Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3386/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1108 par. 1 i 2,  art. 1145
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Piotr Przybysz Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi B. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [..] października 2014r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] września 2014r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia Minister podał, że Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [..] września 2014r. nr [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie w sprawie o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w [...] wsi, gm. [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – do czasu ustalenia kręgu spadkobierców po M. R. , jednocześnie wzywając E. P. oraz M.R. do "wniesienia (...) powództwa do właściwego sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego – ustalenia spadkobierców M.R".

Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli: E. P., M.R i A. B. podnosząc, że niezasadnie odmówiono uznania poświadczenia dziedziczenia po M. R. sporządzonego przez notariusza w [...] w dniu [...] kwietnia 2009r. oraz postanowienia Sądu Okręgowego w [...] o uznaniu na obszarze Polski ww poświadczenia.

Rozpoznając zażalenie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał je za uzasadnione. Minister stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia tłumaczenia przysięgłego z języka [...] protokołu z wniosku o potwierdzenie nabycia spadku (w drodze dziedziczenia ustawowego) po zmarłej w dniu [...] grudnia 2008r. w [...] M. R., sporządzonego przez adw. E. L. notariusza w [...] w dniu [...] kwietnia 2009r. Z dokumentu tego wynika, że "cały znany majątek będący własnością spadkodawczyni stanowią akcje [...], własność nieruchomości położonej w [...], samochód [...] (...)".Ww spadek po M. R. jak wynika z tego dokumentu nabyła w całości zgłaszająca wniosek jedyna spadkobierczyni-jej córka M.R.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] uznał ww poświadczenie za skuteczne na obszarze Polski.

Minister ustalił, że w chwili śmierci M.R była obywatelem [...].

W ocenie Ministra przedłożone dokumenty wystawione przez właściwe organy [...] potwierdzają prawa do spadku po M.R. według prawa obowiązującego w miejscu ich wystawienia ze skutecznością na terenie Polski. Orzeczenie zaś Sądu Okręgowego w [...] uznające skuteczność na terenie Polski poświadczenia sporządzonego przez notariusza w [...] z dnia 16 kwietnia 2009r. jest wystarczającą legitymacją dla spadkobierczyni do udziału w postępowaniu o stwierdzenie, że przedmiotowy majątek nie podpadał pod przepisy o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ odwoławczy zauważył, że w skład spadku po M.R nie wchodzi majątek znajdujący się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, a jedynie roszczenie o stwierdzenie, że majątek ten nie podpadał pod przepisy o przeprowadzeniu reformy rolnej. Roszczenie to nie jest roszczeniem o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, których rozpoznanie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej i o czym stanowi art. 1107 k.p.c. Katalog zaś praw rzeczowych wynika z Księgi drugiej ustawy Kodeks cywilny, a roszczenie w przedmiotowej sprawie nie odnosi się do praw, o jakich stanowią przepisy tej części Kodeksu cywilnego. Konieczność wylegitymowania się przez spadkobierczynię M.R. orzeczeniem sądu powszechnego (jako wyłącznie właściwego) dotyczącego praw rzeczowych do nieruchomości położonych w Polsce zajdzie zdaniem Ministra dopiero z chwilą ewentualnego wydania ostatecznej, pozytywnej dla wnioskodawców decyzji, gdy po ich stronie powstanie roszczenie o wydanie spornej nieruchomości, uprzednio znacjonalizowanej, kiedy będzie przysługiwało im prawo współwłasności nieruchomości. Na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska Minister powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2011r. sygn. akt I OSK 1477/10.

Skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł B. zarzucając mu naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wadliwe uchylenie prawidłowego postanowienia Wojewody [...] z dnia [...]września 2014r.;

2. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 28 k.p.a. w zw. z art. 76 k.p.a., art. 11071 k.p.c. poprzez przyjęcie, że w sprawie niniejszej zbędne było zawieszanie postępowania, bowiem M.O legitymuje się dokumentami uprawniającymi do występowania w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że błędny jest pogląd organu, wedle którego wylegitymowanie się przez M.R. orzeczeniem sądu powszechnego (jako wyłącznie właściwego) będzie ewentualnie konieczne dopiero wówczas, kiedy również po jej stronie powstanie roszczenie o wydanie spornej nieruchomości. Roszczenie windykacyjne bowiem służy właścicielowi przeciwko osobie, która rzeczą faktycznie włada. Tym samym, w świetle art. 222 § 1 k.c., konieczną przesłanką istnienia tego roszczenia jest m.in. status właściciela (współwłaściciela) nieruchomości. Powyższe oznacza zdaniem skarżącego, że wskazywane orzeczenie sądu powszechnego (jako wyłącznie właściwego) do skutecznego wytoczenia powództwa windykacyjnego jest oczywiście zbędne – natomiast konieczny pozostaje status właściciela. W związku z powyższym przesuwanie wymogu legitymowania się właściwym krajowym rozstrzygnięciem dopiero na etap postępowania windykacyjnego, sprzeciwiałoby się wprost regule wynikającej z art. 11071 k.p.c. Ponadto zdaniem skarżącego nieuprawnione jest powoływanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na wyrok NSA z dnia 7 września 2011r. sygn. akt I OSK 1477/10, bowiem orzeczenie to dotyczy innego, nieporównywalnego stanu prawnego, bo kwestii roszczeń administracyjnoprawnych o stwierdzenie nieważności decyzji.

Skarżący podniósł także, że sprawa niniejsza jest w aspekcie materialnoprawnym sprawą cywilną, rozpatrywaną z mocy przepisu szczególnego przez organy administracji publicznej. Ponadto uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ewentualnie ustalenie prawa własności na zasadzie art. 189 k.p.c. są sprawami cywilnymi, które pozostają w obrębie hipotezy art. 11071 k.p.c. i to właśnie na podstawie tych roszczeń były konstruowane poszczególne sprawy dochodzone wprost przed sądami powszechnymi, w których osoby zainteresowane, w okresie przejściowym w związku z nieustabilizowaną linią orzeczniczą odnośnie § 5 rozporządzenia, próbowały dochodzić swoich racji. Zdaniem skarżącego na potrzeby postępowań administracyjnych pod względem materialnym cywilnych i dotyczących praw rzeczowych – prowadzonych na podstawie przepisów szczególnych ( w tym przypadku na zasadzie § 5 rozporządzenia), należy przyjąć tożsame wymogi skutecznego wykazywania uprawnień do występowania w charakterze strony, jak w odniesieniu do udowodnienia legitymacji procesowej czynnej w odpowiednich postępowaniach cywilnych – których przedmiotem pozostają te same roszczenia, dochodzone tylko według odmiennej procedury.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

O oddalenie skargi wniosły również uczestniczki postępowania E.P i M. R. w piśmie z dnia 20 lutego 2015r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...]października 2014r. uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] września 2014r. w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego, z uwagi na brak postanowienia sądu polskiego o stwierdzeniu nabycia spadku po M. R.

Należy wskazać, że art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do jego zawieszenia, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem innego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia określonego zagadnienia przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. A zatem, musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. Dopiero wówczas określone zagadnienie ma charakter prejudycjalny w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przypadku braku takiego związku zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. Wobec tego organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej musi ustalić bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym, przy czym o takiej bezpośredniej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. W orzecznictwie podkreśla się, że owa "bezpośredniość" istnieje wówczas, "gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji nie byłoby możliwe" (uzasadnienie uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 3 czerwca 1996 r., OPK 14/96, ONSA 1997, nr 1 poz. 11; G. Łaszczyca Zawieszenie ogólnego postępowania administracyjnego, Zakamycze 2005, s. 86-112).

Istotą postępowania w niniejszej sprawie jest kwestia oceny zasadności uchylenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowienia Wojewody [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w [...], gm. [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – do czasu ustalenia kręgu spadkobierców po M.R, jednocześnie wzywającego E. P. oraz M.R. do wystąpienia do właściwego sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego – ustalenia spadkobierców M.R.

