Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1101/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 75 par. 2, art.  136
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2014 roku sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2013 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Po. z dnia [...] 2013 roku nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), Prezydent Miasta P. orzekł o wymeldowaniu H. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. M.J. [...] w P.. Decyzję wydano po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego na żądanie "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P., właściciela kamienicy.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że H. K. opuściła trwale i dobrowolnie lokal nr 8 przy ul. M. J. [...] w P. i nie dokonała obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego, w którym już nie przebywa. Z gminnych zbiorów meldunkowych P. wynikało, że H. K. jest nadal zameldowana na pobyt stały w lokalu nr 8 przy ul. M. J. [...] w P. oraz nie jest zameldowana na pobyt czasowy ponad trzy miesiące w innym miejscu na terenie kraju. Korespondencja kierowana do strony na tenże adres została zwrócona do tut. Urzędu 18 czerwca 2013 r. z oznaczeniem "zwrot - nie podjęto w terminie". Dalszą korespondencję kierowano na adres do doręczeń podany przez córkę H. K. – p. K. K.

Po formalnym wszczęciu postępowania pismami z 23 maja 2013 r. wezwano w trybie art. 50 § 1 k.p.a. do złożenia osobistych zeznań w tut. Urzędzie w charakterze świadków lokatorki nieruchomości przy ul. M. J. [...] - M. S. i M. C.. 28 maja 2013 r. p. H. K. stawiła się Urzędzie i oświadczyła, że nie zgadza się na wymeldowanie z pobytu stałego w lokalu nr 8 przy ul. M. J. [...] w P.. Oświadczyła, że przebywa w ww. lokalu przez około 3-4 dni w miesiącu i wtedy też tam nocuje. Ma tak swoje rzeczy osobiste, ma swobodny dostęp do lokalu. W lokalu jest prąd, ale nie ma wody. Wodę przynoszą jej w baniakach sąsiedzi. Kiedy nie ma jej w lokalu, to pomieszkuje u różnych członków rodziny. O tym, że mieszka w ww. lokalu potwierdzą p. M. C., p. M. S. oraz p. H. R.. Wyjaśniła, że nie może przebywać nieustannie w ww. lokalu z uwagi na to, że jest starszą osobą wymagającą leczenia, a panujące w przedmiotowym lokalu warunki nie pozwalają na jej nieustanny pobyt tam. Nie ma innego miejsca pobytu, gdzie koncentrowałaby swoje życie osobiste. Teraz przebywa w ww. lokalu od soboty 25 maja i będzie tam do 31 maja 2013 r. Chociaż nie przebywa w ww. lokalu nieustannie, to nie zerwała z nim więzi i nie opuściła go trwale i dobrowolnie. Często udaje się także do szpitali oraz na rehabilitacje i także z tego powodu nie przebywa w przedmiotowym lokalu.

Pismem, które wpłynęło do urzędu 7 czerwca 2013 r. spółka z o,o. "A" poinformowała, że p. H. K. od wielu lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Lokal nie jest obecnie wynajmowany, stan lokalu nie jest spółce znany, spółka nie posiada do niego kluczy. Wobec p. H. K. orzeczono eksmisję z ww. lokalu ale nie podjęto jeszcze czynności komorniczych, Załączono kserokopię wypowiedzenia p. H. K. umowy najmu lokalu nr 8 przy ul. M. J. [...] z 14 kwietnia 2011 r. oraz kserokopię wyroku Sądu Rejonowego [...] w P. Wydział I Cywilny z 14 grudnia 2009 r. (sygn. akt [...]), w którym orzeczono m.in. w stosunku do p. H. K. aby opuściła, opróżniła i wydała właścicielowi lokal nr 8 przy ul. M. J. [...] w P.. W wyroku zaznaczono, że wstrzymuje się jego wykonanie do czasu złożenia ww. przez Miasto P. ofert zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ uznał, że H. K. opuściła trwale i dobrowolnie lokal nr 8 przy ul. M. J. [...] w P.. Wskazano, iż organ w toku postępowania przesłuchał w charakterze świadków p. M. C. i p. M. S., które zeznały, że lokal nr 8 przy ul. M. J. [...] w P. jest niezamieszkały - M. S. zeznała, że nie widziała H. K. od około 2 lat, a ww. pojawiła się ostatnio w kamienicy na około tydzień, po czym znów gdzieś wyjechała. M. C. także podała, że lokal nr 8 jest obecnie niezamieszkały - w lokalu tym kiedyś mieszkała H. K., ale ww. przez ostatnie półtora roku nie mieszkała w przedmiotowym lokalu, a pojawiła się tam ostatnio na tydzień i znowu go opuściła. Zdaniem organu zeznania świadków są wiarygodne. Z kolei świadek H. R. złożyła oświadczenie w którym podała, że nie widziała p. H. K. od około 3 lat, a ostatnio ww. przyszła do kamienicy przy ul. M. J. [...] w P. około 2 tygodnie temu, ale nie wie w jakim celu - nie zauważyła aby ktokolwiek mieszkał w lokalu nr 8 przy ul. M. J. [...] w P.. Wskazane zatem przez p. H. K. osoby, które miałyby zaświadczyć, że przebywa ona przez około 3-4 dni w miesiącu w przedmiotowym lokalu, nie potwierdziły tej sytuacji.

