Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1847/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II inst
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1847/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 r., sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 16 kwietnia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec spółki z o.o. "I" na podstawie własnych tytułów wykonawczych. W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego w banku Paribas BNP S.A.

W/w spółka, pismem z dnia 01.12.2011 r., złożyła do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zmianę środka egzekucji, poprzez zwolnienie rachunku bankowego i zamianę jego zajęcia na zajęcie wierzytelności przysługującej względem Skarbu Państwa tytułem odszkodowania za straty spowodowane powodzią.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 07.01.2012 r. postanowienie nr [...], w którym odmówił zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego, prowadzonego przez bank Paribas BNP, oraz zmiany środka egzekucji.

W uzasadnieniu postanowienia nie wyrażając zgody na zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego prowadzonego przez BNP Paribas Bank Polska S.A. oraz na zmianę środka egzekucji z zajęcia rachunku bankowego na zajęcie wierzytelności pieniężnej organ uznał, że zwolnienie byłoby sprzeczne z interesem wierzyciela.

Pełnomocnik zobowiązanej spółki wniósł w terminie ustawowym zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji .

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał się na art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, zgodnie z którym na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższe oznacza, że zwolnienie z egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku jednoczesnego wystąpienia trzech warunków: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego.

Jedną z przesłanek zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego jest zgodnie z w/w przepisem uzyskanie przez niego na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Zobowiązany powinien w pierwszej kolejności uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli uzna, że przemawia za tym jego ważny interes. W niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako organ egzekucyjny i reprezentant wierzyciela, wydał postanowienie, w którym jednocześnie nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego i odmówił jego zwolnienia. W uzasadnieniu powyższego postanowienia stwierdzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyrażając zgody na zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego oraz na zmianę środka egzekucji z zajęcia rachunku bankowego na zajęcie wierzytelności pieniężnej uznał, że zwolnienie byłoby sprzeczne z interesem wierzyciela. Organ egzekucyjny dysponując więc stanowiskiem wierzyciela, w którym nie została udzielona zgoda na zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego, nie mógł postąpić wbrew jego woli i był zobligowany do wydania postanowienia odmawiającego zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca Spółka zarzuciła:

- naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 Kpa. polegające na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego .

- naruszenie art. 107 § 3 Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zbyt skrótowe sformułowanie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia i brak odniesienia się do wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego.

- naruszenie - art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu I instancji, zamiast jego uchylenia.

- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, iż wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie brak jest stanowiska wierzyciela, co do wniosku o zwolnienie zajętego rachunku bankowego

W uzasadnieniu skargi nie zgodzono się ,że w sprawie nie występuje istotny interes zobowiązanego. Nie ulega wątpliwości, że zobowiązany w trakcie postępowania wskazał alternatywny sposób zaspokojenia wierzytelności w postaci przysługującego mu roszczenia względem Skarbu Państwa. Natomiast zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego, który jest niezbędny dla funkcjonowania spółki de facto oznacza zablokowanie możliwości prowadzenia działalności gospodarczej a co więcej prowadzi do dalszego zadłużania l. sp. z o.o. gdyż zajęcie rachunku uniemożliwia wywiązywanie się przez spółkę ze zobowiązań względem kontrahentów. Prowadzenie egzekucji poprzez zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego jest w tej sytuacji niewątpliwie najbardziej restrykcyjnym sposobem prowadzenia egzekucji, który nosi bardziej znamiona represji wobec zobowiązanego..

Cel w postaci zaspokojenia wierzytelności może być spełniony, jeżeli l. sp. z o.o. będzie miała możliwość normalnego funkcjonowania celem osiągnięcia dochodu, z którego będzie mogła spłacić wymagane świadczenia. Blokada rachunku bankowego skutecznie uniemożliwia skarżącej prowadzenie działalności gospodarczej w tym generowanie dochodu, potrzebnego do spłaty przedmiotowego zadłużenia.

