Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 572/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 15 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2671/21 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Miasta [...] i Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 24 marca 2022 r. (sygn. akt I SA/Wa 2671/21), na skutek rozpoznania wniosku Miasta [...] i Skarbu Państwa – Prezydenta [...], wstrzymał wykonanie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. nr [...], a którą to decyzją organ nadzorczy, po rozpoznaniu wniosków [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz Prezydenta [...] o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 maja 2017 r. nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. o przejściu spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej:

1) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 maja 2017r., nr [...], w części, tj. w zakresie w jakim orzekł o działkach ewidencyjnych z obrębu [...]nr nr: [...] i cz. [...] oraz w zakresie w jakim orzekł o działkach ewidencyjnych z obrębu [...]nr nr: cz. [...],

2) stwierdził, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r., nr [...], zostało wydane z naruszeniem prawa, w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr nr: [...] , i [...], oznaczonych na mapie stanowiącej załączniki do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "[...]", będącego własnością [...] - lecz nie stwierdził nieważności tego orzeczenia z powodu wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych,

3) stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r., nr [...], w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr nr: [...] i cz. [...] oraz w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr nr: cz. [...] i 3, oznaczonych na mapie stanowiącej załączniki do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "[...]", będącego własnością [...].

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. Miasto [...] i Skarb Państwa – Prezydent [...] wnieśli o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uzasadniając wniosek swój wniosek tym, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 3) sentencji decyzji stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. w części dot. aktualnych działek ew. z obrębu [...] działki te zostały objęte decyzją Wojewody [...] z dnia 24 sierpnia 2020 r. o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów budowanej linii metra. W/w działki znajdowały się zatem w obszarze budowy II linii metra, będąc przeznaczone pod inwestycję stacji techniczno-postojowej "[...]". Wnioskodawcy podnosili więc, że z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja była ostateczna w administracyjnym toku instancji, [...] S.A. stała się właścicielem nieruchomości, na których zlokalizowana jest inwestycja metra. Dalsze prowadzenie inwestycji skutkuje zatem koniecznością ustalenia na rzecz wspomnianej Spółki odszkodowania za grunt podlegający wywłaszczeniu i jego wypłaty ze środków publicznych. W przypadku zaś, gdyby w wyniku trwającego postępowania sądowoadministracyjnego okazałoby się, że Spółka nie była podmiotem legitymowanym do otrzymania tego rodzaju świadczenia, uzyskanie zwrotu wypłaconej kwoty mogłoby napotkać istotne przeszkody. Potencjalnie podmiot ten mógłby się okazać niewypłacalny, albo mogłoby dojść do jego likwidacji lub postawienie go w stan upadłości.

W piśmie z dnia 7 grudnia 2021 r. uczestnik postępowania [...] S.A., przedstawił szeroką argumentację przemawiającą za przyjęciem poglądu, iż wnioskodawcy nie wykazali, że wykonanie zaskarżonej decyzji grozi im niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków.

W odpowiedzi na powyższe stanowisko, wnioskodawcy w piśmie z dnia 29 grudnia

2021 r. podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko dodatkowo podnosząc, że ewentualne zbycie przez Spółkę praw do przedmiotowej nieruchomości mogłoby doprowadzić do np. nabycia do niej prawa własności przez osobę trzecią, która mogłaby powoływać się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Poza tym przy piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r. przesłali również do Sądu Wojewódzkiego dokumenty mające - w ich ocenie - przemawiać za zasadnością wniosku. Były nimi: pozew [...] S.A. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezydentowi [...] wniesiony do Sądu Rejonowego dla Warszawy Woli o uzgodnienie księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...] z obrębu [...], z rzeczywistym stanem prawnym i postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Woli, z dnia 20 grudnia 2021r. (sygn. akt [...]) o zabezpieczeniu powództwa [...] S.A. poprzez wpisanie w dziale III księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie ostrzeżenia o toczącym się ww. postępowaniu.

