Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 662/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 7, art. 8, art. 36 ust. 2 lit. j, art. 48, art. 48b ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r., nr [...] w sprawie przyznania pomocy w formie posiłków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. - działając m.in. na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 2, art. 48, art. 48b ust. 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – dalej jako "u.p.s.") oraz § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego w zakresie dożywiania na lata 2019-2023 oraz § 1, § 2 i § 3 uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019–2023 - decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. (nr [...]), której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, przyznał M. Z. K. (dalej także jako: "skarżący", "strona" lub "wnioskodawca") pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego) ze wskazaniem, że posiłki będą wydawane przez Stowarzyszenie – [...], przez 5 dni w tygodniu, od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) - wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021, poz. 735 - dalej także jako: "k.p.a.") w zw. z art. 3, art. 5, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3-4, art. 36 pkt 1 lit. c), art. 106 ust. 1 i ust. 4 u.p.s., uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji w pierwszej kolejności wskazało, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Z kolei przepisy uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 przewidują, że: "Program Posiłek w szkole i w domu zapewnia pomoc zarówno osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach, jak i dzieciom, które wychowują się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji. Program przewiduje wsparcie finansowe gmin w udzieleniu pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Zgodnie z częścią III załącznika do uchwały ust. 2.1 ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w u.p.s. oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Gminna może w stosownej uchwale podwyższyć kryterium dochodowe powyżej 150 % kryterium dochodowego z art. 8 u.p.s.

Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego, co do zasady, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Powołane przepisy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego może przyznać taki zasiłek, ale nie ma takiego obowiązku, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Ponadto wskazany przepis dotyczący zasiłku celowego, ani też inne przepisy dotyczące udzielenia pomocy ze środków opieki społecznej, nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalenia tej wysokości. Zatem organy orzekające w sprawach zasiłków celowych nie są związane przepisami prawa zarówno co do kwestii samego przyznania tego świadczenia jak i jego wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami podjęcia decyzji w sprawie, w tym ustalenia wysokości zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz ilość i potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc. Organ I instancji musi się zatem kierować zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej.

Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o zasiłek celowy na zakup żywności. Ponieważ zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, pracownik organu I instancji przeprowadził w dniu 30 grudnia 2020 r. wywiad środowiskowy u wnioskodawcy. W trakcie wywiadu ustalono m.in., że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym. Mieszkanie jest zadłużone, a wobec niego toczy się postępowanie o eksmisję. Ma odłączony gaz, w związku z czym nie może sobie przygotowywać posiłków. Podnosi, że jego mieszkanie wymaga remontu. Otrzymuje rentę w wysokości 1.179,89 zł, lecz świadczenie jest obciążone zajęciem komorniczym (w wysokości 301,08 zł). Po odliczeniu kwot przeznaczonych na czynsz, energię elektryczną, leki, telefon, bilety komunikacji miejskiej do dyspozycji pozostaje 268,81 zł. Wnioskodawca jest w wieku poprodukcyjnym (ma 68 lat), nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Żywności poszukuje na śmietnikach. Jest osobą niepełnosprawną (choruje na schizofrenię paranoidalną oraz zaburzenia urojeniowe, lecz nie ma świadomości choroby i nie korzysta z leczenia psychiatrycznego), wymaga przyjmowania leków oraz stosowania okularów. Dotychczas udzielana pomoc została przez stronę wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem.

Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Zgodnie jednak z przepisami szczególnymi dotyczącymi dożywiania oraz z przepisami uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. [...] z 2018 r., poz. [...]) kryterium dochodowe przyznania pomocy w zakresie dożywiania na terenie Gminy G. wynosi 180 % kryterium przewidzianego przez u.p.s. Kryterium to wynosi zatem 1.261,80 zł. Strona spełnia zatem to kryterium, bowiem jej świadczenie z ZUS-u, po odliczeniu kwoty zajętej przez komornika, wynosi 878,81 zł. W związku z tym organ I instancji postanowił o przyznaniu stronie zasiłku celowego w formie posiłków od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. Jednocześnie w swej decyzji organ wskazał, że przyznanie wnioskodawcy zasiłku w większym zakresie przekroczyłoby możliwości finansowe organu, bowiem na 2021 r. kwota przypadająca na jedno środowisko wynosi średnio 617,04 zł, co daje 51,42 zł miesięcznie.

