Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1056/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60, art. 61 ust. 2d
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 maja 2022 r. nr SKO.PS/41.5/442/2022/7060/KC w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: Prezydent, organ, organ pierwszej instancji), na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2 , art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2d, art. 62 ust. 2 i art 106 ust. ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268) ustalił R. M. (dalej: Strona, Skarżący) opłatę za pobyt matki K. M. (dalej: matka Skarżącej) w Miejskim Domu Pomocy Społecznej w R. przy ulicy [...] w następujący sposób:

- w pkt 1 decyzji ustalił Skarżącemu opłatę

- od 29 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2011 w wysokości 108,86 zł,

- od 1 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 1.632,85zł miesięcznie

- od 1 stycznia 2012 r. do 30 listopada 2012 r. w wysokości 1.494,68 zł miesięcznie,

- od 1 grudnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. w wysokości 194,00zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2013 r. do 30 listopada 2013 r. w wysokości 298,67zł miesięcznie,

- od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 zł w wysokości 391,03zł miesięcznie ,

- od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. w wysokości 1,128,78 zł miesięcznie.

- od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. w wysokości 1.575,16zl miesięcznie,

- od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w wysokości 1.675,18 zł miesięcznie,

- od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. w wysokości 924,40zł miesięcznie,

- od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 743,40zł miesięcznie,

- od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w wysokości 914,29zł miesięcznie,

- od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. w wysokości 1.057,05zl miesięcznie, a za listopad 2020 r. w wysokości

- w pkt 2 decyzji ustalił, że opłatność obowiązuje od dnia 29 czerwca 2011 r., tj. od dnia przyjęcia matki doi Miejskiego Domu Pomocy Społecznej w R. do dnia 1 listopada 2020 r., tj. do daty jej zgonu. Opłata ta wynosi łącznie 124.044.09zł . Należy ją uiścić w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji na wskazane konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. .

W uzasadnieniu organ stwierdził, że mocą decyzji Prezydenta z dnia 14 grudnia 2010 r. nr [...] matka Skarżącego skierowana została do Miejskiego Domu Pomocy Społecznej w R. . Z kolei decyzją z dnia 13 lipca 2011 r. z późniejszymi zmianami ustalił odpłatność matki Skarżącego za pobyt w we wskazanym Domu Pomocy Społecznej. Następnie organ wskazał dokładne koszty pobytu matki Skarżącego w wymienionym domu pomocy społecznej wskazując, w odwołaniu do obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej, kto jest zobowiązany do pokrycia tych kosztów.

