Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 594/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 6 art. 64 par. 1 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. , ,


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...]r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 4 i 7 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej u.p.e.a.) - po ponownym rozpatrzeniu zażalenia A S.A. (obecnie B S.A. - dalej Spółka) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r., nr [...] w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł na podstawie tytułu wykonawczego Burmistrza Miasta B. o nr [...] i obciążenia Burmistrza Miasta B. (dalej wierzyciel) kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o ww. tytuł wykonawczy, a w pozostałej części obciążenia Spółki kwotą kosztów egzekucyjnych [...]zł - uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. w części dotyczącej obciążenia kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł Spółki i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł, wygenerowanymi w wyniku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Spółki w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela o nr [...] w dacie [...]r. Dokument ten obejmował zaległość z tytułu podatku od nieruchomości za miesiąc styczeń 2006 r. w kwocie [...] zł, a podstawę jego wystawienia stanowiła decyzja z dnia [...]r., nr [...], której postanowieniem z dnia [...]r., nr [...] nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ egzekucyjny nadał w dniu [...] r. tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu do egzekucji, po czym w tym samym dniu doręczył Spółce odpis tego dokumentu, dokonując jednocześnie pobrania gotówki. Ponadto, zawiadomieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność pieniężną w C S.A. z/s w K. Zawiadomienie to zobowiązana Spółka, jak również dłużnik zajętej wierzytelności otrzymali w dniu [...]r.

Egzekucja do ww. tytułu wykonawczego została zakończona w dniu [...]r. z uwagi na całkowite wyegzekwowanie należności. W związku z powyższym organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]r. uchylił zajęcie dokonane w C S.A.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł i obciążył nimi wierzyciela. Burmistrz Miasta B. w terminie złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Organ nadzoru po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. W wyniku skargi wniesionej przez wierzyciela do WSA w Gliwicach na ww. postanowienie organu nadzoru w sprawie kosztów egzekucyjnych, wyrokiem Sądu z dnia 24.07.2012 r., sygn. akt I SA/Gl 931/11 zostało ono uchylone. Od powyższego wyroku A S.A. złożyła skargę kasacyjną, która została oddalona wyrokiem NSA z dnia 4.12.2014 r., sygn. akt II FSK 2838/12. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia [...]r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dalszej kolejności, postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny orzekł na podstawie art. 17, art. 64c § 1, § 3 i § 7 ustawy egzekucyjnej o określeniu kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł oraz o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł, zaś Spółki w kwocie [...]zł. Spółka wniosła od tego postanowienia zażalenie, w uzasadnieniu którego wskazała na niesprawiedliwość i niedopuszczalność obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności wynikającej z nieostatecznej decyzji, która to decyzja została następnie uchylona, a wierzyciel zwrócił zobowiązanemu wyegzekwowane należności. Spółka podkreśliła, że do egzekucji administracyjnej nie doszło wskutek uchylania się przez nią od zapłaty podatku od nieruchomości, lecz w wyniku wydania przez organ decyzji podatkowej naliczającej podatek od niepodlegających opodatkowaniu podziemnych wyrobisk górniczych. W dowód powyższego przywołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.09.2011 r. o sygn. akt P 33/09. W tej sytuacji nie jest - zdaniem Spółki - dopuszczalne, aby podatnik ponosił koszty egzekucyjne wynikające z tytułu wykonawczego, którym objęto nieprzysługujący wierzycielowi podatek.

Postanowieniem z dnia [...]r. organ nadzoru utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Z kolei postanowienie organu nadzoru zostało zaskarżone przez Spółkę do WSA w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 9.03.2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1181/15 skargę oddalił. Od tego wyroku Spółka złożyła skargę kasacyjną, a NSA wyrokiem z dnia 23.08.2018 r., sygn. akt II FSK 2267/16 uchylił zaskarżony wyrok w całości i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r.

