Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 847/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. F. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] grudnia 2017 r. Wojewoda [...] (Wojewoda), po rozpoznaniu wniosku J.F. (Skarżący) wydał decyzję nr [...], w której na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm., dalej "rozporządzenie") oraz art. 105 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257):

orzekł, że grunty położone w obrębie [...] , oznaczone jako dawne parcele nr: [...] , [...] i [...] oraz położone w obrębie [...], dawne parcele nr: [...],[...],[...], [...], [...], [...], [...] i [...], przed przejęciem stanowiące własność S.F., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej "dekret o reformie rolnej"),

odmówił stwierdzenia, że grunty oznaczone jako dawne parcele [...], [...], obręb [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej,

umorzył postępowanie w zakresie stwierdzenia, że nieruchomość oznaczona jako parcele [...], [...], obręb [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o ustalony przez Wojewodę [...] ego stan faktyczny zgodnie z którym, w skład majątku Gospodarstwa [...] wchodził las o powierzchni [...] ha składający się z trzech kompleksów. Na podstawie analizy opisu oraz zgromadzonych map stwierdzono, że w skład tychże kompleksów wchodziły parcele [...] , [...], [...], ob. [...] , oraz parcele [...], [...], [...], [...], [...],[...] [...], [...], [...], ob. [...]. Wojewoda ustalił, że parcele [...] i [...] ob. [...] znajdowały się poza ww. obszarem i nie wchodziły w skład gospodarstwa leśnego. Na podstawie mapy kastralnej, matrykuły oraz fotomapy ustalono, że parcele [...] (pow. [...] ha) oraz [...] (pow. [...] ha) stanowią niewielkie tereny leśne położone wśród gruntów rolnych, a zatem nie wchodziły w skład ww. kompleksów leśnych, bowiem funkcjonowały jako integralna część gospodarstwa rolnego.

Wobec cofnięcia przez Skarżącego wniosku w zakresie dotyczącym parcel [...] oraz [...], zapisanych w art. 61 matrykuły, ob. [...], organ umorzył postępowanie w tym zakresie.

W uzasadnieniu decyzji organ, odwołał się do utrwalonego w orzecznictwie rozumienia pojęcia "nieruchomości ziemskiej", występującego w przepisie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej i stwierdził, że nieruchomość oznaczona jako parcele [...] , [...] , [...] , ob. [...] ; parcele [...],[...],[...], [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , ob. [...], stanowiła wyodrębnione od części rolnej gospodarstwo leśne majątku [...] , a zatem uznał, iż ww. parcele zostały bezzasadnie przejęte na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W dniu [...] marca 2021 r. Minister Rozwoju Wsi i Rolnictwa (Minister) jako organ II instancji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołań Skarbu Państwa - [...] oraz Skarbu Państwa - [...] , od decyzji Wojewody z [...] grudnia 2017r., uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 1 oraz orzekł, że grunty położone w obrębie [...] , oznaczone jako dawne parcele nr: [...] , [...] i [...] oraz położone w obrębie [...], oznaczone jako dawne parcele nr: [...],[...],[...], [...] , [...], [...] , [...] i [...] , stanowiące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność S.F., podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister, powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2016 r. o sygn.. akt 1 SA/Wa 987/15, w którym Sąd stwierdził, , iż z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Mogły one przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Minister instancji, wskazał, że właśnie w związku z istnieniem związku funkcjonalnego między nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym, a kompleksem lasów, nieruchomość oznaczona jako grunty położone w ob. [...] (dawne parcele nr [...] , [...] i [...] ) oraz grunty położone w ob. [...] (dawne parcele nr [...],[...],[...], [...] , [...], [...] , [...] i [...] ), podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Objęty wnioskiem kompleks lasu wchodzący w skład majątku [...] stanowił bowiem jego integralną część. W omawianej sprawie, wg organu II instancji, przeprowadzone postępowanie potwierdziło możliwość przejęcia na cele reformy rolnej lasów, nie będących użytkami rolnymi. Zdaniem Ministra, Skarżący nie wykazał w żaden sposób, aby użytki leśne stanowiły odrębne gospodarstwo leśne. Kompleks lasu stanowił zaplecze dla części stricte rolniczej oraz dla fabryki konserw dostarczając surowca oraz pozwalając właścicielowi na pewną niezależność w pozyskiwaniu drewna bez konieczności jego odpłatnego nabywania. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Minister znał, że zachodzi związek funkcjonalny kompleksów lasów, z nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym, oparty na filozofii prowadzenia przedsiębiorstwa stworzonej przez S.F. polegającej na założeniu, że wszystkie surowce do produkcji przetworów miały pochodzić z bezpośredniego sąsiedztwa fabryk.

