Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 416/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 140 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent M. P. decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r., znak: [...], na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193 poz. 1194 z późn. zm.) oraz w związku z decyzją Wojewody z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak [...], zezwolił na realizację inwestycji drogowej na rzecz zarządcy drogi – Prezydenta M. P.. Inwestycja ta polegała na przebudowie i rozbudowie ul. [...] w [...] (droga kategorii powiatowej) na odcinku od ul. [...] do ul. [...], przewidzianej do realizacji m.in. na działce nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa będącej w użytkowaniu wieczystym P. Z.. Wymienioną decyzją zatwierdzony został projekt podziału działki nr [...] na działkę nr [...] oraz działkę nr [...], ta ostatnia znalazła się w obszarze objętym liniami rozgraniczającymi inwestycję drogową i stała się z mocy prawa własnością M. P.. Następnie Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2010 r., sygn.: [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. od wspomnianej decyzji uchylił ją w części dotyczącej działki nr [...], obręb [...], działek nr [...] i [...], obręb [...], oraz działki nr [...], obręb [...], w pozostałej części utrzymując ją w mocy. Z dniem 20.10.2014r. na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 2 oraz ust. 4d w/w ustawy z 10 kwietnia 2003r. działka nr [...] stała się z mocy prawa własnością M. P., a prawo użytkowania wieczystego tej działki wygasło. Decyzją Zarządu G. z dnia [...] 2012 r., znak [...], zatwierdzono podział działki nr [...] na działki nr [...] i [...].

Pismem z 18 czerwca 2013 r. P. Z. wniósł o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] o pow. [...]m2, arkusz mapy [...], obręb [...] [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność M. P., jak podał niewykorzystanej na inwestycję drogową. Jako podstawę prawną wskazał art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podał, że pismem z dnia 27 maja 2013r. Urząd M. P. w trybie art. 136 ust. 2 u.g.n. zawiadomił go, iż działka nr [...] położona w położona w P. przy ul. [...], która została wywłaszczona na mocy decyzji [...], została podzielona na działkę [...] oraz działkę [...] o powierzchni 123m2, a działka [...] zostanie wykorzystana na inny cel niż inwestycja drogowa. Z uwagi na fakt, że druga z działek powstałych w wyniku w/w podziału nieruchomości nie jest wykorzystywana na cele związane z inwestycją drogową, zdaniem uczestnika jest on uprawniony do ubiegania się o zwrot prawa użytkowania wieczystego działki nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] 2013r., znak: [...] Wojewoda jako organ właściwy do załatwienia wniosku wyznaczył Starostę [...]

