Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 1/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 19 lit.c i lit.e, art. 2 pkt 21, art. 7 ust. 1, art. 48
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 1/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 6 lutego 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 lutego 2019 r., sprawy ze skargi K. M., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, , , , oddala skargę w całości.,


UZASADNIENIE

Wnioskiem, złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w L. w dniu 28 kwietnia 2016r., skarżący K. M. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2016r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., powołując w podstawie prawnej przepisy art. 10 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 oraz art. 4, art. 5, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195; zwanej dalej w skrócie ustawą) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016 roku, poz. 23) odmówił przyznania świadczenia wychowawczego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

Na skutek odwołania skarżącego od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał między innymi, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Ilekroć zaś w tej w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza do dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Jak dalej zauważył organ - prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego (art. 18 ust. 1 ustawy). Z kolei według art. 48 ust. 1 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. od 1 kwietnia 2016 r.) i kończy się dnia 30 września 201 7 r., natomiast w myśl art. 48 ust. 2 ustawy w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

Jak ustalono w toku postępowania, w skład rodziny wchodzi wnioskodawca (skarżący), jego żona oraz dwoje dzieci. Ponieważ skarżący ubiega się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko i członkiem rodziny nie jest dziecko z orzeczoną niepełnosprawnością (art. 5 ust. 4 ustawy), to warunkiem ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia jest spełnienie przesłanki dochodowej, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, polegającej na uzyskaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w wysokości nie przekraczającej kwoty 800,00 zł.

Organ podał, że mając na uwadze treść art. 48 ust. 2 ustawy - dla dokonania ustaleń w zakresie spełnienia przesłanki dochodowej należy wziąć pod uwagę dochody z roku kalendarzowego 2014 i uwzględnić zmiany w wysokości dochodu wynikające z uzyskania bądź utraty dochodu – zgodnie z regulującymi te kwestie przepisami ustawy.

Wysokość dochodów uzyskanych przez obojga małżonków w roku 2014 zdaniem organu odwoławczego prawidłowo została ustalona przez organ I instancji. Małżonka skarżącego za 2014 r. uzyskała dochód (przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu) w kwocie 23.817,79 zł, ponadto został wykazany należny podatek dochodowy - 1.535,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne - 70,22 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne - 276,38 zł. Zatem dochód wyniósł 21.936,19 zł. W oświadczeniu z dnia 28 kwietnia 2016 r. skarżący podał, że żona jest zatrudniona w obecnym zakładzie pracy od 1 września 2009 r. i jej sytuacja nie uległa zmianie. Stąd przeciętny miesięczny dochód żony wynosi 1.828,02 zł (21.936,19 zł: 12 miesięcy). Odnośnie do sytuacji dochodowej skarżącego nie jest natomiast sporne, że prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskał dochód w roku 2014. Wykazany dochód (przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu) wynosi 47.139,30 zł, należny podatek dochodowy - 1.750,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne - 8.597,56 zł, oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne - 6.489,72 zł. Zatem dochód wyniósł 30.302,02 zł. Działalność była prowadzona przez cały rok 2014, w związku tym przeciętny miesięczny dochód skarżącego wynosi 2.525,17 zł (21.936,19 zł : 12 miesięcy). Do akt sprawy wnioskodawca dołączył zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego w roku podatkowym 2014 - PIT-36L, z którego wynika, że źródłem przychodu, z którego został osiągnięty dochód w kwocie 47.139,30 zł jest pozarolniczą działalność gospodarcza. Z kolei z informacji PIT/B stanowiącej załącznik do zeznania PIT-36L wynika, że przychód został uzyskany z tytułu:

1) prowadzenia działalności gospodarczej - usług [...]. Z wyciągu pobranego ze strony Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEDIG) wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą – [...]. Działalność gospodarcza jest prowadzona nieprzerwanie od 1 maja 2008 r. i status indywidualnej działalności jest aktywny;

2) pozostawania wspólnikiem spółki komandytowej jako [...]. Z danych zawartych w KRS wynika, że spółka ta została zarejestrowana w KRS [...] marca 2003 r. i nadal prowadzi działalność.

Do wniosku skarżący dołączył dokumenty dotyczące uzyskania dochodu za kolejny rok kalendarzowy 2015. W PIT-36L została wykazana strata z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 13.134,06 zł. Jednocześnie z informacji PIT/B stanowiącej załącznik do zeznania PIT-36L wynika, że:

1) z prowadzonej przez stronę własnej działalności gospodarczej - usług [...] - została wykazana strata w kwocie 22.220,12 zł,

2) jako wspólnik spółki komandytowej osiągnął dochód w kwocie 9.086,06 zł.

