Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1301/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 88 ust 5
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia opłat z tytułu uszkodzenia systemu korzeniowego drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty G. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej E. Z. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] r., odmawiającą umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją Starosty z dnia [...] r. w związku z uszkodzeniem systemu korzeniowego drzewa gatunku dąb szypułkowy o obwodzie pnia [...] cm, rosnącego na terenie działki nr [...], obręb geodezyjny nr [...] miasta G., gmina G., powiat g.

Opisana decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Starosta , na podstawie art. 90 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zielonych, zadrzewień albo drzew lub krzewów w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, wymierzył E. G. – P. karę pieniężną za uszkodzenie systemu korzeniowego drzewa gatunku dąb, rosnącego na terenie dz. nr [...], położonej w obrębie geodezyjnym nr [...] miasta G., gmina G. w wysokości [...] zł oraz odroczył termin uiszczenia wskazanej opłaty na okres 3 lat od dnia wydania decyzji zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Pismem z dnia 29 czerwca 2011 r. E. G. – P. (obecnie E. Z.) wniosła o umorzenie opisanej wyżej kary z uwagi na upływ terminu 3 lat od dnia wydania decyzji z dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 88 ust. 4 oraz ust. 5, art. 90 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, Starosta odmówił umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją Starosty z dnia [...] r. w związku z uszkodzeniem systemu korzeniowego drzewa gatunku dąb szypułkowy o obwodzie pnia [...] cm rosnącego na terenie działki nr [...], obręb geodezyjny nr [...] miasta G., gmina G.

E. G. – P. (obecnie E. Z.) wniosła odwołanie od tej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez badanie kwestii stanu zdrowotnego drzewa wyłącznie w aspekcie wpływu prac budowlanych, nie zaś prac pielęgnacyjnych prowadzonych przez stronę po wydaniu przez organ I instancji decyzji w sprawie nałożenia kary administracyjnej za zniszczenie drzewa i czynników niezależnych od skarżącej mających miejsce w okresie 3 lat od daty nałożenia tej kary.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w żaden sposób nie udowodnił, że drzewo gatunku dąb rosnące na terenie działki nr [...], obręb geodezyjny [...] miasta G. utraciło żywotność z winy leżącej po stronie skarżącej. Przepis art. 88 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody przewiduje sytuację, w której pomimo utraty żywotności kara podlega umorzeniu. Aby jednak przepis ten zastosować, to w pierwszej kolejności należało ustalić przyczyny utraty żywotności przez drzewo. Dopiero jednoznaczne ustalenie, że utrata żywotności nie nastąpiła z przyczyn wymienionych w powołanym unormowaniu mogło skutkować odmową umorzenia ustalonej opłaty. Organ I instancji nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, co do przyczyn niezachowania przez drzewo żywotności, które można by zaliczyć do niezależnych od posiadacza nieruchomości. Powołane uchybienia wskazują na brak właściwej analizy stosowanych w przedmiotowym postępowaniu przepisów prawa, który skutkuje w szczególności brakiem prawidłowych ustaleń, co do faktu, jakie są przyczyny niezachowania żywotności przez drzewo oraz czy nastąpiło to w konkretnych okolicznościach z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, w szczególności w kontekście kwestii podniesionej przez stronę, że drzewo gatunku dąb rosnące na terenie działki nr [...] w dniu [...] r. zachowywało 80 % żywotności, natomiast w [...] r. zaobserwowano postępujące zamieranie drzewa najprawdopodobniej związane z udokumentowaną serią przymrozków.

