Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 217/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 17c ust. 1 pkt 1, art. 17c ust. 2 i ust. 9
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dominika Człapińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak [...]. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr. [...].

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] odmówił M. M. prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko A. M. w okresie od 1 maja 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w dniu 25 maja 2016 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. M. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko A. D. W toku postępowania ustalono, iż w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż ojciec dziecka, którego ojcostwo ustalono na podstawie odpisu zupełnego aktu urodzenia – M. D. przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zawiadomieniem z dnia 17 listopada 2016 r. Marszałek Województwa [...] przekazał sprawę do rozpoznania według właściwości do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł., z uwagi na fakt, iż jednak w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ I instancji ustalił, że postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł.-W. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich powierzył M. M. sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem A. D.. Sąd Rejonowy dla Ł.-W. w Ł. wyrokiem sygn. akt [...], prawomocnym z dniem 19 października 2016 r. ustalił, że mąż A. D. nie jest ojcem dziecka A. D.. W dniu 8 listopada 2016 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. M. M. uznał ojcostwo dziecka, co w dniu 16 listopada 2016 r. potwierdziła matka dziecka A. D.. Zdaniem organu I instancji M. M. nie spełnia ustawowych kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, wobec czego orzeczono o odmowie przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego.

W odwołaniu od tej decyzji M. M. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi I instancji, że uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia w ogóle nie wskazuje, która z ustawowych przesłanek nie została spełniona do przyznania świadczenia rodzicielskiego. Odwołujący wskazał następnie, że jest ojcem dziecka A M. (art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Ponadto - w jego ocenie - bez wątpienia jego syn A. został faktycznie porzucony przez matkę (art. 17 c ust. 2 pkt 4 u.ś.r.), gdyż A. D. od lutego 2015 r. przebywa w Areszcie Śledczym w Ł.,

a okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę, o której mowa w art. 17 c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. Gdyby matka dziecka złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, Centrum Świadczeń Socjalnych odmówiłoby wypłaty pieniędzy. Norma ta nie została jednak w ogóle uwzględniona przez organ I instancji, a na tej podstawie można wysnuć wniosek, iż z tego powodu nie została ona przytoczona w uzasadnieniu. Odwołujący stwierdził ponadto, że organ I instancji pominął fakt, że matka dziecka nie złożyła

w ogóle wniosku o wypłatę świadczenia rodzicielskiego, choć A. ma już półtora roku. Skoro więc art. 17c ust. 2 pkt 1 u.ś.r. z jednej strony przyznaje matce dziecka prawo do skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, a z drugiej strony nie zastrzega żadnej formy takiego oświadczenia, to może ono być złożone w ten sposób, że matka dziecka w ogóle nie wystąpi o świadczenie rodzicielskie. Jeżeli więc ustawodawca uznał za wystarczający wniosek o skrócenie okresu wypłaty świadczenia rodzicielskiego, to tym bardziej za wystarczające uznać należy niezłożenie wniosku

o wypłatę takiego świadczenia. W konkluzji odwołujący zaznaczył, iż to on zajmuje się utrzymaniem i wychowaniem A. od chwili jego narodzin. Matka dziecka

w żaden sposób się do tego nie przykłada, a sposób załatwienia złożonego przez stronę wniosku dyskryminuje ojców samotnie wychowujących dzieci. Zaistnienie w stosunku do matki dziecka przesłanki negatywnej przyznania świadczenia w postaci niesprawowania osobistej opieki nad dzieckiem powinno skutkować tym, iż świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka, o ile ojciec faktycznie taką opiekę sprawuje (art. 17 c ust. 2 pkt 3 u.ś.r.). Odwołujący dodał także, że A. D. ma czworo dzieci i każde z nich zostało porzucone przez matkę. Organowi powinno być wiadome

z urzędu, iż A. D. nie otrzymuje świadczenia rodzinnego na żadne

z nich. Organ pierwszej instancji nie zbadał, czy A. został porzucony przez matkę. W tej sytuacji konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 c ust. 1, art. 17 c ust. 2, art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 z późn.zm.) – dalej w skrócie "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W jej uzasadnieniu Kolegium przedstawiło dotychczasowy stan faktyczny sprawy,

a następnie przywołało brzmienie art. 17 c ust. 1 i 2 u.ś.r. i wyjaśniło, że świadczenie rodzicielskie - co do zasady - przysługuje matce dziecka, a tylko w ściśle określonych przypadkach, wymienionych w art. 17 c ust. 2 u.ś.r. przysługuje ojcu dziecka.

