Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 495/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Alina Dominiak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 18 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za nienależnie pobrane oraz orzeczenia o ich zwrocie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 czerwca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 kwietnia 2019 r., którą organ uznał świadczenia: zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, pobrane za okres od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. w kwocie 1.773,31 za świadczenia nienależnie pobrane i orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 3 kwietnia 2019 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 – dalej powoływanej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d/, art. 4, art. 5 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4, ust. 4a, ust. 4b, art. 6, art. 8, art. 14, art. 20, art. 24 ust. 6 i ust. 7, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 – dalej powoływanej jako "u.ś.r.") orzekł w stosunku do Ireny P.-W. (zwana także "stroną", "skarżącą") o:

1/ ustaleniu, że zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, pobrane na dziecko – R. W. za okres od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. w kwocie 1.773,31 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym;

2/ zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w łącznej kwocie 1.773,31 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie przez I. P.-W. na dziecko R. W. za wyżej wskazany okres.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 5 października 2017 r. przyznano zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny 2018/2019 (płatny jednorazowo we wrześniu 2018 r.) oraz dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na R. W. w okresie od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 31 października 2018 r.

W dniu 20 września 2018 r. do organu wpłynęła kopia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 stycznia 2018 r. o przyznaniu dla R. W. renty socjalnej od dnia 23 października 2017 r. oraz zaświadczenie ZUS z dnia 19 września 2018 r., które wskazuje na uzyskany dochód z ww. tytułu za miesiąc luty 2018 r. w kwocie 724,40 zł netto. Natomiast w dniu 25 października 2018 r. do organu wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2018 r. informujące, że I. P.-W. pobierała rentę do dnia 30 września 2018 r.

Zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. d/ u.ś.r. uzyskanie dochodu oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Na podstawie art. 5 ust. 1 u.ś.r. w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł.

Zgodnie z art. 5 ust. 4a u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

W myśl art. 24 ust. 7 u.ś.r. w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty.

Organ stwierdził, że wymieniona rodzina w 2016 r. uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 8.575,48 zł oraz uzyskała inny dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu zwrotu ulgi podatkowej na dziecko w kwocie 709,58 zł oraz z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 6.000 zł,

Na podstawie art. 5 ust. 4a u.ś.r. pozostały dochód uzyskany przez rodzinę strony w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy 2017/2018, tj. w 2016 r. został podzielony przez liczbę miesięcy w których dochód ten został osiągnięty, gdyż był on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych tj. z tytułu renty I. P.-W. - 8.575,48 zł : 12 m-cy = 714,62 zł oraz z tytułu zwrotu ulgi podatkowej na dziecko - 709,58 zł : 12 m-cy = 59,13 zł, a także z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - 6.000,00 zł : 12 m-cy = 500,00 zł, co łącznie daje 714,62 zł + 59,13 zł + 500,00 zł = 1.273,75 zł.

Z uwagi na uzyskanie prawa do renty socjalnej nastąpiło uzyskanie dochodu.

Zgodnie z art. 5 ust. 4b i w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d/ u.ś.r. uwzględniono uzyskanie dochodu za luty 2018 r. w wysokości 724,40 zł netto.

Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w marcu 2018 r. wyniósł 999,08 zł netto (1.273,75 zł + 724,40 zł = 1998,15 zł : 2 os. = 999,08 zł) i przekroczył kwotę 674 zł, tj. określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r. kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego.

Organ wskazał także na art. 5 ust. 3a u.ś.r., który stanowi, że w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. W tym zakresie wyjaśnił, że dochód miesięczny rodziny wyniósł 1.998,15 zł, zaś kryterium uprawniające rodzinę do świadczeń wynosi 1.528,00 zł (tj. 764,00 zł x 2 członków rodziny). Kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła zatem 470,15 zł czyli więcej niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca w danej rodzinie, wynosząca łącznie 253,33 zł.

Mając to na uwadze organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależenie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Nie ulega wątpliwości, że w decyzji z dnia 5 października 2017 r. przyznającej ww. świadczenia strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego zgłaszania organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, m.in. uzyskania dochodu oraz została poinformowana, co jest uzyskaniem dochodu i że w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie uprawnień do świadczeń rodzinnych brak jest prawa do ich pobierania.

