Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 718/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75i ust. 1, art. 75a ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę


UZASADNIENIE

E. D. - dalej skarżąca, wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...]z dnia [...] lutego 2009 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...]do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 20 września 2008 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Uchwałą nr [...]z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżąca uzyskała z testu wyboru 185 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez skarżącą liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.

Od powyższej uchwały w dniu 29 października 2008 r. skarżąca złożyła odwołanie. Zaskarżonej uchwale zarzuciła błędne ustalenie ilości przyznanych punktów przez nieuwzględnienie, iż pytania o nr:

- 22, 75, 95, 109, 179, 186, 195, 203, 204 posiadały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, bądź nie posiadały żadnej poprawnej odpowiedzi, bądź też treść pytania była niepełna lub niejednoznaczna, co uniemożliwiało udzielenie poprawnej odpowiedzi, a więc nie spełniały kryteriów poprawnie skonstruowanych pytań testowych i w związku z tym za każde z ww. pytań powinien być przyznany skarżącej punkt;

- 191, 193, 195, 196, 200, 202, 203, 204 jako wykraczające poza zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego nie mogły być przedmiotem egzaminu na aplikację adwokacką;

- 12, 134, 193, 216, 217, 218, 221 jako wykraczające ponad poziom wiedzy wymagany od kandydatów na aplikację adwokacką, pomimo możliwości zakwalifikowania ich do kategorii określających zakres przedmiotowy zgodnie z art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, nie mogły być przedmiotem egzaminu na aplikację adwokacką i w związku z powyższym za każde z ww. pytań powinien być przyznany skarżącej punkt.

Ponadto skarżąca wniosła o wzięcie pod uwagę w postępowaniu odwoławczym, jako faktu znanego organowi odwoławczemu z urzędu, wadliwości wszelkich pytań, których dotyczyły wszystkie rozpoznane dotychczas odwołania, a które nie zostały przez skarżącą szczegółowo wskazane w mniejszym odwołaniu.

Skarżąca wniosła także o wzięcie pod uwagę w niniejszym postępowaniu wszelkich znanych organowi odwoławczemu z urzędu faktów świadczących lub mogących świadczyć o wadliwości konstrukcyjnej pytań lub niedopuszczalności ze względu na zakres egzaminu zawarty w art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, skutkującej koniecznością zaliczenia punktu, a także wszelkich notoriów, w szczególności krytyki poszczególnych pytań w prasie, zwłaszcza w prasie prawniczej.

Uzasadnienie odwołania zawierało argumentację prawną dotyczącą wadliwości sformułowania powyższych pytań.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...]z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego skarżącej.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.).

Organ podkreślił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie zatem przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Za niezasadne organ uznał zarzuty skarżącej dotyczące pytań nr: 22, 75, 95, 109, 179, 186, 195, 203, 204.

Odnośnie pytania nr 75 organ podniósł, iż stosownie do treści art. 923 § 1 k.c. małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Istota tego pytania sprowadzała się zaś do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację. Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje natomiast art. 614 § 1 k.r.i o., który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. Brzmienie przepisów jest jednoznaczne i takie też poglądy są jednogłośnie wypowiadane przez doktrynę i orzecznictwo. Tak więc w tej sytuacji, jaka została przedstawiona w pytaniu, jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C".

Wskazanie zaś w podstawie prawnej w kluczu odpowiedzi również art. 9351 k.c. (obok art. 923 k.c.) odnosiło się do tezy pytania w tej części, w której podkreślono, że dotyczy ono małżonka, który nie jest spadkobiercą po zmarłym małżonku. Nie jest zatem uzasadniony zarzut skarżącego, że klucz odpowiedzi nieprawidłowo przytaczał przepisy. Odnośnie zaś twierdzenia, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację może być traktowany jako osoba bliska zmarłego małżonka, organ stwierdził, że takie twierdzenie jest nieuprawnionym dokonaniem rozszerzenia treści pytania. Gdyby bowiem pytanie dotyczyło osoby bliskiej, to tej treści zapytanie znalazłoby się w jego treści.

