Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 873/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 70 par. 6, art. 70 par. 8
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi L. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. L. J.

2. Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący:

2.1. W oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] wystawiony na podstawie decyzji z dnia [...] (nr [...]) Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: "organ pierwszej instancji") prowadził wobec P. L. J. (dalej: "skarżąca") postępowanie egzekucyjne z nieruchomości będącej w ½ jej współwłasnością.

2.2. W dniu 8 stycznia 2015r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za 1999r., objętego decyzją z [...]. Uzasadniając wniosek o umorzenie argumentowała, że organ pierwszej instancji zwrócił jej wyegzekwowane koszty egzekucyjne wraz z odsetkami z uwagi na ich przedawnienie z dniem 1 listopada 2007r. W ocenie skarżącej dochodzone zobowiązanie wygasło już 7 lat temu i toczące się postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone najpóźniej z datą wydania postanowienia o zwrocie tych kosztów tj. z datą [...]. Skarżąca, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. (sygn. akt SK 40/12), wskazała na niekonstytucyjność art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz.U. 2012, poz. 749. ze zm., dalej: "O.p." lub "Ordynacja podatkowa") i w tym kontekście zakwestionowała stanowisko organu egzekucyjnego o nieprzedawnianiu się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką. Ponadto podniosła, że zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki.

2.3. Organ pierwszej instancji, w dniu [...] wydał postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prezentując stanowisko o braku podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, kiedy dochodzona wobec skarżącej należność została w dniu 1 września 2003r. zabezpieczona wpisem hipoteki na nieruchomości, z której to właśnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

2.4. Skarżąca, pismem z dnia 18 marca 2015r. złożyła zażalenie na określone w pkt 2.3. uzasadnienia postanowienie, wnosząc o jego zmianę poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wygaśnięcie zobowiązań skarżącej na skutek ich przedawnienia. Skarżąca powtórzyła prezentowane wcześniej argumenty, w tym ten - w jej ocenie - najważniejszy, dotyczący niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p.

W opinii skarżącej zobowiązanie zabezpieczone hipoteką to takie zobowiązanie, które zostało zabezpieczone hipoteką w czasie trwania kontroli podatkowej, w oparciu o przepisy dotyczące postępowania zabezpieczającego zawarte w Dziale IV ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 1015 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), natomiast zobowiązanie skarżącej określone zostało decyzją z dnia 27 maja 2002r., a wpis hipoteki przymusowej został dokonany dopiero z datą 1 września 2003r. czyli po zakończeniu postępowania kontrolnego i nie w ramach postępowania zabezpieczającego.

Reasumując skarżąca stwierdziła, że w jej sprawie powinno się stosować normalne zasady przedawnienia określone w art. 70 O.p., co oznacza, że zobowiązanie objęte postępowaniem egzekucyjnym uległo przedawnieniu z dniem 31 października 2007r.

2.5. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej: "organ odwoławczy"), postanowieniem z dnia [...] (nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 1619, dalej: "k.p.a.") utrzymał postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] w mocy. Organ odwoławczy przywołał stan faktyczny sprawy, a mianowicie okoliczność zabezpieczenia dochodzonych wobec skarżącej zobowiązań podatkowych poprzez ustanowienie z dniu 1 marca 2003r., przed upływem okresu przedawnienia, hipoteki przymusowej na nieruchomości, z której wszczęto egzekucję – dokonując jej zajęcia zawiadomieniem z dnia 15 października 2014r. Odnosząc się do podstawowego zarzutu skarżącej, organ stwierdził, że art. 70 § 8 O.p. jest przepisem obowiązującym, mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, a wyrok TK z dnia 8 października 2013r. dotyczy art. 70 § 6 O.p., obowiązującego do końca 2002r.

Organ wyjaśnił, że gdyby przyjąć stanowisko skarżącej za prawidłowe, to jej zobowiązanie podatkowe, zgodnie z art. 70 § 1 O.p., przy uwzględnieniu przerwy biegu przedawnienia z powodu zastosowanego w dniu 29 października 2002r. środka egzekucyjnego - zajęcia wynagrodzenia za pracę, uległoby przedawnieniu z dniem 31 października 2007r.

