Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1019/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Ryszard Bryk AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. i W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wycinkę drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżących R. i W. B. solidarnie kwotę 65,40 zł (sześćdziesiąt pięć 40/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

SA/Rz 1019/03

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] Wójt Gminy [...] wymierzył W. i R. B. karę pieniężną w wysokości 1.635,90 zł za zniszczenie-obcięcie drzewa – jesion o obwodzie pnia 123 cm mierzonego na wysokości 1,30 m.

Jako podstawę prawną powołał art. 47 e ust. 1 i 2, art. 47 i, art. 47 k, art. 47 l ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r., Nr 99, poz. 1079, ze zm.), art. 402 ust. 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz. 1138, ze zm.).

W uzasadnieniu organ naprowadził, że oględziny przeprowadzone na nieruchomości Romana Buczyńskiego w miejscowości Żyraków ujawniły obcięcie dwóch drzew:

1) jesiona, na wysokości ok. 3 metry, w taki sposób, że główny pień został ucięty, nie występują żadne odrosty świadczące o odrodzeniu się drzewa,

2) wierzby –posiada trzy żywe odrosty, co świadczy o odradzaniu się drzewa.

W. i R. B., którzy obcięli drzewa wskazują, że dokonali tego na prośbę sąsiadek w związku z zagrożeniem, jakie drzewa powodowały dla blisko usytuowanych budynków gospodarczych.

Organ I instancji stwierdził, że usuniecie całej korony drzewa, a ponadto części pnia głównego jest traktowane jak usunięcie drzewa, co należy odróżnić od cięcia pielęgnacyjnego polegającego na skracaniu korony drzewa. Zgodnie z art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt wymierza administracyjną karę pieniężną. Kara za wycięcie jesiona została obliczona w następujący sposób: 123 cm x 133 zł pomnożone przez współczynnik 0,1, natomiast organ nie nałożył kary za wycięcie wierzby w związku z odrodzeniem się rośliny.

Od decyzji tej odwołanie złożyli W. i R. B. Podnoszą, że jesion jest samosiejką rosnącą na brzegu rowu melioracyjnego, w odległości ok. 10 m od budynku gospodarczego sąsiadów. Obcięcie drzewa nastąpiło na prośbę sąsiadów, czuli się bowiem zagrożeni w przypadku silnych wiatrów. Odwołujący nie zgadzają się ze stwierdzeniem decyzji, że nie wystąpią nowe odrosty ani zawiązki świadczące o odrodzeniu się drzewa. Wizja lokalna przeprowadzona została w lutym, a więc poza okresem wegetacji roślin, wobec tego nie można było jednoznacznie stwierdzić, że drzewo wraz z okresem wegetacji nie wypuści nowych pędów. Zamiarem odwołujących nie było zniszczenie drzewa, a tylko jego obcięcie w taki sposób, by mogło dalej rosnąć nie zagrażając zabudowaniom i życiu sąsiadów. Świadczy o tym fakt, ze ucięte zostało nie u pnia, ale na wysokości 3 m, co daje możliwość odrastania.

Odwołujący podnoszą też okoliczność, że w odległości 90-100 cm od jesiona przebiega rura gazowa. Z [...] Spółki Gazownictwa [...] otrzymali informację, że bezpieczna odległość, kiedy system korzeniowy nie zagraża uszkodzeniu rury wynosi 1,5 m.

Odwołujący zarzucają wreszcie, że kara została naliczona na podstawie nieobowiązujących przepisów. Ich zdaniem zastosowanie powinno znaleźć rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, gdzie stawki opłat są niższe niż określone w decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] nie uwzględniło tego odwołania i decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu przytoczono przepisy ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, które nakładają na władającego nieruchomością obowiązek utrzymywania we właściwym stanie drzew oraz krzewów rosnących na tejże nieruchomości, przy czym usuniecie drzew lub krzewów może nastąpić wyłącznie za zezwoleniem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. W myśl art. 47 k cyt. ustawy za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. Stawki kary określa rozporządzenie wykonawcze, nie mogą one jednak przekroczyć za 1 cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm, trzykrotnej stawki jednostkowej opłaty przewidzianej dla danego rodzaju lub gatunku (odmiany) drzewa.

W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa ludzi imienia oraz drzew obumarłych, art. 47 g pkt 5 ustawy o ochronie przyrody statuuje zwolnienie od opłat za usunięcie drzew, nie zwalnia jednak z konieczności uzyskania zezwolenia na ich usunięcie.

