obejmującego sposób określenia momentu początkowego realizacji uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego.

Należy także - w ocenie Sądu - podkreślić, iż w uzasadnieniu wyroku Trybunał nie wskazał, aby na wynik badania konstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych miało wpływ to, kto dochodzi tego świadczenia, ani to, w jakim trybie stwierdzono niepełnosprawność, czy też jej stopień.

Co więcej, w uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał wypowiada się jednoznacznie, niezależnie od informacji o poczynionej sygnalizacji legislacyjnej, przedmiotem której jest stwierdzenie konieczności zmiany przepisu, że powinien on mieć szersze zastosowanie, wskazując, iż ograniczenie treści jego sentencji związane było treścią pytania.

Intencja Trybunału Konstytucyjnego w tej kwestii wynika ze sformułowań wskazujących na możliwość rozciągnięcia tezy wyroku na inne, niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenia rodzinne, m.in. z tego powodu, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy dotyczy ogólnie świadczeń rodzinnych, a podjęty wyrok może mieć generalny wpływ na dokonywanie wykładni tego przepisu, mając na uwadze art. 8 Konstytucji (zwłaszcza pkt 6.1 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego).

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, istotne jest to, czy termin, od którego przyznaje się zasiłek pielęgnacyjny, powinien być powiązany z datą złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wszystkimi wymaganymi przy orzekaniu w przedmiocie tego zasiłku dokumentami, czy z wynikającą z orzeczenia o niepełnosprawności datą, od której niepełnosprawność występuje. Zakres badania zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wzorcem konstytucyjnym, wynikającym z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r. dotyczył tego elementu normatywnego przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określającego ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, który wiąże moment początkowy dla przyznania tego świadczenia z miesiącem, w którym wpłynął wniosek.

Z tego względu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający, że przepis

art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych wiąże z datą złożenia wniosku, jest niezgodny z wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oznacza, że niezgodny z Konstytucją jest jedynie ten fragment wzoru normatywnego zawartego w przedmiotowym przepisie, który wiąże ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z datą złożenia wniosku.

Pozostałe elementy normatywne tego przepisu, czyli zasada wnioskowości przy orzekaniu o świadczeniach rodzinnych czy ustalenie terminu, z upływem którego wygasa prawo do świadczeń rodzinnych, są, na gruncie wskazanej wcześniej sentencji wyroku, zgodne z wzorcem konstytucyjnym. Przy czym, o czym była już mowa we wcześniejszej części rozważań poświęconych wpływowi wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. na ocenę zgodności z prawem działania organów administracji w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził, aby na taki wynik jego badania wpływ miało to, kto dochodzi prawa do świadczeń rodzinnych, ani też to, jakich świadczeń rodzinnych dotyczy wniosek, jak i to, jak przebiegało postępowanie dotyczące stwierdzenia niepełnosprawności czy też jej stopnia. Z tych też powodów, skład orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, ma bezpośrednie zastosowanie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji.

Przechodząc zatem do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy dowodzi, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność dziecka wpłynął do organu I instancji w dniu 19 grudnia 2007 roku. Zaskarżoną decyzją przyznano A.N. dla niepełnosprawnego dziecka zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 grudnia 2007 roku, bowiem z orzeczenia [...] Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] wynika, że "niepełnosprawność datuje się od urodzenia".

Kierując się w dalszej kolejności ustaleniami w kwestii wzruszenia domniemania konstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 roku, na gruncie niniejszej sprawy uznać należałoby, iż zasiłek powinien przysługiwać stronie z datą wskazaną w orzeczeniu o niepełnosprawności, a zatem "od urodzenia dziecka", czyli od dnia 10 kwietnia 2002 roku. W dacie tej jednak nie obowiązywała ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której art. 24 ust. 2 został zakwestionowany powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. Przyjęcie zatem takiej metody wyznaczania terminu początkowego dla przyznania świadczenia rodzinnego godziłoby w konstytucyjną zasadę "lex retro non agit", znajdującą oparcie w art. 2 Konstytucji RP.

Dodatkowo należy podnieść, iż w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na to, że mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, obejmuje dwa etapy: urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku ( stadium pierwsze ) i przyznanie zasiłku ( stadium drugie ). Trybunał podniósł, że w istniejącej sytuacji normatywnej ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji o istnieniu stopnia niepełnosprawności (złe funkcjonowanie aparatu administracyjnego) jest przerzucone na ubiegającego się o zasiłek, które tylko częściowo zniwelowane jest przez działanie przepisów wykonawczych.

Wziąwszy jednak pod uwagę fakt, iż w postępowaniu o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego obowiązuje zasada wnioskowości, wyrażona w art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, początkowy termin przyznawania świadczenia, w ocenie Sądu, wiązać należy z momentem podjęcia przez uprawniony podmiot inicjatywy zmierzającej do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie niniejszej moment ten wyznaczał będzie zatem dzień złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, a zatem termin początkowy przyznania świadczenia w sprawie niniejszej przypadał będzie na dzień 30 października 2007 roku. W tym to dniu po raz pierwszy został złożony wniosek do [...] Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. dotyczący H.N.

W świetle powyższych rozważań należało w sprawie niniejszej przyjąć, że wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis prawa niezgodny z Konstytucją (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oznacza wydanie aktu administracyjnego z naruszeniem przepisów wyższej rangi i tym samym uzasadnia stwierdzenie naruszenia prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Zgodnie bowiem z art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a § 1 k.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wówczas, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. J. Zimmerman w glosie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4728/97, opublikowanej w OSP 2000, z. 1, poz. 16).

Podkreślić przy tym należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza dla rozpoznawanej sprawy, iż przepis ten, w zakresie, w jakim stwierdzona została ta niezgodność, nie może być uznany za prawidłową podstawę wydanych decyzji administracyjnych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 788/07).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający będzie zobowiązany zastosować przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego, wynikającej z powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku w kwestii terminu początkowego przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego dla syna H.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

(MSi)