Na poparcie zajętego stanowiska, organ powołał się na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych z dnia: 18 lutego 2014r., sygn. akt I SA/Gd 1306/13 i z 22 kwietnia 2015r., sygn. akt III SA/Łd 169/15.

3. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z dnia [...] i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...] oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 7 k.p.a – zasady praworządności materialnej rozumianej jako sprawiedliwe i celowe stosowanie normy prawnej, służące interesowi społecznemu i słusznemu interesowi obywateli,

- art. 80 w zbiegu z art. 107 § 3 k.p.a poprzez bezzasadne uznanie, że wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy zostały udowodnione i prawidłowo ocenione, podczas, gdy zarzuty skarżącej nie zostały rozpatrzone w całości jak i nie podlegały ocenie, co znalazło odzwierciedlenie w sporządzonym uzasadnieniu,

2) naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie zasadniczej normy prawnej wyrażonej w treści art . 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że niekonstytucyjność art. 70 § 8 O.p. trwa od momentu jego uchwalenia, tj. od stycznia 2003r., czyli istniała w dacie wpisu hipoteki na nieruchomości skarżącej, z której prowadzona jest egzekucja, a w konsekwencji dokonane - po upływie okresu przedawnienia - w dniu 15 października 2014r. zajęcie ½ udziału w nieruchomości skarżącej winno zostać uznane za nieważne i wyeliminowane z obrotu prawnego. W opinii skarżącej zobowiązanie objęte egzekucją z nieruchomości skarżącej uległo przedawnieniu, po upływie 5 lat – w dniu 15 października 2014r.

Na poparcie zarzutów, skarżąca powołała orzeczenia sądów administracyjnych.

4. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na tle sformułowanych zarzutów, zasadniczo, kwestią sporną jest, czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. (SK 40/12), dotyczące art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r., odnosi się również do art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 2003r.

Stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany przez skarżącą.

Na podstawie postanowienia z dnia [...] (dokument w aktach administracyjnych sprawy) Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. zwrócił skarżącej wyegzekwowane po dniu 1 listopada 2007 koszty egzekucyjne wraz z odsetkami, przyznając, że zostały pobrane nienależnie. Jednocześnie organ wskazał na dokonane dniu 1 września 2003r. zabezpieczenie zobowiązania podatkowego skarżącej poprzez wpis hipoteki na nieruchomości wywodząc z tego, że zobowiązanie to nie uległo przedawnieniu i zgodnie z art. 70 § 8 O.p może być nadal dochodzone, choć od dnia 1 listopada 2007r. jedynie z nieruchomości obciążonej hipoteką. Taka ocena prawna sytuacji skarżącej była powodem wszczęcia egzekucji z nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w C., przy ulicy [...], stanowiącej w ½ współwłasność skarżącej (zawiadomienie o zajęciu nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia 15 października 2014r. w aktach administracyjnych). Stanowisko to konsekwentnie prezentuje zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie.

Jako jedną z przyczyn wygaśnięcia zobowiązania podatkowego ustawodawca wskazał przedawnienie (art. 59 § 1 pkt 9 O.p.).

Wygaśniecie zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia oznacza, że po upływie terminu przedawnienia wierzyciel podatkowy nie może skutecznie domagać się od dłużnika podatkowego zachowania wynikającego z treści tego zobowiązania. Innymi słowy, mimo niezaspokojenia wierzyciela podatkowego stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa (Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Roman Hauser, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Ordynacja Podatkowa, Komentarz, Warszawa 2015, s. 395).