Organ następnie zauważył, że zarówno z dołączonego do wniosku "Oświadczenia o utracie dochodu", jak też z treści odwołania wynika, że wnioskodawca domaga się uznania dochodu za rok 2014 za utracony w związku z poniesioną stratą z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2015, podając przy tym, że dochód uzyskany w roku 2014 wynikał głównie z umów o [...], zawartych z jednostkami organizacyjnym [...], które to umowy uległy rozwiązaniu z dniem 31 grudnia 2014 r. W odwołaniu skarżący wskazał przepisy ustawy, które w jego ocenie pozwalają na przyjęcie, że w jego sytuacji nastąpiła utrata dochodu, a mianowicie powołał się na:

- art. 2 pkt 21, zgodnie z którym przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć również prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej;

- art. 2 pkt 19 lit. c, który to przepis nakazuje uznać za utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej m. in. utratę dochodu uzyskiwanego z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie);

- art. 7 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 1 i 2 stanowiące podstawę do zastosowania instytucji utraty dochodu.

Organ odwoławczy podkreślił, że w art. 2 pkt 19 ustawy zawarto katalog dochodów, które zakwalifikował jako utracone, przy tym ma on charakter zamknięty, zatem nie może być dowolnie rozszerzany. Tymczasem rozważając kwestię utraty dochodu skarżący pominął art. 2 pkt 19 lit. e) ustawy, który reguluje przesłanki pozwalające na przyjęcie, że został utracony dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Mianowicie ustawodawca w przepisie tym postanowił, że o utracie dochodu można mówić w dwóch ściśle określonych przypadkach, to znaczy - w przypadku wyrejestrowania pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszenia jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, ze. zm.).

Według 14a ust. 1d - przedsiębiorca niezatrudniający pracowników prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Z powyższego wynika w ocenie organu, że ustawodawca przewidział, iż w przypadku prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej utrata dochodu wystąpi w razie zakończenia jej prowadzenia potwierdzonego wykreśleniem ze stosownego rejestru, bądź w przypadku przerwania prowadzenia działalności na skutek jej zawieszenia. Zatem niewątpliwie zamiarem ustawodawcy jest, aby w odniesieniu do dochodów uzyskiwanych z pozarolniczej działalności gospodarczej ograniczyć możliwość uznania ich za utracone do przypadków, gdy nie mogą być one uzyskiwane w związku z nieprowadzeniem tej działalności.

W ocenie składu orzekającego Kolegium, powyższe rozważania mają zasadniczy wpływ na sposób rozumienia przepisu art. 2 ust. 19 lit. c) ustawy, który przewiduje, że utratą dochodu jest utrata spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w którym to pojęciu "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" mieści się prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Uzasadnione jest mianowicie przyjęcie, iż również ten przepis należy interpretować w ten sposób, że może on dotyczyć tylko takich przypadków, gdy pozarolnicza działalność gospodarcza nie jest przez przedsiębiorcę prowadzona, niemniej jednak z innych przyczyn, niż wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej lub jej zawieszenie - wyszczególnionych przez ustawodawcę w art. 2 pkt 19 lit. e). Gdyby bowiem przyjąć, że utrata dochodu przewidziana w art. 2 ust. 19 lit. c) ustawy miałaby obejmować zmniejszenie dochodu, w sytuacji nieprzerwanego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, wówczas ograniczenia wprowadzone w art. 2 ust. 19 lit. e) ustawy (wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej lub jej zawieszenie) nie miałyby żadnego uzasadnienia.

W powyższym świetle Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący utracił dochód uzyskany w roku 2014 z pozarolniczej działalności gospodarczej a wobec powyższego dochód rodziny stanowi sumę przeciętnych miesięcznych dochodów uzyskanych w roku 2014 przez skarżącego w kwocie 2.525,17 zł oraz przez jego żonę w kwocie 1.828,02 zł, a zatem jest równy 4.353,19 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1.088,30 zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy, wynoszące 800,00 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił opisanej decyzji:

1) naruszenie art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - poprzez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu okoliczności, że zgodnie z tym przepisem przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć również prowadzenie działalności gospodarczej, w wyniku czego organy administracji błędnie przyjęły, że utrata przez skarżącego dochodu z jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie), począwszy od 1 stycznia 2015 r. nie stanowi utraty dochodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. c) powołanej ustawy;

