Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 967/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1  art. 77 § 1 i art. 80  art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 1 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 24 lutego 2021 r. nr [...]. 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej G. M. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

G. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 1 września 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

G. M. w dniu 26 stycznia 2021 r., wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką G. M., względem której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności na stałe.

Wójt Gminy [...] wydał w dniu 24 lutego 2021 r. decyzję nr [...] o odmowie przyznania G. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na G. M.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in. art. 40 § 2, art. 104 i art. 107 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a." oraz art. 17, art. 20 ust. 3 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 poz. 111 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.".

W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do kręgu osób, które ustawa określa

w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. Organ stwierdził, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji strony, dotyczy bowiem wyłącznie osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. W konsekwencji, zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., orzeczono o odmowie przyznania świadczenia.

W wyniku rozpoznania odwołania G. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 1 września 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 24 lutego 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że z akt postępowania wynika, iż wnioskująca jest córką G. M., urodzonej [...] 1938 r. G. M. jest wdową. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 7 maja 2008 r. G. M. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 marca 2008 r. Daty powstania niepełnosprawności nie ustalono.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 lutego 2021 r. wynika, że matka wnioskującej choruje na miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, otyłość, cukrzycę, trzepotanie przedsionków, niewydolność krążeniową, chorobę wieńcową, zwyrodnienie stawów oraz słoniowaciznę kończyn dolnych.

Wnioskująca sprawuje opiekę nad matką od 2008 r. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 maja 2021 r. wynika z kolei, że opieka ta obecnie polega na wykonaniu toalety rano i wieczorem (1 godzina dziennie), smarowaniu kremami

i maściami (1 godzina dziennie), zmianie pampersów (1 godzina dziennie), przygotowaniu posiłków zgodnie z zaleconą dietą (3 godziny dziennie), pomocy

w spożywaniu posiłków (3 godziny dziennie), praniu 3 razy w tygodniu

(łącznie 3 godziny) i opalaniu pieca w okresie zimowym (1,5 godziny dziennie).

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że odmowa przyznania wnioskującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki zawartej

w art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest w istocie chybiona. Wnioskująca jest córką G. M., zatem jest z nią spokrewniona w pierwszym stopniu i należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia.

Organ wskazał ponadto, że w świetle jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem

tej części tego przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Oznacza to,

że w sprawie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Organ stwierdził, że podstawową natomiast przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka ta powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. W związku z tym konieczne jest dokładne ustalenie, jakie czynności opiekuńcze związane z osobą chorego wykonuje wnioskodawca i ile czasu czynności te zajmują. Opieka ta związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. sprzątaniu, gotowaniu, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Istotne jest wobec tego ustalenie, na ile chory jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może się poruszać samodzielnie lub z pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, czy wymaga pomocy

w czynnościach higienicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin,

czy jest zdolny do spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw, itp. Nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć,

że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W przypadku wnioskującej organ stwierdził, że pomiędzy rezygnacją

z zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką nie występuje związek przyczynowo

– skutkowy, skoro wnioskująca w latach 1995 - 2008 nie podejmowała - poza pracami

w ramach robót publicznych i sezonowej pracy krótkookresowej - innej pracy zawodowej.

Organ wskazał, że pismem z 14 czerwca 2021 r. G. M. została wezwana do wskazania, jakie konkretne działania podejmowała w celu podjęcia zatrudnienia w latach 1995 - 2008. Do dnia wydania decyzji strona nie udzieliła odpowiedzi na to pismo. Poza tym w sprawie wątpliwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego wzbudziła również ta część obowiązków, do której zaliczono opalanie mieszkania, pranie, czy przygotowywanie posiłków. W ocenie organu, zakres czynności związanych ściśle z opieką nad niepełnosprawną matką wskazany w przeprowadzonym w dniu 25 maja 2021 r. wywiadzie środowiskowym nie daje podstaw do uznania, że ich rozmiar uniemożliwia G. M. podjęcie aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego reprezentowana przez pełnomocnika G. M. wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. Naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez:

a) jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że zakres opieki jaką sprawuje skarżąca nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności

nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, podczas gdy pełni ona stałą, całodzienną opiekę nad matką i z tego względu nie podejmuje zatrudnienia