Starosta decyzją z dnia [...] r., nr [...] , ponownie odmówił umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją z dnia [...] r. Powołując się na ekspertyzę dendrologiczną z [...] r., organ I instancji wskazał, że nie jest możliwe uszkodzenie około [...] – letniego dębu szypułkowego o wysokości [...] m i obwodzie pnia [...] cm przez przymrozki wiosenne, które w efekcie miałyby doprowadzić do jego zamarcia w okresie od [...] r.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że organ I instancji nie zastosował się do wskazówek Kolegium, które w uzasadnieniu decyzji wskazało, że ustalenie przyczyn utraty żywotności winno nastąpić w oparciu o wszelkie dostępne możliwości dowodowe, zaś w przypadku, gdyby nie było dowodu, który w sposób nie budzący wątpliwości przesądzałby o przyczynach utraty wspomnianej żywotności, wtedy należałoby przyjąć domniemanie na korzyść strony. Zdaniem skarżącej nie istnieje żaden dowód jednoznacznie przesądzający o jej odpowiedzialności. Wręcz przeciwnie, szereg okoliczności świadczy o działaniu czynników zewnętrznych, którym mimo wysiłków, skarżąca nie była w stanie zapobiec.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] r. ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Starosta całkowicie pominął podnoszoną przez stronę kwestię, że przyczyną złego stanu drzewa był jego niezadowalający stan jeszcze przed podjęciem prac budowlanych związanych z budową pensjonatu na działce nr [...]. Organ nie zbadał tej okoliczności. W przypadku ustalenia, że stan zdrowotny przedmiotowego drzewa nie był dobry jeszcze przed rozpoczęciem prac budowlanych, wskutek których nastąpiło ograniczenie systemu korzeniowego drzewa, organ I instancji powinien uzyskać opinię specjalisty, czy i jaki to miało wpływ na obumarcie drzewa. Ponadto wobec twierdzeń pełnomocnika skarżącej, że akta spraw [...] oraz [...] dowodzą istnienia w bliskim otoczeniu dębu innych drzew, które ze względu na chorobę uległy degradacji, co z kolei może potencjalnie wskazywać na prawdopodobieństwo podobnie postępującej degradacji dębu, organ powinien ustalić czy drzewa usunięte ze względu na zagrożenie dla ludzi i mienia wykazywały jednocześnie oznaki chorób oraz czy to możliwe aby "przeszły" one na rzeczony dąb. Zdaniem Kolegium, organ I instancji powinien rozważyć uzupełnienie materiału dowodowego o kompleksową opinię dendrologa uwzględniającą zarówno stan zdrowotny drzewa przed rozpoczęciem prac budowalnych, wskutek których nastąpiło ograniczenie jego systemu korzeniowego jak i po ich wykonaniu, ocenę czy redukcja korzeni była jedyną i wyłączną przyczyną obumarcia drzewa, czy a jeśli tak to w jakim stopniu przymrozki w 2011 r. przyczyniły się do obumarcia drzewa, czy gdyby przymrozki nie wystąpiły to drzewo i tak by obumarło, czy wystąpienie ewentualnej choroby przed redukcją korzeni drzewa mogło spowodować jego obumarcie.

Decyzją z dnia [...] r., Starosta po raz kolejny odmówił umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją z dnia [...] r.

Zdaniem organu I instancji, istnienie obumarłych, połamanych gałęzi i konarów, jak również występowanie obumarłych drzew w zadrzewieniu jest sytuacją naturalną, gdyż drzewa, jako organizmy żywe podlegają szeregowi przemian biologicznych w tym stopniowemu zamieraniu. Ewentualne zmiany chorobowe w obrębie struktury poszczególnych egzemplarzy nie świadczą, że wszystkie drzewa są porażone. Przymrozki, jakie wystąpiły w okresie 1 kwietnia – 30 czerwca 2011 r., w opinii dendrologa dr inż. M. K., która w ocenie organu jest spójna i zgodna

z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie miały wpływu na obumarcie drzewa

a bezpośrednią przyczyną obumarcia drzewa była nadmierna redukcja systemu korzeniowego,