W związku zatem z niedopełnieniem przez stronę obowiązku niezwłocznego zgłoszenia organowi faktu uzyskania prawa do renty socjalnej przez syna – R.US W. oraz uzyskania dochodu - wobec skutecznego pouczenia o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń – organ uznał wypłacony zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego z tytułu: kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 01-03-2018 r. do 30-09-2018 r., w łącznej kwocie 1.773,31 zł, za świadczenie nienależnie pobrane.

Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji kwestionując ustalenia w zakresie uzyskanego dochodu. Ponadto zarzuciła, że nie pouczono jej w sposób jasny i przystępny o obowiązku informowania organu administracji o zmianach w sytuacji faktycznej i prawnej, a pouczenie zawarte w decyzji było niezrozumiałe.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 czerwca 2019 r. (nr [...]) - w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a, ust. 3c, ust. 4a i ust. 4b, art. 24 ust. 7, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przywołując art. 5, art. 24 ust. 7, art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 u.ś.r. i twierdząc, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, w pełni podzielił stanowisko organu I instancji.

Zaznaczył, że decyzją z dnia 5 października 2017 r. przyznano stronie ww. świadczenia rodzinne w okresie zasiłkowym od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 31 października 2018 r. w łącznej kwocie 1.773,31 zł.

W trakcie okresu zasiłkowego do organu I instancji wpłynęła kopia decyzji ZUS z dnia 2 stycznia 2018 r. o przyznaniu od dnia 23 października 2017 r. renty socjalnej R. W., a także zaświadczenie o wysokości uzyskanego świadczenia za lutym 2018 r. w kwocie 724,40 zł. Przyznanie renty socjalnej stanowiło uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 5 u.ś.r. i prowadziło do konieczności zweryfikowania kryterium dochodowego (art. 3 pkt 24 lit. d/ u.ś.r.).

Przeliczając dotychczasowy dochód rodziny wnioskodawczyni, tj. 8.575,48 zł z tytułu renty dla przedstawiciela osoby uprawnionej (8.575,48 zł : 12 = 714,62 zł), wynikający z przepisów podatkowych zwrot ulgi na dziecko - 709,58 zł (709,58 zł : 12 = 59,13 zł), a także dochód z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 6.000 zł (6.000 zł : 12 = 500 zł), organ I instancji powiększył uzyskaną kwotę o dochód uzyskany w miesiącu następnym po uzyskaniu świadczenia tj. lutym 2018 r. W ten sposób miesięczny dochód rodziny - 1.273,75 zł (714,62 zł + 59,13 zł + 500 zł) został powiększony o kwotę 724,40 zł, co dało łączną kwotę: 1.998,15 zł dochodu rodziny i 998,08 zł dochodu na osobę.

Kwota ta przekracza kryterium dochodowe ustalona w art. 5 ust. 1 u.ś.r. w wysokości 674,00 zł.

Z treści art. 5 ust. 3 i ust. 3a u.ś.r. wynika obowiązek weryfikacji innych podstaw przyznania świadczenia. Dochód miesięczny rodziny wnioskodawczyni to - 1.998,15 zł; kryterium uprawniające rodzinę do świadczeń - 1.528 zł (764 zł x 2), a zatem kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła 470,15 zł i była to kwota wyższa niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie (253,33 zł).

W odniesieniu do zarzutu odwołania dotyczącego konieczności uwzględnienia kwoty 680,91 zł stanowiącej otrzymywaną rentę, Kolegium uznało, że nie ma potrzeby przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w zakresie rozbieżności tej kwoty z ustaleniami organu I instancji. Przyjmując bowiem, że to ta właśnie kwota powinna być uwzględniona i tak doszłoby do przekroczenia kryterium dochodowego. Dochód: 680,91 zł + 59,13 zł + 500 zł zostałby powiększony o kwotę 724,40 = 1.964,44, co przy 2 osobach daje kwotę 982,22 zł na osobę także przekraczającą kryterium dochodowe.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika także w sposób nie budzący wątpliwości, że strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku powiadomienia organu administracji o zmianach w stanie faktycznym i prawnym. Informacja o treści tego obowiązku zawarta została zarówno w samej decyzji, jak i we wniosku o przyznanie świadczenia. Strona składając wniosek z dnia 14 sierpnia 2017 r. podpisała oświadczenie o tym, że poinformuje właściwy organ o wszelkich zmianach dotyczących stanu faktycznego rodziny, w tym o uzyskaniu dochodu, a zaniechanie tego skutkuje powstaniem tzw. świadczenia nienależnie pobranego. W tym zakresie Kolegium uznało, że twierdzenie strony, iż pouczenie, które podpisała było niezrozumiałe, jest niewiarygodne.