W przedmiotowej sprawie istotnym jest fakt, że, iż obumarcie drzewa spowodowane samoistnym obcięciem gałęzi, jest równoznaczne z usunięciem tych drzew bez zezwolenia. Zgodnie bowiem z orzecznictwem cechą wyróżniającą drzewo wśród innych roślin wieloletnich jest posiadanie jednocześnie pnia i korony. Brak korony pozbawia roślinę wieloletnią przymiotu drzewa. Odwołujący usunął całą koronę drzewa wraz z częścią pnia głównego, co pozwala zakwalifikować ten czyn jako zniszczenie drzewa bez zezwolenia. Przy czym bez znaczenia jest tu kryterium winy, decyduje bowiem sam fakt zniszczenia drzewa. Podnoszony przez odwołujących wniosek o dokonanie oceny stanu pozostałego pnia drzewa po okresie wegetacji roślin nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.

Kara została wymierzona w oparciu o obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar i prawidłowo naliczona w następującej wysokości – za jesion o obwodzie pnia od 101-200 cm stawka jednostkowa opłat za 1 cm obwodu drzewa wynosi 133 zł pomnożone zgodnie z § 11 rozporządzenia przez współczynnik 0,1 (123 cm x 133 zł =16.359 zł x 0,1=1.635,90 zł).

Decyzję tę zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. i R. B., podnosząc, podobnie jak w odwołaniu, że przycięcia drzewa dokonali na prośbę sąsiadów w związku z zagrożeniem mienia i życia. Fakt ten zgłosili w Urzędzie Gminy [...] i opłacili 76 zł na rzecz ochrony środowiska. Skarżący kwestionują wysokość nałożonej kary, wskazując, tak jak w odwołaniu, że właściwe w sprawie jest "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat i kar pieniężnych", które jest dla nich korzystniejsze. Ponadto podnoszą, że jesion wypuścił 5 odrostów, które będą tworzyć koronę drzewa. Skarżący naprowadzili, że uiszczenie tak wysokiej kary odbije się na ich kondycji finansowej, jako że są rencistami i ponoszą duże wydatki związane z leczeniem syna chorego na epilepsję.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, replikując, że sytuacja materialna skarżących nie może być brana pod uwagę przy ocenie decyzji organu I instancji, ponieważ przepisy prawa nie uwzględniają takiej okoliczności jako podstawy rozstrzygania przy ustalaniu kar za wycinkę drzewa. W odniesieniu do zarzutu zastosowania nieobowiązujących przepisów organ stwierdził, że wskazane z daty rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 161, poz. 1335) nie znajduje zastosowania do sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Do kar za wycięcie drzewa stosowane było do dnia 1 lipca 2003 r. rozporządzenie z dnia 22 grudnia 1998 r. (Dz. U. Nr 162, poz. 1138, ze zm.) i na podstawie tych właśnie przepisów została ustalona kara. Rozporządzenie to do chwili jego uchylenia, tj. do 30 czerwca 2003 r. nie było zmieniane, toteż trudno mówić o korzystniejszych dla skarżących przepisach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Granice tej kontroli określa art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. – stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Poddając zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zaskarżoną decyzją wymierzona została administracyjna kara pieniężna związana z ochroną zieleni, drzew i krzewów. Obowiązująca w dacie wydania tej decyzji ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody nakładała na władającego nieruchomością obowiązek utrzymywania we właściwym stanie drzew oraz krzewów rosnących na nieruchomościach będących w jego władaniu (art. 47 lit. e ust.1). Usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości mogło nastąpić za zezwoleniem właściwego organu (art. 47 e ust. 2) i podlegało stosownej opłacie (art. 47 f).

Możliwość wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta przewidywał art. 47 k cytowanej ustawy w 3 sytuacjach:

- zniszczenia terenów zieleni albo drzew lub krzewów powodowanego niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności,

- usuwania drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia,

- zniszczenia spowodowanego niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów.

Wysokość, zasady i tryb nakładania kar pieniężnych określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162 poz. 1138, ze zm.).

Na podstawie przeprowadzonych w przedmiotowej sprawie oględzin organ I instancji uznał, że działanie W. i R. B. polegające na obcięciu jesiona miało charakter zniszczenia drzewa, czemu dał wyraz w decyzji, wymierzając karę za obcięcie – zniszczenie drzewa o gatunku jesion.