W uzasadnieniu NSA podzielił stanowisko tego Sądu wyrażone w wyroku z dnia 29.01.2013 r., sygn. akt II FSK 3020/12, że "zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. (...)". Jak bowiem podkreślił, przepis ten dotyczy wadliwości samej egzekucji, nie zaś decyzji, w wykonaniu której ją prowadzono, zaś w tym przypadku wadliwości takiej nie było, gdyż formalnie rzecz biorąc organ egzekucyjny był uprawniony do przeprowadzenia egzekucji na podstawie nieostatecznej decyzji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W przedmiotowej sprawie możliwe było jednak zastosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a., a zgodnie z tą regulacją wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W ocenie NSA, w ramach wykładni językowej art. 64c § 4 u.p.e.a., a więc z uwzględnieniem możliwego sensu użytych w nim słów, można przyjąć, że owa, wynikająca z tego przepisu niemożność ("nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego") może być także rozumiana jako prawny nakaz nieobciążania kosztami zobowiązanego, wynikłymi z egzekucji prowadzonej w wykonaniu wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (tu decyzji podatkowej uchylonej przez organ odwoławczy). Skoro w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co może być rezultatem, np. wad w samym tytule wykonawczym (art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 u.p.e.a.), mających często jedynie formalny charakter, istnieje wywodzony z art. 64c § 3 u.p.e.a. prawny nakaz nieobciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, to tym bardziej nakaz taki powinien istnieć w przypadku uznania za niezgodny z prawem aktu administracyjnego, bo tylko taka mogła być przyczyna uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy, w wykonaniu którego to aktu prowadzona była egzekucja. Za takim kierunkiem rozumowania przemawia także linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego zapoczątkowana uchwałą tego Sądu z dnia 28.04.2014 r., sygn. akt I FPS 8/13 (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25.09.2015 r., sygn. akt II FSK 2040/13, z dnia 29.01. 2016 r., sygn. akt II FSK 2676/13).

W tej sytuacji, mając na uwadze wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.08.2018 r., sygn. akt II FSK 2267/16, które są wiążące dla organu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach dokonując ponownie analizy zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...]r. stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Generalną zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, o czym stanowi przepis art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2- 4, obciążają zobowiązanego. Wyjątek od tej zasady został określony w art. 64c § 4 u.p.e.a., który stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego oraz art. 64c § 3 tej ustawy, zgodnie z którym, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.

W świetle powyższego organ nadzoru stwierdził, że o ile wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej nie było dotknięte wadą bezprawności i nie może mieć zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a., to pomimo to, kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego - w okolicznościach przedmiotowej sprawy - nie może ponieść zobowiązana Spółka, na co wskazuje przywołany wyżej przepis art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, nakazujący obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego - zarówno z powodów faktycznych jak i prawnych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "wierzyciel pokrywa" nie pozostawia organowi wyboru, kto winien ponieść koszty egzekucyjne.

Jak podkreślił organ, podstawę prawną wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego o nr [...], stanowiła decyzja Burmistrza Miasta B. z dnia [...]r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Następnie SKO w Katowicach decyzją z dnia [...]r., nr [...] uchyliło decyzję organu podatkowego I instancji, stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

W świetle poczynionych rozważań fakt ten przesądza, iż koszty egzekucyjne powstałe w prawidłowo wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, obowiązany jest zapłacić wierzyciel, gdyż to on ponosi ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej przez organ odwoławczy. W zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne w odniesieniu do ww. tytułu wykonawczego, wystawionego przez Burmistrza Miasta B. w łącznej kwocie [...] zł. W kwocie kosztów egzekucyjnych mieściła się naliczona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna, koszty zajęcia wierzytelności oraz koszty pobrania. Wysokość kosztów egzekucyjnych - w przedmiotowej sprawie - nie była sporna. Organ nadzoru zaznaczył jednak, że ustawodawca nie przewidział bezkosztowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli koszty nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego winien je ponieść wierzyciel. Stąd też, mając na uwadze wskazania NSA zawarte w wyroku o sygn. akt II FSK 2267/16, organ nadzoru uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej obciążenia kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł Spółki i orzekł o obciążeniu nimi wierzyciela w oparciu o art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej,

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zaskarżonemu postanowieniu wierzyciel zarzucił naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez brak jego zastosowania oraz niezastosowanie przepisów w zakresie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej;

2. art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez brak jego zastosowania oraz niezastosowanie przepisów w zakresie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej;

3. art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 Konstytucji RP poprzez brak bezpośredniego współstosowania tej normy konstytucyjnej i odpowiednio norm ustawowych określonych w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.

4. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego w części dotyczącej obciążenia dłużnika (Spółki) w przypadku kiedy ww. postanowienie winno być uchylone w całości i wydane z uwzględnieniem wytycznych określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. (sygn. akt SK 31/14).

Wobec podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia organu nadzoru i uchylenie w całości postanowienia organu egzekucyjnego, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W ocenie skarżącego stanowisko prezentowane przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, należy poczytywać jako wadliwe, naruszające przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a jako takie winno być wyeliminowane z obrotu prawnego.