I. P.-W. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

W ocenie skarżącej wydana w sprawie decyzja jest krzywdząca, gdyż zawiera nieprawidłowe wyliczenia jej dochodu. Organy nie odniosły się do dowodu w postaci odpisu wniosku do III US o stwierdzenie nadpłaty za rok 2015, dotyczącego kwoty 709,58 zł (709,58 zł: 12 m-cy = 59,13 zł). Kwota 709,58 zł (ulga na dziecko) nie stanowi dochodu roku 2016, bowiem została uzyskana jednorazowo w roku następnym, tj. 12 kwietnia 2017 r. (dowód bankowy).

Skarżąca przyznała, że Urząd Skarbowy wydając zaświadczenie o wysokości dochodów za 2016 rok, do wyliczonych dochodów uwzględnia rzeczywiście wypłaconą uprawnionemu ulgę na dziecko, czyli ulgę z roku 2015, a wypłaconą w roku 2016, co u skarżącej nie wystąpiło w 2016 r., ale dopiero w roku 2017 r. po korektach PIT-ów.

W zaskarżonej decyzji Kolegium ograniczyło swoje ustalenia co do wysokości dochodu netto. Kwota 680,62 zł stanowi średniomiesięczną otrzymaną rentę w 2016 r. netto. Ustawodawca dla świadczeń rodzinnych ustalił niską granicę (725 zł), ale dotyczy to kwoty netto, natomiast SKO przyjęło kwotę ubruttowioną - 8.575,48 zł, tj. z podatkiem w wysokości 408 zł. Prawidłowo winno zaś być: (8.575,48 zł - 408 zł) : 12 m-cy = 680,62 zł, a nie - jak wyliczono w decyzji SKO - 714,62 zł.

Dochód rodziny skarżącej w lutym 2018 r. wyniósł zatem 680,62 zł + 724,40 zł = 1.405,02 zł : 2 osoby = 702,51 zł, zatem nie przekroczył kryterium dochodowego (725 zł).

Wyjaśniła także, że R. W. uzyskał pierwszą należność z tytułu renty socjalnej w wysokości 104,95 zł netto w miesiącu październiku 2017 r. i zawsze na nośnikach elektronicznych będzie to stanowiło jego dochód z tego czasu i nie będzie adnotacji, że wypłacono z opóźnieniem. Należność wypłacono faktycznie zbiorczym przelewem w dniu 2 stycznia 2018 r. Ten pierwszy dodatkowy dochód R. W. nie wpłynął jednak na utratę prawa do świadczenia rodzinnego ani świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego (tj. okres zasiłkowy 1.11.2016 - 31.10.2017).

Ponadto w ocenie skarżącej nie została ona właściwie pouczona przez Centrum Świadczeń. Wskazała, że wnioski składa się masowo, zaś pouczenie zawarte w decyzji z dnia 1 września 2017 r. było dla niej niezrozumiałe i niewystarczające, a osoba przyjmująca nie pouczyła jej w żaden sposób. Nikt nie wyjaśniał tego pouczenia w sposób jasny, przystępny i zrozumiały, ani ustnie ani pisemnie o obowiązku informowania organu na bieżąco o zmianach. Wskazała, że krzywdząca jest ocena, iż świadczenia pobrała w złej wierze, bowiem nastąpiło to wskutek niewystarczającego i nieprawidłowego pouczenia przez organ, co do tych zmian. Dochody były już weryfikowane przez Centrum Świadczeń i dnia 20 grudnia 2018 r. organ ten wydał decyzję nr [...] uchylającą decyzję nr [...] i mógł już wówczas podjąć działania i prawidłowo pouczyć. Mógł też i powinien zwrócić się do III Urzędu Skarbowego, co do dnia rzeczywiście wypłaconej ulgi - 709,50 zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 kwietnia 2019 r. orzekającą o uznaniu, że zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, pobrane za okres od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 30 września 2018 r., stanowią świadczenia nienależnie pobrane i nakazującą zwrot tych świadczeń.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – zwana dalej "u.ś.r.").

