Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 998/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33(1) ust. 3, art. 33(9) ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. W. kwotę 457(czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. W. (dalej zwana Skarżącą) wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] i uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że uzyskała z testu egzaminacyjnego 189 punktów, wobec czego otrzymała negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

W odwołaniu złożonym od ww. uchwały Skarżąca wniosła o jej uchylenie i uznanie, że z egzaminu uzyskała wynik pozytywny. Zakwestionowała pytania o nr 221, 139 i 97 zarzucając ich wadliwe sformułowanie uniemożliwiające udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.) w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji), po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżona uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że egzamin, którego Skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Z jego przebiegu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej i z jego treści wynika, iż z egzaminu testowego uzyskała 189 punktów. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Odniósł się do zarzutów Skarżącej dotyczących zakwestionowanych przez niego pytań egzaminacyjnych, nie podzielając argumentów, które miałyby świadczyć o ich wadliwości.

Ustalił, iż kwestionowane pytania to:

Pytanie nr 221:

"Zgodnie z Traktatem Ustanawiającym Wspólnotę Europejską, Trybunał Sprawiedliwości jest wspomagany przez:

A. ośmiu rzeczników generalnych,

B. dziesięciu rzeczników generalnych,

C. dwunastu rzeczników generalnych."

Skarżąca wskazała jako poprawną odpowiedź "B", gdy prawidłowa odpowiedź według klucza odpowiedzi to "A" oparta na art. 222 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz.U.UE.C z 2006 Nr 321E str 1 z 29 grudnia 2006 r. tekst skonsolidowany), zgodnie z którym "Trybunał Sprawiedliwości jest wspomagany przez ośmiu rzeczników generalnych. Jeżeli Trybunał Sprawiedliwości tego zażąda, Rada, stanowiąc jednomyślnie, może zwiększyć liczbę rzeczników generalnych".

Zdaniem Skarżącej, zgodnie z powyższym przepisem, Trybunał Sprawiedliwości może być wspomagany przez większą liczbę rzeczników generalnych, a zatem każda odpowiedź na to pytanie może być prawidłowa.

Organ podkreślił, że istota pytania sprowadzała się do ogólnej zasady wyrażonej w zdaniu pierwszym art. 222 Traktatu, że "Trybunał Sprawiedliwości jest wspomagany przez ośmiu rzeczników generalnych". Ocenił, że pytanie zostało jasno i precyzyjnie sformułowane, bez dodatkowych założeń dotyczących możliwości zwiększenia liczby rzeczników generalnych, a odpowiedź na nie wynika wprost z powołanego przepisu. Wskazał, że gdyby Rada zwiększyła liczbę rzeczników generalnych, to liczba ich wynikałaby z decyzji Rady, a nie z Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści pytania wyraźnie wynikało, że chodzi o liczbę wskazaną w Traktacie.

W związku z powyższym nie uwzględnił wniosku o uznanie udzielonej przez Skarżącą odpowiedzi jako prawidłowej lub uznania każdej odpowiedzi za prawidłową.

Nie podzielił zarzutu Skarżącej do pytania nr 139, które brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C", gdy według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h., stanowiącym, że "prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje m.in. zarządowi, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz poszczególnym ich członkom. Organ wskazał, że stosownie do treści 252 § 1 k.s.h., osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250, przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą.

Zdaniem Skarżącej nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, gdyż dotyczy ono zagadnienia prawnego, które budzi spory w doktrynie i orzecznictwie. Powołała się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz poglądy doktryny, które przemawiają także za uznaniem uprawnienia byłego członka zarządu lub rady nadzorczej do zaskarżenia uchwał walnego zgromadzenia. Wniosła o zaliczenie jako prawidłowej udzielonej przez nią odpowiedzi "C".

Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z tym zarzutem. Wywiódł, że zgodnie z art. 252 § 1 k.s.h. prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje m.in. zarządowi, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz poszczególnym ich członkom. Stosownie do treści 252 § 1 k.s.h. "osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250 k.s.h., przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą."