Odnośnie pytania nr 109 organ stwierdził, iż odpowiedź na skarżone pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się "...w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro zaś ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji – art. 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwość zastosowania art. 39821 k.p.c. Z treści tego pytania wynika ponadto w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c. Poprawność odpowiedzi "A" na to pytanie potwierdza również treść art. 387 § 4 k.p.c.

Odnośnie pytania nr 186 organ stwierdził, iż zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą - Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia jest jednoinstancyjne. Przytoczona przez skarżącego argumentacja koncentruje się natomiast wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają jednak znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad Prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia zaś do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji.

Odnośnie pytania nr 203 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" oparta jest o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Organ podkreślił, że istota tego pytania sprowadza się do ustalenia, który z wymienionych w propozycjach podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi na pytanie testowe nr 203 odnoszące się do płatnika podatku od towarów i usług jedynie zaś komornik sądowy ma status płatnika tego podatku.

Odnośnie pytania nr 204 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "B" oparta jest o treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym. Przepis ten wprost określa przedmiot akcyzy wymieniając czynności podlegające opodatkowaniu, posługując się przy tym sformułowaniem: "opodatkowaniu akcyzą podlegają", które odpowiada również treści zaskarżonego pytania. Natomiast odpowiedź "B" - zgodna z kluczem odpowiedzi, tj. "produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych" jest cytatem ust. 1 pkt 1 ww. przepisu. Do wskazania prawidłowej odpowiedzi na to pytanie wystarcza zatem znajomość zasadniczych przepisów przywoływanej ustawy, do których zaliczyć należy z pewnością art. 4 ust. 1 pkt 1.

Odnośnie pytania nr 95 organ wskazał, iż żadne z pytań nie odnosiło się do wskazania podstawy prawnej, a zatem treścią odpowiedzi nie była podstawa prawna. Wskazując na art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. organ odwoławczy uznał, że zwrot użyty w tym przepisie "skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona" uzasadnia a contrario przyjęcie prawidłowej treści pytania mówiącej o oczywistej bezzasadności skargi, w którym to przypadku, zgodnie z § 2 wymienionego przepisu, Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odnośnie pytania nr 22 organ wskazał, iż przestępstwo wypadku drogowego (komunikacyjnego) określone w art. 177 k.k. jest ze swej istoty zawsze przestępstwem nieumyślnym, zaś umyślność działania sprawcy powoduje zmianę kwalifikacji prawnej czynu na np. zabójstwo.

Odnośnie pytania nr 179 organ wskazał, że jedynym kryterium dopuszczalności zamieszczenia w teście egzaminacyjnym pytania jest to czy spełnia ono wymogi zawarte w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Przedmiotowe pytanie skonstruowane w oparciu o ustawę Prawo ochrony środowiska wchodzi bez wątpienia w zakres prawa administracyjnego, a co za tym idzie mieści się w zakresie przedmiotowym egzaminu konkursowego.

Odnośnie pytania 195 organ wskazał, że obowiązujący w dniu egzaminu art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowił, że za przychód z nieruchomości odstąpionych bezpłatnie w całości lub w części do używania innym osobom fizycznym i prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nie mającym osobowości prawnej uważa się wartość czynszową, stanowiącą równowartość czynszu, jaki przysługiwałby od tych osób w razie zawarcia umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości.

Reasumując, organ stwierdził, iż po dokonaniu szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego wraz z merytorycznym sprawdzeniem wszystkich pytań testowych stwierdzono, że wszystkie pytania, w tym również pytania kwestionowane przez skarżącą, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym należy stwierdzić, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 ustawy.