Stosownie do art. 30 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1), natomiast za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1). Okresem zasiłkowym – stosownie do art. 3 pkt 10 u.ś.r. – jest okres na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych, tj. okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, którym w realiach rozpoznawanej sprawy był okres 2017/2018. We wskazanym okresie zasiłek rodzinny przysługiwał osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekraczał kwoty 674,00 zł (art. 5 ust. 1 u.ś.r.), przy czym w przypadku gdy członkiem rodziny było dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługiwał, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekraczał kwoty 764,00 zł (art. 5 ust. 2 u.ś.r.). Stosownie natomiast do art. 3 pkt 2 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o "dochodzie rodziny" oznacza to sumę dochodów członków rodziny, przy czym kategorie i tytuły przychodów składające się na dochód w rozumieniu ustawy zostały wymienione w art. 3 pkt 1 u.ś.r. Z kolei "dochodem członka rodziny" na gruncie ustawy rozumie się przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.).

Mając powyższe na uwadze, skoro okresem zasiłkowym w niniejszej sprawie był okres 2017/2018, to rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2016, a zatem osiągnięty w tym roku dochód – z zastrzeżeniami wynikającymi z art. 5 ust. 4-4c u.ś.r. – stanowił podstawę ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i również do należnych stronie dodatków do tego zasiłku, z uwzględnieniem określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. kryterium dochodowego. Stosownie natomiast do art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Jak wynika z treści zaskarżonych decyzji organy na dochód rodziny skarżącej zaliczyły zarówno dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (tj. 2016), jak również dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jako dochód osiągnięty przez rodzinę skarżącej w roku bazowym 2016 zaliczono kwotę 8.575,48 zł z tytułu otrzymywanej przez skarżącą renty z tytułu niezdolności do pracy, jak również kwotę 709,58 zł z tytułu zwrotu ulgi na dziecko oraz kwotę 6.000 zł z tytułu wypłaconych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponieważ decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 stycznia 2018 r. R. W. przyznane zostało świadczenia z tytułu renty socjalnej w miesięcznej wysokości 840 zł brutto, to organ potraktował ten dochód jako "dochód uzyskany" po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, doliczając z tego tytułu miesięcznie – od marca 2018 r. – kwotę 724,40 zł netto.

Stosownie do art. 24 ust. 7 u.ś.r. w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

W konsekwencji z uwagi na fakt uzyskania przez rodzinę skarżącej dochodu z tytułu renty socjalnej od marca 2018 r. nastąpiła utrata prawa do otrzymywanych przez skarżącą świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami). Organy stwierdziły bowiem, że suma ww. dochodów rodziny strony, w wymiarze miesięcznym na jednego członka rodziny (tj. 714,62 zł + 59,13 zł + 500 zł + 724,40 zł = 1.998,15 zł : 2 = 999,07 zł), przekracza obowiązujące w niniejszej sprawie kryterium dochodowe uprawniające do korzystania z prawa do wskazanych świadczeń rodzinnych, tj. przekracza kwotę 764 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w ocenie Sądu stanowiska organów odnośnie zaliczenia w poczet dochodu rodziny skarżącej za rok 2016 dochodu z tytułu zwrotu ulgi na dziecko (tj. 709,58 zł), nie można uznać za prawidłowe.

Podkreślić należy, że jakkolwiek kwota pieniężna z tytułu ulgi na dziecko, będąc "innym dochodem niepodlegającym opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych" (art. 1 lit. c/ tiret 30 u.ś.r.), stanowić mogła co do zasady składnik dochodu rodziny skarżącej, to jednak – w okolicznościach sprawy – konieczne winno być ustalenie, czy wliczona w niniejszej sprawie przez organy do dochodu za 2016 r. ulga została w istocie wypłacona skarżącej w roku bazowym 2016 (powiększając tym samym jej dochód za ten rok) czy też fakt taki nie zaistniał.