Instytucja przedawnienia zobowiązań podatkowych służy realizacji dwóch istotnych wartości konstytucyjnych. Pierwszą z nich jest konieczność zachowania równowagi budżetowej. Przedawnienie zobowiązań podatkowych działa bowiem dyscyplinująco na wierzyciela publicznego. Drugą wartością jest stabilizacja stosunków społecznych przez wygaszanie zadawnionych zobowiązań podatkowych. Nie ma zatem wątpliwości, że przedawnienie zobowiązań podatkowych, choć nie jest expressis verbis uregulowane w ustawie zasadniczej, znajduje oparcie w wartościach konstytucyjnie chronionych (tak NSA w wyroku z 21 stycznia 2015r., sygn. akt II FSK 1764/14).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 lipca 2012 r. (sygn. akt P 30/11) wskazał, że: "konieczność zachowania równowagi budżetowej nie usprawiedliwia wprowadzania do systemu prawnego pozornych instytucji prawnych. Skoro ustawodawca wprowadza instytucję przedawnienia zobowiązania podatkowego, to musi jednocześnie zapewnić obywatelowi możliwość realnego korzystania z niej w granicach ustawowo określonych. Przedawnienie zobowiązania podatkowego, aby nie było instytucją pozorną, musi również realizować stawiane mu cele, tj. dawać podatnikowi poczucie pewności co do braku ciążących na nim zobowiązań podatkowych i działać w sposób dyscyplinujący na wierzyciela podatkowego".

Jednym z zadań instytucji przedawnienia podatkowego jest stabilizacja stosunków społecznych przez wygaszanie z upływem czasu zadawnionych zobowiązań podatkowych. Niepewność podatnika co do stanu jego zobowiązań nie może trwać przez dziesięciolecia. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2012 r. (sygn. akt P 41/10), stabilizacja stosunków społecznych jest wartością konstytucyjną zakotwiczoną w zasadzie bezpieczeństwa prawnego, wywodzonej z art. 2 Konstytucji. Z kolei Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 czerwca 2011 r. (sygn. akt P 26/10) zwrócił uwagę na funkcjonowanie administracji podatkowej w kontekście długości trwania przedawnienia w prawie podatkowym, którego zbyt długi okres "nie zachęca organów do sprawnego podejmowania czynności sprawdzających i kontrolnych, zmierzających do wyegzekwowania należnych podatków".

W powoływanym przez skarżącą wyroku z dnia 8 października 2013r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zaakcentował przy tym, że skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych (por. art. 70 O.p.), to przy określaniu zasad działania tej instytucji (w szczególności tych o charakterze gwarancyjnym, takich jak długość terminu przedawnienia, zasady jego zawieszania, przerywania i wyłączania), powinien przestrzegać standardów konstytucyjnych (por. wyrok o sygn. P 30/11), zwłaszcza że Konstytucja zakłada powszechność i równość opodatkowania (por. art. 84 Konstytucji). Trybunał uznał, że w omawianym przypadku przysługujący ustawodawcy margines swobody ustalania rozwiązań z zakresu prawa daninowego został przekroczony (por. postanowienie o sygn. SK 23/06). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ustalone naruszenie zasady równości ochrony praw majątkowych podatników ma charakter kwalifikowany i niebudzący wątpliwości, co powoduje konieczność uznania niekonstytucyjności art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w badanym brzmieniu (por. postanowienie o sygn. SK 23/06), pomimo że brak przedawnienia zobowiązań podatkowych korzystnie przyczynia się do egzekwowania obowiązku płacenia podatków (por art. 84 Konstytucji).

Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów poddanego kontroli art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie:

- całkowicie wyłącza on przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych (w badanym stanie prawnym: zabezpieczonych hipoteką przymusową w czasie kontroli podatkowej), a równocześnie

- czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych).

Trybunał Konstytucyjny podtrzymał pogląd, że ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych. Zwrócił jednak uwagę, że granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zastrzegł przy tym wyraźnie, że warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie (a obecnie zawartych w art. 70 § 8 ordynacji podatkowej) na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa. Tego typu rozwiązania należy w świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza wyroków o sygn. P 30/11 i P 41/10, ocenić jako niedopuszczalne.

Trybunał wskazał również, że chociaż przepis art. 70 § 8 O.p. nie był formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie poddanej osądowi Trybunału), to w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku odnośnie do art. 70 § 6 O.p.