Zdaniem organu fakt posiadania rzeczy osobistych w przedmiotowym lokalu nie oznacza jednoznacznie, że strona koncentruje tam swoje życie osobiste. Takie stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zwrócono uwagę, że podczas oględzin lokalu potwierdzono, że nie jest do niego podłączona obecnie woda. Wątpliwym jest, że strona, która jak to podała jest osobą starszą i wymagającą leczenia, mogłaby koncentrować swoje życie osobiste w lokalu w którym nie ma bieżącej wody. Ponadto podczas oględzin stwierdzono, że w ww. lokalu nie ma środków spożywczych, a lodówka jest odłączona od prądu, co także wskazuje na to, że lokal ten nie stanowi dla nikogo miejsca koncentrowania swojego życia osobistego. Uznano, ze nie sposób przyjąć, aby krótkotrwałe pobyty w lokalu kilka razy w tygodniu podpadały pod pojęcie zamieszkiwania. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych uznano, że sporadyczne wizyty w określonym lokalu nie spełniają jednak wymogów pobytu stałego (wyroki WSA we Wrocławiu z 13 stycznia 2009 r.: II SA/Wr 272/08 oraz WSA w Gliwicach z dnia 29.10.2008r., sygn. akt II SA/G1 580/08). Zdaniem organu okoliczność leczenia się w pobliskiej poradni lekarza rodzinnego nie przesądza o koncentrowaniu swojego życia osobistego pod tym adresem. H. K. faktycznie może i leczy się w pobliżu miejsca zameldowania, jak i od czasu do czasu przychodzi do przedmiotowego lokalu, jednakże ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że nie koncentruje tam swojego życia osobistego co przemawia za wydaniem nin. decyzji. Wskazano, że mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywającej tam osoby, gdy stanowi dla niej wyłączne centrum życiowe, a więc lokal, w którym koncentrują się jej codzienne sprawy, gdzie ta osoba przebywa, wypoczywa, prowadzi gospodarstwo domowe i gdzie można ją zastać np. w domu, na korytarzu lub przed domem, bądź doręczyć jej korespondencję. Lokal nr 8 przy ul. M. J. [...] w P. nie jest zatem miejscem stałego pobytu dla p. H. K.. Wskazano, iż w stosunku do p. H. K. orzeczono eksmisję z przedmiotowego lokalu z przyznaniem jej uprawnienia do lokalu socjalnego (wyrok Sądu Rejonowego [...]w P. Wydział I Cywilny z 14 grudnia 2009r. sygn. akt [...]), jednakże w ocenie tut. organu p. H. K. opuściła już fizycznie przedmiotowy lokal.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdy nastąpiło opuszczenie - czyli faktyczne zerwanie więzi z miejscem zameldowania na pobyt stały bądź czasowy, zachodzą przesłanki określone w art. 15 ust. 1 wymienionej ustawy, uzasadniające wykonanie obowiązku meldunkowego określonego w art. 4 pkt 2 ustawy. Kończąc organ wskazał, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy.

