Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 299/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 2 pkt 1, art. 119 pkt 2, art. 134 § 1, art 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art 153, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit c, § 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 02 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. O. kwotę [...]zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania M. O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z [...] grudnia 2021 r. nr [...] odmawiającą M. O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, J. O..

Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Pismem datowanym na [...] września 2021 r. (data wpływu: [...] września 2021 r.) M. O. (dalej też jako "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca"), reprezentowana przez r.pr. M. M., zwróciła się do Prezydenta Miasta G. (zwanego dalej "Prezydentem Miasta" lub "organem I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, J. O. (ur. [...] r.), która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, znak: [...], z [...] stycznia 2021 r. wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G..

Przywołaną wyżej decyzją z [...] grudnia 2021 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że z ww. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki Wnioskodawczyni, natomiast ustalony stopień jej niepełnosprawności datuje się od 22 października 2020 r., a więc po ukończeniu [...]. lat. Zatem, zdaniem organu I instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej w skrócie: "u.ś.r.").

Ponadto w uzasadnieniu decyzji Prezydenta Miasta wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna jest bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Dla oceny związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem czy niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, a sprawowaniem przez niego opieki nad tą osobą, decydujące znaczenie ma ustalenie, czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia kontynuowanie lub podjęcie aktywności zawodowej w sytuacji, kiedy byłoby to możliwe, gdyby osoba pozostająca bierna zawodowo nie była obarczona sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W związku z tym organ I instancji wyjaśnił, że zakres sprawowanej opieki przez Wnioskodawczynię nad jej matką nie stanowi przeszkody do wykonywania przez nią aktywności zawodowej, bowiem opieka ta nie jest sprawowana całodobowo, natomiast wykonywane czynności przy matce nie są czynnościami pielęgnacyjnymi ściśle związanymi z osobą podopiecznej, wymagającymi ciągłej obecności opiekuna przy podopiecznej i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Dla uzasadnienia braku związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną wskazano również, że rezygnacja z zatrudnienia przez Wnioskodawczynię nie była spowodowana koniecznością wykonywania opieki nad matką. Wnioskodawczyni pracowała bowiem w okresach od [...] listopada 2014 r. do [...] lutego 2015 r. w firmie P. oraz na podstawie umowy zlecenia w firmie T. A. od [...] stycznia 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r., i ostatnia umowa wygasła z upływem okresu, na jaki została zawarta. Zdaniem organu I instancji zaprzestanie aktywności zawodowej przez Wnioskodawczynię nie było spowodowane koniecznością podjęcia opieki nad matką tylko wygaśnięciem stosunku prawnego z pracodawcą.

W odwołaniu od opisanej decyzji Prezydenta Miasta, M. O., reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie tej decyzji oraz bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – a to z powołaniem się na zarzuty:

- błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechania wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwego przyjęcia przez organ I instancji, że zakres świadczonej opieki przez Skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu, podczas gdy w rozumieniu tegoż przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- błędnego zastosowania normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] grudnia 2021 r. – przywołaną na wstępie decyzją z [...] lutego 2022 r. – SKO stwierdziło, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. i naruszył art. 6 k.p.a., ponieważ Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014 r., orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji w orzecznictwie sądowym utrwaliło się stanowisko, że przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku, należy pomijać kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO doszło jednak do przekonania, że zaskarżona decyzja organu l instancji odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia w jakiejkolwiek postaci, czy też wymiarze czasu pracy. SKO podkreśliło, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Skarżącej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką z powodu zakresu sprawowanej opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, M. O., reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika – zarzuciwszy:

1. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającą na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymagała – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej oraz że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

2. naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony

– wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zasądzenia "kosztów postępowania administracyjnego", w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione zarzuty, zasadniczo powtarzając w tym zakresie argumenty odwołania. Pełnomocnik Skarżącej podkreślił również, że SKO jako zasadny uznało zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., co czyni bezprzedmiotowym powoływanie ww. zarzutu w skardze.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że w związku z zawartym w skardze wnioskiem, niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2022 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z [...] grudnia 2021 r. [...]) odmawiającą M. O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r."), wnioskowanego na matkę, J. O..

SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – oraz okoliczność, że niepełnosprawność J. O. powstała po 25. roku życia (w wieku [...] lat).

