Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 340/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par 1 pkt 2, art.7 par 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 340/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r., sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24 stycznia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. [...] i [...], wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmujące zaległości składkowe wystawione na Firmę Handlowo-Usługową s.c. P.A., P. B. z siedziba w N. ul. L.. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych, spisano protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego, dokonano zajęcia rachunku bankowego.

Pismem z dnia 27.10.2011 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił organ egzekucyjny, iż należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały zapłacone.

W wyniku powyższej informacji, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne oraz postanowieniem z dnia 07.11.201 Ir nr [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 41,55 zł.

Wierzyciel nie godząc się z rozstrzygnięciem w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi jak również umorzeniem postępowania egzekucyjnego złożył zażalenia podnosząc, iż należy uchylić postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, gdyż nie zaszły jakiekolwiek przesłanki o których mowa w art. 64 d § 2 - 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) określanej dalej jako u.p.e.a. Powołał się również na wyrok WSA w Krakowie z dnia 26.09.2011 r. sygn. akt ISA/Kr 1092/11 , którym sąd uznał , iż wykonanie obowiązku po podjęciu czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, zarówno w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 1 ustawy opea (wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego), jak i w oparciu o art. 59 § l pkt 2 tejże ustawy (obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu), gdyż to drugie uregulowanie nawiązuje tylko do tzw. wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela. Skoro zatem w zaskarżonym obecnie postanowieniu umorzono postępowanie egzekucyjne bezprawnie - należy je uchylić.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażaleń postanowieniem z dnia 24.2012r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego , natomiast postanowieniem nr [...] utrzymał w mocy postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego .

Organ odwoławczy uznał , iż umorzenie postępowania egzekucyjnego, oznacza wycofanie tytułu wykonawczego z obrotu prawnego, a tym samym brak dokumentu uprawniającego do prowadzenia egzekucji. Stanowisko powyższe potwierdza art. 64 c § 7 ww. ustawy, z którego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny może wydać z urzędu, jedynie wobec wierzyciela, a tylko postanowienie w tym przedmiocie może być dla organu egzekucyjnego tytułem do dochodzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w toku którego koszty te powstały. Jeżeli koszty egzekucyjne nie zostały pokryte przed zakończeniem egzekucji, umorzenie postępowania powoduje brak możliwości ściągnięcia ich od zobowiązanego.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ stwierdził , iż "Unormowania zwarte w art. 64c § 4 - § 6 u.p.e.a. -wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel, a to stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. " wyrok WSA w Poznaniu z dnia 07.08.2008r sygn. akt I SA/Po 571/08

W niniejszej sprawie bez wątpienia powstały koszty egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne zostało natomiast umorzone po otrzymaniu informacji wierzyciela zapłaceniu należności .

W związku z powyższym organ egzekucyjny nie miał już możliwości dalszego prowadzenia egzekucji z uwagi na brak jej przedmiotu. W niniejszej sprawie doszło do sytuacji, iż obowiązek przestał istnieć, a zatem egzekucja nie mogła dalej się toczyć. Organ egzekucyjny by obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie jest zobowiązany do wykazania bezskuteczności egzekucji w sytuacji, gdy pozostają jedynie nie ściągnięte koszty egzekucyjne. Należy podkreślić, że stanowisko tut. organu, wyrażone w niniejszym postanowieniu wynika z utrwalonej linii orzecznictwa sądowo - administracyjnego m. in. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który w wyroku z dnia 04.03.2011 r. sygn. akt I SA/Kr 1353/10 stwierdził że "poinformowanie organu egzekucyjnego przez wierzyciela - ZUS, że należności objęte przedmiotowymi tytularni wykonawczymi zostały przez zobowiązaną zapłacone i zmniejszone do 0,00 zł stanowiło podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż w tej sytuacji obowiązek przestał być wymagalny wobec uregulowania go w całości. Zatem dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego było bezprzedmiotowe. W konsekwencji również zasadne było obciążenie wierzyciela (ZUS) kosztami postępowania egzekucyjnego".

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organów . Ponownie powołując się na wyrok WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 1092/ 11 wskazał , iż w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego a tym samym do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego .

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom skargi postanowienie nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół problemu możliwości obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zobowiązany uiścił dochodzone w drodze egzekucji zobowiązanie ale poza postępowaniem egzekucyjnym bezpośrednio na ręce wierzyciela.