W odwołaniu od pierwszoinstancyjnej decyzji skarżąca wskazywała, że wzięta pod uwagę przy ustalaniu dochodu za 2016 r. kwota 709,58 zł z tytułu ulgi na dziecko, została jej wypłacona jednorazowo dopiero w dniu 12 kwietnia 2017 r., jednakże organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do tej podnoszonej przez stronę okoliczności. Do skargi skarżąca, na dowód powyższego twierdzenia, załączyła dokument bankowy wraz z kopią korekty PIT-37 oraz PIT-O, z którego wynika, że kwota 709,58 zł (kwota zwrotu przez III US podatku PIT za 12/2015) została zaksięgowana na koncie skarżącej w dniu 12 kwietnia 2017 r.

Okoliczność ta – w ocenie Sądu – prowadzić musi do wniosku, że powyższa kwota – 709,58 zł nie mogła zostać doliczona do dochodu osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. do dochodu za 2016 r., gdyż skarżąca de facto ani nie uzyskała w tym roku dochodu z tego tytułu, ani też "przedmiotowa ulga" nie dotyczyła roku podatkowego 2016 lecz w istocie 2015.

W tej sytuacji ustalenia wymagało, czy istnieją podstawy prawne, by dochód uzyskany z tytułu ww. ulgi przez skarżącą w kwietniu 2017 r., mógł zostać zaliczony do dochodu rodziny w oparciu o regulacje ustawowe odnoszące się do przypadków "uzyskania dochodu" po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w oparciu o przepis art. 5 ust. 4b u.ś.r.

Z brzmienia przywołanego powyżej art. 5 ust. 4b u.ś.r. jednoznacznie wynika, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu (jednorazowo) nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego, gdyż doliczeniu podlega bowiem dopiero dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Z kolei warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to warunek pierwszy. Drugim warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b u.ś.r. jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 99/18, LEX nr 2462612; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1434/18, LEX nr 2635492).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy, w przypadku jednorazowej, dokonanej po roku poprzedzającym okres zasiłkowy wypłaty skarżącej kwoty pieniężnej z tytułu ulgi na dziecko, przesłanki określone w art. 5 ust. 4b u.ś.r. nie zostały spełnione. W tej sytuacji brak było w istocie podstaw do uwzględnienia w dochodzie rodziny skarżącej kwoty 709,58 zł z tytułu zwrotu ulgi na dziecko.

Okoliczność ta nie miała jednak wpływu na wynika sprawy. Dokonując bowiem wyliczenia dochodu rodziny skarżącej z pominięciem ww. kwoty 709,58 zł z tytułu zwrotu ulgi na dziecko, a nawet także z uwzględnieniem stanowiska strony skarżącej odnośnie prawidłowej wysokości kwoty miesięcznej z tytułu otrzymywanej przez nią renty inwalidzkiej, tj. 680,62 zł zamiast 714,62 zł miesięcznie (680,62 zł + 500 zł + 724,40 zł = 1.905,02 zł : 2 = 952,51 zł), stwierdzić należy, że wysokość dochodu w dalszym ciągu przekracza dopuszczalne kryterium dochodowe.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga także to – na co zwróciły uwagę organy obu instancji – że w sprawie nie zachodzą okoliczności określone w art. 5 ust. 3-3b u.ś.r. W myśl powołanego przepisu w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2 (tutaj: 764 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie), pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Zgodnie z art. 5 ust. 3a u.ś.r. w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Stosownie do art. 5 ust. 3b u.ś.r. łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro miesięczny dochód rodziny skarżącej – zgodnie z przedstawionymi powyżej wyliczeniami - wyniósł 1.905,02 zł, zaś ww. kryterium uprawniające rodzinę do świadczeń na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r. wynosi 1.528,00 zł (764,00 zł x 2 członków rodziny), to kwota przekroczenia kryterium dochodowego wynosi 377,02 zł (tj. 1.905,02 zł – 1.528,00 zł = 377,02 zł). Łączna zaś kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca rodzinie skarżącej wyniosła łącznie 253,33 zł (tj. 135 zł x 12 [zasiłek rodzinny] + 110 zł x 12 [dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka powyżej 5 roku życia] + 100 zł [dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego] = 253,33 zł), a zatem dochód rodziny przekracza ww. kryterium dochodowe o kwotę wyższą aniżeli łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących rodzinie skarżącej w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że postawione w skardze zarzuty odnoszące się do wysokości przyjętego przez organy dochodu rodziny skarżącej, jakkolwiek zasadne w przedstawionym powyżej zakresie, nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutu niewłaściwego pouczenia skarżącej przez organy o obowiązku niezwłocznego poinformowania przez skarżącą o zmianach mających wpływ na prawo do pobieranych świadczeń rodzinnych, w ocenie Sądu, zarzut ten nie jest zasadny.