Organ za niezasadny uznał także zarzut skarżącej, że część pytań umieszczonych w teście egzaminacyjnym wykraczała poza zakres przedmiotowy określony w ustawie - Prawo o adwokaturze. Wskazując na treść przepisu art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze organ stwierdził, iż pytania z ustaw podatkowych, które znalazły się w teście egzaminacyjnym, należą do zakresu prawa finansowego. "Zakres prawa" jest natomiast pojęciem znacznie szerszym niż "gałąź prawa" obejmuje bowiem gałęzie prawa, których problematyka jest w wielu aspektach zbliżona, czy wręcz wspólna. Organ podkreślił, iż przepisy materialnego prawa podatkowego, które regulują ekonomiczne stosunki podziału środków pieniężnych pomiędzy państwem a jednostkami, są również zaliczane do stosunków społecznych w sferze finansów publicznych, mimo, że cechuje je pewna odrębność. W ocenie organu nie może budzić wątpliwości intencja ustawodawcy objęcia zakresem egzaminu na aplikacje prawnicze prawa podatkowego w ramach prawa finansowego, zwłaszcza, że w latach 2006 i 2007 test egzaminacyjny pytania z prawa podatkowego obejmował i nie było to kwestionowane przez skarżących, ani też nie uznały tego za sprzeczne z prawem sądy administracyjne, które kontrolowały wiele decyzji Ministra Sprawiedliwości. Specyfika regulacji podatkowych pozwala jedynie na wyodrębnienie tego prawa wśród działów prawa finansowego, a nie pozwala na uznanie, iż prawo finansowe nie obejmuje zagadnień podatkowych. W konsekwencji zasadne jest zaliczenie prawa podatkowego do prawa finansowego.

W ocenie organu prawnie obojętny - z punktu widzenia zgodności z prawem zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej - jest natomiast podniesiony przez skarżącą zarzut dotyczący stopnia trudności testu egzaminacyjnego i szczegółowości zawartych w nim pytań. Ustawodawca, określając formułę testu egzaminacyjnego, ograniczył się bowiem do ustalenia łącznej liczby pytań oraz określenia jego zakresu przedmiotowego, nie określił natomiast jego merytorycznej struktury wewnętrznej. Ustalenie zarówno liczby pytań z poszczególnych dziedzin prawa, jak i aktów prawnych, które w ramach wymienionych w ustawie dziedzin prawa stanowić będą podstawę skonstruowania testu, pozostawiono zespołowi do przygotowania pytań na egzamin konkursowy. Z tej przyczyny, skoro wewnętrzna struktura testu, liczba pytań z poszczególnych zakresów prawa, ani też poziom stopnia ich szczegółowości nie są przedmiotem regulacji normatywnej, zagadnienia te nie mogą podlegać badaniu pod względem zgodności z prawem. Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze i art. 32 Konstytucji RP, a oceny tej nie zmieniają stanowiska autorów publikacji załączonych do pisma uzupełniającego odwołanie, ani też wyrażone przez Rzecznika Praw Obywatelskich zaniepokojenie co do niewielkiego odsetka osób, które otrzymały pozytywny wyniki z egzaminów konkursowych na aplikacje prawnicze.

Reasumując organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej i uznania wyniku egzaminu skarżącej za pozytywny.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawa o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) z uwagi na fakt, iż pytania o numerach 22, 75, 95, 109, 179, 186, 195, 203, 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu 20 września 2008 r., posiadały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, bądź nie posiadały żadnej poprawnej odpowiedzi, podczas gdy zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem prawa test powinien zawierać po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna miała być prawidłowa;

art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawa o adwokaturze z uwagi na fakt, iż pytania o numerach 191, 193, 195, 196, 200, 202, 203, 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu 20 września 2008 r. jako wykraczające poza zakres dziedzin prawa wskazany w powołanym przepisie, a więc nie mogły być przedmiotem testu na aplikację adwokacką;

art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ze względu na okoliczność, iż pytania o numerach 12, 134, 193, 216, 217, 218, 221 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu 20 września 2008 r., mieszczące się w zakresie wskazanym w tym przepisie, znacząco wykraczały ponad poziom wiedzy wymagany od kandydatów na aplikację adwokacką.