H. K. złożyła odwołanie od decyzji o wymeldowaniu, nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem. Podniosła, ze organ jest niespójny w interpretacji pojęć adresu stałego zamieszkania, zamiar stałego pobytu, aktualne miejsce pobytu, miejsca czasowego zamieszkania, adresu dla korespondencji. Podniosła, że z uwagi na sytuację osobista i zdrowotną często zmienia miejsca pobytu, co nie jest akceptowane przez organy władzy i ogranicza jej wolność osobistą. Podniosła, ze w świetle wyroku eksmisyjnego zamieszkiwała i nadal zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu w przedmiotowym lokalu. W czasie pogorszenia zdrowia wyjechała na leczenie. Organ błędnie przyjął, że mieszkanie opuściła i to trwale. Obawia się o swoje życie i zdrowie, a sąsiedzi nie zawiadomili policji, gdy włamano się do mieszkania. Wyjaśniła, że od lat nie utrzymuje kontaktów sąsiedzkich, nie odbiera korespondencji i nie wpuszcza nikogo do domu. Odwołująca podniosła, że nie użytkuje pomieszczeń od strony podwórka, zatem z zewnątrz nie można stwierdzić, czy ktoś w mieszkaniu przebywa, w konsekwencji zeznania świadków nie zasługują na uwzględnienie. Ponadto, podczas oględzin nie sprawdzono czwartego pokoju, tak więc nie ustalono czy ktoś w nim przebywa. Decyzja o wymeldowaniu została oparta na tym, iż w lokalu nie przebywa w sposób ciągły, jednak te poczynania nie są ani dobrowolne ani trwale.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...] Wojewoda Wielkopolski, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 237, dalej kpa) oraz art. 15 ust 2 ww. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r. w przedmiocie wymeldowania H. K. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego nr 8 położonego w P. przy ul. M. J. [...].

Organ odwoławczy podzielił ustalenia (wymienione dowody) wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji i jego wnioski prawne. Strona nie mieszka w sposób stały w przedmiotowym lokalu - fakt ten został potwierdzony w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu wyjaśniającym, i na podstawie zebranych dowodów. Wskazano, iż zebrane dowody potwierdziły fakt opuszczenia spornego lokalu. Wojewoda wyjaśnił, iż mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe a wiec lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe - takim miejscem dla zainteresowanej nie jest przedmiotowy lokal, w którym przynajmniej od 2011 r. nie mieszka w sposób stały, nie jest on jej codziennym centrum życiowym, co potwierdziło przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające. Wniesione odwołanie nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, ponieważ zainteresowana nie mieszka w spornym lokalu, opuściła lokal i nie wniosła żadnych nowych dowodów świadczących np. o powrocie do lokalu i przebywania w nim w sposób stały. Fakt pozostawienia w lokalu swoich rzeczy czy innych ruchomości, nie prowadzi do wniosku, że przesłanka opuszczenia lokalu nie została spełniona. Jeżeli bowiem przez faktyczne zamieszkiwanie w danym lokalu rozumie się koncentrowanie tam swoich spraw życiowych, to pozostawienie w tym lokalu rzeczy bez spełniania w nim podstawowych funkcji związanych z bytowaniem nie może prowadzić do odmiennego wniosku niż ten, że nastąpiło faktyczne opuszczenie mieszkania. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa dla oceny charakteru opuszczenia lokalu, mniejsze znaczenie mają twierdzenia osoby zainteresowanej strony postępowania, istotniejsze są dające się obiektywnie stwierdzić okoliczności np. faktyczna realizacja woli przebywania w danym lokalu - strona w ogóle nie realizuje jej, bo od dłuższego czasu nie przebywa w tym lokalu, co wynika ze zgromadzonych dowodów.

