Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 901/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.  145  par.  1  pkt  1  lit.  a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 17  ust. 1bi  art.  17  ust.  5  pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędzia NSA Szczepan Prax, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r.(data wpływu [...] r.), złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., M. H. (dalej w skrócie: "skarżący") zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem – P. H.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Prezydent Miasta K., odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że P. H. ur. [...] r., zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w Z. z dnia [...] r. ma ustaloną całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji od [...] r. (czyli jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 64 roku życia). Organ I instancji wskazał, że do wniosku dołączono zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia [...]r. o stanie zdrowia matki skarżącego - W. H., w którym stwierdzono, że nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem.

Pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Skarżący pismem z dnia [...] r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie wskazując, że świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 przeprowadzenie przez organ administracji publicznej dowodu na okoliczność momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki stało się zbędne i niecelowe, a żądanie przedstawienia przez stronę postępowania wskazanej w wezwaniu dokumentacji nie podstaw materialnoprawnych.

Organ I instancji stwierdził, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."). Wskazał, że niepełnosprawność P.a H. powstała od 14 marca 2014 r. (a więc od 64 roku życia), a nadto pozostaje on w związku małżeńskim, a jego żona – W. H. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji podkreślił, że zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r. nie spełnia wymogów art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

W dniu [...] r. skarżący złożył odwołanie wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia, zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchylonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz błędną i niekonstytucyjna wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Wniósł o uchylenie decyzji w całości i rozpatrzenie sprawy oraz orzeczenie co do jej istoty ewentualnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w przypadku naruszenia przepisów postępowania. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 orzekł, że zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną bez względu na kryterium wiekowe określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a w konsekwencji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony. Ponadto stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. nie należy stosować w sposób bezwzględny, ale w taki sposób, który nie narusza konstytucyjnych praw jednostki i dobra rodziny określonych w art. 18 Konstytucji RP. Na poparcie swego stanowiska skarżący przytoczył obszerne fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych oraz NSA. Zaakcentował, że choroba ojca ma charakter progresywny, jego stan się pogarsza, a matka nie jest w stanie zapewnić ojcu opieki.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium dokonaniu analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując jakim osobom przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zauważyło, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zaakcentowało również, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga stwierdzenia przez organ, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osoba ubiegająca się o świadczenie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; wystąpiła konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę ubiegającą się o świadczenie,; pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności występuje związek przyczynowy; nie zachodzą wyłączenia prawa do świadczenia przewidziane w art. 17 ust. 5 u.ś.r .

Kolegium stwierdziło, że z wypisu orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS w z dnia [...] r. P. H. ur. [...] r. jest całkowicie niezdolny do pracy. Powstanie całkowitej niezdolności datuje się na dzień [...] r. P. H. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji - co implikuje brak spełnienia przesłanek formalno - prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem niepełnosprawność nie powstała nie później niż do 25 roku życia. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z pouczeniem zawartym w orzeczeniu P. H. przysługiwało prawo do wniesienia sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS.

Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 Kolegium stwierdziło, że jakkolwiek Trybunał orzekł, iż art. 17 ust.1b u.ś.r., w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczeń jest niezgodny z art. 32 Konstytucji, jednakże w tezach wyroku stwierdził, iż nie oznacza to uchylenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak również nie prowadzi to do wykreowania "prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., uchylonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13), jako podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz błędną i niekonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. , naruszającą konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust 1 Konstytucji RP), zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) oraz konstytucyjny nakaz pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji oraz przyznanie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreślił że w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust 1b u.ś.r. został uchylony i utracił moc prawną. Dalej zauważył, że sądy administracyjne zgodnie przyjęły stanowisko, iż przedmiotowy przepis nie powinien być stosowany jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co znajduje wyraz w aktualnym orzecznictwie zarówno Wojewódzkich Sądów Administracyjnych jak i samego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący przytoczył obszerne fragmenty orzeczeń sądowych i podkreślił, że organy obu instancji nie odniosły się do jego argumentów podnoszonych zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia jak i w odwołaniu. Zdaniem skarżącego ignorowanie następstw prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego spowodowało, że rozstrzygnięcie sprawy oparte zostało na nieaktualnym stanie prawnym, a zatem doszło do naruszenia zasady praworządności określonej w art. 6 Kpa. Skarżący stwierdził dalej, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem organów stosujących prawo, a skutkiem negatoryjnego orzeczenia Trybunału jest ostateczna eliminacja normy prawnej z systemu prawnego, a mimo to Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. może być stosowany jako negatywna przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co nie uwzględnia stanowiska prezentowanego w wyrokach zapadłych w podobnych sprawach i jest niezrozumiałe. Ponadto zauważył, że Kolegium nie wskazało w uzasadnieniu swojej decyzji naruszenia art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r., co w ocenie skarżącego wskazuje, że organ odwoławczy nie podziela stanowiska organu I instancji co do konieczności legitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jako okoliczności otwierającej drogę do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby. Skarżący stwierdził, że w tej kwestii organ I instancji także nie ustosunkował się do przytoczonej w uzasadnieniu wniosku argumentacji w kwestii stosowania wyłącznie wykładni językowej dla oceny normy prawnej art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. W tym zakresie skarżący podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i ponownie przytoczył orzecznictwo sadowo administracyjne na jego poparcie.Dalej zaakcentował, że choroba, która stanowiła podstawę orzeczenia o niepełnosprawności P. H. jest chorobą neurologiczną o charakterze progresywnym, a stan zdrowia ojca skarżącego pogarsza się i wymaga coraz większego nakładu opieki, której nie jest już w stanie zapewnić matka skarżącego. Podkreślił, że w związku z tym przejął i aktualnie sprawuje pełną opiekę nad ojcem oraz zajmuje się wszystkimi jego sprawami, a co związane jest z rezygnacją nie tylko z zatrudnienia ale także z wszelkiej innej aktywności społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 -dalej "p.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Jednocześnie należy stwierdzić, że kryterium legalności podlega uwzględnieniu w fazie orzekania w granicach wyznaczonych w art. 145-150 p.p.s.a. albo w przepisach szczególnych.

Sąd dokonując kontroli na zasadach wyżej wskazanych stwierdził, że skarga jest zasadna z powodu uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 2 pkt 5a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114, dalej jak dotychczas "u.ś.r."). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (ust. 1b).

Natomiast z art. 17 ust. 2 pkt 5a u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 ((OTK-A 2014/9/104, Dz.U. z 2014 r., poz. 1443 – dalej " wyrok TK") stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W punkcie 2 wyroku z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu analizowanego wyroku Trybunał wskazał, że brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której "osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. (...) Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych". W praktyce stosowania prawa wątpliwości budzi zasadniczo brak korelacji pomiędzy formułą zakresowo - negatoryjną wyroku z dnia z dnia 21 października 2014r. i brakiem zastosowania przez Trybunał klauzuli odraczającej wejście orzeczenia w życie a stwierdzeniami Trybunału zawartymi w uzasadnieniu jego orzeczenia. Trybunał z jednej strony stwierdził w uzasadnieniu, że "wykonanie (...) wyroku (...) wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych", a "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy", z drugiej zaś nie odroczył terminu wejścia w życie samego wyroku. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu u.ś.r. niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw, to jest w dniu 23 października 2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443).

Jak wynika z treści decyzji obydwu instancji, skarżącemu odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o które wnioskował w związku z opieką nad trwale całkowicie niezdolnym do pracy oraz trale niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem gdyż ojciec skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, iż jego niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organowi odwoławczemu znany był przywołany wyżej wyrok TK, jednak w jego ocenie, nie miał on wpływu na brzmienie (treść) przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie.

Sąd nie podziela tego poglądu i kwalifikuje decyzje wydane z pominięciem wpływu wyroku TK na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako naruszające przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W dalszej części wywodu uzasadniającego ten zarzut Sąd odwoła się do argumentacji w zakresie wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego na treść przepisu poddanego badaniu pod kątem zgodności z przepisami Konstytucji RP, prezentowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Przypomnieć należy, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny a niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę tak przy wydawaniu aktu prawnego, jak i przy jego kontroli. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji).