W odwołaniu od powyższej decyzji strona ponownie podniosła, że organ I instancji mimo jasnych wskazówek Kolegium nie udowodnił, że przy wydawaniu decyzji o odmowie udzielenia pozwolenia na usunięcie przedmiotowego drzewa, był pewnym kondycji tego drzewa. Ze względu na brak przedstawienia dowodów przez organ, nie można zgodzić się z twierdzeniem, jakoby drzewo przed rozpoczęciem prac budowlanych znajdowało się w dobrym stanie. Mimo kolejnych twierdzeń skarżącej oraz wskazówek Kolegium, Starosta nie poczynił dodatkowych kroków w celu uzupełnienia materiału dowodowego w przedmiocie wpływu przymrozków na stan drzewa. Nie wskazał także dowodów na obalenie tezy zakładającej, że gdyby owe przymrozki nie wystąpiły, to drzewo, mimo redukcji korzenie by przeżyło.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. po raz kolejny uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ustalenia organu I instancji "w zakresie stanu zdrowotności drzewa" są ze sobą sprzeczne. Z jednej strony zauważono, że z opinii biegłych dendrologów wynika, iż stan drzewa po redukcji systemu korzeniowego nie był dobry, z drugiej zaś wskazano na dobry stan drzewa, który uległ znaczącemu pogorszeniu z uwagi na wybetonowanie powierzchni nad systemem korzeniowym. Nie stwierdzono również, wbrew zaleceniom Kolegium, czy ewentualne choroby występujące na przedmiotowym drzewie przed rozpoczęciem prac budowlanych mogły spowodować obumarcie drzewa w ciągu 3 lat, także w sytuacji gdyby jego korzenie nie zostały uszkodzone. Organ I instancji prowadząc postępowanie nie dopełnił obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

Starosta decyzją z dnia [...] r. nr [...] ponownie odmówił umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją z dnia 21 maja 2008 r. w związku z uszkodzeniem systemu korzeniowego drzewa gatunku dąb szypułkowy rosnącego na działce nr [...], obręb geodezyjny [...] miasta G., gmina G.

Organ ustalił, że stan drzewa w okresie poprzedzającym redukcję systemu korzeniowego był dobry, co zostało utrwalone w aktach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Starostę, dotyczącego usunięcia przedmiotowego drzewa. Postępowanie to zakończyło się decyzją z dnia

[...] r. odmawiającą wydania zezwolenia skarżącej na usunięcie drzewa. Strona miała prawo odwołać się od tej decyzji czego jednak nie uczyniła. Zdaniem organu I instancji, z akt sprawy jednoznacznie wynika również, że w latach poprzedzających redukcję korzeni drzewa, nie odnotowano występowanie chorób na przedmiotowym drzewie. Postępowanie w sprawie znak: [...] dotyczyło innego drzewa aniżeli objęte niniejszym postępowaniem, rosnącego na innej nieruchomości. Starosta podkreślił, że pierwsze oznaki pogorszeniu stanu przedmiotowego drzewa odnotowano po dokonaniu redukcji jego systemu korzeniowego. Nadmierna redukcja tego systemu doprowadziła do stopniowego pogarszania się stanu zdrowotnego drzewa aż do jego całkowitego obumarcia.

W odwołaniu z dnia [...] r. skarżąca podniosła, że organ I instancji wprawdzie formalnie wypełnił obowiązek powołania biegłego wynikający z treści art. 84 § 1 K.p.a., jednakże błędnie sporządzona teza dowodowa sprawia, że opinia znajdująca się w aktach sprawy jest zupełnie nieprzydatna dla jej rozstrzygnięcia. Organ zlecił bowiem biegłemu ocenę stanu zdrowotnego drzewa oraz wpływu prac budowlanych na żywotność drzewa. Tak postawiona teza dowodowa nie tylko sugeruje konkluzję opinii, ale z uwagi na wąski zakres zlecenia również nie pozwala biegłemu na wypowiedzenie się w kwestiach kluczowych dla zastosowania art. 88 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie przyrody, tj. wpływu zachowania strony w postaci zabiegów pielęgnacyjnych oraz wpływu czynników zewnętrznych na niezachowanie żywotności przez drzewo. Jest to tym bardziej istotne, że strona wskazywała na szereg czynników niezależnych od niej, które mogły wpłynąć na stan drzewa, w szczególności niezadowalający stan drzewa jeszcze przed podjęciem prac, kolizję drzewa z budynkiem, która mogła przeszkodzić