2) naruszenie art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że za utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu tego przepisu nie można uznać utraty dochodu z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie), podczas gdy przepis ten nakazuje uznać za utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej również utratę dochodu uzyskiwanego z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie) - w wyniku czego organy administracji odmówiły przyjęcia, że na skutek rozwiązania umów o [...] na rzecz jednostek organizacyjnych [...] skarżący począwszy od dnia 1 stycznia 2015. utracił inną pracę zarobkową w rozumieniu przedmiotowego przepisu;

3) naruszenie art. 2 pkt 19 lit. e) ustawy - poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że przesłanka regulująca utratę dochodu z działalności gospodarczej, o której mowa w tym przepisie, może mieć zastosowanie do indywidualnej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy na podstawie art. 2 pkt 21 ustawy prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej zostało uznane za wykonywanie innej pracy zarobkowej, o której utracie z kolei stanowi art. 2 pkt 19 lit. c);

4) naruszenie art. 7 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez ich niezastosowanie, polegające na pominięciu faktu, że począwszy od dnia 1 stycznia 2015 r., a więc po zakończeniu roku kalendarzowego 2014r. po stronie skarżącego nastąpiła utrata dochodu uzyskiwanego z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie), spowodowana faktem, że z dniem 31 stycznia 2014 r. uległy rozwiązaniu umowy o [...] na rzecz jednostek organizacyjnych [...], w wyniku czego organy administracji jako podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przyjęły dochód rodziny skarżącego za rok 2014 zamiast za rok 2015;

5) naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, przepis ten bowiem narusza zasadę równości wobec prawa wynikającą z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w ten sposób, że bezzasadnie pozbawia pierwsze dziecko w rodzinie prawa do świadczenia wychowawczego, określając sytuację prawną jego i jego opiekuna prawnego w sposób odmienny od sytuacji kolejnych dzieci w rodzinie, pomimo braku dopuszczalnych w świetle norm konstytucyjnych przesłanek, które mogłyby uzasadnić tego rodzaju zróżnicowanie;

6) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie wysokości dochodu członka rodziny skarżącego, mającego stanowić podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, polegające na ustaleniu wysokości członka rodziny w oparciu o dochód osiągnięty w roku 2014 zamiast w roku 2015.

W kontekście tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji w całości.

Skarżący argumentował, że w roku 2014 świadczył [...] na rzecz jednostek organizacyjnych [...]. [...] była świadczona w ramach jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie). Umowy o [...] uległy rozwiązaniu z dniem 31 grudnia 2014 r. W wyniku naruszenia tego przepisu organy administracji błędnie przyjęły, że utrata przez skarżącego dochodu z jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie), począwszy od 1 stycznia 2015 r. nie stanowi utraty dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy. Organy administracji naruszyły art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że za utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu tego przepisu nie można uznać utraty dochodu z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie). Tymczasem przepis ten nakazuje uznać za utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej również utratę dochodu uzyskiwanego z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie). W wyniku powyższego naruszenia organy administracji odmówiły przyjęcia, że w wyniku rozwiązania umów o [...] na rzecz jednostek organizacyjnych [...] skarżący począwszy od dnia 1 stycznia 2015r. utracił inną pracę zarobkową w rozumieniu przedmiotowego przepisu.

Według skarżącego ratio legis objęcia treścią przepisu art. 2 pkt 21 również działalności gospodarczej było zrównanie na gruncie przepisów ustawy sytuacji osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę z sytuacją osób świadczących pracę w ramach jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie). W tej sytuacji wykładnia przepisu art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy winna zmierzać do objęcia hipotezą tego przepisu również osób świadczących pracę w ramach jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie), zgodnie z definicją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartą w art. 2 pkt 21 ustawy. Wskazane wyżej naruszenia przepisów są w ocenie skarżącego konsekwencją naruszenia przez organy administracji art. 2 pkt 19 lit. e) ustawy - poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie.

W ocenie skarżącego, organy administracji błędnie przyjęły, że przesłanka regulująca utratę dochodu z działalności gospodarczej, o której mowa w tym przepisie, może mieć zastosowanie do indywidualnej działalności gospodarczej. Tymczasem na podstawie art. 2 pkt 21 ustawy prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej zostało uznane za wykonywanie innej pracy zarobkowej, o której utracie z kolei stanowi art. 2 pkt 19 lit. c). Zatem między wskazanymi wyżej przepisami, tj. art. 2 pkt 19 lit. e) a art. 2 pkt 19 lit. c) i art. 2 pkt 21 przedmiotowej ustawy zachodzi niespójność, która w istocie rzeczy wymusiła na organach administracji dokonanie wykładni contra legem.

