Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 656/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 922 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 3, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Magdalena Niźnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi C. D., E. K. i M. W. na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2016 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji i umarza postępowanie administracyjne; II. zasądza od Wojewody na rzecz C. D., E. K. i M. W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych, a na rzecz E. K. i M. W. solidarnie kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 maja 2016r. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez C. D. działającego w imieniu własnym i jako pełnomocnik M. W. i E. K. od decyzji Starosty z dnia 22.02.2016r., znak: [...] orzekającej o zwrocie na rzecz C. D., M. W. i E. K. po 1/3 części nieruchomości położonej w S. przy ul. P. 9, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków m.S. jako działki nr 4/6 o pow. 0,0023 ha, nr 4/7 o pow. 0,0009 ha, nr 4/8 o pow. 0.0023 ha, nr 4/10 o pow. 0,0022 ha, nr 4/11 o pow. 0,0013 ha i nr 4/12 o pow. 0,0022 ha o łącznej powierzchni 0,0112 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, objętej księgą wieczystą Nr [...] oraz o rozliczeniach związanych ze zwrotem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji wskazano, że decyzją z dnia 23.11.2015 r. Wojewoda uchylił w całości decyzję Starosty z dnia 30.09.2015 r. orzekającą o odmowie zwrotu na rzecz C. D., M. W. i E. K. części nieruchomości położonej w S. przy ul. P. 9, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr 4/3 i 4/4 i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W następstwie ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i analizy zgromadzonego materiału dowodowego Starosta nakazał zwrot wyżej wymienionej nieruchomości. Odwołanie od decyzji organu I instancji wnieśli C. D., M.W. i E. K. kwestionując zwiększenie wartości nieruchomości podlegającej zwrotowi o wartość poczynionych na niej nakładów i w konsekwencji kwestionując ustalenie wysokości odszkodowania należnego z tytułu zwrotu tej nieruchomości.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda ustalił, że aktem notarialnym z dnia 24.09.1976 r., Rep. A Nr [...] Skarb Państwa nabył od H. D. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 4/4 oraz samoistne posiadanie działki oznaczonej nr 4/3 z przeznaczeniem pod budowę ulicy T. w S.. Zgodnie ze stanowiskiem organu, cel przejęcia nie został zrealizowany na części nieruchomości oznaczonej obecnie w ewidencji jako działki o nr nr 4/6, 4/7, 4/8, 4/10, 4/11 i nr 4/12 o łącznej pow. 0,0112 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, co uzasadnia orzeczenie o zwrocie na rzecz jej spadkobierców. Obecny sposób zagospodarowania spisany na okoliczność przeprowadzonych w dniu 28.06.2011 r. oględzin nieruchomości wskazuje, iż na gruncie znajdują się trzy murowane parterowe pawilony handlowe, trwale z gruntem związane, wybudowane na początku lat 80-tych XX wieku. Zabudowania powstały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Grunt pod pawilonami został oddany przez Starostę działającego w imieniu Skarbu Państwa w dzierżawę na podstawie umów zawartych w 2013 r. Zdaniem organu odwoławczego, spór dotyczy wysokości odszkodowania jakie powinni uiścić wnioskujący o zwrot nieruchomości. Wartość nieruchomości została ustalona w oparciu o operat szacunkowy z lipca 2015r., który organ po szczegółowej analizie uznał za sporządzony zgodnie z ustawą z dnia 21 sierpnia 1997r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2015 r., poz.1774 ze zm.), dalej "ugn" oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Podkreślono, iż kwestie związane z uwzględnieniem nakładów poczynionych na zwracanej nieruchomości budzą rozbieżność w orzecznictwie. Natomiast nie ma wątpliwości, że w ramach roszczenia o zwrot nieruchomości nie może nastąpić restytucja stanu faktycznego sprzed dokonania wywłaszczenia. Zakres wzajemnych rozliczeń z tytułu zwrotu nieruchomości wynika z regulacji art. 140 ust. 4 ugn i nie przewiduje stosowania ulg i bonifikat. Podniesiono również, iż kwestia rozliczeń pomiędzy Skarbem Państwa a dzierżawcą należy do sfery cywilnoprawnej. Również roszczenie o zadośćuczynienie z jakim wystąpiła strona może być rozpatrywane w toku postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.