Ponadto w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 21 stycznia 2022 r. wnioskodawcy w piśmie z dnia 4 lutego 2022 r. sprecyzowali, że przedmiotowy wniosek dotyczył całej zaskarżonej decyzji. Wskazali przy tym numery działek objętych wnioskiem oraz numery ksiąg wieczystych, które je obejmowały. Dodatkowo przesłali także sprawozdania finansowe Spółki za lata 2019 i 2020, jako dowody na potwierdzenie faktu osiągania przez Spółkę strat finansowych.

Uwzględniając przedmiotowy wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wnioskodawcy wykazali istnienie przesłanek z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Za zasadne Sąd uznał bowiem przedstawione przez wnioskodawców argumenty, dotyczące obaw co do podjęcia przez Spółkę kroków prawnych mających na celu zmiany właścicielskie. Sąd Wojewódzki wskazał w tym miejscu na treść pozwu [...] S.A.

z dnia 9 grudnia 2021 r. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezydentowi [...]

o uzgodnienie księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...] z obrębu [...] z rzeczywistym stanem prawym i podkreślił przy tym, że wynikało z niej, iż uczestnik postępowania chciał wydzielenia z działki 69/8 ponad 90% gruntu, założenia dla niego nowej księgi wieczystej i wpisania [...] S.A." do działu II KW jako właściciela a powództwo to zostało także zabezpieczone przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Woli poprzez wpisanie w dziale III księgi wieczystej nr [...] ostrzeżenia. Powyższe – w ocenie Sądu I instancji – oznaczało zatem, że uczestnik podjął działania zmierzające do uzyskania prawa własności nieruchomości, m.in. w oparciu o dowód z zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 17 maja 2017 r. (pkt IV lit. m - n pozwu).

Za istotny dowód, przemawiający za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji Sąd Wojewódzki uznał również nadesłane przez wnioskodawców sprawozdania finansowe Spółki za rok 2019 i 2020, gdyż wynikało z nich, że Spółka ponosiła w tym okresie jedynie straty finansowe. Okoliczność ta więc mogła wskazywać na duże prawdopodobieństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W sytuacji bowiem konieczności zwrotu wypłaconych Spółce środków pieniężnych, ich odzyskanie mogło być znacząco utrudnione lub wręcz niemożliwe.

Uwzględniając zatem stanowisko wnioskodawców, Sąd Wojewódzki – jak wyżej wspomniano – wniosek uwzględnił, stwierdzając przy tym, że przychyla się do tej linii orzecznictwa sądowego, która przyjmuje, iż sama tylko możliwość zmiany stosunków własnościowych nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją, jak też możliwość dokonania zmian w księdze wieczystej dla niej prowadzonej, skutkuje uznaniem, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo spowodowania przez tę decyzję skutków trudnych do odwrócenia (tak postanowienia NSA: z 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1887/15, z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt OZ 455/14, z 16 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 867/17).

Ponadto – jak Sąd dodał - wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby stanowić podstawę do podejmowania przez Spółkę kolejnych postępowań, a które miałyby na celu uzyskanie odszkodowania lub zwrot nieruchomości.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółka [...] S.A. z/s w [...], zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 61 § 3 p.p.s.a. - poprzez bezpodstawne uznanie, że w z związku z wykonaniem decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. zachodzi dla Skarbu Państwa niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a to z tego względu że: i) skutkiem wykonania tej decyzji jest możliwość zmiany stosunków własnościowych objętych nią nieruchomości oraz ii) możliwość uzyskania nienależnego odszkodowania, którego późniejsze ewentualne odzyskanie mogłoby rodzić nadmierne trudności lub wręcz być niemożliwe (a to w związku z wykazaniem przez spółkę [...] S.A. straty za lata 2019 oraz 2020), co w konsekwencji skutkowało bezpodstawnym wstrzymaniem wykonania wskazanej powyżej decyzji administracyjnej w całości,

podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był dojść do przekonania, że skoro:

- w okolicznościach niniejszej sprawy zostało wielokrotnie przesądzone przez sądy administracyjne, iż Skarb Państwa nie nabył prawa własności nieruchomości hipotecznej "[...]" na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13), zaś samo ujawnienie go jako właściciela przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. było bezprawne; tym samym nawet gdyby stwierdzić, że w związku z wykonaniem wskazanej powyżej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie dotyczą one Skarbu Państwa, który do spornej nieruchomości nigdy nie nabył żadnych praw;

- na mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. stwierdzono nieważność orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych

z 2 czerwca 1949 r. lub jego wydanie z naruszeniem prawa, w odniesieniu do gruntów wchodzących w skład działek ewidencyjnych nr: [...] z obrębu [...] oraz 1/1 z obrębu [...], które stanowią obecnie własność lub przedmiot użytkowania wieczystego podmiotów prywatnych, zarówno osób fizycznych jak i prawnych, a także [...] lub pozostają zajęte pod drogi publiczne; a zatem w odniesieniu do których nie jest możliwe podjęcie przez spółkę [...] S.A. żadnych skutecznych działań ukierunkowanych na ich odzyskanie;

- kwestia bezprawności orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. została już przesądzona przez sądy administracyjne, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., tym samym nie ma żadnych uzasadnionych przyczyn dla których należy ograniczyć prawo spółki [...] S.A. (lub innych podmiotów) do wystąpienia na podstawie art. 160 k.p.a. z roszczeniem odszkodowawczym za szkody związane z jego wydaniem; a nadto że powyższa kwestia pozostaje w wyłącznej kompetencji sądów powszechnych, które są jedynie uprawnione do rozstrzygania czy, komu oraz w jakiej wysokości odszkodowanie za wydanie wadliwego aktu prawnego się należy;

- zapłata odszkodowania za grunty wywłaszczone pod budowę obiektów związanych z realizacją inwestycji kolejowej, w tym określenie podmiotów uprawnionych do otrzymania tego rodzaju odszkodowania oraz jego wysokości, następuje na podstawie odrębnej decyzji administracyjnej wydanej przez właściwego wojewodę na podstawie art. art. 9y ust. 1 oraz art. 9s ust. 10 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1984) i jako taka nie jest skutkiem wskazanej powyżej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r.;

- restytucja bezprawnie odebranego spółce [...] S.A. mienia możliwa jest jedynie po przeprowadzeniu odrębnego postępowania przed sądem powszechnym, a to na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), w tym że w toku tak prowadzonego postępowania sąd weźmie pod rozwagę wszelkie okoliczności sprawy, w tym że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. nie jest prawomocna, to bezpośrednim skutkiem stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. nie jest możliwość spowodowania istotnej zmiany stosunków w sferze prawa własności spornych nieruchomości;

- fakt wstrzymania wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. pozbawi spółkę [...] S.A., jako właściciela nieruchomości hipotecznej "[...]" ujawnionego w księdze wieczystej bezpośrednio przed Skarbem Państwa, ochrony jej praw w związku z trwającym postępowaniem w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra, związaną z budową trzeciego etapu II linii metra w zakresie Stacji Techniczno - Postojowej (STP) [...], a to poprzez uniemożliwienie jej uzyskania wpisu ostrzeżenia w działach III ksiąg wieczystych obejmujących działki ewidencyjne nr [...]oraz [...] z obrębu [...] oraz [...] z obrębu [...];