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako córce dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Odnosząc się w tym miejscu do stanowiska Prezydenta Miasta – który, z powołaniem się na fakt, że pomimo zapadnięcia wyroku TK o sygn. K 38/13 "[u]stawa jednak nie uległa zmianie", uznał konieczność dalszego stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. – należy stwierdzić, że takie rozumienie skutków ww. wyroku TK, abstrahujące od odmiennej i obecnie praktycznie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jawi się w kontekście zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.) jako nadmierne i nieuprawnione uproszczenie. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Z tych względów stanowisko organu I instancji upatrujące jednej z podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zasługiwało na uwzględnienie – co trafnie wytknęło SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Natomiast niezasadnie SKO zaakceptowało drugą z przesłanek odmowy wskazanych przez organ I instancji – w postaci braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. związku pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką – gdyż na obecnym etapie wyjaśnienia sprawy takie twierdzenie jawi się, zdaniem Sądu, jako co najmniej przedwczesne.

W myśl przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym pod użytym w cytowanym przepisie pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej" (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Natomiast ustawodawca nie zdefiniował już pojęć "niepodejmowania" ani "rezygnacji z" tak rozumianego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jest jednak jasne, że – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym (tu: matką), istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny.

W ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy jako trafne jawi się stanowisko organu I instancji, że w tej sprawie nie wystąpił przypadek "rezygnacji z zatrudnienia" przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Jak bowiem ustalono, ostatnie zatrudnienie Skarżącej – na podstawie umowy zlecenia zawartej z T. A. – ustało z dniem [...] sierpnia 2020 r., i to w związku z upływem okresu, na jaki ta umowa została zawarta (od [...] stycznia 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r.). Tymczasem ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności matki Skarżącej datuje się dopiero od [...] października 2020 r. (zob. orzeczenie o niepełnosprawności z [...] stycznia 2021 r., k. 7 akt adm. I inst.), a ponadto – jak wynika z ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] września 2021 r. (k. 20 akt adm. I inst.) – do lutego 2021 r. niepełnosprawna pozostawała pod opiekę drugiej z córek, A. L..

Wobec tego w kontrolowanej sprawie kluczową, a zarazem sporną, pozostawała tylko kwestia istnienia (jak twierdzi Skarżąca), bądź nie (jak przyjęły organy), wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Nie budzi wątpliwości, że matka Skarżącej, J. O., jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji – co zostało stwierdzone orzeczeniem właściwego organu (k. 7 akt adm. I inst.).

W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573, z późn. zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei ust. 4 tego samego artykułu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Z powyższego wynika, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy u.ś.r.) przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Z samego faktu, iż dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika bowiem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie m.in. samoobsługi, poruszania się i komunikacji. Okoliczności ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być zatem samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienia opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (tak trafnie wyrok WSA z 06.04.2022 r., II SA/Po 693/21, CBOSA).

Z tych względów jako nieuprawniony należy ocenić wywód SKO zawierający w istocie sugestię, że matka Skarżącej, z uwagi na jej aktualny poziom sprawności – cyt.: "[...] wymaga codziennej opieki jednak nie całodobowej (permanentnej) [...] samodzielnie przygotowuje sobie śniadanie, nie jest osobą leżącą, porusza się po domu na wózku inwalidzkim lub przy pomocy trójnogu" – nie wymaga takiej opieki, której zakres uzasadniałby niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna (bez względu na to, kto nim byłby), a co za tym idzie: przyznanie opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego.

Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyrok NSA z 27.04.2022 r., I OSK 1334/21, CBOSA).

Ustawodawca nie zdefiniował w u.ś.r. pojęcia "opieki", jakiej sprawowanie uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale już z samego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. można wnioskować, że musi ona być "stała lub długotrwała". Nie oznacza to jednak – jak błędnie przyjęły organy obu instancji – że chodzi w tym przypadku o opiekę "całodobową". Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym z ww. przepisu wynika, iż "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę" (wyrok NSA z 07.05.2019 r., I OSK 3946/18, CBOSA). W konsekwencji fakt sprawowania opieki codziennie (a więc regularnie) ale przez część doby – niebędącej tym samym, wbrew twierdzeniu SKO, opieką "sporadyczną" (pod którym to epitetem rozumie się coś «występujące rzadko, nieregularnie»; zob. https://sjp.pwn.pl/slowniki/sporadyczny.html) – nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile tylko jej zakres i sposób sprawowania faktycznie uniemożliwiają podjęcie opiekunowi zatrudnienia (którego wykonywanie, zauważmy, co do zasady też nie jest całodobowe, lecz zajmuje jedynie określoną część doby, zwykle 8 godzin). Zaznaczyć przy tym należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy, lecz zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (tak trafnie wyrok WSA z 28.12.2021 r., II SA/Ol 796/21, CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że zadaniem organów było najpierw możliwie wyczerpujące ustalenie zakresu sprawowanej przez Skarżącą nad matką opieki – zarówno w jej aspekcie przedmiotowym (tj. wykonywanych czynności), jak i czasowym (tj. wymiaru dobowego: średniej liczby godzin) – a następnie wszechstronne jego rozważenie oraz ocena, czy zachodzi w takim przypadku wymagany związek przyczynowy pomiędzy opieką sprawowaną przez Skarżącą, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.