Decyzją z dnia 9 stycznia 2014 r., znak [...], Starosta [...] umorzył postępowanie z wniosku P. Z. o zwrot użytkowania wieczystego ww. nieruchomości.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda, decyzją z [...] kwietnia 2014 r., sygn.: [...] uchylił decyzję z dnia [...] 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Skargę na powyższą decyzję złożył Prezydent M. P., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt: II SA/Po 627/14 oddalił ją uznając rozstrzygnięcie Wojewody za prawidłowe.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż art. 136 stawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) – dalej w skrócie: "u.g.n." znajduje zastosowanie do nieruchomości, przejętych na rzecz publicznych osób prawnych w trybie powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz, że spełniony został wymóg zbędności działki nr [...] na cele wywłaszczenia. Zdaniem Sądu brak precyzyjnego wskazania podstawy wywłaszczenia przemawia za szerokim ujmowaniem zakresu zastosowania art. 136 u.g.n. Konkluzji tej nie przeczy treść art. 216 u.g.n. Przepis ten bowiem jedynie rozszerza, a nie ogranicza zakres zastosowania art. 136 u.g.n. i reguluje on te przypadki odjęcia prawa własności i innych praw rzeczowych dotyczących nieruchomości na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, przy czym przypadki te nie odpowiadały konstrukcji wywłaszczenia. Sąd podkreślił także, iż nie ulega wątpliwości, że utrata prawa użytkowania wieczystego w przypadku P. Z. nastąpiła w wyniku decyzji administracyjnej, a więc indywidualnego i konkretnego aktu o charakterze władczym. Sąd podzielił także stanowisko Wojewody, iż decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej może być kwalifikowana jako szczególny typ decyzji wywłaszczeniowej. Oba te akty wywołują analogiczny skutek w postaci odjęcia za odszkodowaniem prawa rzeczowego przysługującego jednemu podmiotowi i przyznania go Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. Co więcej, oba te rozstrzygnięcia nakierowane są na realizację celu publicznego. Sąd zwrócił także uwagę, że w piśmie z dnia 27 maja 2013 r., znak [...], Zastępca Dyrektora [...] Wydziału [...] Urzędu M. P. powiadomił P. Z. w trybie art. 136 ust. 2 u.g.n. o możliwości ubiegania się o zwrot "prawa użytkowania wieczystego niewykorzystanej na inwestycję drogową części nieruchomości" . Tym samym Prezydent M. P. przyznał, że działka nr [...] jest już zbędna ze względu na cel wywłaszczenia. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w przypadku, gdy realizacja inwestycji została już zakończona. Terminy przewidziane w art. 137 ust. 1 u.g.n. zostały bowiem zastrzeżone dla przypadków, gdy inwestycja będąca celem wywłaszczenia nie została jeszcze zrealizowana, a właściwy organ administracji publicznej nie wystosował zawiadomienia z art. 136 ust. 2 u.g.n. Na zakończenie Sąd zgodził się z Wojewodą, że możliwe jest dokonanie zwrotu nie tylko własności nieruchomości, lecz także prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. W pierwotnej wersji art. 136 u.g.n. wykluczał na mocy art. 136 ust. 6 u.g.n. stosowanie art. 136 ust. 1-5 u.g.n. w przypadku wywłaszczenia prawa użytkowania wieczystego. Niemniej wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05, OTK-A 2008, nr 3, poz. 41 (Dz. U. nr 59 poz. 369), Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność tego przepis i wyeliminował go z systemu prawnego. Tym samym aktualnie nie ma żadnej podstawy normatywnej wyłączającej możliwość zwrotu wywłaszczonego prawa użytkowania wieczystego. Podkreślono, że w wyniku powrotu tego prawa następuje jego kontynuacja, a nie ponowne ustanowienie.

Ponownie rozpoznając sprawę Starosta ustalił, że na nieruchomości [...] zlokalizowany jest fragment przyłącza kanalizacji sanitarnej 250 mm do posesji przy ul. [...]. Zrealizowano go w ramach przebudowy ul. [...] w 2012r. Inwestorem przebudowy był Z. . Przyłącze stanowi własność inwestora (k. 147 akt adm.). Z. w piśmie z dnia 15.04.2015r. [...], (k. 153 akt adm.) podał, że na działce [...] zarząd nie zrealizował inwestycji związanej z infrastrukturą techniczną drogową. Dla tej działki nie ma i nie było opracowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Pismem z 16 czerwca 2015r. (k. 171 akt adm.) Z. podał, że za działkę [...] ustalono odszkodowanie, które zostało wypłacone na rzecz właściciela nieruchomości. Działka [...] jest poza układem drogowym i nie stanowi drogi w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Pismem z dnia 16.12.2015r. (k. 353 akt adm.) Z. podał, że działka nr [...] stała się zbędna na cel związany z rozbudową ulicy [...]. Ustalono, że decyzją z [...] 2012r. P. Z. otrzymał odszkodowanie w wysokości [...] zł za budynek, pozostałe nakłady budowlane i roślinne oraz za prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, działka [...] o pow. [...]m2, które wygasło 20 października 2010r.

Pismem z 27 stycznia 2016 r., działający w imieniu Skarbu Państwa Prezydent M. P. złożył wniosek o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...].

Starosta [...], decyzją z [...] 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1 - 4, art. 142, art. 216 ust. 1 i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami :

Orzekł o zwrocie na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Prezydenta M. P., własności nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność M. P..

Orzekł o zwrocie na rzecz P. Z., reprezentowanego przez radcę prawnego A. F., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność M. P..

Ustalił okres użytkowania wieczystego na rzecz P. Z., nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], na dzień 5 grudnia 2089 r., przedłużony o okres od dnia 20 października 2010 r. do dnia wykonalności niniejszej decyzji.

