Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 775/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2006-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 10, art 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 22 ust. 1, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2005 r. Nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego W. F. kwotę 112 zł /słownie: sto dwanaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 775/05

U Z A S A D N I E N I E

Przedmiotem skargi W. F. s. L. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].07.2005 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu, wydaną w pierwszej instancji z dnia [...].04.2005 r., Nr [...]- odmawiającą przyznania wymienionemu uprawnień kombatanckich.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 2 pkt 31 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 142, poz. 371/.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik w/w Urzędu przytoczył, że W. F. wniosek o przyznanie mu uprawnień kombatanckich motywował tym, że w okresie od stycznia 1944 r. do lipca 1944 r. był aktywnym członkiem Batalionów Chłopskich posługującym się pseudonimem "M." i na tą okoliczność przedstawił oświadczenia świadków: J. Ł. i M. M.

Organ powołał się na pkt 5a Instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4.12.1939 r., który stanowił, iż "członkiem ZWZ - AK może być każdy Polak /każda Polka/ nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę" /Armia Krajowa w dokumentach 1939-45 t. 1, W-wa 1990 r., str. 12/. Powyższa Instrukcja obowiązywała również w Batalionach Chłopskich. W późniejszym okresie granice wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do ukończenia 16 roku życia. W. F. w styczniu 1944 r. miał 12 lat, zatem w świetle przywołanej Instrukcji nie mógł składać przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej jaką były Bataliony Chłopskie. Odmienne oświadczenia świadków, zdaniem Kierownika Urzędu są niewiarygodne, bowiem wątpliwe jest przyjęcie do podziemnej organizacji kilkunastoletniego dziecka.

Nadto z akt kombatanckich świadków wynika, iż dowódcami placówki w P. byli C. K. ps. "D." i M. M. ps. "G.", natomiast J. W. ps. "K." pełnił funkcję instruktora w oddziale, co stoi w rozbieżności z krótkimi i lakonicznymi oświadczeniami świadków, którzy wymieniają właśnie tą ostatnią osobę jako dowódcę oddziału, przed którą W. F. miał składać przysięgę. Zdaniem organu zainteresowany nie wchodził w skład Batalionów Chłopskich i nie pełnił służby w organizacji, lecz co najwyżej współpracował z organizacją. Współpraca z organizacją na tle ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich, co potwierdza dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego /wyroki z dnia 12.04.1996 r., V SA 796/94 i 10.04.2002 r., V SA 2157/01/. Zainteresowany jako 12 letni chłopiec nie byłby w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych, wykonywać odpowiedzialnych zadań, czy brać udziału w akcjach zbrojnych. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności /wyrok NSA z dnia 12.08.1993 r., SA/Wr 243/93/.

Pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. W konkluzji Kierownik Urzędu stwierdził, że nie ma w tym przypadku podstaw prawnych do zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, bowiem wedle tego przepisu za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-45.

We wniosku z dnia 4.05.2005 r. W. F. wspomniał, iż od 1942 r. niósł pomoc osobom narodowości żydowskiej oraz przez pół roku ukrywał w rodzinnym domu "żydowską rodzinę". W myśl art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie przysługują osobom które dawały schronienie osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-45, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej groziła kara śmierci. W. F. w okresie 1939-45 liczył 11-13 lat i nie sposób zasadnie zakładać, że mógł się zachowywać w sposób określony tym przepisem. Brak jest bowiem jakichkolwiek racjonalnych i przekonywujących podstaw, aby przyjąć, iż dziecko mogło w stanowczy sposób narzucić swoją wolę rodzicom i decydować o tym, iż w zabudowaniach rodzinnych czy też w miejscach bezpośrednio z nimi sąsiadujących będą ukrywane osoby wskazane w powołanym wyżej przepisie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie /za pośrednictwem Kierownika Urzędu/ skarżący W. F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, która jego zdaniem została wydana z naruszeniem art. 6-9 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Do skargi dołączył uzupełniające oświadczenia świadków M. M. oraz oświadczenie N. K.

Rozwijając powyższe zarzuty wyjaśnił, iż Kierownik Urzędu z góry założył, że jako młodociany chłopiec nie mógł uczestniczyć w walkach z okupantem niemieckim. Nie wziął pod uwagę faktu, że skarżący wywodzi się z rodziny wojskowej. Jego ojciec, stryj i inni członkowie rodziny uczestniczyli w wojnie z bolszewikami. Z racji wskazanego pochodzenia umiał posługiwać się bronią i był przygotowany do walki z okupantem i miał świadomość tej walki. Przysięgę złożył przed dowódcą i było to w sytuacji kiedy już Niemcy wycofywali się pod naporem armii radzieckiej. Skarżącemu jako wówczas młodemu chłopcu łatwiej było dotrzeć do zgrupowań partyzanckich, przenosić meldunki, dostarczać furmanką broń i amunicję pod pozorem wyjazdu do upraw polowych, czy do innych czynności.

