Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1439/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 229
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Wojewody z dnia [...]października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody ( dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymująca w mocy decyzję Starosty ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu zabudowanej nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 601, o pow. 0,1500 ha, obj. KW nr [...], stanowiącej własność Gminy [...], w wieczystym użytkowaniu Gminy Miasta [...].

W podstawie prawnej decyzji powołano art 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; dalej: "k.p.a." ), oraz art. 9a, ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 65; dalej: "u.g.n.")

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: wnioskiem z dnia 4 lipca 2005 r. J.T. ( dalej: "skarżąca"), zwróciła się do Starosty o zwrot nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 601, obj. KW nr [...].

Starosta po rozpoznaniu ww. wniosku orzekł decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...]o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu ww. nieruchomości, jako bezprzedmiotowego.

Od powyższej decyzji, pismem z dnia 19 września 2005 r., skarżąca złożyła odwołanie, wskazując, że przedmiotowa działka nie jest wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia i zażądała jej zwrotu lub rekompensaty w wysokości dwukrotnej wartości.

Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty .

Wyrokiem z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 1059/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] października 2005 i oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] września 2005 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Z kolei Wojewoda , ze względu na niewykonanie przez Starostę zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt II SA/RZ 1059/05 uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] odmówił zwrotu zabudowanej nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 601 o pow. 0,1500 ha, obj. KW nr [...].

Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty .

Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt. II SA/Rz 744/08 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Starosty.

Organ I instancji po raz kolejny rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] września 2009r. nr [...], odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości

Wojewoda decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] września 2009 r.

Kolejny raz orzekając w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Starosty.

W wyniku uchylenia decyzji i w związku z zawartymi w wyroku wskazówkami Starosta , postanowieniem z dnia 22 czerwca 2011 r. zawiesił postępowanie dotyczące zwrotu działki nr 601 położonej w W. do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii legalności decyzji Zarządu Gminy w [...] z dnia [...] sierpnia 1995 r. znak Ł.dz. [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w ( zwane także w skrócie MPGKiM") prawa użytkowania wieczystego działek gruntowych położonych na terenie gminy [...] we wsi W. oznaczonych w ewidencji gruntów nr nr: 601, 603, 634/1 o łącznej pow. 4,42 ha w trybie art. 156 k.p.a.

Jednocześnie Starosta chcąc wywiązać się z wytycznych zawartych w wyrokach WSA o sygn. akt II SA/Rz 744/08 oraz II SA/Rz/325/10 w dniu 20 czerwca 2011 r. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z prośbą o ocenę legalności wyżej opisanej decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia [...].08.1995 r. znak L. dz. [...].

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 24 sierpnia 2011 r. stwierdziło, że nie znajduje podstaw do zainicjowania nadzwyczajnego trybu postępowania zmierzającego do wyeliminowania z obrotu prawnego przedmiotowej decyzji w oparciu o przesłanki wymienione w art. 156 k.p.a.

Organ I instancji ustalił samodzielnie, że:

- postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 19 listopada 1997 r. sygn. akt [....] z wniosku Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w dokonano wpisu w księdze rejestrowej w rubryce 2, że na podstawie uchwały nr [...].Rady Miejskiej w z dnia [...]. września 1997 r. postawiono MPGKiM w w stan likwidacji, określając datę otwarcia likwidacji na dzień 8 września 1997 r., a datę zakończenia likwidacji na dzień 31 grudnia 1997 r. oraz, że

- postanowieniem z dnia 26 stycznia 1999 r. sygn. akt [...].Sąd Rejonowy , z wniosku Zarządu Miasta w jako organu założycielskiego likwidowanego MPGKiM w , dokonał wpisu w księdze rejestrowej nr PP - 5 tj.: w dziale I -IV wykreślenia dotychczasowych wpisów, ponadto, w dziale IV, w rubryce 2 wykreślenia MPGKiM w na podstawie uchwały Zarządu Miasta [...] a nr [...]. z dnia [...]. grudnia 1998 r., a w rubryce 4 wpisania, że wszelkie prawa i obowiązki zlikwidowanego przedsiębiorstwa zostały przejęte przez Urząd Miasta [...].