Zobowiązał Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezydenta M. P., do zwrotu na rzecz M. P. kwoty [...]zł, czyli należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podając rachunek bankowy, termin wpłaty, zabezpieczenie i skutki zwłoki lub opóźnienia we wpłacie.

Zobowiązał P. Z., reprezentowanego przez radcę prawnego A. F., do zwrotu na rzecz M. P. kwoty [...]zł, czyli należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podał również termin i sposób zapłaty, zabezpieczenie wierzytelności oraz skutki zwłoki lub opóźnienia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania administracyjnego, a następnie wyjaśnił, iż w wyniku poczynionych ustaleń stwierdzono, iż działka nr [...] powstała w wyniku podziału działki [...] znajduje się po za układem drogowym i nie stanowi drogi w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Ponadto teren ten nie jest objęty obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Nie stwierdzono również, aby do tego ternu osoby trzecie posiadały jakikolwiek tytuł prawny.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Starosta [...] stwierdził, iż w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, a stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], spełnione zostały przesłanki zbędności określone w przepisie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Celem nabycia nieruchomości oznaczonej dawniej jako działka nr [...] była rozbudowa z przebudową ul. [...] w P.. Zgodnie z projektem rozbudowy z przebudową ul. [...] w P. na odcinku od ul. [...] do ul. [...] działka jedynie w części znalazła się w pasie zrealizowanej przebudowanej ul. [...], w pozostałej, stanowiącej po podziałach nieruchomości działkę nr [...], stała się na ten cel zbędna.

Dalej Starosta wskazał, iż zwrot wywłaszczonej nieruchomości wiąże się ze zwrotem wypłaconego odszkodowania. W związku z powyższym w celu ustalenia czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie, stosownie do art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami zlecono rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartości rynkowe, wartości według stanu z dnia wywłaszczenia i cen aktualnych oraz wartości według stanu z dnia zwrotu, uwzględniające działania podjęte po wywłaszczeniu dotyczące nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntu. W opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej na dzień 30 października 2015 r., ustalono, iż wartość nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Wartość nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego, według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniająca działania podjęte na niej po nabyciu wynosi odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. W związku z powyższym zmiany wartości nieruchomości nie stwierdzono, nastąpiło natomiast zmniejszenie wartości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na kwotę [...]zł. Wartość aktualną prawa użytkowania wieczystego nieruchomości ustalono na kwotę [...]zł, natomiast wartość aktualną nieruchomości na kwotę [...]zł.

Starosta wyjaśnił, że działka nr [...] stała się własnością M. P. z dniem 20 października 2010 r., natomiast decyzją z dnia 20 czerwca 2012 r., znak: [...] orzeczono o ustaleniu odszkodowania, które objęło - kwotę wypłaconą na rzecz P. Z. w wysokości [...] zł oraz kwotę wypłaconą na rzecz Skarbu Państwa w wysokości [...] zł, za utratę prawa własności nieruchomości. Proporcjonalnie w stosunku do części nieruchomości stanowiącej obecną działkę nr [...] odszkodowanie wynosiło odpowiednio [...] zł za wywłaszczone prawo własności gruntu o powierzchni 123 m2 na rzecz Skarbu Państwa oraz [...] zł za wywłaszczone prawo użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 123 m2 na rzecz P. Z.. Po zwaloryzowaniu kwoty [...]zł, wyniosła ona [...] zł (brak zmiany wartości nieruchomości). Natomiast po zwaloryzowaniu kwoty [...]zł, wyniosła ona [...] zł, a po uwzględnieniu zmiany wartości nieruchomości (zmniejszenie na kwotę [...]zł) ostatecznie [...] zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosło M. P. podnosząc, iż sprawa zwrotu nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w trybie ustaw nie wymienionych w art. 216 u.g.n. była wielokrotnie analizowana przez sądy. Strona wskazała na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, które w jej ocenie potwierdzają, iż przepisów u.g.n. dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie stosuje się do działki przejętej na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. P. tym decyzja z dnia [...] 2010 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie jest indywidualną decyzją administracyjną.