w podtrzymaniu jego żywotności, a także odnotowane przymrozki, które mogły spowodować obumarcie drzewa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. utrzymało zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] r. w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym opinia biegłego dr inż. M. K. z [...] r. (uzupełniona w listopadzie 2012 r.), w której wskazano na brak możliwości uszkodzenia [...] – letniego dębu przez przymrozki wiosenne, które doprowadziłyby do jego zamarcia w okresie od maja do października 2011 r., wskazują, że podstawową przyczyną obumarcia drzewa było uszkodzenie jego systemu korzeniowego z uwagi na prace budowlane wykonane w związku z postawieniem budynku na terenie działki nr [...], obręb geodezyjny nr [...] miasta G. Zdaniem organu zgromadzone dowody nie potwierdzają, by przedmiotowe drzewo było w niezadowalającym stanie jeszcze przed podjęciem prac. Strona wystąpiła bowiem do organu I instancji z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wycięcie ww. dębu jeszcze przed rozpoczęciem prac, jednak organ odmówił wydania takiego zezwolenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Starosta wskazał na oględziny przeprowadzone w dniu [...] r., w toku których stwierdzono, że drzewo jest w dobrej kondycji zdrowotnej. Zdaniem organu, na przedmiotowym drzewie nie odnotowano także chorób. Na ich obecność nie wskazują, znajdujące się w aktach sprawy, opinie biegłego A. K. z dnia [...] r. dotyczące okresu sprzed obumarcia drzewa. Organ nie podzielił także argumentacji strony w zakresie wpływu przymrozków występujących na początku maja 2011 r. na stan przedmiotowego dębu. Kolegium podkreśliło, że w latach [...] nie ogłaszano żadnych stanów klęsk żywiołowych ani kataklizmów, co oznacza, że w kontekście rozpoznawanej sprawy opisane stany pogodowe nie mogą być traktowane jako wyłączna przyczyna obumarcia drzewa. Co więcej, gdyby pod wpływem ewentualnych anomalii pogodowych obumarciu uległy jedynie drzewa z uszkodzonym systemem korzeniowym, zaś skutki przymrozków nie byłyby dotkliwe w przypadku drzew niepoddanych uprzednio nieprawidłowym zabiegom, to nie sposób jest przyjąć, że drzewo utraciło żywotność z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości.

E. Z. (poprzednio E. G. – P.) wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 88 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ustawodawca przyjmuje konstrukcję domniemania związku ustania żywotności drzewa z faktem naruszenia systemu korzeniowego drzewa oraz uznanie, że brak jest możliwości umorzenia nałożonej kary, gdy zabiegi pielęgnacyjne wykonywane na drzewach były niewłaściwe, w sytuacji gdy to na organie ciąży ciężar dowodu, a także gdy przymrozki i choroba drzewa stanowią okoliczność wyłączającą odpowiedzialność posiadacza nieruchomości, a także poprzez uznanie, iż jedynie ogłoszenie stanu klęski żywiołowej bądź też kataklizmu może stanowić przyczynę obumarcia drzewa,

w sytuacji gdy ustawodawca wymaga jedynie wystąpienia okoliczności niezależnych od posiadacza nieruchomości,

- przepisów prawa procesowego, tj.:

1. art. 7 w zw. z art. 138 § 2 K.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności,

w tym uznanie, że wytyczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w decyzji z dnia [...] r. zostały zrealizowane

w pełni przez organ I instancji w skarżonej decyzji, w sytuacji gdy w treści uzasadnienia decyzji organ II instancji nie odnosi się w żaden sposób do braku realizacji wytycznych nałożonych na Starostę w decyzji z dnia