Mając na uwadze powyższe Kolegiom wskazało, że należy uznać decyzję organu I instancji za prawidłową. Organ ten bowiem prawidłowo uznał, że wnioskodawca ma ograniczone możliwości samodzielnego przygotowania ciepłych posiłków. Jednocześnie organ wyjaśnił, że nie jest w stanie przyznać zasiłku w większym zakresie z powodu ograniczonych możliwości finansowych i konieczności udzielenia wsparcia także innym środowiskom. W ocenie Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. Z. K. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu wydanie decyzji sprzecznej ze stanem faktycznym i prawnym, podnosząc przy tym, że decyzja została wydana w celu pozyskania i utrzymania stałego źródła dochodu Miasta G. Zdaniem skarżącego posiłki powinny być mu oferowane przez 7 dni, a nie tylko przez 5 dni w tygodniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, w piśmie procesowym z dnia 10 maja 2022 r. uzupełnił zarzuty i argumentację skarżącego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G., oraz zarzucając:

I. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art 7, art. 77 i art 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie oraz wszystkich okoliczności faktycznych składających się na sytuację osobistą, zdrowotną oraz materialną skarżącego oraz niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;

b) art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;

II. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 39 u.p.s. przez jego błędną wykładnię w zakresie przesłanek przyznania zasiłku celowego oraz niewłaściwe zastosowanie uznania administracyjnego, skutkujące łącznie bezzasadną decyzją o nieprzyznaniu zasiłku celowego skarżącemu; poprzez przyjęcie, że kwota przyznanego zasiłku celowego zaspokoi niezbędne potrzeby bytowe skarżącego;

b) art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie zawarcie w decyzji uzasadnienia faktycznego dotyczącego wysokości udzielonej pomocy, co pozbawiło skarżącego realnej kontroli, czy wysokość udzielonej pomocy była wynikiem uznania administracyjnego, czy też dowolności;

c) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 3 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. przez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że mimo, iż przyznanie zasiłku celowego odbywa się na zasadzie uznania administracyjnego, to w przypadku zaniechania przez organ ustalenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i bytowej skarżącego, organ nie dopuścił się przekroczenia granic uznania i wydania decyzji w sposób dowolny, podczas gdy, brak właśnie wskazanych ustaleń uniemożliwiał wszechstronne ustalenie sytuacji skarżącego, co czyniło niemożliwym wydanie decyzji w ramach uznania administracyjnego, w sposób wolny od niedopuszczalnej prawem dowolności.

W uzasadnieniu pisma procesowego pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organy obu instancji wydając swoje decyzje nie wzięły pod uwagę bardzo trudnej sytuacji skarżącego skutkującej niemożnością zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, która z uwagi na grożącą eksmisję i odcięcie mediów (prądu, gazu) pozbawiony został możliwości przygotowywania posiłków w domu. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, w podeszłym wieku, którą nie stać na jedzenie. Sytuacja życiowa, w której znalazł się skarżący sprawia, że zmuszony jest szukać jedzenia w śmietnikach. Po odjęciu wszystkich zobowiązań do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok. 200 zł, za którą musi przeżyć przez cały miesiąc - zakupić jedzenie, środki higieny i czystości, odzież oraz leki. Z tej perspektywy możliwość otrzymywania ciepłych posiłków we wnioskowanym przez skarżącego wymiarze (7 a nie 5 dni w tygodniu) byłaby dla niego szansą na przezwyciężenie niedostatku, w którym się znalazł. W tym względzie na uwagę zasługuje fakt, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną, która korzysta z pomocy społecznej zgodnie z przeznaczeniem. Wskazane okoliczności nie zostały wzięte pod uwagę przez organy administracji wydające rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, podobnie jak to, że sytuacja skarżącego z uwagi na niepełnosprawność i podeszły wiek nie będzie w stanie ulec poprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, nie zaś pod względem słuszności, celowości zgodności z zasadami współżycia społecznego.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd administracyjny ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 30 grudnia 2020 r., którą przyznano skarżącemu pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego), przez 5 dni w tygodniu, na okres od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

Podstawę prawną wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – zwana dalej jako: "u.p.s." lub "ustawa").

