Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1256/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Organizacje społeczne
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 163
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 3
journal: Dz.U. 1996 nr 75 poz. 355
law: Ustawa z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych.
Teza: Przepis art. 3 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych /Dz.U. nr 75 poz. 355/ nie daje podstawy do wzruszenia ostatecznego orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej i nie upoważnia do zastosowania przepisu art. 163 Kpa.

TEZY

Przepis art. 3 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych /Dz.U. nr 75 poz. 355/ nie daje podstawy do wzruszenia ostatecznego orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej i nie upoważnia do zastosowania przepisu art. 163 Kpa.


SENTENCJA

stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej w przedmiocie zwrotu majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 18 grudnia 1991 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna na podstawie art. 1, 5 ust. 1 oraz art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17/ zobowiązał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L. do zapłaty NSZZ "Solidarność" przy Górniczo-Hutniczym Specjalistycznym ZOZ w L. kwoty 23.575.178 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia orzeczenia.

W uzasadnieniu orzeczenia podano, że NSZZ Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L. nie kwestionuje faktu przejęcia w maju 1984 r. kwoty 212.007 zł. stanowiącej majątek NSZZ "Solidarność" przy Górniczo-Hutniczym Specjalistycznym ZOZ w L. Nie uznał jednak roszczenia twierdząc, że rozdysponował otrzymaną kwotę na działalność statutową związku. Zgodnie z ust. 1 wymienionej ustawy wszystkie składniki majątku związków zawodowych odebrane im w wyniku wprowadzenia stanu wojennego podlegają zwrotowi po jej waloryzacji przeprowadzonej stosownie do art. 3 tej ustawy Po przemnożeniu przejętej kwoty przez współczynnik waloryzacyjny 111,20 należność wnioskodawcy wynosi kwotę 23.575.178.

Na powyższe orzeczenie Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Górniczo-Hutniczego ZOZ w L. złożył skargę do sądu administracyjnego.

Sąd postanowieniem z dnia 19 maja 1993 r. zawiesił postępowanie sądowe wobec likwidacji skarżącego związku, następnie postanowieniem z dnia 28 maja 1996 r. umorzył postępowanie sądowe na zasadzie art. 182 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa oraz art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ - I SA 708/93.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" - Zarząd Regionu Zagłębie Miedziowe w L. złożył w dniu 31 grudnia 1996 r. do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej wniosek na podstawie art. 3 pkt 4 i 6 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych /Dz.U. nr 75 poz. 355/. Wyjaśnił w uzasadnieniu wniosku, że orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej wydane w tej sprawie nie zostało zrealizowane, ponieważ Związek Zawodowy zobowiązany do zwrotu majątku został skreślony z rejestru związków przez Sąd Wojewódzki w L. W myśl art. 4 ustawy sprawa nie została zakończona.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna wszczęła postępowanie w sprawie powyższego wniosku i wezwała do udziału w sprawie wojewodę legnickiego.

Po przeprowadzeniu rozprawy Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 9 kwietnia 1997 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. /Dz.U. nr 75 poz. 355/ w związku z art. 1 ust. 1 i 2 art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 4 i 5 i 6 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /t.j. Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661/. uchyliła orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 18 grudnia 1991 znak (...) i zobowiązała Wojewodę L. do zapłaty NSZZ "Solidarność" Zarząd Regionu Zagłębie Miedziowe w L. kwoty 22.055 zł. z ustawowymi odsetkami do dnia wydania orzeczenia. Umorzyła postępowanie w stosunku do NSZZ Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L.

W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że w dniu wprowadzenia stanu wojennego NSZZ "Solidarność" przy Górniczo-Hutniczym Specjalistycznym ZOZ w L. posiadał na koncie bankowym 212.007 zł.