Wniosła o uchylenie przez Sąd, zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości nr [...]z dnia [...] lutego 2009 r. w całości oraz uchwały nr [...]z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca bardzo obszernie uzasadniła zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego. Przedstawiła też obszerną argumentację odnośnie kwestionowanych przez nią pytań testowych. Podtrzymała też zarzuty, że pytania z zakresu prawa podatkowego nie mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego i były zbyt szczegółowe.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w pełni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarga jest nieuzasadniona, choć nie wszystkie ustalenia i argumenty organu odwoławczego, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, zasługują na akceptację. Uwaga ta dotyczy pytania nr 75, jak również wątpliwości Sądu wywołały pytania nr 186 i 204. Jednak skarżącej zabrakło 5 punktów do liczby punktów 190, która gwarantowała pozytywny wynik egzaminu. Zatem nawet doliczenie jej 3 punktów nie zmieni tego, że w dalszym ciągu skutkiem braku 2 punktów nie osiągnie ona tej liczby. Odnośnie bowiem pozostałych pytań, w tym zarzutów skarżącej sformułowanych na szerszej płaszczyźnie teoretycznej poruszanych zagadnień, związanych z przedmiotowym egzaminem, niż tylko poszczególne zakwestionowane pytania, Sąd nie dopatrzył się po stronie organu nieprawidłowości, które mogłyby być uznane za mające wpływ na ostateczny wynik tej sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, odnosząc się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze:

1. nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, zwanego dalej "egzaminem konkursowym",

2. aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego,

3. wpis na listę aplikantów adwokackich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 75c ust. 2. Uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego,

4. nie można odmówić wpisu osobie spełniającej warunki, o których mowa w ust. 2 i 3,

5. do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich przepisy art. 5-8 i art. 68 stosuje się odpowiednio.

Stosownie natomiast do treści art. 75i:

1. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt,

2. test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy,

3. pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów,

4. z przebiegu egzaminu konkursowego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji uczestniczący w egzaminie konkursowym. Członkowie komisji mogą zgłaszać uwagi do protokołu,

5. Przewodniczący komisji przesyła Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

Przepis ten nie przewiduje sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.

Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie o którym mowa w art. 75i ustawy, musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu wyboru, bądź wychodzi poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy nie jest to na użytek ww. egzaminu odpowiedź prawidłowa. Odpada też w takiej sytuacji zarzut opracowania testu wyboru z naruszeniem przepisów ustawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w odniesieniu do pytań testu nr 75, nr 186 i nr 204 z uwagi na fakt, iż pytania te zawierały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, Powyższe naruszenie w rozpoznawanej sprawie nie miało jednak istotnego wpływu na jej wynik, co nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Według klucza poprawna odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", oparta na treści art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżąca wybrała odpowiedź "A".

Należy zgodzić się ze skarżącą, iż kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 § 1 k.r. i o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c. o tyle wykluczenie go a priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać bowiem mogą nie tylko formalnoprawne więzy rodzinne, ale również więzy faktyczne. A więc, czy małżonek w separacji będzie osobą bliską dla spadkodawcy decydować będą okoliczności faktyczne, a przede wszystkim ocena jego stosunku osobistego ze spadkodawcą. Nie można natomiast pominąć faktu, że na gruncie prawa rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwołuje się organ, oraz prawa cywilnego nie jest oczywista utrata atrybutu "osoby bliskiej" przez "małżonka w separacji". Art. 613 § 1 k.r. i o. stanowi, że przy orzekaniu separacji stosuje się przepisy art. 57 i art. 58. Przepis art. 58 § 2 k.r. i o. wyraża zasadę, że jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania. Dlatego nie można wykluczyć, iż między "małżonkami w separacji" - poprzez wspólne zamieszkiwanie istnieje więź "bliskości" w szczególności, gdy zobowiązani są do alimentacji i pomocy. Sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka pozostającego w separacji jest różna. W pierwszym przypadku związek małżeński zostaje definitywnie rozwiązany, zaś w drugim istnieje z pewnymi modyfikacjami. Z pewnością zaś w pierwszym i drugim przypadku można takich małżonków zaliczyć do osób bliskich z art. 923 k.c.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych pytania sformułowanego na tle art. 932 k.c. odpowiedź "A" udzielona przez skarżącą nie może być uznana za nieprawidłową. Tym bardziej, że dopiero orzecznictwo sądów powszechnych i poglądy doktryny w komentarzach do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dokonują dookreślenia praw "małżonków w separacji".