- o ile z przedłożonych przez Skarżących sprawozdań finansowych za lata 2019 i 2020 wynika, że spółka [...] S.A. wykazała stratę, to li tylko samo wykazanie straty w danym roku podatkowym nie musi oznaczać jeszcze utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę, a nadto że wpływ na taką a nie inną sytuację finansową tej spółki ma jedynie fakt udzielenia pożyczek przez jej akcjonariuszy, które to pożyczki mają pokryć aktualne koszty związane z jej funkcjonowaniem oraz koszty związane z prowadzeniem postępowań ukierunkowanych od ponad 20 lat na odzyskanie odebranego jej bezprawnie na rzecz Skarbu Państwa mienia; tym samym nie przesądzają one o niewypłacalności przedmiotowej spółki jak również nie nakazują przyjąć, iż ta niebawem ogłosi upadłość;

to wniosek Skarbu Państwa o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. (na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a.) powinien zostać oddalony w całości;

2) art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, a to z tego względu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie całkowicie pominął stanowisko pełnomocnika spółki [...] S.A. wyrażone w piśmie z 3 grudnia 2021 r., nie wyjaśniając przy tym powodów dla których pominął on twierdzenia odnoszące się do braku wpływu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. (znak: [...]) na sytuacje prawną Skarbu Państwa oraz [...], w tym w zakresie zapłaty odszkodowania w związku z realizacją inwestycji kolejowej, a także odnoszące się do sytuacji finansowej rzeczonej spółki; co w konsekwencji uniemożliwia instancyjną kontrolę tego orzeczenia.

Jednocześnie, Spółka wnosiła o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów:

1) ze wskazanych wyciągów z ksiąg wieczystych oraz pisma Burmistrza Dzielnicy [...] z 27 sierpnia 2020 r. na okoliczności oraz fakty ich treści,

w tym: w zakresie aktualnego stanu prawnego gruntów, których te dokumenty dotyczą, pochodzących z nieruchomości hipotecznej "[...]",oraz braku możliwości dokonania ich zwrotu na rzecz spółki [...] S.A.;

2) pisma procesowego Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej RP w sprawie Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w Warszawie o sygn. akt [...] z 28 stycznia 2022 r. oraz pisma procesowego pełnomocnika spółki [...] S.A. w sprawie Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w Warszawie o sygn. akt [...] z 8 marca 2022 r. na okoliczności oraz fakty: treści tych dokumentów,

w tym że Skarb Państwa wystąpił o zawieszenie postępowania w sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości stanowiącej część działki nr [...] z obrębu [...], wynikającego księgi wieczystej KW nr [...], z rzeczywistym stanem prawnym tej nieruchomości do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania; a także że pełnomocnik Uczestniczki nie oponował przed takim zawieszeniem, zostawiając decyzję do uznania sądu.

Wobec powyższego, żaląca się Spółka wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia przestawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na zażalenie Prezydent [...] reprezentujący Miasto [...] i Skarb Państwa wnosił o jego oddalenie w całości a ponadto wnosił również o dopuszczenie dowodu z treści wniosku z dnia 28 maja 2020 r. [...] S.A. skierowanego do Wojewody [...] o uznanie za stronę w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie lI linii metra w [...] oraz odwołania z dnia 14 grudnia 2020 r. od decyzji Wojewody [...] Nr [...] z 24.08.2020 r. o ustaleniu lokalizacji ww. inwestycji - na okoliczność ich treści.

W obszernym uzasadnieniu przedstawiano argumentację przemawiającą za oddaleniem zażalenia.

W piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2022 r. żaląca się Spółka podtrzymała w całości swoje twierdzenia oraz wnioski wywiedzione w zażaleniu z dnia 7 kwietnia 2022 r. Ponadto przedstawiła także stanowisko wobec argumentacji zawartej w odpowiedzi na zażalenie.