Odnosząc się do zarzutu przewlekłości prowadzenia postępowania przez Starostę stwierdzono, że o podejmowanych działaniach strona była informowana na bieżąco, a podejmowane czynności były adekwatne do ich wagi i miały znaczenie w sprawie.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia 6.05.2016r. wniósł C. D. działając w imieniu własnym oraz córek: E. K. i M. W., zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa poprzez żądanie natychmiastowej zapłaty za pawilony handlowe. Skarżący zaznaczył, że w zawiadomieniu z dnia 12.04.2010r. brak było informacji o zwrocie nieruchomości wraz z pawilonami handlowymi.

Autor skargi podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 140 ust. 1 i 4 ugn poprzez nie wyjaśnienie w decyzji podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania, że co do zasady należy się Starostwu Powiatowemu w S. zwrot kwoty odpowiedniej nakładom poczynionym na nieruchomości objętej postępowaniem;

- art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 kpa poprzez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnego organu odwoławczego i przemilczanie naruszenia prawa przez organ administracji, w szczególności na niedostrzeżeniu przez Wojewodę, że organ naruszył art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1 kpa poprzez błędne uznanie, że zawarte w aktach sprawy dane dotyczą nakładów poczynionych na nieruchomości podlegającej zwrotowi – są prawidłowe i zgodne z prawem,

oraz naruszenie prawa materialnego, mianowicie:

- art. 140 ust. 1 i 4 ugn poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zwaloryzowane odszkodowanie podlega powiększeniu o wartość nakładów poczynionych na nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości oraz poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na uznaniu, że wartość nieruchomości wzrosła o wartość nakładów i że wysokość nakładów została wyliczona w sposób prawidłowy;

- art. 140 ust. 1 i 3 ugn poprzez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że skarżąca powinna zwrócić zwaloryzowaną wartość odszkodowania w kwocie ponad 144.023zł na rzecz Skarbu Państwa.

W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 17.08.2016r. pełnomocnik skarżących M. W. oraz E. K. podtrzymał wniesioną skargę, uzupełniając dotychczasową argumentację przedstawioną w skardze. Zdaniem pełnomocnika skarżących zaskarżona decyzja Wojewody z dnia 6 maja 2016 roku znak [...], jak również utrzymana nią w mocy decyzja Starosty z dnia 22 lutego 2016 roku znak [...] są wadliwe, z następujących przyczyn:

I Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

art. 136 ust. 5 ugn w zw. z art. 138 §1 ust. 1 Kpa poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji uwzględniającej wniosek o zwrot nieruchomości podczas, gdy uprawnienie do złożenia takiego wniosku wygasło przed dniem, w którym został on złożony przez C. D., M. W. oraz E. K., co uzasadniało uchylenie w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie wniosku o zwrot nieruchomości:

art. 140 ust. 4 ugn w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez jego błędną wykładnię i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w której przy obliczaniu wysokości odszkodowania uwzględniono wzrost wartości nieruchomości spowodowany innymi działaniami niż te, które zmierzały do realizacji celu publicznego (celu wywłaszczenia, podczas, gdy możliwe jest uwzględnienie jedynie wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego działaniami zmierzającymi do realizacji celu publicznego (celu wywłaszczenia), co uzasadniało uchylenie decyzji organu I instancii w części dotyczącej ustalenia wysokości odszkodowania w związku ze zwrotem nieruchomości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie odszkodowania w wysokości pomijającej wartość nakładów poniesionych na nieruchomości;

art. 157 ust. 1 ugn w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez jego błędną wykładnię i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, przy błędnym założeniu, że strona może kwestionować operat szacunkowy wyłącznie w trybie tego przepisu, podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu operat może być kwestionowany przez stronę w każdy inny dopuszczalny prawem sposób;

II. Naruszenie prawa dające podstawę dla wznowienia postępowania poprzez uznanie, że C. D. był uprawniony do działania w imieniu M. W. oraz E. K. także na etapie postępowania odwoławczego, w sytuacji, w której pełnomocnictwa udzielone przez M. W. oraz E. K. upoważniało C. D. do działania wyłącznie przed Starostą, a nie przed Wojewodą;

III. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.

art. 9 w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji podczas, gdy:

organ I instancji świadome i celowo nie poinformował Skarżących o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w art. 141 ust. 1 ugn tj. o treści przysługującego im uprawnienia do złożenia wniosku o rozłożenie na raty należności, o których mowa w art. 140 ugn, podczas, gdy obowiązkiem organu administracji jest poinformowanie strony o przysługujących jej uprawnieniach, a co skutkowało niezłożeniem takiego wniosku przez strony;

niewyjaśnienie Skarżącym w należyty sposób, zarówno na etapie postępowania przez organem I, jak i II instancji, że nie jest możliwa restytucja nieruchomości według stanu z chwili wywłaszczenia, podczas gdy ze stanu faktycznego sprawy ewidentnie wynika, że w przekonaniu Pana C. D. działającego w imieniu własnym, jak i w imieniu Pani W. i Pani K. taka możliwość istniała, a co skutkowało popieraniem wniosku przez strony;

art. 11 w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo, że uzasadnienie decyzji organu I instancji, jak i II instancji, jak również przebieg postępowania nie realizowały zasady ogólnej przekonywania, co jest szczególnie wadliwe w tym postępowania z uwagi na wiek C. D. (90 lat) działającego w imieniu własnym, jak również z imieniu M. W. oraz E. K. obowiązkiem organu;

art. 7 i 77 w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo, że:

zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, jak i II instancji nie podjęto działań mających na celu ustalenie stanu prawnego dawnej działki ewidencyjnej o numerze 4/3 podczas, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikają istotne wątpliwości co do tego, czy H. D. była w dniu zawarcia umowy sprzedaży właścicielem, czy też posiadaczem nieruchomości, jak również jakiego rodzaju było to posiadanie;

zarówno w postępowaniu przed organem I, jak i II instancji nie wyjaśniono tego, czy Skarżący są zainteresowani podtrzymaniem wniosku o zwrot nieruchomości, w sytuacji, w której z uwagi na obowiązujące przepisy prawa nie jest możliwe dokonanie restytucji nieruchomości według stanu z chwili jej wywłaszczenia;

nie przeprowadzono w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji organu I instancji postępowania dowodowego, poprzez automatyczne zaliczenie na poczet materiału dowodowego w sprawie dowodów przeprowadzonych w postępowaniu poprzedzającym wydanie wcześniejszych decyzji w sprawie, które zostały uchylone;

art. 80 i art. 84 w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo dokonania wadliwej oceny operatu szacunkowego sporządzonego w ramach postępowania poprzez uznanie operatu za wartościowy dowód w sprawie podczas, gdy już z pobieżnej jego analizy oraz zestawienia z innymi dowodami w sprawie widoczne jest, że został on sporządzony w sposób wadliwy, jak również samodzielnej oceny przez organ II instancji tego operatu jako wartościowego środka dowodowego, podczas, gdy już z pobieżnej jego analizy oraz zestawienia z innymi dowodami w sprawie widoczne jest, że został on sporządzony w sposób wadliwy.

art. 107 § 3 Kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób sprzeczny z zasadami płynącymi z tego przepisu.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, b i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty.

W uzasadnieniu podkreślono, iż art. 136 ust. 5 ugn określa trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, a po jego upływie uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. H. D. została zawiadomiona przez Starostę w trybie art. 136 ust. 2 ugn o możliwości zwrotu nieruchomości na jej rzecz pismem z dnia 12 kwietnia 2010 roku i w dniu 24 maja 2010 roku taki wniosek został przez nią złożony. Oznacza to, że jej wniosek został złożony w w/w trzymiesięcznym terminie. W dniu 19 września 2013 roku decyzją znak [...] Starosta orzekł o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości. Odwołanie od tej decyzji złożyła H. D. reprezentowana przez pełnomocnika C. D.. Następnie, w ramach postępowania przed organem II instancji C. D., działając jako pełnomocnik Pani H. D. cofnął wniosek H. D. z dnia 24 maja 2010 roku i wniósł o umorzenie postępowania. W związku z tym Wojewoda decyzją z dnia 6 listopada 2013 roku znak [...] uchylił w/w decyzję Starosty i umorzył postępowanie.