Minister argumentował również, że z dokumentu "Akta dotyczące [...] leśnej [...] pow. [...]" wynika, że właściciel [...] zwrócił się do Inspektoratu Ochrony Lasów w [...] z prośbą o zmianę placu cięcia w majętności [...] i [...] , z uwagi na fakt, że w roku 1930/1931 przypada do cięcia tylko [...] i [...], a gospodarstwo wykazuje zapotrzebowanie na [...] celem reparacji budynków, wózków kolejki polnej i pozyskania materiału na skrzynie dla wysyłki z fabryki. Minister wskazał również, że właściciel nieruchomości pismem z [...] grudnia 1932 r. wystąpił do ww. Inspektoratu o zezwolenie na wyrąb zwiększonego etatu rocznego [...], albowiem pozyskana masa z tego porębu była niezbędna na zaspokojenie zwiększonego zapotrzebowania majętności w drewno opałowe i użytkowe oraz zdobycie środków pieniężnych na pokrycie majętności w drewno opałowe i użytkowe oraz zdobycie środków pieniężnych na pokrycie niedoboru finansowego spowodowanego zaostrzającym się kryzysem gospodarczym. Twierdzenie o istnieniu związku funkcjonalnego potwierdza również fakt, że w majątku [...] znajdował się tartak, w którym przerabiane było drewno z okolicznych kompleksów leśnych na materiał do produkcji skrzyń dla wysyłki konserw, reparacji i budowy budynków, wozów oraz wózków kolei polnej. W związku z powyższym, organ II instancji stwierdził, że wobec istnienia ww. związku funkcjonalnego pomiędzy kompleksami leśnymi, a gospodarstwem rolnym [...] , nieruchomość oznaczona jako grunty położone w ob. [...] (dawne parcele nr [...] , [...] i [...] ) oraz grunty położone w ob. [...] (dawne parcele nr [...],[...],[...], [...] , [...], [...] , [...] i [...] ), podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę na decyzję Ministra wniósł Skarżący zarzucając jej :

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51; dalej jako: "Rozporządzenie") w związku z przepisem art. 8 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że na cele reformy rolnej mogły być przejmowane nieruchomości leśne, co spowodowało odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie prawnym;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisów art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne i przyjęcie, że pomiędzy nieruchomościami, jakich dotyczył wniosek, tj. lasami [...] , a przejętym na rzecz Skarbu Państwa majątkiem istniał związek funkcjonalny tego rodzaju, że bez lasu gospodarstwo nie mogło normalnie funkcjonować.

Mając na uwadze powyższe naruszenia, skarżący wniósł:

1) na podstawie przepisu art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") - o przeprowadzenie dowodu z dokumentu urzędowego - decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1938 r. nr [...] na okoliczność charakteru lasów [...] oraz braku związku funkcjonalnego nieruchomości objętych wnioskiem i rolniczej części majątku [...] ;

2) o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

3) o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm prawem przewidzianych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podnosił, że Minister dokonał błędnej wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, wskazując, że:

- organ administracji, w sposób nieprawidłowy ustalił, że ww. artykuł może stanowić podstawę przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości leśnych. Pogląd taki w ocenie skarżącego jest nieuprawniony, bowiem nieruchomości leśne - także te wchodzące w skład majątków ziemskich, podlegających przejęciu na podstawie Dekretu - mogły być nacjonalizowane jedynie na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 ze zm.; dalej jako: "dekret o lasach") i to pod warunkiem spełnienia łącznie wszystkich przesłanek przewidzianych w przepisach tego dekretu;