W toku postępowania zażaleniowego jak również w skardze do sądu wobec zaskarżonego postanowienia sformułowany został w zasadzie jeden zarzut, co do przedwczesności wydanego postanowienia z uzasadnieniem koncentrującym się na zakwestionowaniu możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego a to w oparciu o uzasadnienie wyroku WSA z dnia 26.09.2011 r. sygn. akt I SA/Kr 1092/11. Skarżący skupił się na fragmencie uzasadnienia , w którym uznano ,iż wykonanie obowiązku po podjęciu czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy u.p.e.a, gdyż to uregulowanie nawiązuje tylko do tzw. wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela.

W ocenie Sądu stanowisko to nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w przepisach prawa i zasadach postępowania egzekucyjnego . Ponadto powtórzone zostało za komentarzem do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. (E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, D. R. Kijowski, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj. Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. LEX 2010) , gdzie autorzy nie wypowiedzieli się w tej kwestii autorytatywnie. Sformułowanie " komentowany przepis , jak się wydaje , nawiązuje tylko do wygaśnięcia nieefektywnego , czyli takiego , w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela" świadczy, iż była to jedynie do supozycja autorów komentarza , która niestety nie została szerzej rozwinięta. .

W dalszej części komentarza zawarto pogląd , iż wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy jego umorzenia, ale zasadniczy cel tego postępowania i zakończenie tego postępowania.

Sąd podziela ten pogląd ale jedynie w tej części , w której można go odnieść do wykonania obowiązku w ramach i wskutek postępowania egzekucyjnego . Rzeczywiście w tej sytuacji wykonanie obowiązku stanowi naturalną konsekwencje i cel postępowania egzekucyjnego - kończy egzekucję bez potrzeby wydania postanowienia o umorzeniu postępowania . Jednak w sytuacji , gdy zobowiązany uiści dochodzoną należność poza postępowaniem egzekucyjnym bezpośrednio na ręce wierzyciela, w ocenie Sądu nie ma przeszkód do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, tym bardziej , iż w sprawie zostały podjęte czynności egzekucyjne , których skutki należy wyeliminować . Bank będący dłużnikiem zajętej wierzytelności ma bowiem obowiązek bezzwłocznego przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonych należności a ponadto nie może bez zgody organy egzekucyjnego dokonywać wypłat z rachunków bankowych do wysokości zajętej wierzytelności . – art. 80 u.p.e.a.

Co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych w szczególności zaś zajęcia. Uchylenie czynności jest ukierunkowane na wyeliminowanie następstw prawnych działania podmiotów podejmujących czynności egzekucyjne. W konsekwencji umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji . ( Komentarz . ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji . pod red Dariusza R. Kijowskiego wyd. LEX W-wa 2010 ) W sprawie dokonano natomiast zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego co obligowało dłużnika zajętej wierzytelności do podjęcia stosownych działań .

Natomiast art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wprost określa , iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ egzekucyjny nie ma tytułu prawnego do dalszego prowadzenia egzekucji , w przypadku gdy zobowiązany dokonał wpłaty na rzecz wierzyciela. Zgodnie z art. 7 § 3 u.p.e.a gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany , to stosowanie środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny jest niedopuszczalne. ( Komentarz . ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. pod red Dariusza R. Kijowskiego wyd. LEX W-wa 2010 str. 710 ) .

W doktrynie dokonano podziału przesłanek umorzenia na merytoryczne, dotyczące bezpodstawności istnienia obowiązku i na formalnoprawne. Do merytorycznych przesłanek umorzenia zalicza się wygaśniecie obowiązku z różnych przyczyn takich jak miedzy innymi wykonanie obowiązku. ( Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. (Z. Leonicki w. R. Hauser, Z. Leoński. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wyd. CH Beck 2005 s.164-167).

Istotnym jest również fakt , iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje formy "wycofania" czy też "zamknięcia" tytułu wykonawczego będącego podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego . Z ustawy tej nie wynika również forma zakończenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy wierzyciel zawiadomi organ egzekucyjny, że obowiązek został wykonany. Jedynym formalnym rozstrzygnięciem przewidzianym przez przepisy powołanej ustawy w opisanej wyżej sytuacji jest umorzenie postępowania.