H. D. zmarła w dniu 5 sierpnia 2014 roku. Ponowny wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości został złożony - tym razem przez spadkobierców Pani H. D. w dniu 19 stycznia 2015 roku.

W ocenie Skarżących w/w wniosek (ponowny) został złożony po terminie przewidzianym przez art. 136 ust. 5 ugn. Złożenie pierwotnego wniosku nastąpiło w terminie, jednak skutkiem umorzenia zainicjowanego nim postępowania było wygaśniecie uprawnienia do złożenia wniosku o zwrot. Zdaniem pełnomocnika skarżących przyjęcie, że uprawniony może wielokrotnie składać wniosek o zwrot, a następnie wnosząc o umorzenie postępowania wydłużać przysługujący mu 3 miesięczny termin do złożenia wniosku, jest niezgodne z prawem. Uprawnienie do złożenia wniosku o zwrot przysługuje spadkobiercom właściciela wywłaszczonej nieruchomości, ale nie jest to uprawnienie o charakterze samodzielnym, a jedynie pochodnym do uprawnienia właściciela. Z tego też względu jeśli organ zawiadomił H. D. o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, a następnie złożyła ona ten wniosek, który został jednak cofnięty, to po jej śmierci, która miała miejsce już po umorzeniu postępowania uprawnienie do złożenia wniosku nie powstawało ponownie po stronie spadkobierców H. D..

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji (postanowień) administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty orzekającą o zwrocie na rzecz C. D., M. W. i E. K. po 1/3 części nieruchomości położonej w S. przy ul. P. 9, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków m.S. jako działki nr 4/6, 4/7, 4/8, 4/10, 4/11 i 4/12 o łącznej powierzchni 0,0112 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa.

Podstawowy zarzut, którego uwzględnienie uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji dotyczy naruszenia art. 136 pkt 5 ugn. Zgodnie z tym przepisem, w przypadkach niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa.

Na wstępie zauważyć należy, że Wojewoda w treści zaskarżonej decyzji nie zawarł ustaleń w kwestii zachowania przez stronę skarżącą 3 miesięcznego terminu do złożenia wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Nie mniej jednak wynikający z akt stan faktyczny w sprawie pozwala Sądowi na ocenę naruszenia tego przepisu w sposób dający podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Poza sporem pozostaje przyjęta przez organ okoliczność złożenia przez C. D. – spadkobiercę H. D., w dniu 19 stycznia 2015r. wniosku o zwrot wywłaszczonych na inny cel działek. Z treści wniosku wprost wynikało, że C. D. występuje z nim ponownie, jako spadkobierca H. D., kierując się zawartym w zawiadomieniu Starosty z dnia 12.04.2010r. pouczeniem, iż zgodnie z przepisami ustawy, zwrot przedmiotowego terenu może nastąpić na wniosek współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Do wniosku załączono akt poświadczenia dziedziczenia z 17.09.2014r. potwierdzający, iż spadek po H. A. D. zmarłej dnia 5 sierpnia 2014r. nabyli: mąż C. J. D. oraz córki: E. H. K. i M. A. W., każde po 1/3 części.

Starosta w decyzji z dnia 22.02.2016r. ustalił, że na wniosek H. D. toczyło się już postępowanie w przedmiotowej sprawie, które ostatecznie zakończyło się wydaniem decyzji Wojewody z dnia 6.11.2013 r. znak: [...] uchylającej w całości decyzję Starosty z dnia 12.09.2013 r. znak: [...] i umarzającej postępowanie organu I instancji.

Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Wojewody z 6.11.2013r. wynika, że zawiadomieniem z dnia 12.04.2010 r. Starosta poinformował H. D., iż zamierza zbyć nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków jako działki o nr 4/6, 4/7, 4/8, 4/10, 4/11 i 4/12, położone w S. przy ul. P. 9, które w momencie wywłaszczenia stanowiły część działek ewidencyjnych o nr 4/3 i 4/4 oraz w oparciu o art. 136 ust. 5 ugn powiadomił, że poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy przysługuje możliwość złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w nieprzekraczalnym terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania tego zawiadomienia. Wskazano również, że H. D. może ubiegać się o zwrot części działek oznaczonych nr 4/3 i 4/4, w odniesieniu do których cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, co wiąże się z koniecznością zwrotu na rzecz Skarbu Państwa wypłaconego odszkodowania.