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.a.).

Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń niepieniężnych jest świadczenie w postaci posiłku (art. 36 ust. 2 lit. j u.p.s.). Właśnie o taką formę pomocy wystąpił skarżący, wnosząc o przyznanie pomocy w formie posiłku z jadłodajni.

W tym miejscu odnotować należy, że zgodnie z art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Zgodnie natomiast z art. 48b ust. 2 u.p.s. pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić.

Z literalnej treści powołanych powyżej przepisów art. 48 i art. 48b ust. 2 u.p.s. wynika, że prawo do doraźnej albo okresowej pomocy w formie jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która będąc pozbawiona tego rodzaju posiłku, nie może go sobie zapewnić własnym staraniem. Podmiotem uprawnionym do tego rodzaju świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej jest wyłącznie osoba, która z racji trudnej sytuacji materialnej nie może zapewnić sobie tego posiłku za pomocą własnych starań związanych z jego zakupem lub przygotowaniem. Działanie organu pomocy społecznej, na podstawie przepisu art. 48b ust. 2 ustawy, następuje w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie może podjąć decyzji dowolnej, ale tylko wypełniającej przesłanki, zawarte w przepisie stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Op 510/17).

Dodać należy także, że uprawnienie z art. 48b ust. 2 u.p.s. koreluje z obowiązkiem organu wynikającym z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.s., jakim jest zapewnienie posiłku (zaliczone do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym).

W celu wspierania finansowego gmin w zakresie realizacji zadania dożywiania dzieci i zapewnienia posiłku osobom tego pozbawionym Rada Ministrów uchwałą nr 140 z dnia 15 października 2018 r. powołała do życia wieloletni rządowy program pt. "Posiłek w szkole i w domu", zakreślając ramy jego obowiązywania na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007 – dalej jako: "Program"). Celem tego Programu jest zapewnienie posiłku dzieciom, uczniom i młodzieży oraz objęcie pomocą osób dorosłych, zwłaszcza osób starszych, chorych lub niepełnosprawnych i samotnych. Stosownie do postanowień pkt III.2.1 załącznika do wskazanej uchwały Rady Ministrów, ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym.

Zatem pomoc w ramach Programu może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej, oraz których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy. Kwota kryterium dochodowego na użytek Programu jest przy tym podwyższona o 50 % w porównaniu z kwotą obowiązującą na gruncie ustawy o pomocy społecznej, a która od 1 października 2018 r. do 1 stycznia 2022 r., zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych dochodów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), wynosi dla osoby samotnie gospodarującej – 701 zł, natomiast dla osoby w rodzinie – 528 zł. Oznacza to, że podwyższone dla potrzeb Programu kryterium dochodowe, odpowiadające 150 % tej kwoty, wynosi odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej – 1.051,50 zł, zaś dla osoby w rodzinie – 792 zł.

Kryterium dochodowe wskazane w Programie zostało dodatkowo jeszcze podwyższone na mocy uchwały Nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. W § 1 przedmiotowej uchwały określono, że kryterium dochodowe będzie wynosić 180 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., czyli 1.261,80 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 950,40 zł dla osoby w rodzinie.

Jednocześnie dostrzec należy, że pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie, jak też i inne formy pomocy społecznej, stosownie do art. 102 ust. 1 u.p.s., są udzielane co do zasady na wniosek osoby zainteresowanej.