[...] r.,

2. art. 8 K.p.a. poprzez wydanie decyzji, która z uwagi na swoją treść oraz jej uzasadnienie narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa,

3. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości oraz w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przejawiające się w dokonaniu dowolnej oceny materiału dowodowego w zakresie nierozpoznania zarzutów skarżącej w przedmiocie choroby drzewa i innych drzew znajdujących się w sąsiedztwie drzewa będącego przedmiotem postępowania oraz uznaniu, że skoro drzewo znajdowało się na innej nieruchomości, to nie może stanowić wyznacznika dokonania oceny wystąpienia choroby poszczególnych drzew.

W uzasadnieniu decyzji strona podniosła, że z treści uzasadnienia decyzji oraz przebiegu postępowania przed organem I instancji wynika, że organ ten badał kwestię stanu zdrowotnego drzewa wyłącznie w aspekcie wpływu prac budowlanych na żywotność drzewa, tymczasem kwestia ta był już badana w postępowaniu zakończonym nałożeniem kary pieniężnej oraz odroczeniem zapłaty, natomiast

w kolejnym postępowaniu, dotyczącym umorzenia kary pieniężnej powinny być badane okoliczności, które wystąpiły po nałożeniu kary pieniężnej, w tym zachowanie strony w zakresie pielęgnacji drzewa oraz wpływ czynników niezależnych występujących w tym okresie.

Zdaniem skarżącej, organ II instancji dokonał zawężenia przesłanek ustawowych wyłączenia odpowiedzialności skarżącej, co na gruncie niniejszej sprawy jest niedopuszczalne. Nie można bowiem ograniczyć zjawisk pogodowych mających wpływ na obumarcie drzewa tylko i wyłącznie do stanów klęsk żywiołowych, czy też kataklizmów. Kolegium naruszyło także zasadę swobodnej oceny dowodów i wszelkie okoliczności sprawy przemawiające na korzyść skarżącej całkowicie pominął. Organ dał wiarę ustaleniom poczynionym przez biegłego M. K., pomijając i nie dokonując konfrontacji między tymi ustaleniami oraz ustaleniami biegłego A. K.

Za niezasadne, w ocenie skarżącej, należy uznać lakoniczne stanowisko organu, który w końcowej części zaskarżonej decyzji wskazał, że nie stwierdzono wpływu przymrozków wiosennych na dęby rosnące w obrębie tego samego zadrzewienia. Ocena wpływu przymrozków na jakiekolwiek drzewo wymaga posiadania wiadomości specjalnych, a zatem nie może być to objęte arbitralną oceną organu administracyjnego, nie popartą żadnymi dowodami, w tym dowodem z opinii biegłego. Skarżąca zauważyła, że oprócz przymrozków, które w ocenie eksperta miały wpływ na żywotność drzewa, okolicznością przyczyniającą się do obumarcia drzewa była występująca na tamtym terenie choroba. Ta okoliczność była wielokrotnie podnoszona przez skarżącą, jednakże organ całkowicie zaniechał zbadania tego aspektu w świetle podejmowanych przez skarżącą działań pielęgnacyjnych.

Skarżąca podkreśliła, że Kolegium w żadnym stopniu nie odniosło się do kwestii merytorycznych związanych z wykonaniem wytycznych nałożonych na Starostę w poprzedniej decyzji uchylającej decyzję organu I instancji. W szczególności Starosta, wbrew zaleceniom, nie ustalił czy ewentualne choroby występujące na przedmiotowym drzewie przed rozpoczęciem prac budowlanych mogły spowodować obumarcie drzewa w ciągu 3 lat, także w sytuacji gdy korzenie nie były uszkodzone. Ponadto Kolegium zobowiązało Starostę do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, czego ponownie organ nie uczynił, gdyż wbrew zaleceniom co do zebrania materiału dowodowego nie zostało przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie prawidłowego stanu faktycznego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2012 r., poz.270 ze zm.). Zgodnie z art. 134 tej ustawy, sądy nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli rozpatrują sprawę w jej całokształcie. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty wykazała, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy ustawy

z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w brzmieniu aktualnym w dniu złożenia przez skarżącą wniosku z dnia [...] r. o umorzenie kary nałożonej decyzją z dnia [...] r.