Strona ma orzeczoną eksmisję z przedmiotowego lokalu, została więc pozbawiona prawa przebywania w tym lokalu, który sama opuściła i nie dopełniła obowiązku meldunkowego, w związku z tym powstała fikcja meldunkowa. Eksmisja orzeczona przez sąd prawomocnym wyrokiem (jak w niniejszym przypadku) jest zawsze utratą nabytych wcześniej praw tj. np. tytułu umowy najmu lokalu i prawa przebywania w nim. Sąd jedynie na pewien czas wstrzymał (poprzez wstrzymanie eksmisji nie nabywa się żadnego prawa tylko możliwość jak gdyby przyzwolenie dalszego pobytu do czasu nabycia lokalu socjalnego) działanie komornika w kwestii wykonania eksmisji do czasu aż zainteresowana otrzyma lokal socjalny ale nie uczynił tego z myślą, że poszukiwanie lokalu socjalnego w gminie może trwać latami lub w nieskończoność. Należy przypomnieć, że wyrok eksmisyjny zapadł w 2009 r. a czy zainteresowana poczyniła jakiekolwiek działania w kwestii otrzymania lokalu socjalnego aby zapewnić sobie bezpieczne centrum życiowe. Istniejący w niniejszej sprawie prawomocny wyrok eksmisji stosownie do art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skoro zainteresowana od pewnego czasu nie mieszka w spornym lokalu w sposób stały, co wynika ze zgromadzonych dowodów, powinna wymeldować się z tego lokalu zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego - cyt. ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych - czego nie dopełniła. Wykonanie obowiązku meldunkowego służy wyłącznie celom ewidencji ludności, nie rodzi żadnych praw do lokalu i ma na celu stwierdzenie faktu rzeczywistego pobytu osób pod wskazanym adresem. Dlatego w sytuacji, gdy strona nie mieszka w tym lokalu w sposób stały, to winna być wymeldowana.

H. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze powtórzono argumentację z odwołania od decyzji organu I instancji.

Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 4 marca 2014 r. skarżąca H. K. wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z akt sprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym w P. z powództwa A. J. przeciwko Miastu P. o nie dostarczenie lokali socjalnych, między innymi dla K. i H. K., jak również o powołanie A. J. będącej do marca 2013 r. właścicielką kamienicy w której zajmowany przez skarżącą lokal jest położony, na okoliczność do kiedy skarżąca mieszkała w tym lokalu.

Postanowieniem wydanym na rozprawie, przeprowadzonej w dniu 14 maja 2014 r., Sąd wnioski dowodowe oddalił.

Uczestniczący w rozprawie pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy, poparł skargę rezygnując zarazem z żądania przyznania mu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r., którą orzeczono o wymeldowaniu H. K. z pobytu stałego w lokalu nr 8 przy ul. M. J. [...] w P..

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie o wymeldowanie jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, jeżeli opuściła ona miejsce pobytu stałego na okres przekraczający trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnośnie do pojęcia "opuszczenia" przez osobę miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące jako przesłanki ustawowej, przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie określa dodatkowych uwarunkowań dotyczących sposobu opuszczenia lokalu, a w szczególności nie określa też przyczyn opuszczenia. Ugruntowany jest jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), prezentowane jest jednolite stanowisko, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969). W orzeczeniu tym podkreślono, że stanowiące hipotezę omawianego przepisu "opuszczenie miejsca pobytu stałego" nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego (czasowego). Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. W świetle powyższej regulacji prawnej, badając zasadność wniosku o wymeldowanie ustalenia wymaga, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła, w takim właśnie znaczeniu, miejsce pobytu stałego.

Rezygnacja z przebywania w określonym miejscu może nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie oświadczenia woli, oraz w sposób dorozumiany, przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w dotychczasowym miejscu, gdzie koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Niewątpliwie zatem każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i zachowaniem danego podmiotu po opuszczeniu lokalu.

Badając, w jakich okolicznościach doszło do faktycznego opuszczenia lokalu, organy orzekające w przedmiocie wymeldowania powinny ustalić łączne wystąpienie tych dwóch przesłanek, a zatem trwałości i dobrowolności. Badanie dobrowolności, a zatem zamiaru opuszczenia miejsca zameldowania, nie może przy tym opierać się tylko na oświadczeniach zainteresowanych, lecz na stwierdzeniu, że oświadczenia te znajdują potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych, takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, czy obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu.

Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego pod wskazanym w decyzji adresem. Rozpatrujące sprawę organy administracji nie zgromadziły bowiem wystarczającego dla podjęcia rozstrzygnięcia materiału dowodowego, pozwalającego ocenić, czy opuszczenie lokalu miało w przypadku skarżącej charakter dobrowolny i stały. W konsekwencji, przeprowadzona przez organy ocena materiału dowodowego, aczkolwiek spójna i logiczna w zakresie odnoszącym się do opuszczenia lokalu, okazała się niewystarczającą do załatwienia sprawy w ramach której należy ustalić, czy opuszczenie lokalu ma charakter dobrowolny i stały, a strona centrum swoich spraw życiowych koncentruje w innym miejscu.