Dalej organ wskazał, że w dniu 4 marca 2013 r. miejscowy ośrodek nawiązał kontakt ze Skarżącym celem przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego na rzecz matki przebywającej w wymienionym domu. Skarżący odmówił jednak udziału w tym wywiadzie. W dniu 4 sierpnia 2015 r. ponownie zwrócono się do pracownika socjalnego o przeprowadzenie wywiadu ze Skarżącym. Wówczas ustalono, że Skarżący zmienił adres zamieszkania. Po ustaleniu nowego adresu, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego możliwe stało się dopiero w czerwcu 2016 r., przy czym nie udokumentował skarżący swojej sytuacji dochodowej. Organ ustalił, że dochód Skarżącego przekroczył 300% kryterium dochodowego (dla osoby samotnie gospodarującej 776zł) o kwotę 1.878,20zł, a w związku z tym uznał Skarżącego za zobowiązanego do partycypowania w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej i podpisania stosownej umowy. Uwzględniając informacje Skarżącego o sprzedaży przez matkę nieruchomości, Organ zmienił decyzję o jej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej z uwzględnieniem dochodu ze sprzedaży nieruchomości. Pomimo wniosku o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, Skarżący nie wyraził zgody na jego przeprowadzenie (lipiec 2017r.) Także kolejne próba przeprowadzenia takiego wywiadu - (w listopadzie 2018 r. i 2019 r.), nie doprowadziły do przeprowadzenie tego wywiadu. Pismem z dnia 25 lutego 2020 r. w ślad za pismem z dnia 3 grudnia 2019 r. miejscowy ośrodek wezwał skarżącego do nawiązania z pracownikiem socjalnym kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz zawarcia umowy bądź ustalenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Z uwagi na stan epidemii Covid -19 sporządzenie wywiadu stało się niemożliwe (pismo z dnia 2 kwietnia 2020 r.,) Wywiad środowiskowy (telefonicznie) przeprowadzony został w dniu 19 października 2020 r. W dniu 1 listopada 2020 r. matka Skarżącego zmarła. W dniu 9 marca 2021r. organ przesłał Skarżącemu dwa egzemplarze umowy dotyczącej partycypacji w kosztach utrzymania w domu pomocy społecznej w okresie od 29 czerwca 2011 r. do 1 listopada 2020 r. Po przeanalizowaniu sytuacji życiowej organ wskazał minimalną kwotę udziału Skarżącego w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej w wysokości 400zł miesięcznie. Jednak Skarżący nie podpisał przesłanej umowy, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2013 r. sygn.. akt VIII SA/Wa 929/12. W odpowiedzi organ stwierdził, że przywołane stanowisko jest nieaktualne, wobec ukształtowania się na przestrzeni ostatnich lat nowej linii orzeczniczej dopuszczającej możliwość ustalenia opłaty za pobyt w domu społecznej ze skutkiem ex tunc. Wobec braku odesłania umowy, organ zwrócił się do Urzędu Skarbowego w W. informację o dochodach uzyskanych przez Skarżącego oraz ustalił, że pod podanym przez Skarżącego adresem zameldowany jest tylko on. Na tej podstawie organ ustalił dochody jednoosobowego gospodarstwa domowego Skarżącego i uznając, iż w sprawie zaistniała przesłanka opisana w art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, wobec odmowy podpisania przesłanej umowy, uregulował kwestie wysokości opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w formie decyzji administracyjnej. W wyniku ustalenia dochodów Skarżącego w okresie od 2011 r. do 2020 r. poprzez działania matematyczne organ ustalił dochody Skarżącego powyżej przewidzianego 300% kryterium i minusując opłatę matki Skarżącego ustalił opłatę przewidzianą do poniesienia przez Skarżącego. W końcowym fragmencie decyzji organ poinformował o możliwości w szczególnie uzasadnionych przypadkach o odstąpieniu od żądania zwrotu poniesionych kosztów, umorzenia należnej kwoty czy rozłożenia jej na raty czy odroczenia terminu płatności (art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Pismem z dnia 22 kwietnia 2022 r., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, Skarżący złożył odwołanie od wymienionej powyżej decyzji. Zarzucił tej decyzji obrazę art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2d, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne ustalenie dla Skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej za okresy od 29 czerwca 2011 r. do 1 listopada 2020 r. w kwocie 124.044,09zł w sytuacji gdy matka Skarżącego zmarła w dniu 1 listopada 2020 r. a płatności za jej pobyt w domu pomocy społecznej za okres objęty zaskarżoną decyzją poniesione zostały przez gminę, a od daty śmierci pensjonariuszki nie ustalono obowiązku ponoszenia odpłatności przez Skarżącego, a nadto płatności objęte decyzją w znacznej części uległy przedawnieniu.