Wnosiła przy tym także o: 1) nieprzeprowadzanie dowodu z: i) wniosku pełnomocnika Spółki z dnia 28 maja 2020 r. o uznanie za stronę w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie II linii metra w [...] oraz ii) odwołania tejże Spółki od decyzji Wojewody [...] nr [...] z 24 sierpnia 2020 r. o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, jako że dowody te nie były niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w przedmiotowej sprawie (sprowadzającej się jedynie o oceny zasadności wstrzymania wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. (znak: [...]); 2) dopuszczenie dowodu uzupełniającego z odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2022 r. (sygn. akt [...]) na okoliczności, że wyrokiem tym została prawomocnie oddalona apelacja Skarbu Państwa od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 lipca 2021 r. (sygn. akt [...]).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione, chociaż nie do wszystkich, podniesionych w nim zagadnień skład orzekający w niniejszym postępowaniu incydentalnym ma możliwość odniesienia się. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu należy, że znaczna część argumentacji, zawartej zarówno we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak i w zażaleniu na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 24 marca 2022 r. a także w odpowiedzi na zażalenie i w kolejnych pismach procesowych wniesionych przez strony, dotyczy albo wprost kwestii merytorycznych, albo do nich w istotny sposób nawiązuje. W związku z tym, zajęcie w stosunku do tego rodzaju zagadnień stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny na obecnym etapie postępowania sądowego (tj. przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej) - w istocie rzeczy - czyniłoby postępowanie kasacyjne iluzorycznym. W takim bowiem przypadku nie można byłoby w sposób prawidłowy i rzetelny wyjaśnić zasadności czy niezasadności zaskarżonego postanowienia bez dokonywania jednocześnie oceny samego wyroku. Z tej zatem przyczyny nie było również możliwe przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez strony z wyjątkiem dokumentów finansowych (o których będzie mowa niżej).

Z uwagi na powyższe podkreślić zatem wypada, że rozpoznawana obecnie sprawa wpadkowa dotyczyła wniosku skarżących Miasta [...] i Skarbu Państwa – Prezydenta [...] o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. nr [...], która wydana była w trybie nieważnościowym. Tego rodzaju decyzja wywołuje oczywiście wprawdzie skutki prawne stwierdzające nieważność objętego nią orzeczenia ex tunc, jednak skład orzekający nie podziela stanowiska Sądu I instancji, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - skutki spowodowane wyeliminowaniem zaskarżoną decyzją z obrotu prawnego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. o przejściu spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, ocenianie przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a., uzasadniały wstrzymanie jej wykonania.

Zgodnie z treścią ww. przepisu, sąd może wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżanego aktu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Celem przewidzianej w cytowanym przepisie ochrony tymczasowej jest więc uchronienie strony przed skutkami wykonania zakwestionowanego aktu, które mogą być trudne do odwrócenia, po jego ewentualnym uchyleniu przez sąd. Udzielić tej ochrony jednak sąd administracyjny może tylko na wniosek, przy czym to strona żądająca wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia, ma obowiązek wykazać istnienie konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że w danym przypadku zachodzą przesłanki przewidziane omawianym przepisem.

Poza tym podkreślić też trzeba, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja wstrzymania wykonania decyzji administracyjnej ma charakter absolutnie wyjątkowy.

Pod pojęciem natomiast wyrządzenia znacznej szkody – w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. - należy rozumieć taką szkodę, której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jego wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to zaś takie skutki prawne i faktyczne, które raz zaistniałe spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.

Istotne w niniejszym postępowaniu wpadkowym było również to, że - przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. - ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi.

Odnosząc zatem powyższe unormowanie do stanu rozpoznawanej sprawy wyjaśnić należy, że zaskarżona decyzja stwierdzała jedynie, iż objęta nią inna decyzja administracyjna (tj. orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. o przejściu spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej) rażąco naruszała prawo i z tego powodu zaskarżona decyzja stwierdzała nieważność części w/w decyzji a w części (z uwagi na nieodwracalne skutki prawne) stanowiła o tym, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Objęta skargą decyzja nie przyznawała więc żadnej stronie określonego prawa ani też nie nakładała na żadną ze stron określonego obowiązku. Eliminując orzeczenie administracyjne w trybie nieważnościowym, stwarzała natomiast dopiero jednej ze stron możliwość podjęcia określonych działań. W tym przypadku polegały one na staraniach o przywrócenie żalącej się Spółce prawa własności do części gruntu objętego orzeczeniem Ministra Rolnictwa