Odpowiednikiem art. 70 § 6 jest obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003r. art. 70 § 8 O.p., którego redakcja różni się od zakwestionowanego przez Trybunał art. 70 § 6 O.p. zasadniczo tym, że zawarta w nim norma prawna została rozszerzona o zastaw skarbowy.

Rozstrzygnięcia wymaga wobec tego kwestia, czy uzasadniona i możliwa jest odmowa zastosowania art. 70 § 8, skoro nie był on formalnie poddany kontroli konstytucyjnej i nadal obowiązuje.

W ocenie Sądu kontrola legalności zaskarżonego postanowienia powinna uwzględniać wykładnię art. 70 § O.p. w zgodzie z Konstytucją RP.

Skoro zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. był niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji, gdyż różnicował w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej, to stwierdzić należy – zresztą za jednoznacznie w tym zakresie zajętym przez Trybunał Konstytucyjny stanowiskiem – że powtórzenie uchylonej normy art. 70 § 6 O.p., od 1 stycznia 2003r. w ramach art. 70 § 8 O.p., powoduje, że przepis ten nie odpowiada powyższemu wzorcowi konstytucyjnemu.

Sąd w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w powołanym już wyroku z 21 stycznia 2015r., że wykładnia przepisu art. 70 § 8 O.p. – przy uwzględnieniu powyższych zastrzeżeń Trybunału co do zgodności art. 70 § 6 O.p. z art. 64 ust. 2 Konstytucji – nie może prowadzić do takiego rezultatu, iż w przypadku zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową na podstawie niekonstytucyjnej normy art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., zabezpieczenie to nie wywołuje żadnych skutków prawnych w zakresie biegu terminu przedawnienia, a w sytuacji zobowiązań podatkowych zabezpieczonych taką hipoteką na podstawie obowiązującej od 1 stycznia 2003r. analogicznej normy prawnej ujętej w ramach art. 70 § 8 O.p. – wywołany jest skutek w postaci nieprzedawniania się tych zobowiązań.

Taka wykładnia naruszałaby konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz zasadę sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, przez wprowadzenie zróżnicowanej sytuacji prawnej podatników (z przyczyny niezależnej od nich), w zależności od tego, czy podstawą prawną zabezpieczenia hipotecznego była norma ujęta w art. 70 § 6 O.p., czy w art. 70 § 8 tej ustawy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany na tle art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. przyjąć trzeba jako wskazówkę interpretacyjną w zakresie, w jakim Trybunał stwierdził, że w stosunku do art. 70 § 8 O.p. – "w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku" (por. wyrok NSA z dnia 16.09.2014 r. sygn. I FSK 317/14).

Choć stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., nie wyeliminowało formalnie z obrotu prawnego art. 70 § 8 O.p., to jednak – w świetle jednoznacznych motywów orzeczenia TK - uzasadnia uznanie przez Sąd art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej za niezgodnego z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Należy podkreślić, że analizowane zagadnienie konstytucyjności art. 70 § 8 O.p. było już rozstrzygane przez sądy administracyjne, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki: I FSK 918/14, I SA/Po 781/13, I SA/Łd 1123/13, I SA.Łd 200/13, I SA/Go 9/14 – dostępne, podobnie jak i pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (por. wskazane wyżej wyroki oraz wyroki NSA: II FSK 302/11, I FSK 36/13, I FSK 787/12 i wyroki WSA: I SA/Łd 1068/12, I SA/Łd 1390/12, I SA/Wr 967/12, I SA/GL 611/12).

Zauważyć przy tym należy, że wprawdzie Sąd związany jest, na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, przepisami ustaw i Konstytucji i w razie wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisu ustawy będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, powinien skierować do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne (art. 193 Konstytucji RP), to jednak obowiązek nie ma charakteru bezwzględnego. O braku konieczności kierowania pytań do Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, gdy Trybunał wypowiedział się już w przedmiocie konstytucyjności normy prawnej chociaż, związany granicami pytania prawnego odniósł się do mającej zastosowanie w sprawie regulacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, świadczą liczne wyroki sądów administracyjnych, w tym wymienione wyżej oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: I SA/Wr 801/13, I SA/Łd 1168/13, I SA/Łd 808/13.

