Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 516/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Ć. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Rz 1013/13 w sprawie ze skargi S. Ć. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wyrokiem z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 1013/13, oddalił skargę S. C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

S. C. wnioskiem z [...] maja 2013 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, związanych z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...] umorzył postępowanie dotyczące umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za maj i czerwiec 2003 r. ze względu na ich przedawnienie, zaś decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009 r. do stycznia 2011 r. w łącznej kwocie 16.805,48 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003 r. do grudnia 2007 r. oraz od marca 2009 r. do stycznia 2012 r. w łącznej kwocie 28.195,16 zł, a także składek na Fundusz Pracy za okres od marca 2009 r. do czerwca 2009 r. w łącznej kwocie 288,56 zł.

Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), a także nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W świetle zebranych dokumentów sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na jednorazowe uregulowanie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak nie można było przyjąć, że skarżący nie miał jakichkolwiek możliwości ich uregulowania. Skarżący posiadał bowiem stałe źródło utrzymania, z którego możliwe było prowadzenie egzekucji, choćby w systemie ratalnym.

Organ wyjaśnił, że działając w granicach uznania administracyjnego, bierze pod uwagę zarówno interes wnioskodawcy, jak i stan finansów Zakładu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 6 września 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2013 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na opisaną wyżej decyzję, stwierdził, że podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest art. 28 u.s.u.s., wyjaśniając, że przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1–3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

WSA wskazał także, że przepisy u.s.u.s. dają również możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem WSA brzmienie tych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w powołanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności.

Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżący osiąga stały dochód z emerytury w kwocie netto 1.200,04 zł miesięcznie, z którego utrzymuje siebie i żonę. Ponadto w dacie wydawania zaskarżonej decyzji z akt sprawy wynikało, że S. C. jest właścicielem dwóch samochodów – posiada zatem majątek, z którego możliwa jest egzekucja należności.

Sąd wyjaśnił, że dokonywał kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty wydawania tej decyzji. W skardze S. C. powołał się na fakt demontażu i wyrejestrowania tych pojazdów, ale zdarzenia te nastąpiły już po wydaniu decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie miały wpływu na ustalenia w zakresie stanu faktycznego, który był podstawą orzekania. Podkreślono również, że w wyniku wyjaśnień skarżącego, organ skorygował ustalenia faktyczne w zakresie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 2899. Skarżący w dacie orzekania przez WSA nie był już właścicielem żadnej nieruchomości, ale był to skutek dobrowolnego wyzbycia się jej na rzecz dzieci.

WSA odniósł się także do twierdzeń skarżącego, że jest on chory i dużą część emerytury przeznacza na leki. Uznał, że jego choroba nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu, bo otrzymuje emeryturę, a wydatki na leki i dojazdy do placówek służby zdrowia wraz z kosztami utrzymania mieszkania – według oświadczenia wynoszą 470,00 zł miesięcznie (bez wydatków na zakup węgla).

W odniesieniu do wskazanych przez skarżącego strat wynikłych z powodzi w 1997 r. WSA wyjaśnił, że brak było danych jakie skarżący poniósł straty w wyniku tego zdarzenia i nie wykazał, aby te straty spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności.

W konkluzji WSA uznał, że w świetle zebranego materiału dowodowego nie zachodziły w sprawie przesłanki uzasadniające umorzenie należności na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i poczynione w ich trakcie ustalenia pozwalały uznanie przez ZUS, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek, a spłacenie zadłużenia w ratach, w uzgodnionych kwotach i terminach, nie pozbawi skarżącego i jego rodziny środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

S. C. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w R. oraz o zasądzenia kosztów postępowania, ewentualnie uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.) naruszenie norm prawa materialnego tj::

1) art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie co doprowadziło do nie wyjaśnienia i nie uwzględnienia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2) art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie co doprowadziło do nie wyjaśnienia i nie uwzględnienia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

3) § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie co doprowadziło to do nie wyjaśnienia i nie uwzględnienia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.::