i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. Stąd Spółka ta, w oparciu o zaskarżoną decyzję, inicjowała takie postępowania jak: proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stan prawnym, wystąpiła o zabezpieczenie tego powództwa i dążyła do uzyskania statusu strony w postępowaniu administracyjnym o lokalizację inwestycji kolejowej. Tym niemniej nie można było twierdzić, że zarówno zmiana stosunków właścicielskich jak i ewentualny obowiązek wypłaty odszkodowania stanowiły bezpośrednie skutki wykonania zaskarżonej decyzji. Jak wspomniano wyżej, decyzja ta stwarzała jedynie potencjalną możliwość podjęcia konkretnych rozstrzygnięć, a które mogły zapaść dopiero w odrębnych postępowaniach tak administracyjnych jak i sądowych. W szczególności podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że o przyznaniu odszkodowania - w oparciu o art. 4171 § 2 k.c. - orzeka sąd powszechny, zaś o przyznaniu odszkodowania z tytułu przejścia prawa własności – z mocy prawa – na zasadzie przepisów ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym – orzeka odrębną decyzją - organ administracji publicznej.

O ewentualnym zatem obowiązku wypłaty świadczeń pieniężnych na rzecz żalącej się Spółki decydować będą w tym wypadku organy sądowe i administracyjne, orzekające zarówno na podstawie przepisów prawa materialnego, jak i w ramach określonych procedur. Te ostatnie obejmują zaś różne możliwości, pozwalające organom sądowym i administracyjnym na wydanie rozstrzygnięcia w sytuacji, w której nie będzie już istniał spór co prawidłowości zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji. Z tego też powodu sytuacja finansowa żalącej się Spółki w tym postępowaniu nie miała istotnego znaczenia.

Z drugiej też strony uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, stanowiące w istocie rzeczy wyjątkiem od zasady, że decyzja ostateczna podlega wykonaniu, musi być stosowane w sposób ostrożny i wyważony. Instytucja ta bowiem nie może stanowić dodatkowego środka mającego na celu zwalczanie samej decyzji. W związku z tym nie może ono stanowić przeszkody dla dochodzenia praw przez podmiot, który jest beneficjentem takiej decyzji. Należy bowiem pamiętać, że dochodzenie roszczenia określonego w art. 4171 § 2 k.c. jest zagrożone krótkim okresem przedawnienia a brak wpisu ostrzeżenia do księgi wieczystej, w której – jako właściciel nieruchomości objętej przedmiotową decyzją – jest ujawniony Skarb Państwa, uniemożliwiłby (z uwagi na domniemanie zawarte w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece) branie udziału żalącej się Spółki w postępowaniu lokalizacyjnym a następnie odszkodowawczym.

Z tych zatem powodów skład orzekający nie podzielił stanowiska wyrażonego

w zaskarżonym postanowieniu oraz w orzecznictwie do którego Sąd Wojewódzki się odwoływał i uznał, że wykonanie decyzji, której dotyczył wniosek o wstrzymanie, ani nie mogło spowodować po stronie wnioskodawców w sposób bezpośredni niebezpieczeństwa wyrządzenia im znacznej szkody, ani wywrzeć w taki sposób żadnych skutków, które trudne byłyby do odwrócenia. Z tej zatem przyczyny należało uznać, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 61 § 3 p.p.s.a., bowiem

w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Nie był natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiadało bowiem wymaganiom formalnym, wynikającym z ww. przepisów, a co pozwoliło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na przeprowadzenie kontroli nie tylko zaskarżonego postanowienia ale i wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Z tej zatem przyczyny sam fakt pominięcia stanowiska żalącej się Spółki wyrażonego w piśmie z dnia 3 grudnia

2021 r. nie mógł być potraktowany jako uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw.

z art. 61 § 3 i art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.