Jego zdaniem, art. 250 k.s.h. w związku z art. 252 § 1 k.s.h. wymienia osoby i organy, które posiadają legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Z brzmienia art. 250 k.s.h. wyraźnie wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa wyżej, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jej członkom. Uprawnienie to przysługuje zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Teza pytania dotyczy uprawnień w zakresie wytoczenia powództwa przez odwołanego członka zarządu spółki z o.o. nie będącego jednocześnie wspólnikiem spółki. Stwierdził zatem, że z brzmienia tego przepisu wynika, że odwołany członek zarządu spółki z o.o. niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenia nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Powołał się na okoliczność, że powyższe stanowisko i poprawność odpowiedzi "B" ostatecznie potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., której nadano moc zasady prawnej. Według tej uchwały "osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólnika sprzecznej z ustawą." Wywiódł, że nawet jeśli wyrażane były w doktrynie i orzecznictwie różne poglądy na ten temat, to Sąd Najwyższy je ostatecznie przełamał. Krytyczne natomiast oceny doktryny, dotyczące powyższej regulacji, zawierające z reguły wnioski de lege ferenda, nie mają znaczenia dla oceny uprawnień odwołanego członka zarządu z zakresie wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z ustawą, gdyż wynika ono z obowiązującego prawa.

Wskazał, że wprawdzie orzeczenia Sądu Najwyższego nie należą — zgodnie z Konstytucją RP — do źródeł prawa, jednak mają one bardzo istotne znaczenie dla prawidłowego rozumienia prawa. Uchwały Sądu Najwyższego uzyskują moc zasad prawnych, a ich znajomość stanowi także fragment znajomości prawa. Wiedza z zakresu prawa nie polega na umiejętności literalnego odwzorowania treści przepisu, ale na prawidłowym odkodowaniu norm prawnych z przepisów. Dla oceny poprawności pytania nr 139 jest niezwykle istotne, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 1 marca 2007 r. w sposób kategoryczny stwierdził, że ocena braku uprawnień do wytoczenia powództwa odwołanego członka zarządu wynika z dokonanej poprawnie wykładni językowej przepisu 250 k.s.h.

Odmienne poglądy, wyrażane przez doktrynę, jak i wcześniej przez inne składy orzekające SN, opierały się na wykładni celowościowej i systemowej, prowadząc do niedopuszczalnego wykreowania mocą orzeczenia sądowego pożądanej, ale niewyrażonej w przepisie normy prawnej.

Minister Sprawiedliwości powołał się na treść uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r., której argumentacja potwierdza, że treść uchwały stanowi literalne odzwierciedlenie przepisu 250 k.s.h., zatem pytanie nr 139 odpowiada wymogom ustawy.

Nie podzielił zarzutu Skarżącej do pytania nr 97, że pytanie to zostało sformułowane w sposób, który uniemożliwia udzielenie prawidłowej odpowiedzi.

Brzmiało ono: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli pozew wniesiony w sprawie podlegającej rozpoznaniu w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych:

A. sąd wydaje postanowienie wzywające do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym,

B. przewodniczący wydaje zarządzenie wzywające do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym,

C. referendarz sądowy wydaje zarządzenie zwracające pozew bez wzywania do jego poprawienia lub uzupełnienia."

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A", gdy prawidłowa odpowiedź wg klucza to odpowiedź "C" oparta na art. 4798a § 1 i § 6 k.p.c. Jej zdaniem pytanie zostało sformułowane niezgodnie z treścią przepisu art. 4798a § 1 i 6, bo wskazuje, że zarządzenie zwracające pozew z powodu braków formalnych wydaje jedynie referendarz sądowy i prowadzi do wniosku, że takiego postanowienia nie może wydać przewodniczący. Z tego względu uznała, że żadna z odpowiedzi nie była prawidłowa i wniosła o zaliczenie tego pytania na jej korzyść.

Organ uznał zarzuty za niezasadne wskazując, że odpowiedź prawidłowa oparta jest na przepisie art. 4798a § 1 i § 6 k.p.c. W myśl przepisu § 1, jeżeli pismo wszczynające postępowanie nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący zwraca stronie pismo bez wzywania do jego poprawienia lub uzupełnienia. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. Zgodnie z § 6, w wypadkach, o których mowa w § 1 i 5, zarządzenia może wydać także referendarz sądowy.

Wywodził, że pytanie dotyczyło wskazania podmiotu i rodzaju czynności podejmowanych w opisanym w pytaniu stanie faktycznym: postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych uregulowanego w Kodeksie postępowania cywilnego. Wskazywał dodatkowo, że zwrot pozwu na podstawie art. 4798a § 1 i § 6 k.p.c. następuje zarządzeniem, które wydaje przewodniczący bądź referendarz sądowy, a pytanie dotyczyło jednego z tych podmiotów.

Odpowiedź "A" jest błędna, gdyż to nie sąd, a przewodniczący bądź referendarz sądowy zwraca stronie pismo, natomiast odpowiedź "B" jest błędna, gdyż nieprawdą jest, że w omawianym przypadku przewodniczący wzywa do poprawienia pisma.

