Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 770/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 pkt 12
journal: Dz.U. 2017 poz 1785
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jedn.
article: art. 66 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 40
law: Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych.
article: art. 41 ust. 1, art. 41 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1419
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1996 nr 85 poz 390
law: Ustawa z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych - t. jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] [...]. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2018 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. [...] z dnia [...]. nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2018; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100,00 zł ( sto złotych [...] ) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z 12 stycznia 2018 r., nr [...] ustalił X. X. (dalej: "skarżący") wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018 r. na kwotę 135,00 zł. Za podstawę opodatkowania podatkiem od nieruchomości przyjął następujące dane:

– budynki pozostałe – altany o wysokości w świetle pomiędzy 1,4 a 2,2 m o pow. 5 m2 oraz

– budynki pozostałe – altany o wysokości w świetle większej niż 2,2 m o pow. 20 m2.

Za podstawę opodatkowania podatkiem rolnym przyjęto grunty orne klasy IV o pow. 0,0412 ha fizycznego.

Od wymienionej na wstępie decyzji skarżący wniósł odwołanie w uzasadnieniu którego przedstawił, że od 2009 r. toczą się postępowania podatkowe w sprawie zasadności obowiązku płacenia podatku od nieruchomości od altany na ogródku działkowym. Nakazy płatnicze oraz decyzje Samorządowego Kolegium odwoławczego w P. są uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ( 15 wyroków za lata 2009-2016). Skarżący stwierdza, że do 2008 r. działka i altana (zbudowana w latach 1992/1993) była gruntem rolnym, stan ten jest aktualny również po wskazanej dacie. Organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu oraz nie umożliwił wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów. Ponadto, opodatkowany ogródek 16 stycznia 2017 r. stał się formalnie ogrodem rodzinnym, wobec czego altana korzysta ze zwolnienia na mocy art. 7 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. 2017 poz. 1785 ze zm. – dalej: "u.p.o.l.").

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z 31 lipca 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy wymienioną na wstępie decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego dotyczy nieruchomości położonej na terenie ogródków działkowych w Z. (Nadleśnictwo [...]). Decyzją Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] z 09 kwietnia 2008 r., nr [...] ogrodom działkowym nadano nazwę "Ogródki Działkowe Lasów Państwowych Z." oraz wprowadzono Regulamin Ogródków Działkowych Lasów Państwowych w Z.. Nadleśnictwo [...] na podstawie indywidualnych umów dzierżawy zawartych na czas nieokreślony udostępnia teren, na którym urządzono ogródki działkowe. Umowy te zostały zawarte na podstawie art. 39 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2129). Poza tym organ pierwszej instancji zasadnie ustalił, że budynek altany jest budynkiem pozostałym, gdyż nie służy działalności leśnej lub rybackiej, nie jest położony na gruntach gospodarstw rolnych i nie jest zajęty na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej.

W ocenie Kolegium brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że użytkowana przez skarżącego działka jest rodzinnym ogrodem działkowym w rozumieniu ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2176 ze zm. dalej: "u.r.o.d."). Nie podzieliło również zarzutów naruszenia zasady czynnego udziału w postępowaniu wskazując na postanowienia art. 165 § 5 pkt 1 oraz art. 200 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. – dalej: "O.p.").

Skarżący wyjaśnił sądowi w skardze na wskazaną powyżej decyzję Kolegium , że opodatkowany ogródek stał się 16 stycznia 2017 r. formalnie ogrodem rodzinnym z uwagi na powstanie Stowarzyszenia Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]".

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Rozstrzygnięcie sporu wymagało udzielenia odpowiedzi na pytanie czy organy podatkowe zasadnie nie zastosowały w stosunku do posiadanego przez skarżącego ogródka działkowego zwolnienia z art. 7 ust. 1 pkt 12 u.p.o.l. Zgodnie z tym przepisem , zwalnia się od podatku od nieruchomości: położone na terenie rodzinnego ogrodu działkowego: grunty, altany działkowe i obiekty gospodarcze o powierzchni zabudowy do 35 m2 oraz budynki stanowiące infrastrukturę ogrodową, w rozumieniu ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2176), z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej.