Tak więc w pytaniu nr 75, bez dodatkowych założeń, możliwe były dwie odpowiedzi prawidłowe "A" i "C", co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 – Prawo o adwokaturze.

Sąd uznał za trafny także zarzut odnośnie pytania nr 186, w którym nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe.

Pytanie brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżąca dowodziła natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez nią odpowiedź "B".

W ocenie Sądu zarzutom skarżącej odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiedni przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącą odpowiedź "B". Natomiast faktycznie z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego (vide: LEX nr 235169).

Przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 k.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Za uzasadnione Sąd uznał także zarzuty odnośnie pytania nr 204, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega

A) wyrób akcyzowy

B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych

C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi."

Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B" podczas, gdy skarżąca zaznaczyła w arkuszu odpowiedź "A".

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Z uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, aby organ skutecznie zaprzeczył prawdziwości powyższego zdania a odwołanie się w tym zakresie do poglądów doktryny m.in. A. Gorgola cyt. "Należy podkreślić, iż przedmiotem akcyzy nie są wyroby akcyzowe. Podatek akcyzowy jest bowiem podatkiem od obrotu profesjonalnego (...) "nie może zostać uznane za wystarczające dla odparcia zarzutu skarżącego skoro przywołany autor dalej stwierdza "Ze względu na jednofazowy charakter opodatkowania przedmiot akcyzy musi być rozpatrywany z punktu widzenia nie tylko statusu towaru – czy jest to wyrób akcyzowy - ale także z punktu widzenia faz obrotu. Zdarzenia prawne związane z wyrobem akcyzowym opodatkowane są jedynie wówczas, gdy występują w określonej fazie krajowego obrotu towarowego lub wymiany w handlu zagranicznym". W ocenie Sądu powyższe rozważania dowodzą, że wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako " B" jest prawidłowa. Pytanie nr 204 nie spełnia w związku z tym wymagań o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania testu zakwestionowane w skardze - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...]z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Dotyczy to także zakwestionowanych w skardze pytań nr 84 i 85.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze wskazać należy, iż zgodnie z powołanym przepisem egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego, z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącego w uzasadnieniu tego zarzutu (z prawa podatkowego) oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu. Podkreślić przy tym należy, iż nie budzi wątpliwości, że prawo podatkowe jest odrębną gałęzią prawa, zwłaszcza od prawa cywilnego, karnego, czy też administracyjnego. Wskazane przez skarżącego poglądy doktryny i orzecznictwa, potwierdzające ten oczywisty fakt, nie budzą żadnych wątpliwości i nie są w żadnym wypadku kwestionowane ani przez organ ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę. Jednakże poglądy te, w żadnym wypadku nie wskazują, iż prawo podatkowe nie mieści się w pojęciu prawa finansowego, na które składa się szereg gałęzi prawa. W ogólnym pojęciu prawa finansowego mieszczą się bowiem takie dziedziny jak np. prawo dewizowe, prawo budżetowe, prawo bankowe. Wobec powyższego całkowicie prawdziwe jest stwierdzenie, iż prawo podatkowe mieści się w zakresie pojęciowym prawa finansowego, i nie ma w tym przypadku znaczenia, iż traktowane jest jako odrębna gałąź prawa. Zwrócić ponadto należy uwagę, iż treść art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze nie odnosi się do gałęzi prawa, rozumianych jako wyodrębnionych kompleksów norm prawnych, natomiast wskazuje na określone dziedziny prawa, które jak np. prawo administracyjne, prawo konstytucyjne skupiają w sobie szereg aktów prawnych, które również można by określić jako autonomiczne gałęzie prawa posiadające własną aparaturę pojęciową i dogmatykę. Reasumując, o ile zgodzić się można z poglądem prezentowanym przez skarżącego, że prawo podatkowe jest osobną gałęzią prawa, nie zmienia to jednak faktu, iż jest częścią prawa finansowego, a co za tym idzie pytania z prawa podatkowego bez wątpienia mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego.