Natomiast organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy [...] zakwalifikował obcięcie jesiona jako "zniszczenie drzewa bez zezwolenia", jednocześnie wskazując, że R. B. dokonał obcięcia całej korony drzewa, co traktowane jest jak usunięcie drzewa, jako że brak korony pozbawia roślinę przymiotu drzewa.

Odwołując się do treści art. 47 k ustawy o ochronie przyrody trzeba zwrócić uwagę, że objęte karą pieniężną zniszczenie drzewa może nastąpić na skutek albo niewłaściwej pielęgnacji, albo wykonywania robót ziemnych z wykorzystaniem sprzętu, urządzeń lub zastosowaniem środków chemicznych. W tych sytuacjach zniszczenie drzewa lub krzewu dokonuje się niejako "przy okazji" podjęcia innych działań. Jeśli więc istnieje związek przyczynowy pomiędzy opisanymi w przepisie działaniami a zniszczeniem drzewa, wtedy zachodzą przesłanki do wymierzenia kary pieniężnej. Przy czym legitymację do podjęcia opisanych działań daje nie zezwolenie właściwego organu, jak w wypadku usunięcia drzewa, lecz wynikający z art. 47 e cyt. ustawy obowiązek należytej dbałości o drzewa i krzewy. W związku z powyższym użyte w zaskarżonej decyzji sformułowanie "zniszczenia drzewa bez zezwolenia" nie znajduje oparcia w przepisie umożliwiającym nałożenie kary pieniężnej. Podstawą wymierzenia takiej kary może być jedynie usunięcie drzewa bez zezwolenia albo zniszczenie będące następstwem podjęcia określonych działań.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wprowadza zamęt jeśli chodzi o ustalenie charakteru prawnego działań skarżących, kwalifikując je zamiennie – raz jako usunięcie drzewa, innym razem jako jego zniszczenie. Tymczasem jednoznaczne stwierdzenie, czy doszło do usunięcia drzewa czy do jego zniszczenia, jak stwierdził organ I instancji, ma istotne znaczenie z uwagi na zapis § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar.

Przepis ten w ust. 1 stanowi, że jeżeli jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna podjęła działania w celu zachowania żywotności uszkodzonego drzewa lub krzewów i drzewo lub krzewy zachowały żywotność, karę pieniężną ustala się po upływie okresu 2 lat od podjęcia tych działań, stosując stawki zawarte w załączniku do rozporządzenia, pomnożone przez współczynnik 0,01.

Zgodnie z ust. 2, jeżeli jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna podjęła działania w najbliższym okresie wegetacyjnym w celu odtworzenia zniszczonego terenu zieleni i odtworzyła go, karę pieniężną ustala się po upływie tego okresu, stosując stawki zawarte w załączniku do rozporządzenia, pomnożone przez współczynnik 0,01.

W świetle tego unormowania na uwagę zasługuje podnoszona przez skarżących okoliczność, że drzewo odradza się, na dowód czego skarżący R. B. w czasie rozprawy przed Sądem dołączył materiał fotograficzny obrazujący stan tuż po obcięciu drzewa i w czasie trwania pierwszego okresu wegetacyjnego po tym zdarzeniu. Nietrafne jest natomiast stwierdzenie organu odwoławczego, że podnoszony przez skarżących wniosek o dokonanie oceny stanu pozostałego pnia drzewa po okresie wegetacji roślin nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Zasadność takiego wniosku wynika z przytoczonego § 12 rozporządzenia.

W postępowaniu przed organami obu instancji nie wyjaśniono kluczowej dla sprawy okoliczności odradzania się drzewa, konsekwentnie podnoszonej przez skarżących, a tym samym naruszone zostały przepisy regulujące postępowanie dowodowe – art. 7 k.p.a. obligujący organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia przy uwzględnieniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony oraz art. 77 § 1 k.p.a. nakazujący przed podjęciem decyzji w sprawie zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie. Przede wszystkim zaś organy uchybiły art. 78 § 1 k.p.a. nakazującemu uwzględnić żądanie strony przeprowadzenia dowodów mających znaczenie dla sprawy.

W postępowaniu ponownym niezbędne będzie przeprowadzenie oględzin w celu ustalenia czy drzewo zachowało żywotność i w zależności od ich wyniku ewentualne podjęcie decyzji w oparciu o § 12 cyt. rozporządzenia umożliwiający ustalenie kary pieniężnej z zastosowaniem współczynnika 0,01. Nadmienić należy, że organ będzie miał przy tym na względzie przepis przejściowy – art. 158 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880, ze zm.).

Biorąc pod uwagę przytoczone wyżej okolicznosci, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 cyt. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.