- z przepisów dekretu o reformie rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające charakteru "ziemskiego", a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne. Za przyjęciem takiego rozumienia określenia "nieruchomość ziemska" przemawia również treść, a nawet sam fakt wydania dekretu o lasach;

- nie zasługuje na aprobatę pogląd, iż o podstawie prawnej przejęcia lasów na własność Państwa decydowała data wejścia w życie Dekretu oraz fakt, że dekret ten zaczął obowiązywać wcześniej, niż akt regulujący przejęcie lasów. Pogląd ten jest wadliwy, ponieważ inny był zarówno przedmiot, jak i cel obydwu regulacji prawnych,

- cytowany w uzasadnieniu decyzji Ministra wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2012 r. I OSK 228/12, nie odnosił się do stanu faktycznego tożsamego ze stanem faktycznym ustalonym w niniejszym postępowaniu, w szczególności zaznaczyć należy, że dotyczył on niepopadania pod przepisy dekretu gruntów nieleśnych byłego majątku [...],

- Minister uchybił zasadzie ustanowionej w przepisie art. 8 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Niezależnie od wyżej wskazanych naruszeń prawa materialnego skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, poprzez wybiórczą ocenę materiału dowodowego oraz pominięcie w uzasadnieniu dowodów wykazujących okoliczności przeciwne w stosunku do stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez przyjęcie, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że kompleksy leśne pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym wchodzącymi w skład majątku [...] .

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu ponownie wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że parcele [...] , [...] , [...] , ob. [...] , oraz parcele [...],[...],[...], [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , ob. [...] funkcjonowały jako integralna część gospodarstwa rolnego, a zatem zasadnym było uznanie, że ww. grunty podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z [...] maja 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania zakreślając termin 7 dni na ewentualne przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie.

Pismem z [...] maja 2021 r. uczestnik [...] wniósł o oddalenie.

Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. sąd dopuścił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód z dołączonej do skargi decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1938 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województwa [...],[...] i [...], jeżeli ich rozmiar łączny przekracza [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Minister w zaskarżonej decyzji wywodził, że działki objęte punktem I decyzji Wojewody pomimo ich charakteru leśnego podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Skarżący wskazywał natomiast, że z uwagi na powierzchnię działek, przekraczającą [...] ha podlegały one przejęciu na rzecz Państwa ale na podstawie dekretu o lasach, co oznacza, że nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Na wstępie wyjaśnić należy, że jak wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano przywołując w tym kontekście uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z [...] września 1990 r. (sygn. akt [...] ) na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania przechodziły w całości i bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województwa [...],[...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Oznacza to, że powyższa regulacja nie dotyczyła wszystkich nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale pewnej ich grupy, przydatnej do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 pkt a, b, c, d i e dekretu.

Z kolei przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny tj. dekret o lasach mający charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. Z art. 1 pkt 1 tego dekretu wynikało, że lasy i grunty leśne o obszarze ponad [...] ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodzą na własność Skarbu Państwa.

Jak wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku dnia [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt [...] z przepisów dekretu o reformie rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające charakteru ziemskiego, a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne. Za takim stanowiskiem w sposób bezsprzeczny przemawiają cele wprowadzonych regulacji wynikające wprost z art. 1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej, które można określić jako stworzenie optymalnych warunków do zwiększenia produkcji rolnej. Natomiast przejęcie na własność kompleksów leśnych co do zasady nastąpiło na mocy dekretu o lasach, który expressis verbis w art. 1 wskazuje, że zakresem jego działania objęte są lasy i grunty leśne, zaś celem wprowadzanej regulacji jest nacjonalizacja obszarów leśnych celem objęcia jej we władanie Państwa. W związku z powyższym, zasadnym jest uznanie, że zakresy ww. regulacji pozostają w relacji rozłącznej.

Stąd w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywano, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie o lasach (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1384/07, wyrok NSA z dnia 3 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2938/16).

Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest, że w skład majątku [...] wchodziły lasy o powierzchni przekraczającej [...] ha (to jest o łącznej powierzchni [...] ha). Lasy te nie podlegały zatem działaniu dekretu o reformie rolnej.

Organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się na wyrok NSA z 14 listopada 2012 r. I OSK 228/12, w którym sąd w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i sprzeciwił się sformułowaniu tezy, że grunty leśne majątku ziemskiego przeszły na rzecz Państwa z mocy prawa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z tak sformułowanym poglądem, jednakże nie z uwagi na jego niepoprawność, lecz z uwagi na fakt, że do orzekania w powyższym przedmiocie nie są właściwe organy administracji, ani sądy administracyjne.

Drugi z przywołanych przez organ wyroków tutejszego sądu (wyrok z 19 listopada 2019 r. IV SA/Wa 1481/19) dotyczył natomiast stwierdzenia nieważności orzeczenia z lat czterdziestych ubiegłego wieku orzekającego podpadanie kompleksu leśnego pod działanie dekretu o reformie rolnej. Sąd w zaskarżony wyroku wyraził pogląd, że z uwagi na wątpliwości co do wykładni pojęcia nieruchomości ziemskiej zawartego w art. 2 ust. 1 lit e dekretu nie jest możliwe stwierdzenie obecnie, że rażąco narusza prawo przyjęcie, że w skład nieruchomości ziemskiej przekraczającej powierzchnię [...] ha (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej) mogły wchodzić również lasy o powierzchni przekraczającej [...] ha.

Co istotne jednak, sąd podkreślił, że wykładnia prawa przyjęta po 1989 r. w tym w szczególności po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z [...] września 1990 r. przyjęto zawężające rozumienie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", użytego w dekrecie o reformie rolnej i mającego kluczowe znaczenie dla jego wykładni.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać zatem należy, że Minister naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 2 ust 1 lit. e dekretu o reformie rolnej poprzez będą wykładnię i przyjęcie, że nieruchomości leśne o powierzchni przekraczającej [...] ha podpadały pod działanie tegoż dekretu.

Za zasadny należy uznać również zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów postępowania 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne i przyjęcie, że pomiędzy nieruchomościami, których dotyczył wniosek, tj. lasami majątku [...] , a przejętym na rzecz Skarbu Państwa majątkiem istniał związek funkcjonalny tego rodzaju, że bez lasu gospodarstwo nie mogło normalnie funkcjonować. W ocenie tut. Sądu taka konstatacja jest nieuprawiona i wynika z błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Faktycznie, w części orzeczeń NSA sygnalizowano, że możliwe jest przejęcie nieruchomości leśnej na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej o ile wykazane zostanie, że zachodził związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością rolną i leśną. Stanowisko takie wyrażone zostało również w cytowanym przez organ wyroku NSA z 14 listopada 2012 r. I OSK 228/12. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na konieczność zbadania "związku funkcjonalnego" kompleksów leśnych z częścią ziemską nieruchomości o charakterze rolniczym.

Termin "związku funkcjonalnego" nie posiada definicji legalnej, a do jego sprecyzowania doszło w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, w których wskazano, że "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy niemożliwe jest prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego, bez części nieruchomości której wniosek dotyczy i odwrotnie. Nie jest zatem to relacja jednostronnej zależności, lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1438/16).

Do uznania, że kompleksy leśne podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, może zatem dojść jedynie w sytuacji, w której organ administracji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustali, że kompleks leśny pozostawał w relacji dwustronnej zależności z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako uregulowań szczególnych. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające własności (por. uchwała Sądu Najwyższego z [...], sygn. akt [...],[...], wyrok Sądu Najwyższego z [...] V 1992 r., sygn. akt [...],[...]). W ocenie Sądu, wskazuje na to również treść art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wymaga od orzekających organów państwowych spełnienia wymogów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a także standardy przyjęte w art. 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), odnoszące się do poszanowania mienia.