W kontekście zarzutu naruszenia art. 7 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 1 i 2 ustawy poprzez ich niezastosowanie, polegające na pominięciu faktu, że począwszy od dnia 1 stycznia 2015 r., a więc po zakończeniu roku kalendarzowego 2014 r. skarżący utracił dochód uzyskiwany z innej pracy zarobkowej w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienie) w skardze podniesiono, że utrata dochodu była spowodowana faktem, że z dniem 31 stycznia 2014 r. uległy rozwiązaniu umowy skarżącego o [...] na rzecz jednostek organizacyjnych [...], w wyniku czego organy administracji jako podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przyjęły dochód rodziny za rok 2014 zamiast za rok 2015.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację i akcentując, że o utracie dochodu z tytułu zatrudnienia polegającego na prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej może dojść wyłącznie w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie prowadzi tej działalności, a nie - jak domaga się tego skarżący - w sytuacji, gdy działalność jest nieprzerwanie prowadzona, ale została wygenerowana strata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej przywoływana jako p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Skarga nie jest zasadna.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie organów administracji publicznej obu instancji, skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, z uwagi na fakt przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy czym decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy jest rozważenie, czy w sytuacji strony skarżącej doszło do tak zwanej "utraty dochodu" jako czynnika wpływającego na wysokość dochodu rodziny skarżącego.

Zasady przyznania prawa do świadczenia wychowawczego określają przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.; przywoływana poniżej jako "ustawa"). W myśl art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Analizując unormowania ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazać trzeba, że myśl art. 2 ustawy, ilekroć w ustawie mowa o dochodzie to oznacza on dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (pkt 1), dochód członka rodziny - oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (pkt 2), a dochód rodziny - oznacza sumę dochodów członków rodziny (pkt 4). Sposób ustalania dochodu rodziny określa art. 7 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1).

Z brzmienia przepisu intertemporalnego jakim jest art. 48 ust. 1 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (1 kwietnia 2016 r.) i kończy się dnia 30 września 2017 r. Jak stanowi ten przepis w ustępie 2 - w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Co do zasady zatem organ zobowiązany był w kontrolowanej sprawie dokonać obliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodów osiąganych przez jej członków w roku kalendarzowym 2014, jako bazowym. Wobec ewidentnego, jasnego brzmienia cytowanego przepisu organy nie mogły przyjąć wprost dochodów z roku 2015 jako podstawy dla ustalenia przedmiotowego świadczenia.

Stosownie jednak do art. 48 ust. 2 zdanie drugie, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się z uwzględnieniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Oznacza to tym samym, że w razie zaistnienia sytuacji unormowanych przez ustawodawcę i kwalifikowanych w następnych okresach jako "uzyskanie" bądź "utrata" dochodu, należy te dochody uwzględnić w wyliczeniu dochodu rodziny co przekłada się z kolei na obliczenie, czy nie doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Dotyczy to zatem sytuacji skorygowania dochodu z roku bazowego o utracone bądź uzyskane dochody w późniejszym okresie (roku) na warunkach określonych w art. 7 ust. 1-3 ustawy. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego służyć ma urealnieniu dochodu rodziny wnioskodawcy w dacie przyznawania lub w okresie pobierania świadczeń. Inaczej ujmując - celem szeregu unormowań zawartych w ustawie, zwłaszcza w art. 7, jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparciu o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo (w sprawie za rok zasiłkowy 2016/2017 – o dane z roku 2014 zgodnie z art. 48 ust. 1), jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający rzeczywisty poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny.

Terminy "dochód utracony" i "dochód uzyskany" zdefiniowane zostały na gruncie ustawy w art. 7 ust. 1- 3. Zgodnie z art. 7 ust. 1 - w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

W art. 2 pkt 19 wskazanej ustawy prawodawca enumeratywnie wyliczył zdarzenia powodujące utratę dochodu. Pojęcie "dochodu utraconego" dla celów komentowanej ustawy musi być zatem zgodne z ustawowym wyliczeniem przypadków uznawanych przez ustawodawcę za utratę dochodu. Inne niż wymienione w tym przepisie nie mogą być zakwalifikowane za powodujące utratę dochodu w rozumieniu przepisów ustawy, a tym samym nie każda kwota dochodu faktycznie utraconego może zostać odliczona od dochodu ustalonego zgodnie z przepisami ustawy. Według art. 2 pkt 19 ustawy - ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829, 1948, 1997 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 460 i 819), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, ze zm.).

Wyłącznie opisane przypadki mogą korygować dochód in minus celem ustalenia kryterium dochodowego.