Wojewoda, decyzją z 22 kwietnia 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ zaznaczył, iż w niniejszej sprawie, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest związany, podobnie jak Starosta [...], wykładnią dokonaną w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 26 listopada 2014 r. o sygn. akt II SA/Po [...].

Zdaniem Wojewody, organ I instancji trafnie uznał, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Ponadto organ ten prawidłowo określił, w jaki sposób nastąpi zwrot, poprzez kontynuację, wygaszonego prawa użytkowania wieczystego. Przywrócone prawo użytkowania wieczystego powinno trwać do daty, uwzględniającej pierwotny okres ustanowienia tego prawa, a także okres, gdy z prawa tego nie mógł korzystać P. Z.. Instytucja zwrotu przewidziana w u.g.n. w zakresie w jakim przywraca użytkownikowi wieczystemu utracone prawo, służyć ma bowiem restytucji tego prawa, a nie jego ponownemu kreowaniu.

Organ odwoławczy zauważył nadto, że konsekwencją zwrotu nieruchomości jest obowiązek zwrotu uzyskanego odszkodowania na rzecz M. P.. W niniejszej sprawie odszkodowaniem za obszar odpowiadający dzisiejszej działce numer [...] była część otrzymanych kwot pieniędzy, a mianowicie: [...] złotych w przypadku P. Z. oraz [...] złotych w odniesieniu do Skarbu Państwa. Według Wojewody Starosta [...] prawidłowo zwaloryzował powyższe kwoty odszkodowania przy zastosowaniu miesięcznych współczynników waloryzacji za okres lipiec 2012 r. - grudzień 2012 r., a następnie rocznych wskaźników waloryzacyjnych dostępnych za lata 2013, 2014. W przypadku Skarbu Państwa zwracana kwota odszkodowania to [...] złotych. Z kolei w odniesieniu do P. Z. zwaloryzowana wartość odszkodowania [...] złotych musi zostać umniejszona - w myśl art. 140 ust. 4 u.g.n. - o kwotę [...]złotych. Oto bowiem na dzień wywłaszczenia na gruncie znajdował się budynek biurowo-warsztatowy. Obiekt ten został zburzony przez wywłaszczyciela. Z tego zatem powodu wartość rynkowa zwracanego prawa użytkowania wieczystego jest mniejsza od wartości tego prawa na dzień wywłaszczenia, obejmującego dodatkowo wartość związanego z tym prawem - w rozumieniu art. 235 § 2 k.c. - prawa własności nieruchomości budynkowej. W rezultacie P. Z. jest zobowiązany zwrócić [...] złotych.

Wojewoda ocenił także sporządzony w sprawie operat szacunkowy uznając, iż przyznać mu należy wartość dowodową dla niniejszego postępowania tym bardziej, że żadna ze stron postępowania nie podnosiła względem jego treści jakichkolwiek zarzutów.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu Wojewoda stwierdza, iż uznaje je za chybione. M. P. kwestionuje ocenę prawną poczynioną przez WSA w Poznaniu z 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po [...], a od którego nie wywiodło skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto strona odwołująca się zarzuciła obrazę art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Tymczasem Starosta [...] ustalił w sposób należyty stan faktyczny sprawy. W aktach sprawy znajduje się wiele dokumentów urzędowych i prywatnych, na podstawie których odtworzyć można w sposób niebudzący wątpliwości szereg faktów istotnych dla rozstrzygnięcia.

Skargę na powyższą decyzję wywiodło M. P. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji z [...] 2016 r., podtrzymując jednocześnie zarzuty podniesione w odwołaniu. Zaznaczono, iż decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie jest indywidualną decyzją wywłaszczeniową. Tymczasem konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art, 216 u.g.n. determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomości wywłaszczonej". Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricte, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Przepis art. 216 ustawy w sposób taksatywny wylicza kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa, zrównanych z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy. Strona skarżąca ponownie wskazała na orzecznictwo sądów, które w jej ocenie potwierdza stanowisko, iż nie jest możliwy zwrot nieruchomości i nabytych przez Skarb Państwa w trybie ustaw niewymienionych w art. 216 u.g.n.

Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 24 lipca 2016 r. pełnomocnik uczestnika postępowania P. Z. podzielił stanowisko organu odwoławczego podnosząc, iż interpretacja art. 216 u.g.n. zaprezentowana przez stronę skarżącą jest niedopuszczalna z uwag na konstytucyjną ochronę prawa własności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W realiach przedmiotowej sprawy zwrócić uwagę należy także na przepis art. 153 p.p.s.a. zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie sądów administracyjnych, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej - art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724).

Z treści art. 153 p.p.s.a. wynika, iż obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego. Przyjąć zatem należy, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie. Zaznaczyć należy także, iż ocena prawna wyrażona w wyroku sądu odnosi się do konkretnego stanu faktycznego, zatem istotna zmiana okoliczności faktycznych może zdezaktualizować wyrażoną ocenę prawną i wyłączyć obowiązek podporządkowania się tej ocenie prawnej. Zmiana ta powinna być "istotna", a więc taka, która powoduje, że ustalenia poczynione przez sąd całkowicie lub w znacznym stopniu do niej nie pasują lub ich wykonanie w istocie łamałoby zasadę praworządności (por. Komentarz do art. 153 "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" pod red. P. Szustakiewicz i A. Skoczylas, wyd. 2016, opubl. w Systemie Informacji Prawnej "LEGALIS").

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Po 627/14.

Przedmiotem niniejszego postępowania był zwrot w trybie art. 136 ust. 3 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami części nieruchomości wywłaszczonej w postaci działki nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] [...]. Wskazana działka to fragment dawnej działki nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] [...], wywłaszczonej w myśl art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2015r. poz. 2031 ze zm.) na rzecz M. P. z dniem ustatecznienia się decyzji Prezydenta M. P. z [...] 2010r. numer [...], znak [...] zezwalającej na realizację inwestycji drogowej.

W powołanym wyżej wyroku z 26 listopada 2014r. o sygn. akt II SA/Po 627/14 (prawomocnym od 20 lutego 2015r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przesądził iż:

- w przedmiotowej sprawie, w zakresie zwrotu wywłaszczonej na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ustawa z 10 kwietnia 2013 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych) nieruchomości, z uwagi na brak ograniczenia zakresu odesłania do określonych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami – należy stosować art. 136 u.g.n. wprost,

- art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w przedmiotowej sprawie w ogóle nie mógł znajdować zastosowania. Przedmiotowa inwestycja drogowa została już bowiem zakończona, a działka nr [...], jak wynikało z pisma z 27 maja 2013r. znak [...] Zastępcy Dyrektora [...] Wydziału [...] Urzędu M. P., stała się zbędna ze względu na cel wywłaszczenia,

- możliwe jest dokonanie zwrotu nie tylko własności nieruchomości ale prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, przy czym w wyniku zwrotu tego prawa następuje jego kontynuacja a nie ponowne ustanowienie (czyli na liczbę lat odpowiadającą niewykorzystanemu okresowi wieczystego użytkowania).

W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą skargę organy obu instancji zastosowały się do wyżej wskazanej oceny prawnej w pełnym zakresie. Organy ustalił, także ponad wszelką wątpliwość, iż fragment dawnej działki nr [...] oznaczony aktualnie nr [...] stał się zbędny na cel wywłaszczenia określony w decyzji Prezydenta M. P. z [...] 2010r. numer [...], znak [...] Na terenie tym nie zrealizowano inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej. Brak jest też jakichkolwiek innych okoliczności uniemożliwiających zwrot tego fragmentu wywłaszczonej nieruchomości. Nie było to zresztą kwestionowane przez stronę skarżąca.