W związku z dokonanymi ustaleniami Starosta postanowieniem z dnia 20 lipca 2012 r. podjął zawieszone postępowanie, a w dniu 2 sierpnia 2012 r. wydał decyzję nr [...].o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 601 o pow. 0,1500 ha.

Od powyżej decyzji odwołanie złożyła J.T. zarzucając, że decyzja została wydana przedwcześnie ze względu na nierozstrzygnięty, a złożony przez skarżącą wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy w [...] z dnia 9 sierpnia 1995 r. znak L.dz. [...]., jak również to, że jest ona całkowicie błędna, nie zawiera właściwych ustaleń. Starosta , jej zdaniem, nie wyjaśnił przebiegu likwidacji Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w , do czego został zobowiązany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego .

Z akt sprawy wynika również, że skarżąca pismem z dnia 1 września 2011 wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia [...]. sierpnia 1995 r., [...]..

Postanowieniem z dnia [...]. stycznia 2012 r. nr [...].Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania, które następnie utrzymało w mocy własnym postanowieniem z dnia [...]. kwietnia 2012 r., nr [...]., a Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 740/12 oddalił skargę na ostatnio wymienione postanowienie. Rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 819/13 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak też będące przedmiotem jego rozpoznania postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego .

Z akt sprawy wynika również, że Wojewoda postanowieniem z dnia [...].grudnia 2012 r. zawiesił rozpoznanie sprawy z odwołania od decyzji Starosty z dnia [...]. sierpnia 2012 r., nr [...].do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii legalności decyzji Zarządu Gminy w [...] przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Z kolei postanowieniem z dnia 8 marca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiesiło postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy w [...] z dnia 9 sierpnia 1995 r. znak [....] do czasu rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 r., nr [...] Wojewoda podjął zawieszone, postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. postępowanie, a następnie decyzją z dnia 21 października 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 2 sierpnia 2012 r., nr [...].

W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji w pierwszej kolejności odniósł się do postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 marca 2019 r. zawieszającego postępowanie w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności. Wyjaśnił, że postanowienie to zostało wydane w sytuacji, gdy Wojewoda zawiesił postępowanie o zwrot nieruchomości, do czasu zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności toczącego się przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym .

Zawieszenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze skutkowało, jak wskazał, faktyczną niemożnością załatwienia spraw. Podkreślił, że niemożliwym było ziszczenie się warunku, od którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzależniało podjęcie zawieszonego postępowania.

Rozpatrując złożone odwołanie naprowadził, że faktem niekwestionowanym jest to, że nieruchomość, o której zwrot ubiegają się wnioskodawcy oznaczona obecnie, jako działka nr 601 o pow. 0,1500 ha, położona w W. - została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1955 r., znak: [...] jako p.gr. L. kat. 260/2 i. 260/3 z przeznaczeniem na realizację narodowych planów gospodarczych na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 r., poz. 31). Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło z dniem 7 września 1954 r., a J.K., ówczesnemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości, przyznano odszkodowanie w wysokości 1 218,42 zł.

Wyjaśnił, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.). Z art. 136 ust. 3 wymienionej ustawy wynika, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na określony w decyzji cel.

W dalszej kolejności przytoczył przepisy regulujące kwestie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Po ich przeanalizowaniu stwierdził brak podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, samodzielnie przy tym oceniając ważność decyzji wywłaszczeniowej.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła:

-naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak rozważenia wszystkich dowodów zebranych w sprawie, a w szczególności treści wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 03.12.2010r sygn. akt II SA/Rz 325/10 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18.02.2009r sygn. akt II SA/RZ 744/08, a nadto wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25.05.2017 r., sygn. akt II SA/Rz 111/17 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt I OSK 819/13 a także zawartych w nich rozważań prawnych i wytycznych dla Wojewody , Starosty i Samorządowego Kolegium Odwoławczego .

-naruszenie prawa materialnego, a to art.136 ust 3 u.g.n. w związku z art.137 i 229 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie,

- naruszenie art. 97 §1 pkt.4 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przez Wojewodę , w sytuacji kiedy z cytowanych wyżej wyroków wynikało, że Wojewoda jest zobowiązany oczekiwać na wcześniejsze rozpoznanie sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze .

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdza brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do postawionego w skardze zarzutu naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. polegającego na nieuwzględnieniu poprzednio wydanych w sprawie wyroków tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 325/10, wyroku WSA z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 744/08, wyroku WSA z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 111/17 oraz wyroku NSA o sygn. akt I OSK 819/13 poprzez wydanie decyzji przez Wojewodę w sytuacji, gdy z powołanych wyroków wynikało, że Wojewoda miał wstrzymać się z wydaniem decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Z akt sprawy wynika, że Wojewoda postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. zawiesił postępowanie w sprawie z odwołania od decyzji Starosty z dnia 2 sierpnia 2012 r., nr [...] do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Gminy w [...] z dnia 9 sierpnia 1995 r., nr [...]. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wystąpiła skarżąca w piśmie z dnia 1 września 2011 r.

Kolegium postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Swoje stanowisko podtrzymało w postanowieniu z 20 kwietnia 2012 r. nr SKO.4160/62/2012, a WSA wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 740/12 oddalił skargę. NSA wyrokiem z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 819/13 uchylił wyrok Sądu a także postanowienia Kolegium. W wyroku tym NSA nakazał organowi nadzoru, po wszczęciu postępowania w trybie art. 157 § 2 k.p.a. ustalenie czy skarżąca jest następcą prawnym dawnego właściciela nieruchomości, czy też miała i ma status strony jako poprzednia właścicielka tejże nieruchomości. W zależności od wyników tych ustaleń nakazał Kolegium umorzyć postępowanie, bądź rozstrzygnąć merytorycznie w przedmiocie nieważności decyzji z dnia 9 sierpnia 1995 r., w szczególności badając przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. i art. 2 ust. 1 zd. 2 i art. 2a ugg.

Kolegium postanowieniem z dnia 8 marca 2019 r, zawiesiło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Gminy w [...] z dnia 9 sierpnia 1995 r. do czasu rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wobec przedstawionych faktów zgodzić należy się z Wojewodą , że w sytuacji zawieszenia postępowania przez ten organ w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (postanowienie z dnia 27 grudnia 2012 r.) i jednoczesnego zawieszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ( postanowieniem z dnia 8 marca 2019 r. ) zachodziłaby faktyczna niemożliwość załatwienia sprawy, co uzasadniało podjęcie przez Wojewodę postępowania.

Sąd z urzędu stwierdza przy tym, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze podjęło zawieszone postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...]na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie w sprawie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy [...] z dnia[...]sierpnia 1995 r., [...]. Decyzja ta, jak ustalono na podstawie rozmowy telefonicznej odbytej w dniu 24 lutego 2020 r. z pracownikiem sekretariatu Kolegium, nie została zaskarżona w przewidzianym do tego terminie w administracyjnym toku instancji, a również sądowy wykaz wpływu spraw nie odnotował skargi na tą decyzję.

W świetle powyższego, rozstrzygnięcie sprawy przez Wojewodę było jak najbardziej uzasadnione. W przypadku zajęcia odmiennego stanowiska, oraz nie zaskarżenia decyzji Kolegium umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, skarżąca mogłaby w ogóle nie doczekać się rozstrzygnięcia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Przechodząc do merytorycznej kontroli decyzji Wojewody utrzymującej w mocy decyzję Starosty z dnia[...]sierpnia 2012 r., nr [...]o odmowie zwrotu nieruchomości, stwierdzić należy bezspornie, że nieruchomość, o której zwrot ubiega się skarżąca - spadkobierczyni wywłaszczonego J. K., oznaczona obecnie jako działka nr 601 o pow. 0,1500 ha, położona w W. została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia[...] listopada 1955 r., nr [...]na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na realizację narodowych planów gospodarczych, na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz.U. z 1952 r., poz. 31). Wywłaszczenie nastąpiło z dniem 7 września 1954 r., a J.K. przyznano odszkodowanie w wysokości 1.218,42 zł.

Problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy u.g.n. Z art. 136 ust. 3 tej ustawy wynika, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi z kolei, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy ( a więc także wymienione wyżej art. 136 i 137 u.g.n.) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Z kolei, w myśl art. 216 ust. 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172),

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31),

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.).