Według organu II instancji M. M. niewątpliwie jest ojcem dziecka A. M., gdyż w dniu 8 listopada 2016 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego M. M. uznał ojcostwo dziecka, co w dniu 16 listopada 2016 r. potwierdziła matka dziecka A. D.. Potwierdzeniem powyższego jest złożony do akt sprawy odpis skrócony aktu urodzenia A. M. nr [...], który potwierdza ojcostwo M. M. Zatem wnioskodawca spełnił przesłankę określoną w art. 17 c ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Jednakże, aby odwołujący mógł uzyskać prawo do wnioskowanego świadczenia, koniecznym jest także spełnienie normy wskazanej

w art. 17 c ust. 2 u.ś.r., który określa enumeratywnie przypadki przyznania świadczenia ojcu dziecka.

Zdaniem Kolegium M. M. nie spełnia przesłanki określonej w pkt 1 powołanej normy, gdyż z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby A. D. występowała z wnioskiem o skrócenie okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksy pracy jako okres urlopu macierzyńskiego (...). Z zebranego materiału dowodowego wynika, że jedynie M. M. wnioskował o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na syna A. M.. Skoro więc A. D. nie występowała z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego (...), to tym samym nie jest możliwe wystąpienie z wnioskiem o skrócenie w/w okresu. Powyższe znajduje również potwierdzenie we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, złożonym w dniu 25 maja 2016 r., w którym odwołujący potwierdził własnoręcznym podpisem, iż drugi z rodziców nie otrzymuje zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego. Podobnie, strona nie spełnia przesłanki określonej w art. 17c ust. 2 pkt 2 u.ś.r., ponieważ z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż matka dziecka A. D. przebywa w Zakładzie Karnym w Ł. przy ul. A. Brak jest również podstaw do twierdzenia, że zachodzi przypadek porzucenia dziecka przez matkę. Organ II instancji odwołał się do treści art. 210 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2016 r. poz. 1137) – w skrócie k.k. i podkreślił, że definiując pojęcie "porzucenie" pomocniczo należy posłużyć się orzeczeniem Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 czerwca 2001 r. sygn. akt [...] wskazał, iż porzucenie oznacza działanie polegające na opuszczeniu dziecka lub osoby nieporadnej, połączone z zaprzestaniem troszczenia się o nią, bez zapewnienia jej opieki ze strony innych osób. Do istoty "porzucenia" należy więc pozostawienie osoby, nad którą miałaby być roztoczona opieka, własnemu losowi, przy czym chodzi tu nie tylko o zaniechanie opieki nad osobą małoletnią lub nieporadną, lecz także o uniemożliwienie takiej osobie udzielenia natychmiastowego wsparcia.

Wobec tego, zdaniem organu II instancji, z porzuceniem mamy do czynienia w sytuacji, gdy matka świadomie i dobrowolnie rezygnuje z praw do dziecka, świadomie zaprzestaje nad nim opieki, jednocześnie zdając sobie sprawę z braku możliwości zapewnienia opieki za strony innych osób. Według Kolegium z tak opisywaną sytuacją nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, ponieważ z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. Akt [...] wynika, że dziecko A D. (obecnie A. M.) zostało umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej z uwagi na fakt, iż matka dziecka została zatrzymana celem odbycia kary pozbawienia wolności, zaś ojcostwo dziecka na dzień wydania przedmiotowego postanowienia nie było ustalone. Dziecko nie zostało świadomie i celowo porzucone przez matkę. Matka dziecka została zatrzymana i była zobligowana do odbycia kary pozbawienia wolności. Ponadto, jak wskazuje treść uzasadnienia powołanego postanowienia, przed osadzeniem matki w zakładzie karnym, A. D.

i M. M. wspólnie zamieszkiwali i sprawowali opiekę nad małoletnim dzieckiem. Dlatego też M. M. nie spełnia przesłanki określonej w ust. 3 powołanej powyżej normy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, iż kwestia odmowy prawa do świadczenia rodzicielskiego w przypadku złożenia wniosku przez matkę dziecka nie jest

przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie, a Kolegium nie jest uprawnione do rozważania, jakie rozstrzygnięcie podjąłby organ pierwszej instancji, gdyby matka dziecka złożyła wniosek o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium zaznaczyło także, że rozpoznając przedmiotową sprawę dokonało uzupełnienia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji poprzez przedstawienie szerszej argumentacji zarówno faktycznej jak i prawnej, która uzasadniałaby podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 17 c ust. 2 pkt 3 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię pojęcia "porzucenia dziecka przez matkę" i niewłaściwe przyjęcie, że "porzucenie" ma miejsce wówczas, gdy "matka świadomie i dobrowolnie rezygnuje z praw do dziecka, świadomie zaprzestaje nad nim opieki, jednocześnie zdając sobie sprawę z braku możliwości zapewnienia opieki ze strony innych osób". W uzasadnieniu skargi jej autor zarzucił organowi odwoławczemu błędne przywołanie wyroku Sądu Najwyższego z dnia