Majątek ten został przejęty przez NSZZ Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L. Związek ten odmówił zwrotu przejętego majątku, ponieważ większość członków Związku "Solidarność" przeszła do Związku Zawodowego Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L.. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy wszystkie składniki majątku związków zawodowych odebrane im w wyniku wprowadzenia stanu wojennego podlegają zwrotowi, a zgodnie z ustępem 2 obowiązek zwrotu majątku obciąża organizacje związkowe, które ten majątek przejęły. Zobowiązane są te organizacje do zwrotu w nominalnej kwocie z odsetkami wynikającymi ze stopy procentowej, ustalonej przez Narodowy Bank Polski dla oprocentowania kredytu refinansowego, naliczonymi od dnia 1 lutego 1991 r. do dnia wydania orzeczenia. Wyliczone odsetki od kwoty 212.007 daje kwotę 469.107,86 zł. Po dodaniu jej do kwoty nominalnej 212.007 daje sumę 681.115 zł. czyli po denominacji 68 zł. Kwotę tę winien zwrócić związek, który przejął majątek. Ponieważ NSZZ Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L. nie istnieje i brak jest następcy prawnego, Społeczna Komisja Rewindykacyjna umorzyła postępowanie w powyższym zakresie na podstawie art. 105 par. 1 Kpa. W myśl art. 3 ust. 1 ustawy waluta polska, która znajdowała się na rachunkach bankowych podlega zwrotowi na rzecz podmiotów, które walutę tę utraciły po jej waloryzacji.

Przeciętne wynagrodzenie w IV kwartale 1996 r. wynosiło 985 zł 32 gr, a w grudniu 1981 r. - 9.442 zł. Z zestawienia tych kwot współczynnik waloryzacyjny wynosi 0,10435. Mnożąc przez ten współczynnik utracone środki finansowe w kwocie 212.007 należność wynosi po denominacji 22.123 zł. Stosownie do art. 3 ust. 4 Skarb Państwa wypłaca związkom zawodowym, które majątek utraciły odszkodowanie w wysokości różnicy między zwaloryzowaną kwotą należną tym związkom a kwotą, którą obowiązany jest zwrócić związek, który majątek przejął. W tym przypadku jest to kwota 22.055 /22123-68/. Tę kwotę zobowiązany jest zwrócić Wojewoda L. Zarządowi Regionu, który przejął wierzytelność nieistniejącej Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Górniczo-Hutniczym ZOZ w L. na mocy cesji praw Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" zawartej w uchwale Krajowej Komisji nr 416/94 z dnia 21 września 1994 r. Odsetki zasądzono na podstawie art. 3 znowelizowanej ustawy rewindykacyjnej. Z uwagi na konieczność rozpoznania sprawy zgodnie z przepisami znowelizowanej ustawy rewindykacyjnej, na podstawie art. 163 Kpa zostało uchylone orzeczenie z dnia 18 grudnia 1991 r.

Wojewoda złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną zarzucając Komisji niezasadne zobowiązanie go do wypłacenia całej kwoty w gotówce. Zdaniem Wojewody stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy zakładowa organizacja związkowa otrzymałaby w gotówce tylko 10.000 zł., zaś różnica byłaby kompensowana w innej formie. Zarządowi Regionu Zagłębia Miedziowego w Legnicy działającemu w imieniu komisji zakładowej przysługują takie same jak jej prawa.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 18 czerwca 1997 r. na podstawie art. 138 par. 1 Kpa utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia komisja wyraziła pogląd, że art. 3 art. 2 ustawy odnosi się do zakładowych organizacji związkowych oraz organizacji związkowych szczebla ponadzakładowego i organizacji społecznych. W tym przypadku nie jest istotne kto otrzymałby odszkodowanie gdyby istniał, lecz o wysokości odszkodowania w gotówce decyduje kto jest uprawniony do otrzymania odszkodowania.

Wojewoda L. złożył skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego. W oparciu o argument przytoczony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnosił o uchylenie zaskarżonych orzeczeń.