W ocenie Sądu organy obu instancji nie wywiązały się z tego obowiązku w sposób należyty.

Po pierwsze, rodzinny wywiad środowiskowy został przeprowadzony jedynie z matką Skarżącej, natomiast z samą Skarżącą pracownik organu odbył tylko bliżej nie określoną (co do okoliczności i czasu), ani odrębnie nie utrwaloną, rozmowę telefoniczną, li tylko wzmiankowaną jednozdaniowo w protokole ww. wywiadu.

Po drugie, poczynione podczas ww. wywiadu ustalenia co do zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą, ograniczyły się zasadniczo do zaprotokołowania lakonicznego oświadczenia jej matki, że "córka opiekuje się nią w sposób codzienny przez część doby, przyjeżdża codziennie, aby przygotować obiad, kolację, umyć w/w; pani J. aktualnie dzięki rehabilitacji jest w stanie ubrać się sama – w styczniu nie było to jeszcze możliwe, śniadania przygotowuje samodzielnie, obiad i kolację przygotowuje córka". W konsekwencji nie wiadomo, przez jaką konkretnie część doby (ile godzin) Skarżąca opiekuje się matką, ani czy wykonuje inne jeszcze czynności opiekuńcze poza zaprotokołowanymi: przygotowywaniem obiadów i kolacji oraz myciem niepełnosprawnej.

Po trzecie, nie wyjaśniono ewentualnego udziału innych osób (członków rodziny) w opiece nad matką. Organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji stwierdził wprawdzie kategorycznie (a SKO tego ustalenia nie zakwestionowało), że Skarżąca jest jedynym opiekunem matki. Zarazem jednak w decyzji tej zaznaczono (w ślad za ustaleniami z wywiadu środowiskowego), że druga z córek niepełnosprawnej (A. ) odwiedza ją 2 razy w tygodniu. Wobec tego należało wyjaśnić – czego organy błędnie dotychczas nie uczyniły – czy są to jedynie odwiedziny "towarzyskie", czy wiążą się jednak ze sprawowaniem określonych czynności opiekuńczych, a jeśli wiążą, to czy w tym zakresie (i konkretnie w jakim, czasowo i przedmiotowo) siostra wyręcza Skarżąca w sprawowaniu opieki nad matką.

Po czwarte, w toku postępowania zostało ustalone, że matka Skarżącej ma przyznane usługi opiekuńcze w wymiarze 3 razy w tygodniu po dwie godziny (i, jak się wydaje, to właśnie w ramach tych usług "wychodzi na spacery z opiekunką MOPS", wzmiankowane w wywiadzie). W związku z tym organy powinny były wyjaśnić (czego dotychczas nie uczyniły) okoliczności (przesłanki), jakie przemówiły za przyznaniem tych usług oraz dołączyć do akt sprawy kopię decyzji przyznającej te usługi – gdyż ich rozważenie mogło mieć istotne znaczenie dla oceny wiarygodności twierdzeń strony skarżącej o sprawowanej przez nią opieki nad matką. Wszak w świetle art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.) usługi opiekuńcze mogą być przyznane "osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić". Ewentualne ustalenie, że matce Skarżącej z takiego właśnie powodu zostały przyznane usługi opiekuńcze, w wątpliwość nakazywałoby poddać prawdziwość twierdzenia Skarżącej o zapewnianiu matce niezbędnej opieki.

Z tych wszystkich względów jako zasadny należało ocenić drugi z zarzutów skargi – niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W konsekwencji organ I instancji – ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w niniejszym uzasadnieniu wyroku (art. 153 p.p.s.a.) – uzna, że w tej sprawie nie zachodzą przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego dotychczas wywodzone przez ten organ z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W efekcie, w ramach ponownie prowadzonego postępowania, uzupełni materiał dowodowy o wyjaśnienie wyżej wskazanych okoliczności związanych ze sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad matką i stosownie do poczynionych ustaleń – wszechstronnie rozważonych i ocenionych w kontekście zaistnienia, bądź nie, wymaganego, zgodnie z rozumianym w sposób przedstawiony w uzasadnieniu niniejszego wyroku przepisem art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r., związku pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką przez Skarżącą, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – wyda właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta (pkt 1 wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi Skarżącej, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) według stawek minimalnych – tj. [...] zł.