4 czerwca 2001 r. sygn. akt [... i art. 210 § 1 k.k. Zwrócił także uwagę, że wystąpił do sądu o pozbawienie A. D. władzy rodzicielskiej nad A.. Podstawą wniosku jest to, że prokuratura wniosła przeciwko A. akt oskarżenia dotyczący znęcania się nad jej pozostałymi dziećmi. Skarżący wskazał, że jego była partnerka okazała się być osobą nieodpowiedzialną, zaś powierzanie jej opieki nad jakąkolwiek osobą zagrażałoby dobru podopiecznego. Dodał również, że przed wydaniem decyzji nie został poinformowany o zgromadzeniu materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło

o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 18 maja 2017 r. skarżący poparł skargę i oświadczył, że samotnie sprawuje opiekę nad dzieckiem oraz, że wystąpił z pozwem przeciwko matce dziecka o alimenty. Wskazana sprawa nie została jeszcze zakończona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna A. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co obligowało sąd do ich usunięcia z obrotu prawnego.

Tytułem wstępu dla potrzeb rozpoznawanej sprawy przypomnieć trzeba, że świadczenie rodzicielskie jest stosunkowo nowym świadczeniem rodzinnym i zostało wprowadzone do obrotu prawnego z dniem 1 stycznia 2016 r., mocą art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217 ze zm.), stanowiącego, iż po rozdziale 3 dodaje się rozdział 3a w brzmieniu: "Rozdział 3a Świadczenie rodzicielskie [...]". Zgodnie z art. 17c u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje:

1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję

o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;

4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję

o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia (ust. 1).

Świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:

1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;

2) śmierci matki dziecka;

3) porzucenia dziecka przez matkę (ust. 2).

Świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia:

1) porodu - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1;

2) objęcia dziecka opieką, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia,

a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3;

3) przysposobienia dziecka, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia,

a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia - w przypadku osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 4 (ust. 4 ).

Świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000 zł miesięcznie,

z uwzględnieniem ust. 6 (ust. 5).

Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (ust. 9).

W realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia rodzicielskiego argumentując, że wprawdzie spełnia on przesłankę z art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r., jednakże nie spełnia wymagań określonych przepisem art. 17c ust. 2 u.ś.r., który określa enumeratywnie przypadki przyznania świadczenia ojcu dziecka. Z całą zaś pewnością – w przekonaniu organu – nie została spełniona przesłanka z art. 17c ust. 2 pkt 2 u.ś.r. ani też z art. 17c ust. 2 pkt 3 u.ś.r., bowiem przesłankę "porzucenia dziecka" należy rozważać w aspekcie art. 210 k.k. Tymczasem z akt sprawy niniejszej wynika, że skarżący samotnie sprawuje opiekę nad niespełna dwuletnim synem A. (ur. [...]) którego matka od lutego 2015 r. przebywa w Zakładzie Karnym w Ł..

Uwzględniając wykładnię językową powyższego unormowania zaprezentowaną na gruncie rozpoznawanej sprawy należałoby zgodzić się z organem, że zasadą jest przyznanie świadczenia matce, zaś ojcu na zasadzie wyjątku tylko wtedy, gdy spełnia warunki z ust. 2, wobec czego skoro skarżący nie spełnia przesłanek z ust. 2, to należało mu odmówić przyznania świadczenia.

Takie stricte literalne odczytywanie przepisu art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r. jest jednak - w przekonaniu sądu - wadliwe i niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym Państwie prawa, zwłaszcza z punktu widzenia zasad ochrony rodziny i polityki prorodzinnej oraz wykładni celowościowej rozważanego unormowania, która prowadzi do zupełnie odmiennego wyniku, aniżeli wykładnia literalna.

Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu ustawy (nr druku 3335, Sejm RP VII kadencji – tekst opublikowany na stronie internetowej Sejmu http://www.sejm.gov.pl)" "Kolejnym krokiem w polityce rodzinnej jest wsparcie tych rodziców, którzy dotychczas ze świadczeń rodzicielskich skorzystać nie mogli. Obecnie prawo do otrzymywania zasiłku macierzyńskiego przysługuje przez 52 tygodnie (12 miesięcy), a w przypadku ciąży mnogiej nawet przez 71 tygodni po urodzeniu dzieci. Prawo to przysługuje, co do zasady, jedynie rodzicom, którzy pracują i są ubezpieczeni z tytułu choroby i macierzyństwa. Nie mają takich uprawnień m.in. matki bezrobotne, studentki, osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych nieobjęte dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Nowelizacja zapowiedziana w exposé Premier Ewy Kopacz ma to zmienić. Wprowadza ona regulację umożliwiającą skorzystanie z urlopów (zasiłków) macierzyńskich wszystkim rodzicom, którzy takiej możliwości do tej pory nie mieli. Dotyczy to rodziców bezrobotnych, wykonujących prace na umowach o dzieło, studentów i rolników. Świadczenia związane z rodzicielstwem będą przysługiwać przez 12 miesięcy po urodzeniu dziecka. W przypadku urodzenia bliźniaków, trojaczków i więcej dzieci odpowiednio dłużej. Projektowana ustawa przewiduje wprowadzenie nowego świadczenia rodzinnego dla rodzin wychowujących dzieci - świadczenia rodzicielskiego. Świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko,