W niniejszym postępowaniu bezspornym jest, że w stosunku do skarżącej H. K. wyrokiem Sądu Rejonowego [...]w P. Wydział I Cywilny z 14 grudnia 2009r. sygn. akt [...] orzeczono eksmisję z przedmiotowego lokalu, z przyznaniem jej uprawnienia do lokalu socjalnego i na dzień wydania zaskarżonej decyzji oraz na dzień wniesienia skargi Miasto P. nie wywiązało się z obowiązku zapewnienia skarżącej lokalu socjalnego, choć od powyższego wyroku upłynęły trzy lata. Z akt sprawy wynika, że do eksmisji doszło wobec powstałego zadłużenia z tytułu nieuiszczania czynszu. Poza skarżącą w lokalu zamieszkiwała również jej córka K. K. oraz jej małoletnie dzieci - W. i J., w stosunku do których ww. wyrokiem sądu cywilnego również orzeczono eksmisję (k.20). K. K. wymeldowała się. W stosunku do jej małoletnich córek wydano odrębną decyzję o wymeldowaniu, co Sądowi wiadomym jest z urzędu. K. K. działając w imieniu małoletnich dzieci, wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję o ich wymeldowaniu, którą to skargę wyrokiem z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1102/13 tut. Sąd oddalił (dostępne na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego w:: Baza orzeczeń).

Wydając decyzje o wymeldowaniu organ I instancji oparł się na stanie lokalu oraz na zeznaniach świadków – mieszkańców tej kamienicy, wywodząc na ich podstawie, że skarżąca trwale opuściła lokal i nie koncentruje w nim centrum swoich spraw życiowych. W ocenie Sądu zarówno stan lokalu, jak i zeznania świadków nie pozwalają wyprowadzać tak daleko idących wniosków. O ile świadkowie M. C., M. S. i H. R. argumentowali, że od dłuższego czasu (1,5 roku, 2 lata) skarżącej nie widują, a lokal jest niezamieszkały, to z oświadczeń podpisanych przez K. P. (k. 25) oraz R. P. (k. 18) wynika, że widują skarżącą na nieruchomości, przynajmniej raz w miesiącu. Organ I instancji nie przeprowadził dowodu z przesłuchania tych osób. Podkreślenia wymaga, że oświadczenia nie stanowią dokumentów mogących przyczynić się do wyjaśnienia występujących w sprawie wątpliwości. Istotne natomiast znaczenie miałoby przesłuchanie osób składających oświadczenia pisemne jako świadków. Przeprowadzenie tego dowodu dopuszczalne jest natomiast jedynie przed organem administracji, zgodnie z przepisami k.p.a., regulującymi kwestię postępowania dowodowego. "Oświadczenie" może być odebrane przez organ od strony postępowania, w warunkach określonych w § 2 art. 75 k.p.a. Zasada bezpośredniego przesłuchania świadka ma istotne znaczenie przy ocenie wiarygodności jego zeznań. Tylko po bezpośrednim przesłuchaniu świadka jego zeznania mogą być uznane za niewiarygodne. W rozpatrywanym przypadku tego nie uczyniono, czym naruszono przepisy postępowania. Z kolei oceniając zeznania świadków organ I instancji argumentował, iż M. C. oraz M. S. w wywarzony sposób prezentowały odtwarzane fakty, logicznie wiążąc określone zdarzenia. Zdaniem Sądu ocena ta jest dowolna bowiem spisane protokoły z przesłuchań i zawarte w nim treści nie pozwalają na tak daleko idące wnioski, niewątpliwie mające w zamierzeniu uwiarygodnienie zeznań tych świadków.