W realiach rozpoznawanej sprawy, jak wynika z akt sprawy, skarżący w dniu 9 grudnia 2020 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej w formie posiłków z jadłodajni, paczki świątecznej i na żywność, wskazując w uzasadnieniu wniosku, że jest osobą niepełnosprawną, utrzymującą się z renty inwalidzkiej, która nie wystarcza na zabezpieczenie podstawowych potrzeb (zob. protokół sporządzony w dniu 9 grudnia 2020 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z przyjęcia wniesionego ustnie wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej - akta organu I instancji).

W trybie aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżący (ur. [...] 1953 r.) jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem z dnia 21 października 1993 r. (nr [...]) – inwalida II grupy na stałe. Jest niezdolny do pracy. Otrzymuje rentę inwalidzką z ZUS w wysokości 1.179,89 zł, z której komornik dokonuje egzekucji sądowej w kwocie 301,08 zł (decyzja ZUS dołączona do wywiadu z dnia 26 maja 2020 r.). Choruje na schizofrenię paranoidalną i zaburzenia urojeniowe; wymaga leczenia psychiatrycznego; nie ma świadomości choroby; nie leczy się. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jest rozwiedziony; ma dwoje dzieci, które mieszkają w Wielkiej Brytanii, a z którymi utrzymuje sporadyczny kontakt. Zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu lokatorskim. Jest wykluczony ze Spółdzielni Mieszkaniowej z powodu zadłużenia czynszowego wynoszącego ok. 140.000 zł. Obecnie bezumownie korzysta z lokalu mieszkalnego i z tego tytułu naliczany jest mu czynsz w wysokości 1.417,63 zł miesięcznie. Przed sądem toczy się sprawa o nakaz zapłaty zaległości czynszowych i eksmisję. Spłaca zadłużenie czynszowe w Spółdzielni Mieszkaniowej i praktycznie nie ma środków do życia; poszukuje żywności na śmietnikach. Nie ma możliwości przygotowania gorącego posiłku ze względu na uszkodzoną kuchenkę gazową. Dotychczas otrzymał pomoc w postaci posiłków z jadłodajni oraz zasiłków celowych na żywność. Pomoc ta została przez niego wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem (zob. wywiad środowiskowy z dnia 9 grudnia 2020 r. - akta organu I instancji).

Decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. (nr [...]) Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu zasiłek celowy od dnia 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 400 zł miesięcznie na zakup żywności, natomiast decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. (nr [...]) Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu pomoc w formie pomocy rzeczowej (paczka świąteczna) o wartości 96,38 zł. Z kolei decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. (nr [...]), która jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego), przez 5 dni w tygodniu, od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