Kierownik Urzędu nie dał również wiary jego twierdzeniom, że udzielał pomocy rodzinie narodowości żydowskiej. Nie udokumentował również jakiej pomocy udzielał tejże rodzinie.

Wszystko to sprawia, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, jest pobieżna i pomija wiele istotnych faktów.

Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko i motywy zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 21.09.2005 r. /K. 15-16 akt sądowych/ skarżący dodatkowo przytoczył, że żaden przepis ustawy o kombatantach nie określa wieku kombatanta. Powołał się na wyrok NSA z dnia 14.06.1995 r., sygn. akt SA/Kr 2891/94, w którym jak to podał skarżący wyjaśniono, że za kombatanta można uznać również osobę, która z racji wieku nie mogła uczestniczyć w walce lub działaniach zbrojnych, ale wykonywała czynności usługowe.

Działając w Batalionach Chłopskich skarżący wykonywał nie tylko czynności usługowe, ale przede wszystkim roznosił prasę konspiracyjną, ulotki i ważne informacje dotyczące działalności oddziału, działał też jako łącznik i był wykorzystany do przenoszenia broni i amunicji.

Zbliżony pogląd został również wyrażony w wyroku NSA z dnia 21.11.2001 r., V SA 612/01. W art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach nie zdefiniowano zakresu przedmiotowego pojęcia "pełnienia służby", zatem pojęcie to powinno być oceniane na tle konkretnego stanu faktycznego /wyrok NSA z dnia 23.11.2001 r., V SA 627/01/. Kierownik Urzędu uznał, że przedłożone oświadczenia świadków są zbyt krótkie, lakoniczne, a nawet nieścisłe i nie zasługują na wiarę. Zdaniem skarżącego nawet ewentualne nieścisłości w zeznaniach świadków, którzy mogli mieć problemy z określeniem w sposób precyzyjny funkcji poszczególnych dowódców w oddziałach BCh nie dyskwalifikują tych zeznań, przede wszystkim na wpływ czasu i podeszły wiek świadków. Co się tyczy kwestii udzielenia pomocy rodzinie żydowskiej przyznał, że istotnie zasadniczą i decydującą rolę spełniał jego ojciec, ale skarżący również czynnie uczestniczył w tej sprawie, bo dostarczał tej rodzinie żywność, obserwował teren. Dołączył oświadczenie złożone przez F. P. - Prezesa A. i B. w P.

Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko i motywy wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ oraz art. 3 § 2 pkt 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm./, nazwanej dalej skrótem p.p.s.a. - wojewódzki sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem i przy tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli ma obowiązek brać pod uwagę naruszenia prawa o jakich nie wspomniano w skardze.

Art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, z późn. zm./, nazwanej niżej ustawą o kombatantach, stanowi:

"O spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie".

Z tekstu zacytowanego przepisu wyraźnie wynika, że Kierownik Urzędu w sprawie o przyznanie uprawnień kombatanckich orzeka na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Skarżący do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich dołączył oświadczenia dwóch świadków J. Ł. i M. M. potwierdzających działalność skarżącego w Batalionach Chłopskich w okresie styczeń-lipiec 1944 r. Dołączył też kserokopie zaświadczeń Kierownika Urzędu, z których wynika, że wymienieni świadkowie uprawnienia kombatanckie uzyskali z tytułu działalności w Batalionach Chłopskich, pierwszy w okresie kwiecień 1942 - lipiec 1944, drugi w okresie grudzień 1943 - sierpień 1944. Oznacza to, że wniosek skarżącego jest udokumentowany. Dla uniknięcia niejasności należy jednak wyjaśnić, że taki wniosek wespół z pozostałym materiałem dowodowym podlega ocenie Kierownika Urzędu w trybie art. 80 k.p.a. Niejasność wywołuje natomiast kwestia na kim spoczywa obowiązek uzyskania rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej. Dotychczasowe orzecznictwo dotyczące poruszonej kwestii nie jest jednolite. W niektórych orzeczeniach przyjęto zapatrywanie, że taki obowiązek spoczywa na wnioskodawcy /dla przykładu wyroki NSA z dnia 28.05.1999 r., V SA 2167/98 i z dnia 9.11.2000 r., II SA/Wr 200/99 - nie publikowany/. W podanych orzeczeniach wyjaśniono też, że nie dołączenie do podania rekomendacji jest brakiem formalnym podania i w związku z tym organ na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia tego braku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Nota bene takie wezwanie nie było kierowane do wnioskodawcy.

Przeciwny pogląd został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.07.2000 r., sygn. akt V SA 1786/99 LEX Nr 49296, w którym stwierdzono, że nieprzedstawienie przez stronę rekomendacji nie może być kwalifikowane jako brak formalny podania w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a. i tym samym nie uzasadnia pozostawienia podania bez rozpoznania. Zbliżone, ale skonkretyzowane stanowisko zostało wyrażone w wyroku NSA z dnia 30.05.2001 r., V SA 222/01 - LEX Nr 56603, w którym podkreślono, że art. 22 ust. 1 adresowany jest do Kierownika Urzędu i skoro rekomendacja jest niezbędnym materiałem do wydania decyzji, zatem na Kierowniku Urzędu spoczywa obowiązek zwrócenia się do stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności o zajęcie stanowiska w drodze wydania lub odmowy wydania rekomendacji.