H. D. pismem z dnia 24 maja 2010 r. wystąpiła o zwrot nieruchomości zbytej aktem notarialnym z dnia 24.09.1976 r. Rep. Nr [...].

Starosta decyzją z dnia 12.09.2013 r. znak: [...] orzekł o zwrocie na rzecz H. D. nieruchomości położonej w S. przy ul. P. 9 oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr 4/3 i 4/4/, która w aktualnej ewidencji gruntów odpowiada działkom nr 4/6, 4/7, 4/8, 4/10, 4/11 i 4/12, o łącznej pow. 0,0112 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa. Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody złożył C. D. – pełnomocnik H. D., który w dniu 28.10.2013r. wystąpił z nowym wnioskiem, wycofując roszczenie o zwrot nieruchomości. Organ uznał, że strona będąc inicjatorem postępowania o zwrot, na całym etapie tego postępowania jest uprawniona do decydowania o zakresie złożonego wniosku. Z tego względu Wojewoda uwzględnił złożony w postępowaniu odwoławczym, przed wydaniem decyzji ostatecznej, wniosek strony z dnia 28.10.2013 r. i wydał decyzję z dnia 6.11.2013 r. znak: [...] r. uchylającą w całości decyzję Starosty z dnia 12.09.2013 r. znak: [...] oraz umorzył postępowanie organu I instancji.

Na tle przedstawionych wyżej okoliczności faktycznych należy uznać, co następuje:

Z przepisów rozdziału 6 działu III ugn wynika, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest rodzajem sankcji za nieprzestrzeganie obowiązku przeznaczenia jej na cel zgodny z wywłaszczeniem. Regulacja zawarta w art. 136 ust. 1 – 5 ugn dotyczy sytuacji, w których żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, może zostać zgłoszone. Przepis art. 136 ust. 2 stanowi, że jest to możliwe m.inn. po zawiadomieniu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zawiadomienie powinno być połączone z informacją, że w takim przypadku żądanie zwrotu można zgłosić w terminie 3 miesięcy od jego otrzymania, pod rygorem wygaśnięcia uprawnienia (art. 136 ust. 5 ugn).

W ocenie Sądu, termin, o którym mowa w art. 136 ust. 5 ugn jest terminem prawa materialnego i jako taki określa okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjno-prawnego stosunku materialnego (B.Adamiak:Glosa do wyroku NSA z 26.08.1999 r. sygn. akt V SA 708/99, OSP 2000, Nr 9, poz. 134, s.451). Jest to termin dokonania czynności wywołujących bezpośrednie skutki materialnoprawne, niezależnie od tego, czy dokonywane są w ramach postępowania, czy poza nim, oraz bez względu na to, czy wywołują także skutki procesowe, czy też nie (zob. Z.Kmieciak, Strona jako podmiot oświadczeń procesowych, w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2008, s.268). O takim charakterze terminu z art. 136 ust. 5 ugn świadczy rygor w postaci wygaśnięcia roszczenia o zwrot po jego upływie. W piśmiennictwie podkreśla się, że ratio legis takiego unormowania należy upatrywać w realizacji przede wszystkim interesu publicznego, chociaż niewątpliwie korzystne dla uprawnionego do zwrotu jest ustalenie początku biegu terminu na dzień doręczenia zawiadomienia o zamiarze innego wykorzystania nieruchomości niż cel wynikający z decyzji o wywłaszczeniu.

Zauważyć należy, że terminy materialnoprawne mogą odnosić się zarówno do strony, jak i do organu. Dla strony niezachowanie terminu materialnoprawnego powoduje wygaśnięcie uprawnienia, roszczenia, a termin ten nie może być żadnym środkiem prawnym przedłużony, czy też przywrócony. Ta sama zasada obowiązuje przy terminie materialnym odnoszącym się do organu. Upływ terminu powoduje utratę możliwości działania przez organ, co oznacza brak podstaw do orzekania w zakresie objętym terminem materialnym.