W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że matka Skarżącego do domu pomocy społecznej przyjęta została 11 lat temu. Nikt nie wezwał wówczas Skarżącego do udziału w postępowaniu, mimo, iż już wówczas pracownicy powzięli wiedzę, że nie będzie ona w stanie ponieść samodzielnie kosztów swego pobytu w tej placówce. Następnie przez wiele lat przebywała w tej placówce, a płatności za jej pobyt ponosiło Miasto R. Niedopuszczalne jest zatem według skarżącego, by Gmina najpierw poniosła koszy pobytu pensjonariusza a następnie dopiero została wydana decyzja ustalająca, że inny podmiot winien ponieść koszty pobytu swej matki w domu pomocy społecznej. Nadto zarzucił, że w sytuacji gdy pensjonariuszka zmarła niedopuszczalne jest ustalenie zasad ponoszenia odpłatności za jej pobyt w tej placówce. Dodał, że żądana od Skarżącego do zapłaty kwota jest astronomiczna. Wyjaśnił, że gdyby decyzja o obowiązku płatności Skarżącego za pobyt matki w domu pomocy społecznej została wydana przy przyjęciu matki do tej placówki, nie doszłoby do takiej sytuacji. Podkreślił przy tym, ze znaczna część kwot, których zapłaty się żąda uległa już przedawnieniu. Nadto nie jest zrozumiała dla Skarżącego sytuacja, w której miałby ponosić odpowiedzialność za płatności sprzed wielu lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją nr SKO.PS/41.5/442/2022/7060/KC z dnia 19 maja 2022 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Następnie stwierdziło, iż po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego potwierdziło, że matka Skarżącego przebywała w Miejskim Domu Pomocy Społecznej w okresie od 19 czerwca 2011 r. do 1 listopada 2020 r. Organ pierwszej instancji zasadnie ustalił, iż do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za ten pobyt w domu pomocy społecznej należy jej syn - Skarżący. Prawidłowo organ ten wskazał średnie miesięczne koszty utrzymania mieszkańca w tym domu za wszystkie okresy, w których przebywała w nim matka Skarżącego, informując jednocześnie, że sama mieszkanka ponosiła odpłatność w wysokości 70% posiadanego dochodu. Z kolei organ pierwszej instancji szczegółowo wyliczył pozostałą do zapłaty kwotę za wymieniony powyżej okres przebywania matki Skarżącego w domu pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji próbował doprowadzić do zwarcia umowy określającej wysokość wnoszonej opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, jednak Skarżący odmówił jej podpisania. Stąd organ ustalił tę opłatę na postawie art. 61 ust. 2d ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił opłatę za pobyt matki Skarżącego w domu pomocy społecznej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1216/19, że "na gruncie prawa administracyjnego nie jest znana ogólna instytucja przedawnienia. Kwestie dawności regulowane są w konkretnym akcie normatywnym, o ile ustawodawca uzna to za konieczne. Ustawa o pomocy społecznej normuje całościowo tę kwestię w art. 104 ust. 5- 7. Ustawodawca ustalił granicę czasową do wydania decyzji jedynie w stosunku do świadczenia nienależnie pobranego, nie można orzec o jego zwrocie, jeżeli od jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, co oznacza, że w przypadku pozostałych należności organ może wydać decyzję w każdym czasie. Nie zachodzi więc okoliczność przedawnienia ustalenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje więc prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Bezsporne jest zatem istnienie ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, obowiązek ten powstaje z mocy prawa od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Obowiązek ten nałożony został na określony w ustawie krąg osób, a wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. W konsekwencji sprawy ponoszenia opłat przez zobowiązanych członków rodziny, w tym również dorosłe dzieci i dochodzenia ich zwrotu przez gminę mają charakter administracyjnoprawny"

W konsekwencji, w ocenie Kolegium, argumenty odwołania, z uwagi na brzmienie przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonał właściwych ustaleń, które stanowiły podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Kolegium nie stwierdziło uchybień i sprzeczności w dokonanych ustaleniach, nie dopatrzyło się także by organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie z naruszeniem zasad procedury administracyjnej.

Skarżący nie zgodził się z wymienionym rozstrzygnięciem. Pismem z dnia 30 czerwca 2022 r., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę wnosząc o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2d, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne ustalenie dla Skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej za okresy od 29 czerwca 2011 r. do 1 listopada 2020 r. i zobowiązanie go do zapłaty łącznie kwoty 124.044,09zł w sytuacji gdy matka Skarżącego zmarła w dniu 1 listopada 2020 r. a płatności za jej pobyt w domu pomocy społecznej za ten okres poniesione zostały przez gminę. Zarzucił, że od daty śmierci pensjonariuszki minęło 11 lat i dotąd nie ustalono obowiązku ponoszenia odpłatności przez Skarżącego, a nadto płatności objęte decyzją w znacznej części uległy przedawnieniu.