W przedmiotowej sprawie zapłata należności nastąpiła na ręce wierzyciela, który został zaspokojony, nie istniały zatem podstawy do dalszego prowadzenia egzekucji, wobec czego postępowanie to winno zostać umorzone z urzędu na podstawie art. 59 §1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Mając powyższe na uwadze Sąd wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 339/12 oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Skoro zatem - jak wykazał Sąd - organ egzekucyjny nie naruszył prawa umarzając postępowanie egzekucyjne, to postąpił również zgodnie z prawem obciążając wierzyciela kosztami tego postępowania.

Zgodnie z treścią art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie zatem z powyższym uregulowaniem wierzyciel może zostać obciążony obowiązkiem poniesienia kosztów egzekucyjnych, gdy zostanie wykazane, że nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że, art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu w administracji znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2003 r., str. 167) lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (tak np.: wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r., II FSK 1883/07, LEX nr 524026, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005r., sygn. akt FSK 2659/04, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08).

Na gruncie niniejszej sprawy za taką przyczynę organ egzekucyjny uznał umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o podstawę prawną wynikającą z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. co w opinii organu wyklucza możliwość dochodzenia kosztów od zobowiązanego albowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego , oznacza wycofanie tytułu wykonawczego z obrotu prawnego , a tym samy brak dokumentu uprawniającego do prowadzenia egzekucji. Okoliczność ta była też istotą skargi , gdzie zaskarżając postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi sformułowano zarzuty przeciwko postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Niemniej jednak należy podkreślić , iż skarga jest również bezzasadna z przyczyn , które zostały przedstawione w powoływanym wyżej wyroku z dnia 26 września 2011 r. sygn. akt I SA/Kr1092/11 , które Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje .

W wyroku tym zwrócono uwagę , iż w orzecznictwie sądowym ukształtował się przeważający pogląd, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela, zaś wystąpienie przesłanek umorzenia z art. 59 ustawy egzekucyjnej nie uzależnia wydania postanowienia o umorzeniu od występowania lub nie istnienia kosztów (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 400/05, wyroki WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1353/10 i z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 571/08 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 379/07 , LEX nr 521771). Innymi słowy, zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem.

Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08, zaprezent5owano stanowisko, zgodnie z którym koszty egzekucyjne nie są objęte zakresem zastosowania norm art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wprawdzie koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną, korzystają z pierwszeństwa w zaspokojeniu, a obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie egzekucji, ale zobowiązany odpowiada za nie jedynie w trakcie toczącego się, ale nie zakończonego postępowania egzekucyjnego.

O braku możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi po zakończeniu postępowania egzekucyjnego przesądza pośrednio również art. 64c § ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z którego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny może wydać z urzędu jedynie wobec wierzyciela, a tylko takie postanowienie w tym przedmiocie (nie zaś tytuł wykonawczy) może być dla organu egzekucyjnego tytułem do dochodzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w toku którego koszty te powstały.

W wyroku tym wyraźnie zaznaczono , iż brak zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie ma wpływu na skuteczność obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego .

Niezależnie bowiem od wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu, zakończenie postępowania nastąpiło w chwili spełnienia przez zobowiązaną spółkę do rąk wierzyciela należności objętej tytułami wykonawczymi. Poprzez zapłatę został bowiem zrealizowany zasadniczy cel tego postępowania i postępowanie egzekucyjne zostało w ten sposób zakończone, zrealizowany został bowiem tytuł wykonawczy.

Sąd podniósł przy tym, że niezależnie od formy zakończenia postępowania egzekucyjnego, sam fakt jego zakończenia powoduje opisany wyżej skutek w postaci braku podstaw do egzekwowania kosztów od zobowiązanego. Koszty od zobowiązanego mogą być bowiem ściągane tylko w drodze egzekucji i pobrane przy egzekucji należności głównej wynikającej z tytułu wykonawczego. Jeszcze raz bowiem należy podkreślić , iż organ egzekucyjny nie ma tytułu prawnego do dalszego prowadzenia egzekucji , w przypadku gdy zobowiązany dokonał wpłaty na rzecz wierzyciela. Zgodnie z art. 7 § 3 u.p.e.a gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany , to stosowanie środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny jest niedopuszczalne.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).