Wskazał, że istota rozwiązania testu nie polega na odwzorowaniu treści przepisu, ale na odczytaniu z przepisów normy prawnej. Z treści art. 4798a § 1 i § 6 k.p.c. wynika wprost odpowiedź na pytanie nr 97.

W skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca ostatecznie zarzuciła naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego art. 339 ust. 1 w zw. z art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. 02.123.1059 z późn. zm.) poprzez błędne przyjęcie, iż w pytaniach nr 221, 139 i 97 zawarte były trzy odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, podczas gdy w rzeczywistości w pytaniu nr 221 każda z trzech odpowiedzi był prawidłowa, w pytaniu nr 139 dwie odpowiedzi można uznać za prawidłowe, zaś w pytaniu nr 97 żadna z odpowiedzi nie jest prawidłowa przy takim sposobie sformułowania pytania,

2. prawa materialnego przepisu art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne ustalenie wyniku egzaminu konkursowego jako negatywny w oparciu o nieprawidłowe sformułowanie pytań nr 221, 139 oraz 97 wykazane w punkcie 1 powyżej i na podstawie art. 145 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn, zm.).

Wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją uchwały oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W piśmie z dnia 10 września 2009 r. złożonym do Sądu, jako uzupełnienie skargi - Skarżąca podniosła wadliwość pytania nr 234, na które udzieliła nieprawidłowej odpowiedzi. Brzmiało ono: "Zgodnie z ustawą - Prawo o ustroju sądów powszechnych, na stanowisko sędziego sądu okręgowego może być powołany radca prawny, który poza spełnieniem pozostałych wymogów ustawowych, wykonywał zawód radcy prawnego przez okres co najmniej:

A. trzech lat,

B. pięciu lat,

C. sześciu lat."

Prawidłową odpowiedzią według klucza jest odpowiedź C. Zdaniem Skarżącej pytanie zawiera dwie poprawne odpowiedzi, A i C, a wadliwość pytania została uznana przez tut. Sąd w innej sprawie.

Na rozprawie rozszerzyła zarzuty w zakresie pytania nr 193, na które udzieliła wadliwej odpowiedzi. Podnosiła, że na to pytanie można udzielić dwóch poprawnych odpowiedzi A i C, gdy udzieliła odpowiedzi C.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie w całości. Ustosunkowując się do zarzutu wadliwości zgłoszonych pytań stwierdził, że pytania te zawierały trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna wskazana w kluczu była prawidłowa. Nie zgodził się z zarzutami skarżącego formułowanymi do treści powyższych pytań - szczegółowo odnosząc się do zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powołanej jako p.p.s.a.).

Wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych.

Stosownie do przepisów art. 332 ust. 1 i 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości każdego roku powołuje zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla kandydatów na aplikantów radcowskich (zespół konkursowy). Przygotowuje on jeden zestaw pytań w formie testu wyboru (test składa się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa; a pozytywny wynik, w myśl art. 339 ust. 1 i 3 ustawy, otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Uprawnia go to do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od ogłoszenia wyników egzaminu – (art. 33 ust. 3 ustawy). Zgodnie z przepisami art. 331 ust. 1 i 2 ustawy egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powoływane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych; Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Jak stanowi natomiast art. 3310 ust. 1 i 2 ustawy, po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości.

Skoro postępowanie egzaminacyjne jest postępowaniem administracyjnym, a orzeczenie Ministra jest decyzją II instancji, to jej wydanie musi być poprzedzone ponownym zbadaniem sprawy administracyjnej zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.).

Spór, czyli przedmiot niniejszej sprawy administracyjnej, ma na celu ustalenie wyniku egzaminu, a ponowne jego zbadanie w drugiej instancji nie oznaczał oczywiście ponownego przeprowadzenia egzaminu, lecz jedynie weryfikację ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe i prawidłowości opartego na tych ustaleniach, określonego przez Komisję, wyniku egzaminu. Ocena odpowiedzi na poszczególne pytania stanowi jedynie elementy stanu faktycznego dokonanego przez organ (Komisję Egzaminacyjną, a potem Ministra). Prawidłowo poczynione ustalenia, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe pozwalają na niewadliwe ustalenie wyniku egzaminu.

Wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny nie jest i nie może być trzecią instancją, która władna jest dokonać sprawdzenia testu. Uprawniony jest jedynie do dokonania kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem tak materialnym, jak też procesowym.

Innymi słowy, rzeczą Sądu było skontrolowanie, czy organy obu instancji (Komisja Egzaminacyjna i Minister) oparły się na prawidłowych ustaleniach, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe, bowiem nieprawidłowość tych ustaleń prowadzi do wadliwości oceny opartego na nich wyniku egzaminu. Innymi słowy, prawidłowość ustaleń co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe jest zasadniczym elementem, na którym opiera się prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu.