Na tle natomiast interpretacji art. 2 pkt 19 lit. c) dotyczącego "utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" trzeba odwołać się do doprecyzowanego w art. 2 pkt 21 pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Niewątpliwie zatem wymieniona in fine w punkcie 21 artykułu 2 ustawy pozarolnicza działalność gospodarcza jest traktowana jako źródło dochodów, równoznaczne z "zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową", o ile ta działalność jest prowadzona. Prowadzenie działalności z kolei oznacza niewątpliwie fakt jej legalnego wykonywania na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Godzi się jednak zauważyć, że aczkolwiek ustawa zdefiniowała "zatrudnienie lub pracę zarobkową" to nie zawiera wprost definicji "utraty zatrudnienia lub pracy zarobkowej", tylko wymienia taki przypadek jako jedną z sytuacji uznawanych za utratę dochodu określaną w treści art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy.

W ocenie Sądu, utrata "zatrudnienia" tudzież "pracy zarobkowej" z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej dotyczy sytuacji w ogóle zaprzestania jej prowadzenia – trwale, czyli zakończenia w sposób prawem przewidziany lub czasowo - poprzez formalne zawieszenie jej prowadzenia. Chodzi zatem generalnie o utratę tego źródła dochodu. Osiągnięcie straty na prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej lub zmniejszenie osiąganych w jej ramach dochodów wskutek zmian związanych ze wzrostem kosztów jej prowadzenia tudzież spadkiem wysokości osiąganych przychodów z racji rozwiązania zawartych kontraktów nie stanowi "utraty dochodu" w ujęciu art. 2 pkt 19 lit. e) ustawy, ponieważ nie oznacza ustania (utraty) źródła dochodów jakim jest ta działalność gospodarcza. Taka konkluzja wynika również z faktu, że w art. 2 pkt 19 ustawodawca wyodrębnił każde z wymienionych tamże zdarzeń osobno, co oznacza, że nie zachodzi między poszczególnymi jednostkami redakcyjnymi tego przepisu tożsamość, zaś w zakresie pozarolniczej działalności gospodarczej jedynie ujęte pod lit. e) zdarzenia w postaci wyrejestrowania pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszenia jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829, 1948, 1997 i 2255 oraz z 2017 roku, poz. 460 i 819) są kwalifikowane jako utrata dochodu. Tymczasem gdyby przyjąć argumentację skargi - trzeba by było uznać, że osobne wyszczególnienie pod literą e) nie miałoby racji bytu i byłoby zbędne, gdyż mieściłoby się w zakresie przedmiotowym objętym literą c) punktu 19. Taki zabieg jednak w dokonywaniu wykładni norm prawa uchodzi za niedopuszczalny, sprzeczny bowiem z założeniem racjonalności ustawodawcy. W rzeczy samej przy tym nie może budzić wątpliwości, że "samozatrudnienie" poprzez fakt prowadzenia własnej działalności gospodarczej przez osobę fizyczną ujęte jest w pkt 19 lit. e) – przy dokonywaniu wykładni pojęcia dochodu utraconego. Definicje pojęć dochodu utraconego oraz dochodu uzyskanego nie są tożsame na gruncie komentowanej ustawy.

Nieuprawnione jest zatem twierdzenie skargi, że skarżący od 1 stycznia 2015 roku utracił zatrudnienie w postaci jednoosobowej indywidualnej działalności gospodarczej (samozatrudnienia) z powodu braku kontynuacji niektórych umów zlecenia w ramach tej działalności, skoro jest ona nieprzerwanie prowadzona.

W ocenie Sądu, prawidłowe zatem ustalenia faktyczne organów oparte na niewadliwej wykładni przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, dawały asumpt do zgodnego z prawem przyjęcia, że kryterium dochodowe zostało przekroczone, uniemożliwiając przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku prawnego zarzut skargi dotyczący niekonstytucyjności norm komentowanego aktu prawnego. Postanowieniem bowiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 listopada 2018r, sygn. akt P 6/17 postępowanie w sprawie zbadania konstytucyjności norm tej ustawy zostało umorzone a jakkolwiek Trybunał dostrzegł, że przyjęte rozwiązanie prawne może budzić wątpliwości z punktu widzenia zasady sprawiedliwości, lecz jednocześnie stwierdził, że brak unormowania w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci "mechanizmu pozwalającego na otrzymanie chociażby częściowego świadczenia wychowawczego na pierwsze lub jedyne dziecko w rodzinie w sytuacji przekroczenia progu dochodowego jest intencjonalnym i uzasadnionym działaniem ustawodawcy."

Z przytoczonych powodów skargę jako niezasadną oddalono w całości na mocy art. 151 p.p.s.a.