Przy rozstrzygnięciach Trybunału o charakterze negatoryjnym, czyli orzekających o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, jest bowiem ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, że do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia trybunału należy stosować regulację prawną uwzględniającą skutki tego orzeczenia, a więc w przypadku wyroku negatoryjnego – bez aktu normatywnego (przepisu prawnego), który utracił moc obowiązującą. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 ab initio Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt normatywny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy (por. np. M. Safjan "Skutki prawne orzeczeń trybunału Konstytucyjnego w praktyce sądowej" Pip nr 9/2002, L. Garlicki " Polskie prawo konstytucyjne". Zarys wykładu, Warszawa 2005 r.).Powyższe prowadzi do wniosku, że norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną. Wydana na takiej postawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa. Przedstawione zasady dotyczą zarówno wyroku negatoryjnego odnoszącego się do całej kontrolowanej normy prawnej jak też do jej części, czyli tzw. wyroku zakresowego. Przez "orzeczenie zakresowe" rozumie się orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, którego sentencja zawiera frazę: "w zakresie, w jakim" (lub jej podobną). Skutkiem negatoryjnego wyroku zakresowego nie jest utrata mocy obowiązującej całego kontrolowanego przepisu lecz "wycięcie" z jego zakresu mieszczącego się w nim fragmentu uznanego za sprzeczny z Konstytucją.

W rozpoznawanej sprawie organy orzekły na podstawie przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny w zakresie wprowadzającym przeszkodę w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego, polegającego na wprowadzeniu wymogu powstania u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności przed ukończeniem 18. roku życia lub gdy się uczy - 25. roku życia. W konsekwencji powyższe okoliczności obligowały Sąd do uchylenia wydanych decyzji, jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące powyżej zaprezentowane stanowisko jest stosunkowo jednolite (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. o sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15; z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15; w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14; w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14; w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14; w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14; w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15; w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15; w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15; w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14; w Gliwicach z dnia 10 marca 2016 r., IV SA/Gl 869/15. Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane wyżej stanowisko zyskało aprobatę (por. wyroki: z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1208/16 i 755/16, dostępne w CBOS).Wyjątek stanowią nieliczne wyroki np.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 marca 2016 r., II SA/Lu 677/16 lub wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 marca 2016 r., II SA/Łd 41/16 - wszystkie orzeczenia są dostępne na http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Przykładowo NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I OSK 923/16 uznał, że "zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania". Naczelny Sąd Administracyjny zauważył również, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., co oznacza, że orzeczenie to weszło w życie z chwilą publikacji w Dzienniku Ustaw. Dla określenia treści i skutków sentencji wyroku nie ma znaczenia odwoływanie się do uzasadnienia. "Uzasadnienie to bowiem zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia".

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że obydwa orzekające w sprawie organy zastosowały art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu, co stanowi o istotnym naruszeniu prawa materialnego.

Sąd zauważa ponadto, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Wynika to z art. 138 Kpa., który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, co oznacza, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. W realiach rozpatrywanej sprawy podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia był także art. 17 ust. 2 pkt 5a u.ś.r. Skarżący zarzucał organom obu instancji błędną i niekonstytucyjną wykładnię wskazanego przepisu, a Kolegium nie zajęło stanowiska w tej kwestii, co uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności decyzji, a z drugiej strony powoduje niemożność poznania motywów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.

W ponownym postępowaniu konieczne będzie zatem podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która utraciła moc obowiązującą. Organ weźmie pod uwagę, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem – co do zasady – traktowani w sposób odmienny. W stanie prawnym sprzed wydania wyroku Trybunału ich sytuacja prawna była zróżnicowana. Zróżnicowanie to było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej prowadząc do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych.

Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali zatem stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, czego dotychczas nie wykonał, biorąc pod uwagę wyżej przedstawioną ocenę prawną oraz odniesie się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając skargę, Sąd orzekł jak w sentencji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.