W przypadku dokonywania kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanych na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. art. 3310 ust. 2 ustawy Sąd ma w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata) wyniku egzaminu. Sąd ma za zadanie sprawdzić, czy to powtórne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru pozornego, skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów. A w konsekwencji, czy ocena dokonanych ustaleń faktycznych wyczerpuje dyspozycję zastosowanej normy prawa materialnego - art. 339 ust. 1 i 3 ustawy, która przewiduje, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Na podstawie normy prawa materialnego art. 339 ust. 1 i 3 ustawy Minister Sprawiedliwości uznał, że Skarżąca na 250 pytań udzieliła 189 poprawnych odpowiedzi ustalając, że uzyskała wynik negatywny, skoro nie otrzymała minimalnej wymaganej ilości 190 punktów do zakwalifikowania się na aplikację adwokacką.

Tym samym, dla skutecznego wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego przez Sąd, wystarczyło wykazanie błędnej oceny organu odwoławczego w zakresie jednego spośród kilku zakwestionowanych pytań, by uznać ją za mającą istotne znaczenie dla wyniku rozstrzygnięcia. Organ wykazywał, że każde z zakwestionowanych przez odwołującego pytań, zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, posiada tylko jedną odpowiedź prawidłową. Poczynione ustalenia stanu faktycznego w zakresie prowadzącym do konkretnego wyniku egzaminu stanowiły podstawę do przyjęcia prawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 339 ust. 1 ustawy.

Z taką oceną Sąd, mający obowiązek działania z urzędu na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. zgodzić się nie może, bowiem w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości błędnie ocenił co najmniej trzy odpowiedzi udzielone przez Skarżącą w ramach testowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, a mianowicie na pytania nr 100, 139 i 193.

Uchybienia dotyczące tych trzech pytań mają wpływ na wynik sprawy, skoro Skarżącej do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu brakowało 1 punktu.

Pytanie nr 100 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi, prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c.

W ocenie Sądu, ww. przepisy nie dają na nie odpowiedzi, ani żaden inny przepis Kodeksu postępowania cywilnego – powołanego w pytaniu – także nie stanowi, że brak dokończenia czynności procesowej stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu. Art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że brak dołączenia apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Celem egzaminu na aplikację radcowską jest bowiem sprawdzenie wiedzy kandydata na aplikanta. Pytania testowe na aplikację radcowską winny być zatem wymagającym wiedzy testem z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską mają być bowiem tak sformułowane, by zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudząca wątpliwości odpowiedź.

W zakresie pytania nr 139 uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa procesowego. Brzmiało ono: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego".

Według klucza, prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B". Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C". Uzasadniając zarzut wadliwości sformułowania tego pytania podała, że odpowiedź na kwestionowane pytanie nie zawierała się w treści przepisów 250 pkt 1 w związku z art. 252 § 1 k.s.h., których znajomością zdający miał się wykazać, lecz była możliwa w oparciu o skomplikowany proces wykładni przepisów prawnych, co do której istnieją rozbieżności w doktrynie i w orzecznictwie.

Odnośnie pytania nr 139 wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Skarżący wskazał na orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały siedmiu sędziów SN, na którą powołuje się organ. W tej sytuacji za nieuprawniony należy uznać pogląd organu o jednolitym stanowisku w orzecznictwie i literaturze potwierdzającym, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem.

Bezspornym jest co prawda, iż uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. stanowi zasadę prawną. Niemniej zwrócić należy uwagę, iż ww. orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego oraz prof. dr hab. Wojciecha Popiołka Przegląd Prawa Handlowego z października 2007 str. 51-58, podobnie krytyczne stanowisko wyraził Witold Jurcewicz III CZP 94/06).

Sąd, nie przesądzając na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, która z odpowiedzi wskazanych w pytaniu testowym nr 139 jest jednoznacznie prawidłowa - zmuszony jest zwrócić uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które winny znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w wywodach Ministra Sprawiedliwości.