Zgodnie z treścią art. 88 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów spowodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności.

Z kolei w myśl art. 88 ust. 3 tej ustawy termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów.

Kara jest umarzana po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu kary i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo odtworzeniu korony drzewa (art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody). W razie stwierdzenia braku żywotności drzewa lub krzewu albo nieodtworzenia korony drzewa karę uiszcza się w pełnej wysokości, chyba że drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 5 cytowanej ustawy).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia [...] r., Starosta, wymierzył E. G. – P. (obecnie E. Z.) karę pieniężną za uszkodzenie systemu korzeniowego drzewa gatunku dąb, rosnącego na terenie dz. nr [...], położonej w obrębie geodezyjnym nr [...] miasta G., gmina G. w wysokości [...] zł oraz odroczył termin uiszczenia wskazanej opłaty na okres 3 lat od dnia wydania decyzji zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Nie ulega też wątpliwości, że zarówno na dzień [...]r. (data przyjęta w opinii biegłego A. K. z [...] r.) jak i na dzień [...] r. (data oględzin dokonanych na potrzeby opinii biegłego M. K. z [...] r.) przedmiotowe drzewo wykazywało cechy obumarcia.

Wobec powyższego, zważywszy na wniosek E. Z. o umorzenie kary nałożonej na nią decyzją z dnia [...] r. wyjaśnienia wymagała kwestia czy drzewo nie zachowało żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości – tj. E. Z. Tylko w takiej sytuacji bowiem umorzenie nałożonej kary byłby zasadne.

W tym miejscu za nietrafny należy uznać argument skarżącej jakoby przyczyny, które legły u podstaw wymierzenia kary pieniężnej należało rozpatrywać w oderwaniu od przesłanek umorzenia kary określonych w art. 88 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody. Z treści tego przepisu w żadnym razie nie wynika, że na tym etapie postępowania ocenie podlegają wyłącznie działania podejmowane przez posiadacza nieruchomości w okresie po wymierzeniu kary, zaś nie są brane pod uwagę jego działania sprzed tej daty. Przepis jednoznacznie wskazuje, że umorzenie nałożonej wcześniej kary jest możliwe jedynie wtedy drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. Strona może zatem uwolnić się od obowiązku uiszczenia wspomnianej kary w sytuacji gdy niezależnie od wykonanych niewłaściwie robót – w tym wypadku prowadzących do redukcji systemu korzeniowego przedmiotowego drzewa – nie zachowało ono żywotności – z innych – niezależnych od strony przyczyn. Z powyższego wynika, że organ dla udowodnienia słuszności swego stanowiska winien wykazać, że żywotność drzewa nie została zachowana z przyczyn, których nie można uznać za niezależne od strony.

Należy zgodzić się ze skarżącą, że w niniejszej sprawie powyższa okoliczność nie została przez organ należycie wykazana.

Podzielając stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2009 r. (sygn. akt II SA/Gl 568/08), należy stwierdzić art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, na którym została oparta zaskarżona decyzja, bez wątpienia ma charakter represyjny nakazuje, bowiem w razie zaistnienia przesłanek ustawowych wymierzenie w trybie administracyjnym kary pieniężnej w znacznej wysokości. Powyższe powoduje, że stronie, wobec której sankcja ta jest stosowana, należy zapewnić prawo do obrony i możliwość udowodnienia wskazywanych przez nią okoliczności, mających z punktu widzenia nałożenia kary zasadnicze znaczenie. Powyższy pogląd niewątpliwie pozostaje aktualny także w wypadku rozważania ewentualnej odmowy umorzenia należności w sytuacji opisanej w art. 88 ust. 5 tej ustawy.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie stronie takiego prawa nie zapewniono.