Organ II instancji stwierdził, że skoro nabycie działki 601 nastąpiło na podstawie art. 1, 2, 10, 21 i 27-39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, to skarżąca nie może domagać się zwrotu nieruchomości, bo tylko w przypadku wywłaszczenia dokonanego na podstawie art. 9 powołanego dekretu możliwe jest wystąpienie z żądaniem o jakim mowa art. 136 ust. 3 u.g.n.

Z tym stanowiskiem organu Sąd się nie zgadza. Art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Nie ulega wątpliwości, że wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. "orzeczenie o wywłaszczeniu", na podstawie którego przejęto na rzecz Skarbu Państwa zawnioskowaną do zwrotu nieruchomość, jest władczym, jednostronnym, rozstrzygnięciem organu administracji publicznej, wydanym wobec konkretnego adresata w stosunku do indywidualnie oznaczonej nieruchomości na podstawie przepisów prawa administracyjnego, a zatem posiadającym wszelkie cechy decyzji administracyjnej.

Orzeczenie to jest aktem wywłaszczeniowym, o czym świadczy chociażby treść art. 10 dekretu, w którym posłużono się sformułowaniem "orzeczenie o wywłaszczeniu". Określenia tego użyto również w treści orzeczenia z dnia 17 listopada 1955 r.

Istotne jest też, że przejęcie nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku o zwrot w niniejszej sprawie, nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a zatem aktu normatywnego stanowiącego bezpośrednio o wywłaszczaniu nieruchomości, poprzedzającego ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94). Oznacza to, że wywłaszczenie tej nieruchomości nastąpiło w oparciu o akt normatywny, który w sposób bezpośredni odnosił się do tej problematyki, a nie akt, który wprawdzie umożliwiał przejęcie nieruchomości na określone cele publiczne, ale nie zawierał norm wywłaszczeniowych w ścisłym tego słowa znaczeniu.

Skoro zatem przejęcie nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. jest równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem nieruchomości, to wniosek o jej zwrot powinien być rozpoznany w ramach regulacji wyrażonej w formule generalnej, zawartej w art. 136 i następnych u.g.n., bowiem przepis ten obejmuje zwrot nieruchomości wywłaszczonych w każdym czasie w oparciu o przepisy wywłaszczeniowe w ścisłym tego słowa znaczeniu, obowiązujące w dacie wywłaszczenia.

Natomiast art. 216 u.g.n. dotyczy tych przypadków przejęcia nieruchomości na cele publiczne, które nastąpiło w innym trybie niż na skutek wydania indywidualnego, władczego aktu administracyjnego. Z woli ustawodawcy nieruchomości te mogą być zwrócone poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom po spełnieniu określonych w ustawie warunków.

Wbrew zatem wykładni organu odwoławczego, okoliczność, że przejecie nieruchomości na podstawie orzeczenia wydanego w oparciu o art. 1, 2, 10, 21 i 27 – 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., nie zostało uwzględnione w katalogu zawartym w art. 216 u.g.n., jest dla rozstrzygnięcia sprawy obojętna.

Innymi słowy, procedurą zwrotu objęte są wszelkie nieruchomości przejęte czy nabyte przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., w warunkach odpowiadających wywłaszczeniu nieruchomości na cel publiczny, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w rozdziale 6 dziale III u.g.n.

Z uwagi na to, iż przejęcie nieruchomości w niniejszej sprawie było równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem nieruchomości, należało rozpatrzyć sprawę w świetle przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., z pominięciem dyspozycji art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n. ( tak też WSA w Lublinie w wyroku z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 786/15).

W sprawie zaistniał jednak inny powód odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości prawidłowo oceniony przez organ II instancji.

Mianowicie art. 229 u.g.n wyłącza istnienie roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. w sytuacji, gdy przed 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Jak prawidłowo ustaliły organy prawo użytkowania wieczystego m.in. do działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr 601 o powierzchni 0,1500 ha położonej w W. oraz własność budynków i urządzeń trwale z gruntem związanych Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w nabyło na skutek wniosku złożonego do Zarządu Gminy w [...] o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków i urządzeń trwale z gruntem związanych dla działek nr 601, 603, 634/1 o łącznej powierzchni 4,4200 ha ujawnionych w KW 40777. Z kolei gmina w [...] nabyła wnioskowaną do zwrotu nieruchomość z dniem 27 maja 1990 r. na mocy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. z 1990 r., poz. 191).