Uznając za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze ze względu na okoliczność, iż wskazane w skardze pytania wykraczały ponad poziom wiedzy wymagany od kandydatów na aplikację adwokacką należy podnieść, iż ustawa Prawo o adwokaturze wyczerpująco reguluje organizację i sposób przeprowadzenia egzaminu konkursowego; przedmiotowy zakres egzaminu określa przez wymienienie w art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze dziedzin prawa, z których wiedza kandydata na aplikanta adwokackiego podlega sprawdzeniu w tym trybie. Przepis ten wyznacza zatem merytoryczne ramy konstruowania pytań egzaminacyjnych w formie testu wyboru. Ustawa ani rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, ze zm.) w żadnym ze swoich przepisów nie wypowiada się natomiast na temat struktury tych pytań, stopnia szczegółowości czy poziomu trudności. Nie precyzuje też aktów prawnych z danej dziedziny prawa, wyłącznie na podstawie których pytania te miałyby być przygotowywane. Kwestie te pozostawia zespołowi do przygotowania pytań na egzamin konkursowy - zespołowi konkursowemu, który przygotowuje jeden zestaw pytań w formie testu wyboru, mając na uwadze konieczność zapewnienia jednakowego poziomu sprawdzenia wiedzy kandydatów. Pytania egzaminacyjne nie mogą wychodzić poza akty prawne składające się na dziedziny prawa wymienione w art. 75a ust. 3 powołanej ustawy. Niewątpliwie przepis ten szeroko i ogólnie definiuje dziedziny prawa służące przygotowaniu pytań, posługując się sformułowaniem "z zakresu prawa: konstytucyjnego, cywilnego (...)" itd., jednak taka a nie inna była w tym względzie wola ustawodawcy. Nie wydaje się poza tym, żeby przepis ten nasuwał trudności interpretacyjne, aczkolwiek stwarza komisji konkursowej możliwość przygotowania pytań z rozległych przedmiotowo zakresów wiedzy prawniczej, co wpływa niewątpliwie na poziom trudności egzaminu. Jednak sama trudność egzaminu (przy uwzględnieniu, że zawsze takiej ocenie towarzyszą subiektywne odczucia zdającego) nie wpływa na kwestię jego prawidłowości, jeżeli organ zapewnił jednakowy dla wszystkich poziom sprawdzenia kandydatów. Nie ma w tej sprawie żadnych podstaw do twierdzenia, żeby wymóg ten nie był zachowany. Te same pytania w teście wyboru dotyczyły wszystkich zdających przedmiotowy egzamin. Zauważyć przy tym wypada, że uzyskanie statusu aplikanta jest z woli ustawodawcy poprzedzone postępowaniem konkursowym, mającym na celu weryfikację wiedzy kandydatów aspirujących do zawodu adwokata i wyłonienie spośród nich najlepiej do tego przygotowanych merytorycznie, przy zapewnieniu równych szans wszystkim ubiegającym się o możliwość odbywania aplikacji. Dlatego, zdaniem Sądu, nie ma przeszkód do takiej interpretacji przepisu art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, żeby przygotowanym na jego podstawie egzaminem konkursowym objąć możliwie szeroki zakres materiału prawniczego (z dziedzin prawa wymienionych w przepisie), gdyż tylko takie podejście pozwala w lepszym stopniu sprawdzić znajomość wiedzy prawniczej przyszłych aplikantów. Wynikły z tego poziom trudności egzaminu nie może być postrzegany w kategoriach wpływu na jego zdawalność i ograniczania dostępu do zawodu, gdyż ma gwarantować, żeby do odbycia aplikacji adwokackiej, rozumianej jako forma szkolenia poprzedzająca pracę w zawodzie adwokata, zakwalifikowane były osoby o odpowiednio sprawdzonej, stosownie do wymogów ustawy i najwyżej wiedzy prawniczej.