W szczególności, pomimo podnoszonych przez stronę argumentów mających świadczyć o ustaniu żywotności drzewa z przyczyn niezależnych od strony – takich jak wiosenne przymrozki, choroba drzewa, czy jego zły stan jeszcze przed podjęciem prac związanych z redukcją jego systemu korzeniowego jak również pomimo wniosków dowodowych zgłaszanych przez stronę – organ należycie kwestii tych nie wyjaśnił.

Co więcej – pomimo szczegółowych zaleceń w tym zakresie, zawartych m.in. w decyzji z dnia 31 lipca 2013 r. uchylającej decyzję organu I instancji odmawiającej umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją Starosty z dnia [...] r. organ odwoławczy nie wyegzekwował ich realizacji przez Starostę.

Mając na uwadze argumenty podnoszone przez skarżącą m.in. dotyczące wpływu wiosennych przymrozków oraz możliwej choroby drzewa na jego obumarcie, organ we wspomnianej decyzji zalecił Staroście rozważenie uzupełnienia materiału dowodowego o kompleksową opinię dendrologa uwzględniającą zarówno stan zdrowotny drzewa przed rozpoczęciem prac budowalnych, wskutek których nastąpiło ograniczenie jego systemu korzeniowego jak i po ich wykonaniu, ocenę czy ich redukcja korzeni była jedyną i wyłączną przyczyną obumarcia drzewa, czy a jeśli tak to w jakim stopniu przymrozki w 2011 r. przyczyniły się do obumarcia drzewa, czy gdyby przymrozki nie wystąpiły to drzewo i tak by obumarło, czy wystąpienie ewentualnej choroby przed redukcją korzeni drzewa mogło spowodować jego obumarcie.

Powyższe zalecenia nie zostały wykonane przez organ I instancji, który samodzielnie (nie korzystając z wiadomości specjalnych biegłego) wyjaśnił z jakich względów przedmiotowe drzewo nie było w jego ocenie dotknięte chorobą, zaś organ

II instancji stanowisko to podzielił.

Nie sposób przy tym zgodzić się z argumentacją Kolegium jakoby "ocena wpływu stanu innego drzewa rosnącego na innej nieruchomości na stan dębu, którego system korzeniowy został uszkodzony wykazała, że nie miał on wpływu na to drzewo ze względu na inną lokalizację oraz brak wcześniejszych odnotowanych oznak porażenia chorobami na drzewie uszkodzonym".

Jak wynika z treści pisma Burmistrza z dnia [...] r.,

nie istnieje inwentaryzacja zadrzewienia występującego na działce nr [...] oraz działkach przyległych położonych w obrębie geodezyjnym nr [...] miasta G. określająca skład gatunkowy oraz zabiegi pielęgnacyjne dla tego zadrzewienia. Jedynymi zabiegami pielęgnacyjnymi jakie wykonywano w obrębie przedmiotowego zadrzewienia było usuwanie obumarłych gałęzi, nadłamanych, wchodzących w kolizję z obiektami budowlanymi lub urządzeniami technicznymi oraz usuwanie martwych drzew stwarzających zagrożenie bezpieczeństwa ludzi oraz mienia. Z uwagi na ograniczone środki finansowe organ nie podejmował czynności związanych z prowadzeniem monitoringu stanu zieleni pod kątem występowania chorób oraz sposobu ich zwalczania w latach 2005 – 2013 dla ww. obszaru.