i nie ma możliwości pracy zarobkowej nawet w ograniczonym zakresie,

tym samym nie ma podstaw do uznania, że nie zachodzi związek przyczynowo

- skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej

a sprawowaniem opieki przez skarżącą nad jej niepełnosprawną matką;

b) błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej

z powodu konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, w sytuacji gdy wykładnia pojęcia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu świadczenia opiekuńcze służą, a zatem pojęcie rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej

to działanie.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy,

tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego:

a) poprzez błędne przyjęcie, że pomoc jakiej udziela skarżąca matce nie stanowi przeszkody do wykonywania przez skarżącą pracy zawodowej i nie jest na tyle absorbująca, aby skarżąca musiała rezygnować z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy skarżąca nie jest w stanie, opiekując się niepełnosprawną matką, podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej;

b) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy skarżąca nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia z uwagi na stałą, całodzienną opiekę nad matką,

c) poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w wyliczeniu prac składających się na opiekę organ odwoławczy nie uwzględnił dodatkowego czasu, który G. M. przeznacza na utrzymanie porządku wokół niepełnosprawnej, zapewnienie jej rozrywki w postaci czytania książek, gazet, wspomagania matki w wykonywaniu ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie, pisanie i myślenie, pomaganie w poruszaniu się, organizowanie opieki lekarskiej, realizowanie recept, czuwanie w czasie snu.

Przy takim nakładzie pracy skarżąca musi mieć czas na sen, odpoczynek i regenerację sił, aby móc sprostać wymogom prawidłowej opieki nad osobą z takimi schorzeniami, jak G. M.. Skarżąca zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego, który wskazując, że matka skarżącej cierpi m.in. na otyłość i cukrzycę, doszedł

do wniosku, że przygotowywanie posiłków dla osoby z takimi schorzeniami nie jest ściśle związane z opieką nad niepełnosprawną. Skarżąca wskazała, że przygotowanie diety wraz z zakupem odpowiednich jej składników jest bezpośrednio związane z troską o zdrowie matki i stanowi bardzo ważny element związany ze sprawowaniem prawidłowej opieki nad niepełnosprawną.

Skarżąca stwierdziła, że wykładnia pojęcia rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi odbywać się przez pryzmat celu, jakiemu świadczenia opiekuńcze służą. Użyte zatem w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pojęcie rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga. Z powyższego wynika, że skarżąca spełnia tę przesłankę, albowiem mogłaby podjąć pracę zarobkową, jednak z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką nie ma takiej możliwości.

Nadto wskazał ona, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla też żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, jak też przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że organ I instancji wadliwie dokonał oceny kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia. Obowiązujący przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem normy ograniczającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie do osób opiekujących się dziećmi, co w sposób oczywisty potwierdza brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy.

Prawidłowo organ odwoławczy dokonał także interpretacji stanu prawnego w kontekście obowiązywania art. 17 ust. 1b ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzygnięto już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności pomijać. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, uznał, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej. Organ wskazał, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, od wielu lat nie podejmowała ona bowiem zatrudnienia. Nadto organ stwierdził, że obowiązki związane z opieką nad matką pozwalają skarżącej na wygospodarowanie czasu, który pozwalałby jej na podjęcie aktywności zawodowej w niepełnym wymiarze. Organ wskazał przy tym, że część wykonywanych przez skarżącą czynności nie jest związana z opieką lecz prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, gotowanie), a prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Podniesione w skardze w stosunku do tej oceny zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, uniemożliwiającej podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Zatem nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez szereg lat przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia. Skarżąca twierdziła, że opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką sprawuje od 2008 r., od 21 września 2020 r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Obecnie skarżąca ma 50 lat, jej wiek i stan zdrowia nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia. Stanowisko organu, że skarżąca nie zrezygnowana z pracy zawodowej w związku z podjęciem opieki, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia, jest zatem niezasadne.

Za niezasadne Sąd uznał także stanowisko organu odwoławczego, że odmowę przyznania świadczenia uzasadnia zakres sprawowanej opieki, który nie jest znaczny i umożliwia skarżącej podjęcie pracy.