Definicja rodzinnego ogrodu działkowego została zawarta w art. 2 pkt 5 u.r.o.d. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinnym ogrodzie działkowym - należy przez to rozumieć wydzielony obszar lub obszary przeznaczone na cele rodzinnych ogrodów działkowych, składające się z działek i terenu ogólnego, służące do wspólnego korzystania przez działkowców, wyposażone w infrastrukturę ogrodową. Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że sporny grunt będący zdaniem skarżącego rodzinnym ogrodem działkowym został mu oddany w dzierżawę na podstawie art. 39 ustawy o lasach. Zgodnie z tym przepisem, lasy, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a oraz pkt 2, pozostające w zarządzie Lasów Państwowych, mogą być za zgodą dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych wydzierżawione przez nadleśniczego, z zachowaniem celów i zadań gospodarki leśnej określonych w planie urządzenia lasu. Inne nieruchomości, o których mowa w art. 4 ust. 3, pozostające w zarządzie Lasów Państwowych mogą być wydzierżawiane i wynajmowane przez nadleśniczego za zgodą dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych.

W opinii sądu treść przytoczonych ostatnio przepisów nie pozwala na przyjęcie twierdzenia, że grunt wydzierżawiony skarżącemu (i wielu innym uprawnionym beneficjentom) na podstawie art. 39 ustawy o lasach nie może odpowiadać definicji rodzinnego ogrodu działkowego z art. 2 pkt 5 u.r.o.d. Wydzielony obszar to poszczególne działki ( w ilości [...]) i teren ogólny , służący do wspólnego korzystania przez działkowców, wyposażony w infrastrukturę ogrodową. Od daty powstania ogrodami zarządzają ich użytkownicy ( w tym skarżący) według regulaminowych zasad organizacyjnych poprzez walne zebranie użytkowników, zarząd, komisję rewizyjną, komisję rozjemczą. Ogrody te od innych ogrodów działkowych w istocie odróżniały się jedynie samodzielnością wynikająca z nieprzystąpienia w charakterze członka do Krajowego Związku Działkowców, która to okoliczność nie daje podstaw do negowania tego, że są to jednak pracownicze ogrody działkowe.

Zdaniem sądu zasadność powyższego rozumowania potwierdza wykładnia historyczna przepisów dotyczących rodzinnych ogrodów działkowych. W stanie prawnym obowiązującym przed uchwaleniem u.r.o.d. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 lipca 2012 r., K 8/10 [dostępne: ipo.trybunal.gov.pl] wskazał , że brak jest odrębnej ustawy regulującej funkcjonowanie innych, niż będących we władaniu Polskiego Związku Działkowców ogrodów działkowych. Oznacza to, w połączeniu z innymi przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. nr 169, poz. 1419 ze zm.) regulującymi m.in. uzyskiwanie gruntów pod rodzinne ogrody działkowe przez Polski Związek Działkowców, że tworzenie takich ogrodów jest co najmniej bardzo utrudnione.

Zgodnie z przepisami powołanej ostatnio ustawy, rodzinne ogrody działkowe - i tylko one, a nie inne formy ogrodnictwa działkowego, które hipotetycznie mogłyby powstawać w Polsce - podlegają szczególnej ochronie prawnej (pkt 10.4). Mając na uwadze ten fragment rozważań Trybunału sąd stwierdza, że na gruncie stanu prawnego sprzed uchwalenia u.r.o.d. tworzenie rodzinnych ogródków działkowych poza strukturami Polskiego Związku Działkowców nie było niemożliwe. Obecnie dopuszczalną formą organizacyjną zrzeszania się działkowców mogą być stowarzyszenia działkowców, pozbawione wyłączności, takiej, jaka przysługiwała Polskiemu Związkowi Działkowców. Skarżący od 16 stycznia 2017 r. zmierza do zrzeszenia się wraz pozostałymi posiadaczami działek w stowarzyszenia działkowców, o nazwie Stowarzyszenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" w Z. nr KRS [...] , mającego działać poza strukturą Polskiego Związku Działkowców.