Podkreślić należy, że w sytuacji, w której ustawodawca poddał kontroli sądowej uchwały komisji konkursowych w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu, to zakres tej kontroli musi być ustalony w taki sposób, aby pozwalał sądowi na dokonanie weryfikacji zawartych w teście pytań pod kątem, czy odpowiadają one określonym prawem wymogom. Sąd administracyjny nie może być organem dokonującym oceny merytorycznej zawartości zadanego pytania. W tym bowiem zakresie poprawność przeprowadzonego egzaminu jest oceniana przez właściwy organ administracji publicznej, który wydaje decyzję administracyjną. W ramach tej decyzji organ powinien odnieść się i rozstrzygnąć wszystkie wątpliwości zgłaszane przez uczestnika konkursu. Dlatego, ponownie rozpoznając sprawę, organ zrealizuje obowiązek przekonywującego uzasadnienia, opartego o zasady określone art. 107 § 3 k.p.a., iż pytanie to odpowiadało wymogom merytorycznym i formalnym.

Zdaniem Sądu, może budzić uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa.

Innymi słowy, uznać należy za niedopuszczalną sytuację, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie można wymagać od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Wskazać należy, iż już w orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt I SA 2394/01, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 667/08, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe.

W świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008 r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Tym samym relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie Sądu jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji. W związku z tym jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego.

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania testowego nr 139, należało stwierdzić uchybienie w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogą mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się fakt, iż Skarżąca uzyskała tylko jeden punkt mniej od wymaganego minimum, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Odnośnie zastrzeżeń dotyczących pytania nr 193, które brzmiało: "Zgodnie z ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie".

Odpowiedzią prawidłową według klucza jest odpowiedź "A", oparta o art. 165 § 2 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa. Skarżąca wskazała "C".

W ocenie Sądu, pytanie nr 193 zostało wadliwie skonstruowane. Żadna z odpowiedzi na nie, nie stanowi zdania prawdziwego, nawet wskazana przez organ odpowiedź "A". Nie zawsze bowiem, zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa – wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Należy wskazać art. 165 § 5-7 Ordynacji podatkowej, który zawiera wyjątki od ww. zasady. Pytanie dotyczyło wyłącznie formy wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu jako zasady. Skoro organowi chodziło o tzw. Zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania.

W ocenie Sądu, nieprawidłowe pytanie nie powinno obciążać Skarżącej. W przypadku omawianego pytania naruszona została zasada wynikająca z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, albowiem zgodnie z tym przepisem pytania testowe na aplikację radcowską powinny być tak sformułowane, aby wśród 3 propozycji istniała tylko jedna, nie budząca wątpliwości odpowiedź.

Ustosunkowując się do argumentów strony Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych zarówno w odwołaniu, jak i w skardze odnośnie pytań nr 221, 139 i 97, iż organy obu instancji dokonały niewłaściwej oceny odpowiedzi udzielonych na wymienione tam pytania. Uznać bowiem należy, iż w sposób pełny i przekonywujący przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił, dlaczego stanowisko strony w zakresie wskazanych pytań nie znajduje uzasadnienia.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela przedstawioną argumentację i dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa Skarżąca nie udzieliła na pytania nr 221, 139 i 97 poprawnej odpowiedzi. Zakwestionowane pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 omawianej ustawy, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Sąd nie podzielił natomiast dodatkowych zarzutów dotyczących pytania 234. Odpowiedź na nie wynika expressis verbis z normy art. 63 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Prawidłową odpowiedzią według klucza jest odpowiedź C. Z przepisu powołanego w kluczu wynika jednoznacznie, że na stanowisko sędziego sądu okręgowego może być powołany radca prawny, który poza spełnieniem pozostałych wymogów ustawowych, wykonywał zawód radcy prawnego przez okres co najmniej sześciu lat.

W świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008 r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Tym samym relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie Sądu jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji. W związku z tym jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego.

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie sąd administracyjny stwierdził w uzasadnieniu organu odwoławczego brak dostatecznie przekonywujących argumentów co do trafności rozstrzygnięcia w zakresie pytania testowego nr 139, a także stwierdził naruszenie prawa materialnego przy redagowaniu pytań 100 i 193 - należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji. Pytania testowe na aplikację winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne.

Wobec tego, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a trzy pytania, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Minister Sprawiedliwości, rozpatrując sprawę ponownie, powinien mieć na uwadze dokonaną wyżej ocenę naruszenia prawa materialnego i procesowego, odnoszącą się do sformułowanych pytań. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie, Sąd nie może wyręczyć organu w dokonaniu powyższej oceny, przy uwzględnieniu rozważań poczynionych w niniejszym wyroku, w jakim stopniu wadliwość tych pytań wpłynęła na wynik egzaminu uzyskany przez Skarżącej. Przy dokonywaniu powyższej oceny organ zobowiązany będzie uwzględnić, że uchybienia przy formułowaniu pytań egzaminacyjnych nie mogą niekorzystnie wpływać na sytuację kandydata na aplikanta.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.