Zarząd Gminy w [...] w dniu 9 sierpnia 1995 r. wydał decyzję stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków i urządzeń trwale z gruntem związanych dla działek nr: 601, 603, 634/1.

W kontekście przesłanek art. 229 u.g.n. a także wytycznych Sądu zawartych w wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 325/10 organy prawidłowo ustaliły, że Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w zostało wykreślone po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 26 stycznia 1999 r. , sygn. akt PP-5, i że w związku z tym brak jest podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W powołanym wyroku Sąd wskazał, że gmina nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. jeżeli nabycie tych praw nastąpiło przed datą wejścia w życie ustawy, a nieruchomość weszła do zasobu nieruchomości tej jednostki. W związku z powyższym za konieczne uznał ustalenie w jakiej dacie Gmina Miasta [...] stała się użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości. Zaznaczył przy tym, że daty tej nie da się ustalić tylko i wyłącznie w oparciu o uchwałę Rady Miejskiej w nr [...] z dnia 5 września 1997 r. w sprawie likwidacji Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w . Uchwała ta nie przesądzała bowiem o tym, kiedy takie przedsiębiorstwo komunalne wyposażone w osobowość prawną zostało zlikwidowane w znaczeniu prawnym, tzn., kiedy osoba prawna zakończyła swój byt. Dopiero ustalenie tej daty pozwoli na ocenę negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n.

Niewątpliwie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w jest osobą trzecią w rozumieniu powołanego przepisu. W dacie wydania decyzji z dnia 9 sierpnia 1995 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków i urządzeń trwale z gruntem związanych dla działek nr: 601, 603, 634/1, niezależnie od przyjęcia czy było przedsiębiorstwem komunalnym w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 i 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) czy też przedsiębiorstwem państwowym w rozumieniu ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych ( Dz.U. z 2002 r., Nr 112, poz. 981 ze zm., aktualnie Dz.U. z 2017 r., poz. 2152 ze zm.) stanowiło osobę prawną. ( por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3013/18).

Z prawidłowych ustaleń organu uchwałą Rady Miejskiej w z dnia [...] września 1997 r. nr [...]postawiono Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w w stan likwidacji. Postanowieniem z dnia 19 listopada 1997 r., sygn. akt [....] Sądu Rejonowego Gospodarczego dokonano wpisu o otwarciu likwidacji do księgi rejestrowej. Zgodnie z pismem Zakładu Komunalnego sp. z o.o. w z dnia 4 sierpnia 2011 r. likwidacja została zakończona w dniu 31 grudnia 1997 r. Wykreślenie spółki z rejestru nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego – Gospodarczego z dnia 26 stycznia 1999 r., sygn.. akt [...].

Nie ulega przy tym wątpliwości, że utrata bytu prawnego przedsiębiorstwa państwowego następowało z chwilą wykreślenia z rejestru. Tak też orzekł Sąd w powoływanym kilkakrotnie wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 325/10, wskazując, że jeżeli dana jednostka została wyposażona w osobowość prawną i została wpisana do stosownego rejestru sądowego, to dopiero prawomocne wykreślenie z tego rejestru skutkuje utratą bytu prawnego przez jednostkę.

Stanowisko takie wynika również jednolitego orzecznictwa Sądu Najwyższego: "W każdym razie zawsze konieczne jest formalne zakończenie bytu prawnego przedsiębiorstwa państwowego, do czego niezbędne jest wykreślenie go z rejestru przedsiębiorstw, a dopiero ten moment oznacza zakończenie postępowania likwidacyjnego". ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1995 r. I PZP 22/95, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2011 r., I CSK 259/10, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r. III CZP 78/08).

Wobec powyższego stwierdzić należy, że sporna nieruchomość została zgodnie z art. 229 u.g.n. oddana w użytkowanie wieczyste Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w przed dniem wejścia w życie u.g.n. i stan ten trwał w dniu wejścia w życie ustawy.

Spełnienie przesłanki ustalonej w rat 229 u.g.n. stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego, co wyklucza dalsze merytoryczne badanie wniosku, zwłaszcza w zakresie, w jakim art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. wiąże możliwość zwrotu nieruchomości z ustaleniem jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. ( patrz wyrok NSA z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2283/16).

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.