Nie polemizując z wiążącym stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku o sygn. akt II FSK 2267/16 skarżący zauważył, że postanowienie organu I instancji zapadło w czasie, gdy przepisy w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucyjnych, korzystały z domniemania konstytucyjności. Natomiast organ nadzoru, którego działanie jest przedmiotem skargi, zobowiązany był do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14, względnie do uchylenia postanowienia I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem obowiązujących przepisów z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. - zmodyfikowanych poprzez przywołany wcześniej wyrok TK. Jak podkreślił, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego powszechnie obowiązujące, abstrakcyjnie adresowane i zawierające normatywną treść zbliżają się do regulacji normatywnej, w tych wszystkich wypadkach, kiedy rozstrzygnięcie jest nakierowane na eliminację niekonstytucyjnej normy w pełnym lub częściowym zakresie. Takie cechy należy przypisać orzeczeniom Trybunału stwierdzającym niekonstytucyjność przepisu prawa, ale także ustalającym zakres treściowy przepisu, w jakim popada on w kolizję z Konstytucją (tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie). Utrata mocy obowiązującej wynikająca z rozstrzygnięcia Trybunału nie jest tożsama z uchyleniem przepisu w wyniku aktu prawotwórczego kompetentnego organu, w pewnym sensie idzie dalej, jest mocniejsza w skutkach. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego następuje z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i orzeczenie ma w tym zakresie charakter konstytutywny. Utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu nie oznacza unieważnienia istniejącego wcześniej stanu prawnego, które prowadziłoby do automatycznego unicestwienia z tą chwilą wszystkich wcześniejszych konsekwencji prawnych. Eliminacja tych skutków wymaga co do zasady podjęcia odpowiednich rozstrzygnięć w sferze stosowania prawa (art. 190 ust. 4 Konstytucji). Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie organów stosujących przepisy prawa (I i II instancja) obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Liczne orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących w swej treści określania kosztów egzekucyjnych i obciążania kosztami egzekucyjnymi wierzyciela w innych postępowaniach egzekucyjnych, jednoznacznie wskazują na konieczność uwzględnienia m.in. poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, nakładu pracy organu egzekucyjnego, stopnia efektywności egzekucji czy w końcu zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

W tym miejscu skarżący przytoczył najistotniejsze tezy z powołanego wyroku TK i zwrócił uwagę, że podobne rozstrzygnięcie zapadło także w wyroku NSA z dnia 8.08.2017 r., sygn. akt II FSK 1021/16 i z dnia 27.09.2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14. Powyższe obliguje do wnikliwej oceny prawidłowości stanowiska organów egzekucyjnych w przedmiocie obciążenia wierzyciela opłatą egzekucyjną określoną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 tej ustawy.

Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy niezależnie od tego czy jako podstawę przyjmuje stawki procentowe, kwotowe czy jakiekolwiek inne. Brak jest bowiem innych konstytucyjnie dopuszczalnych zasad ustalania tychże stawek. Co najmniej zaś organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, winien odnieść całość ustalonej kwoty tytułem opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej do poziomu skomplikowania wszystkich podejmowanych czynności egzekucyjnych oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie organ ograniczył się do stwierdzenia, że w kwocie kosztów egzekucyjnych mieściła się naliczona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna, koszty zajęcia wierzytelności oraz koszty pobrania. Dalej wskazano na rzekomą bezsporność wysokości kosztów egzekucyjnych oraz powołano się na intencję ustawodawcy, zgodnie z którą brak jest przesłanek do przyjęcia bezkosztowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji jakie dokładnie czynności zostały podjęte, w jakiej dacie i przez kogo, jaka była ich czasochłonność, jakie koszty zostały rzeczywiście poniesione. Nie wskazano nawet w jakiej kwocie ustalono opłatę za zajęcie, opłatę manipulacyjną czy opłaty za pobrania. Zaskarżone postanowienie całkowicie pomija materię poruszoną przez Trybunał Konstytucyjny. Argument jakoby wysokość kosztów egzekucyjnych jest bezsporna nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł już po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji, lecz przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Po drugie spór zakończony wyrokiem NSA z dnia 23.08.2018 r. dotyczył zgoła odmiennej materii, tj. w głównej mierze interpretacji przepisu z art. 64c § 4 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie organu nadzoru z dnia [...]r., mocą którego uchylono w części postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. określające koszty egzekucyjne na kwotę [...] zł i obciążające (poza kwotą [...] zł) Spółkę ww. kosztami oraz orzeczono o obciążeniu tym kosztami wierzyciela.