Zwrócić uwagę należy, jakkolwiek nie jest to ściśle powiązane z przedmiotem niniejszego rozpoznania, że w dniu 16 grudnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. wpłynął kolejny wniosek skarżącego (datowany na dzień 13 grudnia 2020 r.) o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. We wniosku tym skarżący wniósł o przyznanie żywności, ubrań, środków czystości, środków pieniężnych: na zakup żywności i leków oraz na pokrycie opłat za mieszkanie. Do wniosku skarżący załączył kserokopię decyzji z ZUS z dnia 1 marca 2020 r. o waloryzacji emerytury, w której wskazano, że kwota jego emerytury po waloryzacji od 1 marca 2020 r. wynosi 1.389,99 zł. Z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego świadczenie emerytalne zmniejszone jest o kwotę 301,08 zł. Od 1 marca 2020 r. podstawę opodatkowania stanowi miesięcznie kwota 1.390 zł. Od 1 marca 2020 r. zaliczka na podatek dochodowy wynosi 85 zł, zaś składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi łącznie 125,10 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi zatem od 1 marca 2020 r. 878,81 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący załączył również kserokopię pisma datowanego na 27 października 2020 r. ze Spółdzielni Mieszkaniowej, z którego wynika, że miesięczne opłaty za lokal mieszkalny wynoszą 1.420,83 zł, w tym 915,80 zł odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu. Do wniosku skarżący załączył także kserokopie dokumentów obrazujące stan jego zadłużenia, z których wynika, że jego łączne zadłużenie z różnych tytułów, w tym zadłużenie z tytułu zaległości w opłatach eksploatacyjnych lokalu mieszkalnego, wynosi 435.062,80 zł (stan na dzień 6 maja 2019 r.). Odnotować należy przy tym, że zgodnie z pismem Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 8 grudnia 2020 r., na dzień 30 listopada 2020 r. zaległości z tytułu bieżących i dochodzonych na drodze sądowej opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny wynosiły 178.694,43 zł. W dniu 31 grudnia 2020 r. skarżący uzupełnił swój wniosek z dnia 13 grudnia 2020 r. w ten sposób, że zawnioskował dodatkowo o przyznanie środków pieniężnych: na zakup okularów (wycena – 972 zł), na zakup karty do telefonu (50 zł miesięcznie) oraz na zakup wyszczególnionych we wniosku książek. W dniu 30 grudnia 2020 r. pracownik socjalny dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego wskazując, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie uległa poprawie. Po odliczeniu kosztów stałych (czynsz, energia, leki, karta telefoniczna) wnioskodawcy na zaspokojenie potrzeb pozostaje kwota w wysokości 268,81 zł. Stan jego zdrowia się pogorszył. Według oświadczenia wnioskodawcy cierpi on na grzybicę oraz musi zakupić okulary, gdyż znacznie pogorszył mu się wzrok. Lokal mieszkalny, w którym przebywa wymaga remontu, ma odłączony gaz. Dodano, że wnioskodawca poinformował, iż kontaktuje się psychiatrą, przyjmuje leki, które pozwalają mu na spokojny sen. Poszczególnymi decyzjami (datowanymi na dzień 11 stycznia 2021 r.) Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności (w lutym 300 zł oraz w kwietniu również 300 zł), specjalny zasiłek celowy na zakup w miesiącu lutym leków (100 zł) i okularów (400 zł), odmówił natomiast przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy ustawy o pomocy społecznej, z uwzględnieniem zapisów Programu oraz uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 11 grudnia 2018 r. z przedstawionym powyżej stanem faktycznym, stwierdzić należy, że skarżący spełnia wszystkie warunki, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia niepieniężnego jakim jest jeden gorący posiłek dziennie. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, pozbawioną tego rodzaju posiłku (nie może go sobie zapewnić własnym staraniem), a dochód skarżącego mieści się w granicach kryterium dochodowe jego uzyskania (nie przekracza 180 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., bowiem wynosi 1.179,89 zł).

Nie można jednak pominąć treści art. 3 ust. 4 u.p.s., który ma zastosowanie również do pomocy w formie świadczenia niepieniężnego tzn. jednego gorącego posiłku dziennie, a który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich ustawowych kryteriów przyznania wnioskowanego świadczenia nie powoduje automatycznie obowiązku jego przyznania w formie i częstotliwości zaspokajającej oczekiwania wnioskodawcy. Innymi słowy, przyznając pomoc, organ musi mieć na uwadze nie tylko potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale również musi mieć na uwadze środki jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1153/21), w którym, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazano że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi także wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (por. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 oraz z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16).

W rozpoznawanej sprawie organ pomocy społecznej przyznając skarżącemu od 4 stycznia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. pomoc w formie jednego gorącego posiłku przez 5 dni w tygodniu, a nie przez 7 dni w tygodniu, jak tego oczekuje skarżący, wskazał jednoznacznie, że dysponuje ograniczonymi środkami, gdyż kwota przypadająca na jedno środowisko na rok 2021 wynosi średnio 617,04 zł, co miesięcznie daje kotwę 51,42 zł. Zatem wywieść należy, że przyznanie skarżącemu posiłku w większej częstotliwości (7 dni w tygodniu) przekraczałoby możliwość finansową organu. Należy przy tym odnotować, że powoływane wyliczenie wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumencie znajdującym się w aktach sprawy, tj. tabeli pt. "Średnia planowana pomoc finansowa na osobę w rodzinie objętej pomocą społeczną w G. 2021 r.".