Zadaniem sądu okoliczności opisane przez Nadleśnictwo [...] w piśmie z 09 października 2017 r. powinny być poczytywane jako potwierdzające faktyczne utworzenie rodzinnego ogrodu działkowego aczkolwiek pozostającego poza strukturami Polskiego Związku Działkowców. Trafność powyższego rozumowania znajduje potwierdzenie we wnioskach zawartych także w powołanym wyroku Trybunału precyzujących między innymi obszar swobody regulacyjnej Sejmu zaistniały na skutek wydania tego orzeczenia. Trybunał wskazał, że dopuszczalne konstytucyjnie jest ustalenie w nowej ustawie, że grunty przeznaczone na ogrody działkowe mogą być dzierżawione od gmin lub Skarbu Państwa (ewentualnie oddawane w użytkowanie lub użytkowanie wieczyste) bezpośrednio przez działkowców, albo przez stowarzyszenia działkowców. Ustawodawca nie może natomiast wprowadzać ani prawnego, ani faktycznego monopolu jednej organizacji zrzeszającej działkowców (pkt 17.5). W tym kontekście sąd zauważa, że jak trafnie zauważyło Kolegium zawarta przez skarżącego umowa dzierżawy ogródka działkowego z 02 stycznia 2009 r. jest nadal obowiązująca.

Sąd również wskazuje, że jak dostrzegł to Trybunał, istotnym problemem, z którym będzie musiał się zmierzyć ustawodawca, jest ustalenie, jak nowa ustawa przekształci dotychczasowe stosunki prawne, zaistniałe pod rządami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych albo jeszcze wcześniej pod rządami poprzednich ustaw regulujących kwestię ogrodnictwa działkowego w Polsce. Należy pamiętać, że ochroną prawną objęci muszą być sami działkowcy, którzy w dobrej wierze, niekiedy od wielu lat, a nawet kilku pokoleń użytkują (w rozumieniu art. 14 ust. 1 lub art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych) przyznane im działki w funkcjonujących rodzinnych ogrodach działkowych (pkt 17.6). W tym zakresie istotną wymowę mają poniższe przepisy przejściowe następujących ustaw:

- art. 66 pkt 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 40 ze zm.), zgodnie z którym z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy rodzinne ogrody działkowe, w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, stają się rodzinnymi ogrodami działkowymi w rozumieniu niniejszej ustawy;

- art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1419 ze zm.), zgodnie z którym pracownicze ogrody działkowe istniejące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stają się rodzinnymi ogrodami działkowymi w jej rozumieniu (ust.1). Pracownicze ogrody działkowe o nieuregulowanym stanie prawnym, a zarejestrowane w rejestrze pracowniczych ogrodów działkowych prowadzonym na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych stają się rodzinnymi ogrodami działkowymi w rozumieniu niniejszej ustawy (ust. 2); oraz

- art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (t.j. - Dz. U. z 1996 r., Nr 85, poz. 390 ze zm.) w brzmieniu przed dniem 21 września 2005 r., zgodnie z którym miejskie i przyzakładowe pracownicze ogrody działkowe istniejące w dniu wejścia w życie ustawy stają się pracowniczymi ogrodami działkowymi w jej rozumieniu.

Wymienione ustawy jednoznacznie uwzględniały stan faktyczny (" istniejące w dniu wejścia w życie ustawy") uznając ogrody za pracownicze ogrody działkowe, aczkolwiek "zgarniały" je pod władanie Polskiego Związku Działkowców.

Konkludując rozważania w powyższym zakresie sąd stwierdza , że zaskarżona decyzja jak również poprzedzającą ją decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organu będzie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni prawa materialnego w świetle, której dysponowanie ogródkiem działkowym na podstawie umowy zawartej na podstawie art. 39 ustawy o lasach jak i fakt nieprzynależenia ogrodu do Polskiego Związku Działkowców nie wykluczyło uznania ogródka za rodzinny ogródek działkowy w rozumieniu art. 2 pkt 5 u.r.o.d. Skarżący jest posiadaczem działki nr [...] w utworzonym w 1983r. i działającym pracowniczym/rodzinnym ogrodzie działkowym pozostającym nadal poza strukturami Polskiego Związku Działkowców. Organy podatkowe, wobec skarżącego posiadającego ogródek działkowy zastosują więc zwolnienie podatkowe z art. 7 ust. 1 pkt 12 u.p.o.l.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w pkt I. sentencji. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania sądowego składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.