Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1313/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-03-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art.   245  par.  1, 2, 3, art. 246  par.  1 pkt. 2 oraz art. 258  par.  1 i  par.  2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W skardze na wyżej oznaczone postanowienie R. J. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści przesłanego na wezwanie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadniał, że obecnie nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów a na skutek wypadku samochodowego ma problemy zdrowotne. Podał, że pozostaje w gospodarstwie domowy z synem i żoną, której miesięczny dochód z umowy o pracę w kwocie 2.651,42 zł (brutto) jest ich jedynym źródłem utrzymania. Z kwoty netto wynagrodzenia (1.900 zł) koszt dojazdu pochłania 200 zł, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania - 700 zł, natomiast pozostająca kwota ok. 1.000 zł przeznaczana jest na życie trzyosobowej rodziny.

W dniu 23 lutego 2009 r. pełnomocnikowi wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, ze wskazaniem, że niewykonanie tego obowiązku może stanowić podstawę odmowy przyznania pomocy, zeznań podatkowych i jego żony za 2007 r., dokumentu potwierdzającego niezdolność do wykonywania pracy przez skarżącego, aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez rodzinę skarżącego ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji o posiadanych środkach transportu, informacji o tytule prawnym do nieruchomości położonej w B. przy ul. Z., informacji, czy skarżący korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Z akt sprawy wynika, że strona nie zareagowała na to wezwanie.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80).

Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów - brak pracy oraz możliwości podjęcia zatrudnienia. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu.

Zasadne jest stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżący mimo wezwania nie przedstawił dokumentów dotyczących swoich dochodów, zasobów majątkowych i wydatków, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez niego kwot koniecznych do ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Tylko brak wątpliwości co do stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy uzasadnia przeniesienie na budżet Państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników, finansowego ciężaru udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej.

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.