Możliwość uznania, że nieruchomości niemające charakteru rolnego podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej istnieje zatem jedynie, gdy przedmiotowy związek ma charakter oczywisty, bezsprzeczny, niekwestionowany i widoczny już przy pobieżnej analizie akt sprawy.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4302/18 ocena, czy część określonej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga (oprócz ustalenia czy ta część nieruchomości posiada rolniczy charakter) zbadania, czy między tą częścią, a pozostałą rolniczą częścią majątku zachodzi, tzw. związek funkcjonalny. Przez związek funkcjonalny należy rozumieć stan swoistej interakcji między poszczególnymi częściami majątku polegający na tym, że część poddana badaniu nie może prawidłowo funkcjonować bez części stricte rolniczej i na odwrót. Dla istnienia związku funkcjonalnego nie wystarczy przy tym wykazać powiązań o charakterze podmiotowym, tj. przez osobę właściciela, o charakterze terytorialnym ani finansowym. Istotne jest to, czy w odniesieniu do danej części majątku można mówić o obiektywnie istniejących, trwałych cechach, wskazujących na funkcjonalną więź z częścią rolniczą.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można wywieść, że w niniejszym stanie faktycznym związek posiadający ww. cechy występuje. Fakt, że drewno pochodzące z kompleksów leśnych oznaczonych jako grunty położone w ob. [...] (dawne parcele nr [...] , [...] i [...] ) oraz grunty położone w ob. [...] (dawne parcele nr [...],[...],[...], [...] , [...], [...] , [...] i [...] ), było obrabiane w Tartaku znajdującym się w majątku [...] , a następnie wykorzystywane do reparacji budynków, wózków kolejki polnej i pozyskania materiału na skrzynie dla wysyłki z fabryki, nie przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego. W ocenie Sądu także wycinka lasów, której celem było pozyskanie finansowania nie stanowi dowodu na okoliczność istnienia relacji wzajemnej zależności.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można również wywieść wniosku, że gospodarstwo rolne nie mogło normalnie funkcjonować bez zaopatrzenia w drzewo pochodzące z własnego lasu tj. w szczególności że niemożliwe było zapewnienie jego prawidłowego funkcjonowania w oparciu o surowce pozyskiwane z zewnątrz. Warto również zaznaczyć, że związek funkcjonalny uzasadniający podpadanie gruntów leśnych pod przepisy dekretu rolnego zachodzi musi mieć charakter dwustronny. Zatem nie jest wystarczające wykazanie, że nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, nie mogły funkcjonować bez kompleksu leśnego, ale koniecznym jest udowodnienie, że kompleks leśny nie mógłby funkcjonować bez części rolniczej majątku [...] .

W niniejszej sprawie organ wykazał jedynie, że w połowie lat 30 ubiegłego wieku z lasu pozyskiwano drewno wykorzystywane do reparacji budynków, wózków kolejki polnej i do produkcji skrzynek na towary wysyłane z fabryki, ewentualnie, że planowano pozyskanie dzięki wycince lasu o niewielkiej powierzchni w stosunku do powierzchni całego kompleksu środków finansowych potrzebnych dla prowadzonego gospodarstwa rolnego (przy czym nie jest jasne czy w ogóle wycinka taka nastąpiła). Jak już wcześniej wskazano, fakty te nie potwierdzają, że nieruchomość leśna nie mogła funkcjonować bez nieruchomości rolnej.

Sąd dopuścił dowód z dokumentu w postaci decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1938 r. nr [...] w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Skarżący wnosząc o przeprowadzenie powyższego dowodu wywodził, przywołując stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 3 października 2018 r. I OSK 2938/16, że uznanie lasu za ochronny wyłączało możliwość istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy nim a częścią rolniczą majątku. Tym niemniej wskazać należy że poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia decyzji z [...] grudnia 1938 r. zawiera napisaną odręcznie adnotację "do akt" oraz "W". W tej sytuacji, prowadząc ponownie postępowanie organ zwróci się do Archiwum Państwowego w [...] celem pozyskania poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii powyższej decyzji a następnie ustali, czy zawiera ona podpis osoby ją wydającej czy wyłącznie adnotację "do akt".

Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji rozpozna wniesione odwołania od decyzji organu pierwszej instancji uwzględniając przedstawioną przez sąd wykładnię prawa oraz ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpis od skargi ([...] zł) oraz wynagrodzenie radcy prawnego ([...] zł) oraz zwrot opłaty skarbowej.