W uzasadnieniu powtórzył argumentację zaprezentowaną w odwołaniu. Dodatkowo skarżący odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17orzecznictwa sądów administracyjnych, podnosząc, że już w decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej winna zostać wskazana osoba Skarżącego, jako zobowiązanego do ponoszenia opłat, a w niniejszej sprawie tego nie uczyniono.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie, podkreślając, iż zarzuty skargi nie są zasadne. Dodatkowo organ wniósł o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wykazała naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 2268). W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w związku z art. 59 ust. 1 ustawy.

W toku niniejszego postępowania administracyjnego, prowadzonego od marca 2013 r., gdy pracownik miejscowego ośrodka pierwszy raz nawiązał kontakt ze Skarżącym celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wielokrotnie usiłowano ustalić sytuację rodzinną i materialną Skarżącego. Sam Skarżący pomimo licznych prób nawiązania kontaktu, uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W konsekwencji do przeprowadzenia tego wywiadu telefonicznie (wobec stanu epidemii Covid-19) doszło w dniu 19 października 2020 r., a w dniu w listopada 2020 r. matka Skarżącego zmarła. Na podstawie ustaleń tego wywiadu, a także na podstawie informacji o dochodach Skarżącego przesłanych przez Urząd Skarbowy organ ustalił, że odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą ponoszoną przez mieszkańca powinien pokrywać zstępny - Skarżący jako syn pensjonariuszki domu pomocy społecznej. W oparciu o uzyskane dane organ ustalił, że Skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 29 czerwca 2011 r. – tj. od dnia zamieszkania w domu pomocy społecznej do dnia 1 listopada 2020 r.- tj. do dnia jej śmierci, w ustalonej dokładnie wysokości za wymienione okresy.

Powyższe ustalenie wysokości wskazanych opłat zostało oparte o konkretne wyliczenia przeprowadzone przez organ pierwszej instancji. Najpierw organ ustalił średniomiesięczną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w konkretnym okresie, następnie pomniejszył ją o wpłatę pensjonariuszki równą 70% jej dochodu, w ten sposób ustalając pozostałą do zapłaty kwotę. Następnie ustalił 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a pozostałą w ten sposób nadwyżkę (wynik dodatni) uznał jako odpłatność, którą ponosić powinien Skarżący. W zależności zatem od posiadanego w konkretnym okresie dochodu, ustalona w ten sposób opłata była wyliczona jako różnica ponad kwotę 300% kryterium dochodowego na osobę samodzielnie gospodarującą i była różna w różnych okresach.

Wobec braku zgody Skarżącego na podpisanie umowy określającej wysokość należnej opłaty (organ zaproponował jako minimalną kwotę udziału w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej kwotę w wysokości 400 zł miesięcznie), organ uzupełnił postępowanie i w wyniku szczegółowych wyliczeń ustalił kwoty opłatności podane w decyzji administracyjnej.

W przedmiotowej sprawie zaistniały bowiem podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż Skarżący odmówił zawarcia umowy. W takiej sytuacji podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił ust. 2d przywołanego art. 61 ustawy. Obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji. Weryfikacja zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej nie pozwala na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły.

Mianowicie ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę samotnie gospodarującą, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą. Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Taka analiza nie została natomiast poczyniona przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie, chociaż sam organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazuje, że wysokość tej opłaty winna być ustalona z uwzględnieniem ograniczeń o których mowa w ust. 2 i art. 103 ust. 2 ustawy, to jednak taka analiza nie została przeprowadzona ani przez organ pierwszej instancji, ani przez organ odwoławczy.