a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia będą więc m.in. bezrobotni, studenci,

a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych." Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że rozważany przepis w uzasadnieniu do projektu ustawy w pierwotnym brzmieniu nie przewidywał żadnych dodatkowych warunków w przypadku ojców dzieci.

W ocenie tutejszego sądu, który podziela w pełni stanowisko zaprezentowane

w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1779/16, ustawodawca w art. 17c ust. 1 pkt 1 wskazał, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu, z uwzględnieniem ust. 2 ustawy. Przyjęte słowo "uwzględnić" oznacza "wziąć pod uwagę", "zastosować się do czegoś". Ustawa określa zatem sytuacje gdy nawet bez wniosku matki świadczenie przysługuje ojcu (śmierć matki dziecka, porzucenie dziecka przez matkę). Powstaje pytanie, czy wyliczenie zawarte w pkt 2 i 3 jest wyczerpujące i stanowi katalog zamknięty. W ocenie Sądu nie można przyjąć takiego założenia. Ustawodawca uwzględnił sytuację, gdy ojciec samodzielnie wychowuje dziecko przyznając mu prawo do świadczenia. Natomiast, co w sytuacji, gdy np. matka z powodu wypadku zapada w śpiączkę farmakologiczną, czy też zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach. Nie następuje śmierć matki, matka nie porzuca dziecka (art. 17c ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy). Przyjmując wykładnię zaproponowaną przez organ należałoby uznać, że świadczenie ojcu dziecka nie przysługuje. Nie znajduje to jednak uzasadnienia w wykładni celowościowej ustawy. Zasadą przyjętą w ustawie jest, że świadczenie rodzicielskie przysługuje obywatelom polskim oraz obcokrajowcom (art. 1 ustawy). Jeżeli chodzi o obywateli polskich ustawodawca nie przewidział żadnych dodatkowych wymogów oprócz przesłanek negatywnych wymienionych w art.17c ust. 9 ustawy. Założeniem zatem była powszechna dostępność tego świadczenia, którego otrzymanie warunkowało urodzenie się dziecka, gdy nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 17 c ust. 9 ustawy.

Natomiast w art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazany został zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego, przy czym mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden

z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art. 17c ust. 9 pkt1 ustawy).

Przyjęta przez ustawodawcę zasada pierwszeństwa w otrzymaniu świadczenia dla matki dziecka wynika z uwarunkowań dotyczących procesu wychowania dziecka. Otrzymanie świadczenia przez ojca (obywatela polskiego) w przypadku, gdy matce świadczenie nie przysługuje, bowiem ta przebywa w Zakładzie Karnym w Ł., staje się zatem oczywiste i uzasadnione celem tej ustawy. Pozbawienie ojca w takiej sytuacji świadczenia stanowiłoby bowiem dyskryminację i nie zastosowanie się do celu ustawy. Świadczenie rodzinne ma być bowiem dostępne dla jednego z rodziców, a wyjątki określa jedynie art. 1 ust. 2 i 3 oraz art. 17c ust. 9 ustawy zawierający zamknięty katalog przesłanek negatywnych. Ustawodawca w art. 17c ust. 2 nie mógł natomiast przewidzieć wszystkich stanów faktycznych, jakie mogą wystąpić. Cel ustawy jest jednak na tyle jasny, że nie można zapomnieć, iż świadczenie ma przysługiwać jednemu z rodziców i jeśli z różnych względów nie przysługuje ono matce, to winno zostać przyznane ojcu dziecka. W podobnym tonie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 611/16 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, wobec wadliwej wykładni przepisów art. 17c ust. 1 i 2 u.ś.r., zaprezentowanej przez organy obu instancji na gruncie rozpoznawanej sprawy, co miało wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, sąd uznał za konieczne usuniecie

z obrotu prawnego rozstrzygnięć organów obu instancji.

Kontynuując postępowanie administracyjne organ zobligowany będzie rozstrzygnąć niniejszą sprawę, uwzględniając wykładnię celowością przepisów art. 17c ust. 1 i 2 u.ś.r. zaprezentowaną w niniejszym orzeczeniu.

Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

a.bł.