H. D. z chwilą zawiadomienia Starosty z dnia 12.04.2010r. o zamiarze zbycia części wywłaszczonych nieruchomości zgłosiła wniosek o ich zwrot, składając stosowne pismo w dniu 24.05.2010r. Niewątpliwie zatem dochowała terminu z art. 136 ust. 5 ugn, pozwalającego na skuteczne dochodzenie roszczenia o zwrot nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy H. D. reprezentowana przez swojego pełnomocnika – męża C. D., wnioskiem z dnia 28.10.2013r. zrezygnowała z roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości, na etapie złożonego odwołania od decyzji Starosty z dnia 12.09.2013 r. Wobec faktu, że postępowanie o zwrot nieruchomości jest postępowaniem prowadzonym wyłącznie na wniosek strony, która jest uprawniona do decydowania o zakresie złożonego wniosku w toku całego postępowania administracyjnego, to Wojewoda zasadnie wydał w dniu 6.11.2013 r. decyzję uchylającą decyzję Starosty z 12.09.2013 r. i umorzył postępowanie organu I instancji.

Na obecnym etapie niniejszego postępowania doszło więc do istotnej zmiany okoliczności, które uniemożliwiają spadkobiercom H. D. realizację tego roszczenia. Śmierć H. D. zmarłej w dniu 5 sierpnia 2014 r., a więc po wydaniu decyzji Wojewody z dnia 6 listopada 2013 r. oznacza, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja, wywołująca skutek w postaci zakończenia sprawy o zwrot nieruchomości z wniosku właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym 3 miesięczny termin przewidziany w art. 136 ust. 5 ugn do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części liczony od daty doręczenia zawiadomienia z dnia 12.04.2010 r. został zamknięty, a roszczenie o zwrot wygasło. Trzeba podnieść, że podmiotami uprawnionymi do zgłoszenia żądania zwrotu nieruchomości jak wskazano w treści art. 136 ust. 1 ugn jest albo poprzedni właściciel, albo jego spadkobierca. Uprawnienia spadkobierców wynikające z regulacji art. 136 ust. 5 ugn nie są więc samodzielne, lecz stanowią pochodną uprawnień byłego właściciela. Zgodnie z art. 922 § 1 kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Skoro z chwilą śmierci H. D. roszczenie o zwrot nieruchomości określone w art. 136 ust. 1 ugn w zw. z ust. 5 cyt. przepisu nie istniało, to oczywistym jest, że nie mogli przejąć tego roszczenia jej spadkobiercy. Złożenie ponownego wniosku o zwrot tj. w dniu 19.01.2015r. przez spadkobierców byłego właściciela nie otwiera na nowo terminu z art. 136 ust. 5 ugn. Zakończenie postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości wydaniem decyzji Wojewody z dnia 6.11.2013 r. powoduje, że roszczenie wygasło, a sprawa ta została już rozstrzygnięta.

W konsekwencji zaistniałych w sprawie okoliczności obowiązkiem Starosty, po złożeniu ponownego wniosku C. D. z dnia 19.01.2015 r. o zwrot tej samej części nieruchomości, której dotyczył wniosek z dnia 24.05.2010 r. złożony przez poprzedniego właściciela tj. H. D., winno być umorzenie postępowania o zwrot wywłaszczonej części nieruchomości jako bezprzedmiotowego, czego jednak organ nie uczynił.

W okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości zbędne jest rozważanie pozostałych podniesionych w skardze zarzutów.

Wobec powyższego mając na uwadze to, że zarzuty związane z naruszeniem art. 136 ust. 5 w zw. z art. 136 ust. 1 ugn są uzasadnione, zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w nocy decyzja Starosty z dnia 22.02.2016r. podlegały uchyleniu, a postępowanie administracyjne umorzeniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 3 w zw. z § 1 pkt 1 lit. a oraz w zw. z art.135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczony wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem, ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) – 480 zł oraz oplata skarbowa od pełnomocnictwa. Kwotę wpisu zasądzono solidarnie na rzecz wszystkich skarżących z uwagi na łączący ich stosunek współwłasności przedmiotowej nieruchomości. Wynagrodzenie adwokata wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa zasądzono na rzecz tych skarżących, którzy byli reprezentowani przez pełnomocnika.