Sąd in merito opowiedział się za tym ostatnim poglądem, czyli przyjął, że na organie spoczywa obowiązek zwrócenia się do właściwego stowarzyszenia kombatanckiego o wydanie stosownej rekomendacji. Nie podzielił natomiast stanowiska, że wydanie rekomendacji odbywa się w ramach współdziałania organu z właściwym stowarzyszeniem kombatanckim w trybie art. 106 k.p.a. Rekomendacja lub odmowa jej udzielenia nie jest aktem administracyjnym, ale jest niezbędnym składnikiem materiału dowodowego i podlega ocenie Kierownika Urzędu w granicach art. 80 k.p.a. Funkcja rekomendacji de facto zbliżona jest do opinii.

Kierownik Urzędu w toku postępowania administracyjnego nie zwracał się do zarządu głównego właściwego stowarzyszenia kombatanckiego o wydanie rekomendacji i tym samym naruszył art. 22 ust. 1 ustawy kombatanckiej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie dowodowe ograniczył do oceny oświadczeń świadków przedstawionych przez skarżącego i przyjął, że na tle Instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4.12.1939 r., oświadczenia te nie są wiarygodne, bo wątpliwe jest aby 12-13 letni chłopiec mógł być aktywnym członkiem Batalionów Chłopskich. Ustawa kombatancka nie uzależnia uznania określonej w ustawie działalności za działalność kombatancką od wieku osoby i wynika to wyraźnie z art. 21 ust. 1 tej ustawy. Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego nie ma charakteru normatywnego, jest dokumentem historycznym i jako taki może stanowić w sprawie jedynie materiał dowodowy. Ocena, czy osoba małoletnia mogła być żołnierzem podziemnej organizacji wojskowej, powinna być dokonana na tle konkretnej sprawy i z uwzględnieniem rozwoju psychofizycznego wnioskodawcy w okresie jej działalności. Przy rozpatrywaniu takiej sprawy nie można pomijać okresu działalności i nie można też a priori wykluczyć odstąpienia przez dowódcę oddziału od postanowień w/w Instrukcji dotyczącej wieku przynależności do organizacji. Do oceny sprawy w takim aspekcie konieczne jest m. innymi stanowisko właściwego stowarzyszenia kombatanckiego. Na marginesie należy nadmienić, iż skarżący do skargi dołączył oświadczenie Prezesa A. w P. i B. /F. P./, w którym przedstawia okoliczności implikujące przyjęcie skarżącego do Batalionów Chłopskich.

Przytoczone na marginesie oświadczenie wskazuje, że dokonanie oceny oświadczeń świadków wyłącznie na tle Instrukcji gen. K. Sosnkowskiego może być niekiedy wątpliwe na tle zasady prawdy obiektywnej /art. 7 k.p.a./. Właśnie z tego względu ustawodawca zamieścił w art. 22 ust. 1 ustawy kombatanckiej wymóg orzekania m. innymi na podstawie rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.

Ze wskazanego przepisu wynika też, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich, co jednakże nie zwalnia Kierownika Urzędu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli /por. wyrok NSA z dnia 25.03.2003 r., V SA 145/02 - LEX Nr 149683/.

Odmowa przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich ze względu na wiek skarżącego mogła być w tym przypadku niewystarczająca, zatem zachodziła potrzeba zbadania, czy dowódca oddziału mógł odstąpić w konkretnej rzeczywistości od postanowień w/w Instrukcji. W takim zakresie Kierownik Urzędu nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego.

Poza tym naruszył art. 10 § 1 k.p.a., bowiem przed wydaniem decyzji nie pouczył skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Mając to wszystko na uwadze i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c, art. 135 p.p.s.a. - Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

W skład zasądzonych kosztów weszły n/w składniki:

wpis od skargi - 100 zł;

koszty dojazdu do Sądu i z powrotem - 12 zł.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kierownik Urzędu uwzględni następujące wskazówki:

zwróci się do zarządu głównego właściwego stowarzyszenia kombatanckiego o wydanie rekomendacji,

zwróci się do świadków M. M. i J. Ł. z pytaniami dotyczącymi ewentualnego zaprzysiężenia skarżącego oraz motywów związanych z odstępstwem od Instrukcji gen. K. Sosnkowskiego i z jakiego źródła mają wiadomości na ten temat,

przeprowadzi na wskazaną okoliczność inne dowody przedstawione przez skarżącego lub dowody znane organowi z urzędu,

przed wydaniem decyzji pouczy skarżącego o treści art. 10 § 1 k.p.a.,

oceni całokształt materiału dowodowego w granicach zasady swobodnej oceny dowodów /art. 80 k.p.a./.

11.04.06 r., PK