W świetle powyższego należy zatem uznać, iż organ I instancji trafnie stwierdził, że nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Środki przeznaczone na pomoc społeczną muszą bowiem zabezpieczyć realizację celów pomocy społecznej w całym roku z uwzględnieniem potrzeb wszystkich podopiecznych.

Niezależnie od powyższego zaznaczenia wymaga także, że skarżący w sposób trwały korzysta z pomocy społecznej. Jak wskazano powyżej, w części opisującej stan faktyczny sprawy, pomoc w formie posiłków z jadłodajni była mu już przyznana przed zwróceniem się z wnioskiem, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania. Skarżący otrzymywał również zasiłki celowe na żywność. Ponadto, oprócz pomocy w formie posiłków - która jest przedmiotem niniejszego rozpoznania w niniejszej sprawie - skarżącemu przyznano zasiłek celowy od dnia 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 400 zł miesięcznie na zakup żywności, a także przyznano mu w grudniu 2020 r. pomoc w formie pomocy rzeczowej (paczka świąteczna) o wartości 96,38 zł. Dodatkowo, na mocy decyzji z dnia 11 stycznia 2021 r., skarżącemu przyznano zasiłek celowy na zakup żywności (w lutym 300 zł, w kwietniu również 300 zł), a pomimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego przyznano mu także specjalny zasiłek celowy na zakup w miesiącu lutym leków (100 zł) i okularów (400 zł). W tym kontekście podkreślić raz jeszcze należy, że celem pomocy społecznej jest wspieranie beneficjentów w przezwyciężaniu trudności związanych z pozyskaniem środków na niezbędne utrzymanie, i skarżący – co wynika z powyższego – pozostaje systematycznie objęty takim wsparciem.

Sąd pragnie podkreślić, że nie kwestionuje, iż sytuacja materialna skarżącego, jak również jego sytuacja osobista (zdrowotna), jest trudna. Jednakże Sąd, w ramach swych kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei nakazują organom pomocy społecznej wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby, nawet te konieczne. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. który jednoznacznie wskazuje, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom ale i też możliwościom ośrodków pomocy społecznej.

Reasumując, stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom podniesionym przez skarżącego oraz pełnomocnika skarżącego, organy obu instancji z zachowaniem należytej staranności przeprowadziły postępowanie wyjaśniające (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.), zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, a także możliwości przyznania mu wnioskowanej pomocy w granicach zakreślonych przez art. 3 ust. 4 u.p.s. (tj. w graniach możliwości finansowych organu pomocy społecznej), zaś odzwierciedlenie tych ustaleń znalazło swoje należyte odbicie w uzasadnieniu wydanych w tej sprawie decyzji.

Sąd jedynie na marginesie w tym zakresie pragnie wskazać, że organ odwoławczy w postawie prawnej zaskarżonej decyzji powołał art. 36 pkt 1 lit. c/ u.p.s., który odnosi się do pieniężnej formy świadczenia z pomocy społecznej jakim jest zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy, zaś w uzasadnieniu decyzji przywołał treść art. 39 u.p.s. regulującą materię zasiłku celowego, podczas gdy – jak to zostało powyżej już zasygnalizowane - podstawą prawną wydania decyzji organu I instancji był w głównej mierze art. 48b ust. 2 u.p.s., przewidujący niepieniężną pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie (przepis ten został powołany w podstawie prawnej decyzji organu I instancji). Uchybienie to, w ocenie Sądu, nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (a tylko takie dawałoby podstawę do uchylenia kontrolowanej decyzji), gdyż przedstawione w zaskarżonej decyzji motywy, którymi Kolegium kierowało się utrzymując w mocy pierwszoinstancyjną decyzję, po ich skonfrontowaniu z treścią art. 48b ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 4 u.p.s., przemawiają za prawidłowością podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że wszystkie zarzuty pełnomocnika strony skarżącej, opierające się na naruszeniu przez organy art. 39 u.p.s., nie mogą zostać uwzględnione, bowiem, jak wyjaśniono powyżej, przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).