Odpowiadając na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wnosiła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie sąd zobowiązany był rozważyć dopuszczalność skargi, albowiem Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów Izby Administracyjnej Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 listopada 1997 r. podjął uchwałę III ZP 34/97, w której stwierdził, że warunkiem dopuszczalności skargi na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej nie jest wykorzystanie trybu przewidzianego w art. 127 par. 3 Kpa lecz trybu określonego w art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Zaskarżone orzeczenie z dnia 18 czerwca 1997 r. zostało wydane na podstawie art. 127 par. 3 Kpa, którego stosowanie było zalecane Społecznej Komisji Rewindykacyjnej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, opartym na wykładni uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 1996 r. OPS 4/96. Zastosowanie w sprawie tego trybu przed podjęciem powołanej uchwały przez Sąd Najwyższy należy ocenić jako wyczerpanie trybu z art. 34 ust. 1 ustawy o NSA, pozwalające sądowi na merytoryczne rozpoznanie skargi. Następną kwestią powstałą w sprawie, to granice kontroli sądu zaskarżonych orzeczeń, bowiem Wojewoda L. zaskarżył do sądu tylko pkt 1 i 2 orzeczenia z dnia 9 kwietnia 1997 r., w którym Komisja Rewindykacyjna uchyliła własne orzeczenie z dnia 18 grudnia 1997 r. i zobowiązała Wojewodę L. do zapłaty na rzecz NSZZ "Solidarność" Zarząd Regionu Zagłębie Miedziowe w L. 22.055 zł. z ustawowymi odsetkami. Nie zaskarżył natomiast pkt 3 orzeczenia, w którym umorzono postępowanie w stosunku do NSZZ Pracowników Górniczo-Hutniczego Specjalistycznego ZOZ w L.

Stosownie do art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że skarga jest tylko impulsem do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Wszczęcie takiego postępowania upoważnia sąd do badania legalności całego orzeczenia, nie tylko w części zaskarżonej i niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Powyższe stanowisko sądu jest zgodne z poglądem wyrażonym w postępowaniu sądowoadministracyjnym Tadeusza Wosia - wydanie 1996 r. str. 193-194 i 199.

Sąd poddał więc kontroli całe orzeczenie wydane w dniu 9 kwietnia 1997 r. W wyniku dokonanej w tak szerokim zakresie kontroli, zaskarżonego orzeczenia, sąd stwierdził, że zostało ono wydane bez podstawy prawnej. Przepis art. 3 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych /Dz.U. nr 75 poz. 355/ nie daje podstawy do wzruszenia ostatecznego orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej i nie upoważnia do zastosowania przepisu art. 163 Kpa. Powołany przepis art. 3 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. stanowi, że na wniosek strony wszczyna się postępowanie w zakresie uregulowanym w niniejszej ustawie, a nie objętym w orzeczeniu Społecznej Komisji Rewindykacyjnej. Oznacza to obowiązek Społecznej Komisji Rewindykacyjnej wszczęcia na wniosek strony, postępowania i orzekania tylko do tych uregulowań w ustawie z dnia 10 maja 1996 r., które są nowe w stosunku do zawartych w ustawie z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17/ i dlatego nie zostały objęte ostatecznym orzeczeniem Społecznej Komisji Rewindykacyjnej. Świadczenia pieniężne są podzielne dla przyznania osobie uprawnionej od osoby zobowiązanej dodatkowego świadczenia pieniężnego wskazanego w art. 31 ustawy nie jest potrzebne uchylenie ostatecznego orzeczenia. Wprawdzie obowiązek wypłaty niezrealizowanych należności ustawowych już ostatecznym orzeczeniem Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 18 grudnia 1991 r. został przeniesiony na Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę, w zakresie wskazanym w art. 3 ust. 4 ustawy lecz tryb wypłaty tych należności ma być uregulowany stosownie do przepisu art. 3 ust. 2 /ust. 3 ustawy/ rozporządzeniem Rady Ministrów. Z treści powyższego przepisu wynika, że regulacją rozporządzenia Rady Ministrów mogą być objęte wszystkie zobowiązania Skarbu Państwa określone art. 3 ust. 4 i 5 ustawy. Orzekanie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej odnośnie zobowiązań Skarbu Państwa wymienionych w art. 3 ust. 4 i 5 ustawy, mimo niewydania rozporządzenia wykonawczego, było zatem bez podstawy prawnej. Błędne jest stwierdzenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, iż jego orzeczenia wydane w dniu 18 grudnia 1991 r. nie jest ostateczne. Od tego orzeczenia była wniesiona skarga do sądu administracyjnego lecz wobec umorzenia postępowania sądowego prawomocnym postanowieniem sądu z dnia 28 maja 1996 r. orzeczenie z dnia 18 grudnia 1991 r. pozostało ostateczne. Nie było podstawy prawnej do jego wzruszenia na podstawie omawianej ustawy z dnia 10 maja 1996 r. i orzekania od początku o zwrocie utraconego przez związek majątku.