Na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie kwestionuje samej zasadności obciążenia wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Kwestia ta została już bowiem przesądzona w wyroku NSA o sygn. akt II FSK 2267/16, w którym stwierdzono, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a. - wobec niemożności obciążenia nimi zobowiązanej Spółki. Sporne koszty egzekucyjne zostały bowiem wygenerowane w toku egzekucji prowadzonej w wykonaniu wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego, tj. w tym przypadku decyzji podatkowej organu I instancji uchylonej przez organ odwoławczy. Stosownie zaś do art. 153 P.p.s.a. (a także art. 170 P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przedmiotem sporu pozostaje obecnie wysokość kosztów, którymi został obciążony wierzyciel. W powołanym wyżej wyroku NSA wskazał bowiem jedynie, jaki podmiot powinien ponieść koszty egzekucyjne - zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy egzekucyjnej i ich wykładnią dokonaną przez sądy administracyjne. Nie rozstrzygał natomiast czy wysokość opłat za dokonane czynności egzekucyjne, którymi w niniejszej sprawie obciążono w całości wierzyciela jest prawidłowa i odpowiada wzorcom konstytucyjnym wynikającym z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym za trafny uznać należy podniesiony w skardze zarzut, że zaskarżone postanowienie nie uwzględnia stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28.06.2016 r., SK 31/14 (OTK-A 2016/51; Lex nr 2067764), że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził dalej, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku TK wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

To zaś na gruncie sprawy będącej przedmiotem kontroli odnosi się do wysokości opłaty określonej z tytułu pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Nie sposób bowiem zaprzeczyć, że regulacja art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jest tożsama z art. 64 § 1 pkt 4 § i 6 u.p.e.a. - w zakresie problemów, które doprowadziły Trybunał Konstytucyjny do wniosku o ich niekonstytucyjności.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Zaskarżone postanowienie zostało wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organ nadzoru powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Tego jednak nie uczynił.

Jak wynika z postanowienia organu I instancji, na koszty egzekucyjne w kwocie wskazanej powyżej składają się: koszty zajęcia wierzytelności u jednego dłużnika zajętej wierzytelności w łącznej wysokości [...] zł, opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł oraz koszty pobrania należności u zobowiązanego w wysokości [...] zł.

Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z pobraniem pieniędzy i zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej.

Skoro zatem stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to nieuwzględnienie wyroku Trybunału w zaskarżonym postanowieniu stanowi ewidentne naruszenie art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 6 u.p.e.a.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł zł względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Wręcz przeciwnie, organ nadzoru zupełnie pominął te argumenty, które zadecydowały przecież o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów. Realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. Zauważyć trzeba, że wierzyciel wystawił jeden tytuł wykonawczy, a co istotne - czynności faktyczne jakie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się w istocie do wysłania paru pism związanych z zajęciem prawa majątkowego, (która to czynność została następnie uchylona), a zatem czynności egzekucyjnej nie wymagającej szczególnych nakładów pracy czy obarczonej wysokim poziomem skomplikowania. Ostatecznie dokonano pobrania gotówki u zobowiązanego.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skutkiem wymienionego wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zauważyć przyjdzie, że na tle art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama konstytucja stanowi inaczej. Wynika stąd nie tylko nakaz - adresowany m.in. do wszystkich organów władzy publicznej - bezpośredniego stosowania konstytucji, ale także założenie możliwości tego bezpośredniego stosowania, bo zostaje ono wykluczone tylko w przypadku gdy sama Konstytucja tak stanowi. Nie tylko nie ma więc przeszkód dla bezpośredniego stosowania Konstytucji przez organy administracji publicznej, ale też uznać należy, że organy te powinny sięgać do tego bezpośredniego stosowania w tych wszystkich sytuacjach, gdy jest to potrzebne i możliwe.

Trzeba również mieć na uwadze, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat.

Zatem, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rolą organu będzie w pierwszej kolejności odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia winny znaleźć się rozważania czy koszty egzekucyjne określone w tak znacznej wysokości za podjęcie wyżej opisanych nieskomplikowanych czynności, pozostają w tejże "racjonalnej zależności". Będzie to wymagało odniesienia kwoty [...] zł do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego oraz uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej, to jest podatku od nieruchomości za jeden miesiąc, określonej jedną decyzją organu podatkowego. To zaś wpływa nie tylko na ilość podejmowanych działań, lecz również na wynik skonfrontowania obliczonych opłat na podstawie stawek procentowych z ustalonymi w toku ponownego postępowania kwotowymi limitami tychże. Wskazówki co do ustalania górnego limitu opłat zawarte zostały w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 22.05.2018 r., sygn. akt I SA/Gl 104/18 (utrzymanym w mocy wyrokiem NSA z dnia 5.03.2019 r., sygn. akt II FSK 3044/18) oraz z dnia 6.06.2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1311/18, których argumentację Sąd w pełni aprobuje.

Mając to na względzie Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., zobowiązując organy aby uwzględniły przedstawione powyżej stanowisko. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).