Akceptując to stanowisko, tut. Sąd stwierdza, że brak jest w niniejszej sprawie podstaw do formułowania pytania w przedmiocie zgodności z Konstytucją przepisu art. 78 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r., a Sąd powinien dokonać prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, do czego jest uprawniony na mocy art. 8 Konstytucji (tak NSA w uchwale z dnia 16 października 2006r., sygn. akt I FPS 2/06).

Dla stwierdzenia niekonstytucyjności art. 70 § 6 O.p. przez Trybunał Konstytucyjny, z uwagi na jego niezgodność z art. 64 ust. 2 Konstytucji, pozostaje bez znaczenia, że orzeczenie Trybunału zapadło na tle sprawy dotyczącej postępowania zabezpieczającego w ramach kontroli podatkowej, podczas gdy ustanowienie hipoteki w przedmiotowej sprawie nastąpiło po przeprowadzeniu postępowania podatkowego. Niekonstytucyjność art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. została stwierdzona nie z uwagi na rodzaj postępowania, w ramach którego doszło do zabezpieczenia, poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, lecz z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. o których była już mowa w uzasadnieniu, a mianowicie tego, że przepis ten:

1. całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych (zabezpieczonych hipoteką przymusową), a równocześnie

2. czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych)

- co prowadzi do naruszenia zasady równości ochrony praw majątkowych podatników.

Odnosząc się do argumentów organu odwoławczego, że zgodnie z art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wprost umożliwia organowi prowadzenie egzekucji z nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową, należy poczynić trzy uwagi:

1) po pierwsze, zgodnie z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki w zakresie podatków, opłat i innych należności, do których stosuje się przepisy działu III O.p,

2) po drugie, wobec uznania przez Sąd art. 70 § 8 O.p. za niezgodnego z art. 64 ust. 2 Konstytucji, należy stwierdzić, że zobowiązanie podatkowe skarżącej zabezpieczone hipoteką przedawnia się na ogólnych zasadach określonych w art. 70 § 1 do § 7 O.p.; w przypadku zobowiązań podatkowych egzekwowanych w oparciu o u.p.e.a. wygaśnięcie takiego zobowiązania wskutek przedawnienia stanowi samoistną przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego niezależnie od tego czy zostało zabezpieczone hipoteką czy nie,

3) po trzecie, art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie reguluje kwestii

wygaśnięcia zobowiązań podatkowych lecz określa zakres odpowiedzialności za

przedawnione zobowiązania.

Sąd nie podziela poglądów zawartych w powołanych przez organ odwoławczy wyrokach sądów administracyjnych. Odnotować należy, że powołane przez organ odwoławczy orzeczenie WSA w Gdańsku z dnia 18 lutego 2014r. (sygn. akt I SA/Gd 1306/13) zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 21 stycznia 2015r. (sygn. akt II FSK 1764/14) właśnie z powodu braku uznania przez Sąd pierwszej instancji art. 70 § 8 O.p. za niezgodnego z Konstytucją.

Z powyższych względów uznać należy, że zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. w oparciu o niekonstytucyjny art. 70 § 8 O.p., a to z powodu nieuprawnionego przyjęcia przez organy podatkowe, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. nie odnosi się również do art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 2003r. W tym kontekście skarżąca trafnie podniosła zarzut niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy podatkowe zobowiązane będą do uwzględniania przyjętej przez Sąd wykładni art. 70 § 8 O.p., a w rezultacie również i tej oceny, że zobowiązanie podatkowe skarżącej, zabezpieczone hipotecznie podlega przedawnieniu na zasadach ogólnych określonych w art. 70 § 1 do § 7 O.p.

W związku z dokonaną prokonstytucyjną wykładnią art. 70 § 8 O.p., która skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne odnoszenie się szczegółowo do pozostałych zarzutów skargi, które w istocie rzeczy dotyczą tej samej materii – oparcia zaskarżonego postanowienia na art. 70 § 8 O.p.

W zakresie kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a i 205 p.p.s.a.