Z przepisu art. 3 omawianej ustawy wynika, że postępowanie w zakresie wskazanym w tym przepisie wszczyna Społeczna Komisja Rewindykacyjna na wniosek strony. Bezspornym jest w sprawie, że nie istnieją strony, które brały udział w postępowaniu zakończonym orzeczeniem z dnia 18 grudnia 1991 r., bowiem oba związki zawodowe zostały zlikwidowane. Uprawnienie określone w art. 3 ustawy zlikwidowanego NSZZ "Solidarność" przy Górniczo-Hutniczym Specjalistycznym ZOZ w L. przejął zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /t.j. Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661/ Ogólnokrajowy Związek Zawodowy NSZZ "Solidarność", którym jest w sprawie komisja krajowa NSZZ "Solidarność" w Gdańsku. Społeczna Komisja Rewindykacyjna wszczęła postępowanie w sprawie na wniosek NSZZ "Solidarność" Zarząd Regionu Zagłębia Miedziowego w L. stwierdzając, że związek ten jest uprawniony na podstawie cesji praw komisji krajowej NSZZ "Solidarność" w Gdańsku, zawartej w uchwale KK nr 416/94 z dnia 21 września 1994 r. Do akt sprawy nie został załączony powyższy dokument. Należy zauważyć, że cesja czyli przelew wierzytelności, uregulowana jest w przepisie art. 509 Kc. Przejście wierzytelności następuje w drodze umowy pomiędzy dawnym a nowym wierzycielem /patrz Prawo cywilne Komentarz do art. 509 Franciszka Błahuty i innych wydanie 1972 r./.

Jednostronne oświadczenie zawarte w uchwale komisji krajowej NSZZ "Solidarność" w Gdańsku nie dało NSZZ "Solidarność" Zarząd Regionu Zagłębie Miedziowe w L. legitymacji do wszczęcia przedmiotowego postępowania.

Wreszcie dla porządku trzeba podnieść, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna zastosowała przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1990 r. /t.j. Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661/ do niewłaściwej kwoty. Przepis ten odnosi się do kwoty znajdującej się w dniu wprowadzenia stanu wojennego na koncie bankowym.

Z protokółu przekazania majątku NSZZ "Solidarność" przy Górniczo-Hutniczym Specjalistycznym ZOZ w związku z zawieszeniem działalności związku sporządzonym w dniu 14 grudnia 1981 r. wynika, że w tym czasie na koncie bankowym związku była kwota 184.007 zł. a nie 212.007 jak przyjęła komisja. Kwota 2.800 zł. znajdowała się w kasie związku do niej nie stosuje się art. 3 ust. 2 ustawy.

Z omówionych przyczyn zaskarżone orzeczenie z dnia 9 kwietnia 1997 r. zawiera wady wskazane w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Skoro orzeczenie z dnia 18 czerwca 1997 r. utrzymało w mocy orzeczenie posiadające wady nieważności, orzeczenie to także dotknięte jest wadą nieważności.

Wobec powyższego sąd na zasadzie art. 22 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzekł jak w sentencji.