W niniejszej sprawie dopiero organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia matce opieki. Organ odwoławczy prawidłowo uznał za zasadne zastosowanie normy art. 79a k.p.a., czym umożliwił skarżącej przedstawienie w toku postępowania administracyjnego argumentów i dowodów na poparcie zasadności złożonego wniosku. Organ uczynił to jednak jedynie w kontekście braku związku przyczynowego między podjęciem opieki a rezygnacją z zatrudnienia, nie zwrócił się natomiast do skarżącej o wyjaśnienia w kwestii zakresu czynności opiekuńczych i jego wpływu na brak możliwości podjęcia zatrudnienia.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej, w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, chorowała na choroby oznaczone jako 11-I (inne schorzenia, w tym: m.in. endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne) oraz 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia), które stały się podstawą wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono jej sprawność psychofizyczną i stwierdzono brak zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Co do zasady, zgodzić się należy z organem, że wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wyklucza możliwości dokonania przez organ oceny, że stan zdrowia podopiecznego nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę. Ocena taka może być jednak dokonana jedynie w sytuacji, gdy ustalenia poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego dają podstawę do uznania, że osoba niepełnosprawna z uwagi na rzeczywisty stan zdrowia i zakres jej możliwości nie wymaga opieki, uniemożliwiającej opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Ocena taka winna być dokonywana z dużą wnikliwością i starannością. W niniejszej sprawie zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do dokonania takiej oceny.

W wywiadzie środowiskowym z dnia 16 lutego 2021 r. ustalono, że skarżąca sprawuje opiekę nad chorą matką, która cierpi na cukrzycę, otyłość, zwyrodnienia stawów, słoniowaciznę kończyn dolnych, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, trzepotanie przedsionków, niewydolność krążeniową i chorobę wieńcową. Matka skarżącej nie porusza się samodzielnie, wszystkie podstawowe czynności, w tym poruszanie się, higienę osobistą, korzystanie z toalety, wykonuje przy pomocy córki. Wpływ na to mają także warunki lokalowe w jakich zamieszkuje skarżąca wraz z matką, w zajmowanym przez nie lokalu nie ma bowiem bieżącej wody ani toalety. Z wywiadu wynika, że skarżąca przygotowuje matce posiłki, podaje leki trzy razy dziennie, pali w piecu, przynosi wodę ze studni, robi zakupy, organizuje wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. Pracownik socjalny stwierdził, że G. M. wymaga pomocy i opieki osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Ze wskazówek pielęgniarskich dla G. M. wynika m.in. konieczność regularnego pomiaru cukru we krwi, regularnego pomiaru ciśnienia krwi, systematycznej rehabilitacji oddechowej i ruchowej, przestrzeganie diety cukrzycowej. Z wywiadu sporządzonego w dniu 25 maja 2021 r. wynika, że po pobycie w szpitalu w maju 2021 r. stan zdrowia G. M. uległ pogorszeniu, nie porusza się ona samodzielnie, nie jest w stanie wykonywać czynności dnia codziennego, jest pampersowana, nie pozostaje sama w domu. Z wywiadu wnika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką przez 24 godziny na dobę, a w wywiadzie opisano szczegółowo podejmowane czynności.

Uwzględnić w niniejszej sprawie należało, że matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku, cierpiącą na wiele dolegliwości, która nie porusza się samodzielnie, a skarżąca sprawując opiekę podejmuje szereg czynności pielęgnacyjnych, obsługowych oraz związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). Opieka, o jakiej mowa w przytoczonych wyżej przepisach, dotyczy nie tylko niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej, za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nie skutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, wiadomości wynikające z wywiadów środowiskowych jak i informacje wynikające z dokumentacji medycznej. Uznanie w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Z materiału tego wynika, że zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Wskazać należy, że stanowisko organu, iż czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie mogą zostać zaliczone do czynności związanych ze sprawowaniem opieki nie jest słuszne. Wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 pkt 2 wskazuje, że konieczność sprawowania opieki oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem.

Na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną składają się zatem między innymi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów gdy osoba ze znacznym stopnie niepełnosprawności nie może sama tych czynności wykonywać, są one bowiem niezbędne do jej codziennego funkcjonowania. Taki zakres opieki wynika z cytowanej wyżej normy § 29 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, jak i z zasad doświadczenia życiowego.

Organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz przepisów postępowania - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy niewłaściwie ustalił, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia oraz niezasadnie wskazał na brak związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).