Odnosząc się do zarzutu, iż znaczna część pytań przekracza stopniem uszczegółowienia poziom trudności pytań egzaminacyjnych i z tego powodu odbiega od wymogów stawianych kandydatom na aplikantów adwokackich w latach ubiegłych organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie stopnia trudności i szczegółowości pytań egzaminacyjnych z kolejnych egzaminów konkursowych ma charakter subiektywny i ocenny. Minister Sprawiedliwości uważa, że zasada równości w odniesieniu do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką wyraża się w: 1) zapewnieniu wszystkim kandydatom na aplikację adwokacką równego dostępu do egzaminu konkursowego, 2) przeprowadzanego na jednakowych dla wszystkich przystępujących do tego egzaminu zasadach i 3) ocenianego w oparciu o te same w stosunku do wszystkich egzaminowanych obiektywne kryteria.

W polskim prawie konstytucyjnym (L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 5, Liber, Warszawa 2001, str. 95) podkreśla się, że "...zasada równości oznacza w najogólniejszym pojęciu – nakaz jednakowego traktowania podmiotów i sytuacji podobnych (identycznych), a więc kryje się w niej założenie różnego traktowania podmiotów i sytuacji, które nie mają podobnego (identycznego) charakteru. Tym samym sprawą podstawową jest zawsze odpowiedź na pytanie, czy owo podobieństwo, podmiotów bądź sytuacji, zachodzi. W znacznym stopniu zależy to od kryterium, w oparciu o które owo podobieństwo mierzymy – pojawia się tu pojęcie "cecha relewantna", tzn. cecha, której występowanie przesądzać ma o spełnieniu przesłanki podobieństwa. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny: konstytucyjna zasada równości wobec prawa (równości w prawie) [...] polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (orzeczenie TK sygn. akt U 7/87 z 9 marca 1988 r.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sytuacji taką cechą relewantną jest udział w egzaminie konkursowym na aplikację adwokacką określonego rocznika, zakładający podobny stopień wiedzy, konkurencji, tożsamość pytań egzaminacyjnych i kryteriów ich oceny. Takiego charakteru, który pozwala mówić o równości, nie ma natomiast porównanie egzaminów (pytań egzaminacyjnych) na aplikację adwokacką w kolejnych latach. To kandydaci na aplikantów zdający w jednym roku znajdują się w sytuacji podobnej i powinni być traktowani równo, konkurując w określonej grupie, odpowiadając na te same pytania oceniane według tego samego klucza odpowiedzi; jest oczywiste, że nie konkurują oni z kandydatami na aplikantów z kolejnych lat.

Skarżąca nie wykazała, by ograniczono jej dostęp do egzaminu, zastosowano odrębne zasady jego przeprowadzenia i kryteria oceny, a zatem należy uznać, że przynajmniej w jej przypadku egzamin konkursowy na aplikację adwokacką w 2008 r. spełnił przesłanki, które wynikają z konstytucyjnej zasady równości.

Zważywszy powyższe działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji i oddalił skargę.