Powyższe pismo potwierdza zatem jednoznacznie okoliczność braku monitoringu stanu zielni z punktu widzenia występowania chorób jak również fakt usuwania martwych drzew stwarzających zagrożenie dla ludzi oraz mienia. Jednocześnie z jego treści nie wynika, jakie były powody obumarcia drzew, które były w analizowanym okresie usuwane na tym terenie. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że ewentualna choroba drzewa rosnącego na działce sąsiadującej z działką nr 31/1, na której rosło przedmiotowe drzewo nie mogła dotknąć także i wspomnianego drzewa. Fakt, że drzewo rosło na innej działce nie oznacza, że nie mogło być dotknięte tą samą chorobą zważywszy na bliskość analizowanych działek. W tej sytuacji za nieuprawnione należy uznać stanowisko Kolegium odnośnie braku podstaw do przyjęcia, że przedmiotowe drzewo mogło już wcześniej być dotknięte chorobą, na którą wskazuje skarżąca. Fakt, że opinie biegłych sporządzone na potrzeby niniejszej sprawy nie wskazują na tego typu chorobę nie wyklucza jej wystąpienia skoro opinie były sporządzane na inne okoliczności i nie obejmowały swym zakresem stwierdzenia ewentualnych chorób drzewa. Także okoliczności wydania decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na usunięcie spornego drzewa nie wykluczają jednoznacznie możliwości wystąpienia takich choroby. Co prawda w decyzji wskazano, że "na podstawie przeprowadzonych oględzin stwierdzono, iż drzewo jest w dobrej kondycji zdrowotnej", jednak do decyzji nie dołączono stosownego protokołu oględzin, czy jakiegokolwiek dokumentu zawierającego opis drzewa świadczący o jego "dobrej kondycji". Znajdująca się w aktach dokumentacja fotograficzna niewątpliwie nie może być uznana za wystarczającą w tej mierze, skoro pochodzi z listopada 2006 r. i przedstawia drzewo pozbawione w znacznej części liści, z odległości uniemożliwiającej szczegółową ocenę jego wyglądu.

Jednocześnie należy zauważyć, że do akt sprawy dołączono decyzję Starosty z dnia [...] r. zezwalającą na usunięcie z terenu działki nr [...] drzew gatunku wiąz oraz lipa (w aktach znajduje się tylko pierwsza strona decyzji w związku z czym brak jest jej pełnego uzasadnienia).

Mając na uwadze powyższe, za słuszne należy uznać zalecenie Kolegium zawarte w decyzji z dnia [...] r., wskazujące na potrzebę rozważenia uzupełnienia materiału dowodowego o kompleksową opinię dendrologa uwzględniającą zarówno stan zdrowotny drzewa przed rozpoczęciem prac budowlanych, wskutek których nastąpiło ograniczenie jego systemu korzeniowego jak i po ich wykonaniu oraz ocenę czy i jaki wpływ na obumarcie drzewa mogły mieć przymrozki w 2011 r. oraz wystąpienie ewentualnej choroby. O ile można bowiem zgodzić się z poglądem, że w sytuacji wpływu przymrozków na obumarcie drzewa wyłącznie z powodu jego osłabienia redukcją systemu korzeniowego na skutek prowadzonych prac budowlanych nie sposób byłoby mówić o wymienionych w art. 88 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody, przyczynach niezależnych od skarżącej, o tyle w wypadku powiązania wszystkich wskazywanych wyżej czynników – tj. wcześniejszej choroby drzewa, jego złego stanu jeszcze przed rozpoczęciem prac budowlanych oraz przymrozków wiosennych w 2011 r. tego typu okoliczności mogą wchodzić w grę.

W tej sytuacji należy uznać, że decyzja organu I instancji z dnia [...] r. orzekająca o odmowie umorzenia opłat naliczonych i zawieszonych decyzją Starosty z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wynikających z art. 7, art, 77, art. 80 K.p.a., zaś wyrażone w tej decyzji wadliwe stanowisko zaakceptował organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. Skoro zatem zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wyżej opisanym, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Sąd orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy uwzględnią oceny prawne

i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzeczenie w punkcie II wyroku wydano w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.