Ponadto wyjaśniono , że powstanie zaległości w płatności przez zobowiązanego – świadczeń na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - miało bezpośredni związek z siłą wyższą. I. sp. z o.o. w okresie wcześniejszym należycie wywiązywała się z obowiązku zapłaty wszelkich świadczeń, w tym świadczeń społecznych. W okresie poprzedzającym powstanie zaległości z zapłacie tych świadczeń I. sp. z o.o. zgodnie z planem inwestycyjnym dokonała nabycia : wdrożenia szeregu kosztownych urządzeń i maszyn produkcyjnych. Na skutek nie wywiązania się przez właściwe ograny państwowe z obowiązku należytego utrzymania urządzeń i budowli przeciwpowodziowych - w 2010 roku doszło do powodzi na terenie prowadzenia przez tą spółkę działalności gospodarczej oraz zalania i zniszczenia hal produkcyjnych należących do l. sp. z o.o., w tym urządzeń o których mowa powyżej. Powyższe zdarzenia w oczywisty sposób musiały spowodować poważne problemy i zaległości w działalności gospodarczej prowadzonej przez zobowiązanego, w tym również zaległości w płatności świadczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia zwrócić należy uwagę na to , że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 13 § 1u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższe oznacza, jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej , że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego.

W rozpoznawanej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to właśnie ten sam podmiot, a to Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych . W takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie.

Także w takiej sytuacji należy szczególnie traktować wymóg zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji. Skoro w sprawie niniejszej wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot to należy założyć, że rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę i rachunku bankowego skarżącej wierzyciel (organ egzekucyjny) rozważał również przesłankę ważnego interesu zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2010 r. sygn. akt II FSK 789/08).

Przesłanka ważnego interesu zobowiązanych w rozumieniu art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych" (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, LEX nr 673058, oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 997/07, LEX nr 863819).

Art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego okazały się niewystarczające w danej sytuacji. Wszędzie tam, gdzie ustawodawca w treści przepisu prawnego używa dla określenia kompetencji organu do podjęcia pewnych czynności zwrotu "może", konstruuje daną instytucję na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Swoboda organu w postaci luzu decyzyjnego stanowi dogodny mechanizm zapewnienia z jednej strony stabilności prawa, a z drugiej umożliwienia organom prowadzenia własnej polityki poprzez dokonywanie wyborów i środków działania (M.Jaśkowska (w:) Z.Duniewska, R.Hauser, M.Jaśkowska, M.Matczak, Z.Niewiadomski, A.Wróbel, System Prawa Administarcyjnego, Tom I Instytucje prawa administracyjnego, Warszawa 2010 r., s.219). Jednakże, co warto podkreślić, z samym uznaniem administracyjnym mamy do czynienia dopiero wówczas, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek warunkujących zwolnienie z egzekucji składników majątkowych. W świetle przyjętej w przepisie art. 13 § 1 u.p.e.a. koncepcji organ podatkowy jest skrępowany w zakresie oceny przesłanek zastosowania zwolnienia, ale pozostaje nieskrępowany w zakresie wyboru rodzaju rozstrzygnięcia w przypadku stwierdzenia ich istnienia. Z uwagi na omówiony wyżej specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, ich kontrola sądowa polega na zbadaniu, czy organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia.

Oceniając postanowienie organu pierwszej instancji pod tym kątem należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny w treści postanowienia wydawanego na podstawie tego przepisu powinien, rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważyć równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. I w tym zakresie wydane postanowienie narusza wskazane na wstępie przepisy. Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny jedynie poinformował w lakonicznym krótkim autorytarnym stwierdzeniu , że zwolnienie byłoby sprzeczne z interesem wierzyciela.

W ogóle nie rozważył przesłanki ważnego interesu zobowiązanego ale również nie uzasadnił przyczyn podjętego rozstrzygnięcia w kontekście interesu wierzyciela . Nie może ostać się w obrocie prawnym postanowienie, z którego wynika, że organ w ogóle nie badał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, bowiem nie ustalił okoliczności tej konkretnej sprawy. Przy tym należy stwierdzić, że organ może i tak odmówić zwolnienia spod egzekucji, ale dopiero po wyczerpującym i rzeczywistym odniesieniu się do argumentów przedstawionych we wnioski Skarżącego o zwolnienie spod egzekucji oraz ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 158).

Jeszcze raz bowiem należy podkreślić , że rozstrzygnięcia podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego nie mogą być podejmowane w sposób dowolny. Organ powinien bowiem uwzględnić, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego winno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu dowolności bądź arbitralności . .

Przedstawione powyżej postępowanie organów stoi w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy materialnej i art. 8 k.p.a. zasadą pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa jak również z zasada przekonywania wyrażoną w art. 107 § 3 Kpa.

Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji powinny zatem wyjaśnić dokładnie stan faktyczny sprawy będący podstawą wniosku a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcia zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cyt. wyżej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na względzie na mocy art. 205 § 2-§ 4 p.p.s.a. Sąd zasądził zwrot wpisu w kwocie 100 zł. , zwrot opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz honorarium pełnomocnika w kwocie po 240 zł .