Jak wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, IV SA/Po 1783/20 - odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości strony (podobne stanowisko zaprezentowano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2021 r. – sygn. akt II SA/Lu 722/20, czy w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 810/21). Skoro ustawodawca w art. 61 ust. 2d ustawy, odwołuje się do art. 103 ust. 2 ustawy, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2.

W piśmiennictwie wskazuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sytuacja Skarżącego mieści się w dyspozycji art. 61 ust. 2d ustawy. Stosownie do treści tego przepisu – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 61 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 (w odniesieniu do Skarżącego lit.a - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,) i art. 103 ust. 2 (ustala wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości). W rezultacie ustalona różnica pomiędzy "dochodem na osobę samotnie gospodarującą" Skarżącego a ustalonym kryterium dochodowym, w aktualnej w danym okresie wysokości, nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a takie właśnie ustalenie poczyniły organy w zaskarżonych decyzjach, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ustawy. Organy nie dokonały w realiach niniejszej sprawy dalszej analizy ograniczeń ustawowych wynikających z ust. 2d. Słusznie zatem podniósł Skarżący w skardze, iż organy nie wyjaśniły dogłębnie jego sytuacji materialnej.

Uwzględniając powyższe uzasadnione stało się w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, które miało wpływ na rozstrzygnięcie oraz bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu – organ uwzględni w odniesieniu do Skarżącej wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy, rozważy zwrócenie się do Strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględni dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyniki wywiadu środowiskowego oraz dokumentację przedłożoną przez Stronę. Analizując ponownie sprawę organ weźmie przy tym pod uwagę fakt, iż Strona deklaruje rozdzielność majątkową z mężem, postępowanie upadłościowe prowadzone w stosunku do odrębnego majątku męża, oraz wskazuje na ponoszone przez nią wydatki, wśród których jest czynsz za mieszkanie przekazane jej przez matkę (w wysokości 510zł). Następnie po wnikliwej analizie sprawy uzasadni swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie zasługują natomiast na akceptację uwagi Skarżącego o przedawnieniu powyższych należności czy też brak podstawy do naliczenia tej opłaty ex tunc.

Podzielić należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołane przez organ odwoławczy prezentowane w wyroku z 9 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1216/19, że "na gruncie prawa administracyjnego nie jest znana ogólna instytucja przedawnienia. Kwestie dawności regulowane są w konkretnym akcie normatywnym, o ile ustawodawca uzna to za konieczne. Również ustawa o pomocy społecznej normuje całościowo tę kwestię w art. 104 ust. 5- 7. Ustawodawca ustalił granicę czasową do wydania decyzji jedynie w stosunku do świadczenia nienależnie pobranego, nie można orzec o jego zwrocie, jeżeli od jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, co oznacza, że w przypadku pozostałych należności organ może wydać decyzję w każdym czasie. Nie zachodzi więc okoliczność przedawnienia ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Nadto, jak stwierdził tut. Sąd w wyroku z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 460/21 "Nie można mówić o biegu przedawnienia, jeżeli nie wydano decyzji w sprawie. Ustawodawca ustanowił granicę czasową do wydania decyzji jedynie w stosunku do świadczenia nienależnie pobranego, wskazując, że nie można orzec o jego zwrocie, jeżeli od pobrania takiego świadczenia upłynęło więcej niż 10 lat. W przypadku natomiast zwrotu pozostałych należności organ może wydać decyzję w każdym czasie". Stanowisko takie znajduje poparcie zarówno w piśmiennictwie jak i ugruntowanej judykaturze (zob. I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 104., W. Maciejko (w:) P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, art. 104., Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 16 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 244/19, LEX nr 2711766).

Rozstrzygając kwestię przedawnienia w niniejszej sprawie na gruncie przepisu art. 104 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, nie można skutecznie twierdzić, że doszło do przedawnienia należności za pobyt matki Skarżącego w Domu Pomocy Społecznej, obciążających go jako zstępnego. Można bowiem mówić o 3- letnim terminie przedawnienia, ale liczonym od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800) .

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.