Skarżąca zarazem konsekwentnie wywodzi, że lokalu nr 8 w kamienicy przy ul. M. J. [...] nie opuściła, ma do niego dostęp i z tym lokalem wiąże centrum swoich spraw życiowych. Wskazała, iż w lokalu jest prąd, są w nim jej meble, sprzęt AGD i rzeczy osobiste. Podała również, że lokal jest pozbawiony bieżącej wody. Twierdzenia te potwierdza stan lokalu ustalony w trakcie oględzin, przeprowadzonych w ramach postępowania w dniu 10 lipca 2013 r. W tych okolicznościach, w opinii Sądu, wyjaśnienie, czy skarżąca opuściła lokal w sposób trwały, wymaga dokonania ustaleń na okoliczność jej pobytu w innych miejscach. W aktach sprawy widnieją dwa adresy, wskazane przez córkę skarżącej, gdzie strona przebywała oraz obecnie przebywa (S., ul. [...] 32, P., Z. 62/3). Rzeczą organu było więc ustalenie nazwisk osób, u których skarżąca gości, a następnie przeprowadzenie dowodu na okoliczność ustalenia jaki charakter ma pobyt skarżącej pod tymi adresami. W celi weryfikacji takich zeznań organ może przeprowadzać dalsze dowody, chociażby w drodze przesłuchania jako świadków sąsiadów tychże lokali.

Wskazać w tym miejscu należy, iż o ile skarżąca H. K. ma dostęp do lokalu, to lokal ten jest pozbawiony bieżącej wody. Brak dostępu do bieżącej wody niewątpliwie stanowi okoliczność uniemożliwiająca funkcjonowanie w takim lokalu starszej i schorowanej osobie, nie mającej wsparcia w mieszkającej w pobliżu rodzinie. Okoliczność ta, w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie została należycie oceniona przez prowadzące sprawę organy, które z faktu pozbawienia lokalu bieżącej wody wywodzą jedynie, że taki lokal nie może być w sposób stały zamieszkany. Tymczasem brak bieżącej wody w lokalu mieszkalnym w pierwszej kolejności oceniać należy w aspekcie dobrowolności jego opuszczenia, czego w tym przypadku nie uczyniono. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż gdyby strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, np. wobec wymiany zamków w drzwiach, wtedy nie można takiej okoliczności uznać za dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02; LEX nr 159183, z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179, z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415).

W toku postępowania skarżąca argumentowała, że stan jej zdrowia oraz wiek sprawiają, że wymaga leczenia oraz rehabilitacji, musi również korzystać z pomocy osób trzecich, a trwający proces nie pozwala na przebywanie w lokalu opiekuna, często przebywa u rodziny. Zarazem leczy się w poradni lekarza rodzinnego w pobliżu lokalu, i z racji wizyt w przychodni przebywa w przedmiotowym lokalu. W ocenie Sądu ta ostatnia okoliczność powinna zostać weryfikowana. Zważywszy na wiek skarżącej (z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą ur. w 1930 r.) i wskazywany przez nią stan zdrowia Sąd widzi również potrzebę przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w ramach którego możliwe będzie zweryfikowanie twierdzeń skarżącej poprzez ustalenie częstotliwości wizyt w przychodni. Skarżąca przedłożyła organowi I instancji Zaświadczenie lekarskie z dnia 9 lipca 2013 r. (k.38), z którego wynika, ze leczy się od 1974 r. w Poradni Lekarza Rodzinnego przy ul. S. [...] w P., lecz w zaświadczeniu brak informacji o częstotliwości wizyt. Tymczasem uzyskanie takiego dowodu pozwoliłyby ocenić, czy i jak często skarżąca, chociażby z racji wizyt w poradni, przebywa w lokalu.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z powołanego przepisu wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Pominięcie ustalenia faktu mającego znaczenie dla sprawy stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1. W orzecznictwie podkreśla się, że zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Ocena dowodów powinna być, zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a., oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Ocena dowodów musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny i powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Naruszenie wymienionych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (B. Adamiak, J. Borkowski: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.", wyd. C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 333). Obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego ciąży zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Należy podkreślić, że stosownie do przepisu art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, ma bowiem obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy zgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie rozpoznały i nie rozstrzygnęły sprawy administracyjnej zgodnie z regułami wynikającymi z omówionych przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a., w szczególności nie dążyły do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r.

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ww. ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zobowiązany jest przeprowadzić uzupełniające postepowanie dowodowe w zakresie wskazanym przez Sąd, a następnie przeprowadzić analizę całości materiału dowodowego, mając również na uwadze słuszny interes strony.