Należy raz jeszcze powtórzyć, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., będący podstawą prawną zaskarżonych decyzji, stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis ten ma więc zastosowanie, gdy świadczenia rodzinne zostały prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zachodzą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty lub ustanie prawa do ich pobierania, a o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie. Istotnym jest także, że przepis art. 30 ust. 2 u.ś.r. wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, że świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia żądanie jego zwrotu.

Przyjąć zatem należy, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Prawidłowe pouczenie stanowiące podstawę do ponoszenia przez stronę odpowiednich konsekwencji, to takie pouczenie, które w pełni uświadamia osobie uprawnionej skutki niezastosowania się do obowiązków określonych w przepisach prawa.

Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca była należycie pouczona o obowiązku powiadomienia organu w przypadku zmiany spowodowanej uzyskaniem dochodu, związanej m.in. uzyskaniem renty socjalnej (vide: treść wniosku z dnia 14 sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego). Także w treści decyzji przyznającej stronie przedmiotowe świadczenia rodzinne, organ - odwołując się do treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. – wskazał, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba pobierająca świadczenie rodzinne, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Skarżąca w toku postępowania administracyjnego, jak również w złożonej skardze podkreślała, że nie została w formie ustnej ani pisemnej w sposób jasny, przystępny i zrozumiały pouczona o obowiązku informowania organu na bieżąco o zmianach w stanie faktycznym.

W ocenie Sądu organy obu instancji przyjęły prawidłowo, że z takim twierdzeniem nie można się w okolicznościach niniejszej sprawy zgodzić. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że składając wniosek o przyznanie prawa do przedmiotowych świadczeń rodzinnych w dniu 14 sierpnia 2017 r. skarżąca własnoręcznie podpisała stosowne pouczenie. Składając wniosek o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, skarżąca złożyła bowiem oświadczenie i własnoręcznym podpisem to potwierdziła, że zapoznała się z jego treścią (m.in. co do obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie rodzinne w przypadku uzyskania dochodu z tytułu renty socjalnej). W tej sytuacji zdaniem Sądu, zarówno pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i w decyzji przyznającej skarżącej wnioskowane świadczenia, wskazują na to, że została ona w sposób zwięzły i zrozumiały poinformowana o wskazanym obowiązku. Wyraźnie w pouczeniach tych wskazano, że w przypadku uzyskania dochodu należy o tym poinformować organ, natomiast w treści podpisanego wniosku pouczono stronę wprost o konieczności niezwłocznego poinformowania organu w przypadku uzyskania dochodu z tytułu renty socjalnej.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w tym zakresie przez skarżącą twierdzeń, Sąd podkreśla, że jeżeli skarżąca nie zrozumiała tego pouczenia nie powinna była składać pod nim podpisu, lecz domagać się szerszego wyjaśnienia. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi bowiem dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Nie było także przeszkód, by skarżąca sporządziła kserokopię składanego wniosku wraz ze stosownym pouczeniem zachowując ją "dla siebie", tak by mogła w momencie uzyskania dochodu w przyszłości skonfrontować treść pouczenia w celu realizacji obowiązku poinformowania organu, do którego zobowiązała się składając stosowne oświadczenie Nadto należy zauważyć, że druki wniosków o przyznanie świadczeń rodzinnych nie stanowią "druków ścisłego zarachowania", a zatem możliwe jest także pobranie takiego druku-wniosku w celu posiadania przez beneficjenta świadczeń informacji dotyczących zawartych w nim pouczeń, i tym samym ciążących nań obowiązków.

W orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1325/11, LEX nr 1149154; wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 675/18, LEX nr 2611317).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organy administracji obu instancji wyczerpująco wyjaśniły stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia, dokonały należytej oceny zgromadzonego w niej materiału dowodowego oraz prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.