Zgodzić się należy również z Wojewodą, iż strona skarżąca – M. P. zarówno w skardze jak i odwołaniu, de facto kwestionuje jedynie ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku z 26 listopada 2014r. o sygn. akt II SA/Po 627/14 twierdząc, iż brak jest podstaw prawnych do zwrotu nieruchomości przejętej na rzecz podmiotu publicznego na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jak wskazano wyżej, z uwagi na bezwzględny charakter art. 153 P.p.s.a., zarzuty te nie mogły zostać uwzględnione, nawet gdyby organy lub sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał je za trafne. Zaznaczyć należy, iż wskazane przez stronę skarżącą orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (o sygn. I OSK 1698/13 z 18 marca 2015 r. oraz I OSK 990/1 dotyczące zbycia nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej na cele publiczne)) oraz Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 24 października 2001 r. o sygn. akt SK 22/01) wydane zostały w innej sprawie, dotyczyły innego stanu faktycznego, wywłaszczenia w nich występujące zachodziły na innych niż w niniejszej sprawie podstawach i nie przełamują obowiązku wynikającego z powołanego przepisu art. 153 P.p.s.a. Zauważyć także trzeba, iż M. P. miało możliwość złożenia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 26 listopada 2014r. o sygn. akt II SA/Po 627/14 czego jednak nie uczyniło.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo zastosowały także przepisy art. 140 u.g.n. dotyczące zwrotu odszkodowania wpłaconego uprzednio poprzedniemu właścicielowi i użytkownikowi wieczystemu za przejętą decyzją Prezydenta M. P. nr [...] z dnia [...] 2010 r., znak: [...] nieruchomość.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (ust. 2.). Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości (ust. 3). Z kolei zgodnie z art. 140 ust. 4 u.g.n. w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio.

Jak wynika z akt sprawy dawny właściciel wywłaszczonej nieruchomości – Skarb Państwa otrzymał z w 2012 r. odszkodowanie w wysokości [...] zł z tego na teren działki nr [...] ([...] m2) przypadła kwota [...]- zł. Z kolei P. Z. otrzymał za całą wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie w kwocie [...]na które składała się wartość prawa użytkowania wieczystego oraz wartość poczynionych na gruncie nakładów (budynek, nakłady budowlane i roślinne), z tego na teren aktualnej działki nr [...] przypadała proporcjonalnie kwota [...]- za utracone prawo użytkowani wieczystego, [...] za budynek biurowy oraz [...] za inne nakłady budowlane.

Łącznie za teren działki nr [...] P. Z. otrzymał odszkodowanie w kwocie [...]-, a Skarb Państwa – [...] zł. Kwoty te zostały waloryzowane wskaźnikami waloryzacji. Po waloryzowaniu należna do zwrotu kwota odszkodowania ze strony Skarbu Państwa wynosi [...] zł, a w odniesieniu do P. Z. – [...] zł . Wobec P. Z. kwota ta musi być umniejszona o wartość wyburzonej części budynku tj o kwotę [...]zł i dlatego też P. Z. zobowiązany został do zwrotu [...] zł. Kwoty te nie są wyższe niż wartości zwracanych praw.

Strony nie zakwestionowały tak ustalonych kwot odszkodowania podlegającego zwrotowi. Zwłaszcza strona skarżąca nie sformułowała w tym zakresie zarzutu. Sąd również nie dopatrzył się z urzędu uchybień w tej kwestii podzielając jednocześnie stanowisko organów obu instancji, iż sporządzony przez biegłego rzeczoznawcę, w celu ustalenia wartości zwracanej nieruchomości, operat szacunkowy z dnia 30 października 2015 r. spełnia wszystkie warunki formalne, jest spójny i logiczny, a tym samym może stanowić dowód w sprawie.

Jako prawidłowe należy uznać także rozstrzygnięcie organu w zakresie ustalenia okresu użytkowania wieczystego. Zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyżej opisanym wyroku z dnia 26 listopada 2014 r. w wyniku zwrotu prawa użytkowania wieczystego następuje jego kontynuacja, a nie ponowne ustanowienie. Tym samym słusznie stwierdził organ I instancji, iż okres użytkowania wieczystego powinien zostać przedłużony o czas w jakim dotychczasowy użytkownik wieczysty był pozbawiony tego prawa tj. od dnia 20 października 2010 r. do momentu wykonalności decyzji zwrotowej. (przedmiotowej). Oczywistym, przy tym jest, że nie może przekroczyć okresu wynikającego z przepisów art. 236 kodeksu cywilnego, tj. dziewięćdziesięciu dziewięciu lat.

Uznając zatem, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane zgodnie z przepisami prawa w tym zgodnie z dyspozycją przepisu art. 153 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.