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 28 ust. 3, 3a z związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 in fine u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez oddalenie skargi, gdy ta powinna być uwzględniona ze względy na naruszenie norm prawa materialnego przez organ w postępowaniu administracyjnym, co skutkuje uchybieniami mającymi wpław na wynik postępowania;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przepisu art. 7 k.p.a. i nie uchylenie przez organ decyzji wydanej z niezastosowaniem w niniejszej sprawie praworządnej wykładni przepisów prawa materialnego, uwzględniającej waży interes społeczny i słuszny interes obywatela;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i nie uchylenie przez organ decyzji, która podważa zaufanie do organów administracji publicznej i organów Państwa;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przepisu art. 77 k.p.a. i nie uchylenie przez organ decyzji, która została na podstawie niepełnego i niewyczerpującego materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W rozpoznawanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są zasadne zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mająca zastosowanie do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jest zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy czym, co wymaga podkreślenia, dokonuje się tego na gruncie regulacji konkretnych przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Trudno byłoby jednak przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych – na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. – organ był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych przesłanek. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną – nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z dnia 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11).

Wobec powyższego nie mogą odnieść zamierzonego skutku twierdzenia autora skargi kasacyjnej, że skoro organ uznaje za niewystarczające informacje złożone przez stronę w wyniku wykonania wezwania, to powinien wystosować kolejne wezwanie. W rozpoznawanej sprawie skarżący był wzywany do wykazania swojego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej oraz zdrowotnej. Skarżący wezwania wykonał, co w konsekwencji potwierdziło zaistnienie podnoszonych okoliczności, a Sąd pierwszej instancji dokonujący kontroli zaskarżonej decyzji miał podstawy uznać zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za kompletny (por. wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1737/12).

Nie mogła odnieść zamierzonego skutku argumentacja autora skargi kasacyjnej, że skarżący nie może ponosić konsekwencji braku jednoznaczności, czy miał obowiązek opłacać składki na ubezpieczenia społeczne objęte wnioskiem o ich umorzenie. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przedmiotem tego postępowania nie jest zaś kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący tych składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania powołanych w skardze kasacyjnej przepisów procesowych i słusznie przyjął, że organ administracyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy.

Podkreślenia wymaga, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego. Organ szczegółowo przeanalizował dochody i wydatki skarżącego wynikające z oświadczeń wnioskodawcy oraz przedstawionych przez niego dowodów oraz ocenił sytuację majątkową skarżącego. Na podstawie przedstawionych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń ZUS ustalił stan zdrowia wnioskodawcy oraz wysokość związanych z tym.

Skarżący miał w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. ZUS poinformował skarżącego o prawie do czynnego udziału w postępowaniu, do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji.

Autor skargi kasacyjnej nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga kasacyjna sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji i w pełni zaakceptowaną przez Sąd pierwszej instancji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił zaskarżoną decyzję z punktu widzenia zachowania standardów wynikających z zasady prawdy obiektywnej, zasady swobodnej oceny dowodów oraz zasady uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7, 77 i art. 80 k.p.a.) i przyjął ustalenia organu za podstawę orzekania w sprawie. Swoje stanowisko w tym względzie umotywował w sposób prawidłowy i przekonujący. Sąd słusznie uznał, że organ miał obowiązek uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, a zdarzenia, które miały miejsce po tej dacie (demontaż i wyrejestrowanie samochodów) nie mogły mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powiązany z naruszeniem przez ZUS art. 6, 7 i 77 k.p.a. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że stan faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony oraz, że nie doszło do zarzucanego przez skarżącego naruszenia przez organ podstawowych obowiązków w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego w zakresie zaistnienia całkowitej nieściągalności.

Przechodząc do naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej, należy je uznać za niezasadne.

W ocenie NSA nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich błędne zastosowanie i nieuzasadnione uznanie, że w okolicznościach sprawy nie zostały zbadane wynikające z tej regulacji przesłanki umorzenia należności z tytułu składek.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiedające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak więc uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, niepublikowany).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sąd słusznie podzielił stanowisko organu, który ocenił sytuację skarżącej przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i prawidłowo wywiódł, że one nie zachodzą. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny. Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i przewidziane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Zauważyć również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).