W ocenie Sądu prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w sprawie niniejszej nie istniały podstawy do zawieszenia postępowania z przyczyn wskazanych przez Wojewodę [...] ponieważ w aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia tłumaczenia przysięgłego z języka hiszpańskiego protokołu z wniosku o potwierdzenie nabycia spadku (w drodze dziedziczenia ustawowego) po zmarłej w dniu [...] grudnia 2008r. w [...], sporządzonego przez adw. E. L. zastępcę notariusza w [...] w dniu [...] kwietnia 2009r. Z dokumentu tego wynika, że "cały znany majątek będący własnością spadkodawczyni stanowią akcje [...], własność nieruchomości położonej w [...], samochód [...], (...)".Ww spadek po M.R, jak wynika z tego dokumentu nabyła w całości zgłaszająca wniosek jedyna spadkobierczyni-jej córka M.R.

Ponadto postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] uznał ww poświadczenie za skuteczne na obszarze Polski.

Słusznie zatem za błędne uznał organ II instancji stanowisko, że strony postępowania należy wezwać do wystąpienia do właściwego sądu o ustalenie spadkobierców M.R

Wskazać należy, że jurysdykcja krajowa w sprawach spadkowych dotyczy spraw spadkowych o jakich stanowi art. 1108 § 1 i § 2 k.p.c., a mianowicie do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe jeżeli spadkobierca w chwili śmierci był obywatelem polskim, lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej albo jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.R. w chwili śmierci nie była obywatelka polską, a [...], jak również majątek spadkowy ani żadna jego część nie znajduje się na terenie Polski, co w konsekwencji oznacza, że w świetle powyższego przepisu sąd polski nie jest uprawniony do stwierdzenia nabycia spadku po niej.

W skład spadku nie wchodzi majątek znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz jedynie roszczenie o stwierdzenie, że majątek nie podpadał pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak zasadnie wskazał Minister roszczenie to, które jest rozpoznawane w przedmiotowej sprawie nie jest roszczeniem o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, których rozpoznanie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej i o czym stanowi art. 11071 k.p.c. Katalog praw rzeczowych wynika z Księgi drugiej ustawy Kodeks Cywilny, a roszczenie rozpoznawane w przedmiotowej sprawie nie odnosi się do praw o jakich stanowią przepisy tej części Kodeksu Cywilnego.

W sytuacji gdy strona twierdzi, że przedłożone przez nią dokumenty sporządzone przez notariusza peruwiańskiego potwierdzają prawa do spadku po M.R według prawa obowiązującego w miejscu ich wystawienia, to ich skuteczność na terenie Polski zachodzi wtedy, gdy podlegają one uznaniu, o czym stanowi art. 1145 k.p.c. Ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego (w niniejszej sprawie poświadczenie dziedziczenia) podlega uznaniu następuje w postępowaniu przed właściwym sądem okręgowym, a z wnioskiem o ustalenie może wystąpić do sądu każdy, kto ma w tym interes prawny, co wynika z treści art. 1148 § 1 k.p.c. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r. uznał poświadczenie praw do spadku po M. R. sporządzone przez notariusza w [...] według prawa obowiązującego w miejscu jego sporządzenia za skuteczne na obszarze Polski.

Sąd podziela pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2011r. sygn. akt I OSK 1477/10, a powołany przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że na obecnym etapie postępowania uzyskanie orzeczenia o stwierdzeniu praw do spadku po M.R nie jest konieczne, ponieważ w skład spadku nie wchodzi na terenie Polski żadna nieruchomość i wystarczającą legitymacją dla spadkobiercy do udziału w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Sądu Okręgowego w [...] uznające za skuteczne na obszarze Polski poświadczenie dziedziczenia sporządzone przez notariusza w [...]. Wbrew stanowisku skarżącego uprawnione jest powoływanie się przez organ na ww wyrok, ponieważ problem natury prawnej jaki wyłonił się na tle stanu faktycznego sprawy stanowiącej przedmiot rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego jest taki sam jak w niniejszej sprawie. Fakt, ze tamto postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych nie ma znaczenia na gruncie niniejszej sprawy, ponieważ skutek ewentualnego stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych czy stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej będzie taki sam. Okaże się bowiem, że Skarb Państwa w sposób bezprawny stał się ich właścicielem i dopiero wówczas spadkobierca M.R będzie musiał wylegitymować się orzeczeniem sądu krajowego uprawniającego go do wystąpienia z ewentualnymi roszczeniami związanymi z własnością nieruchomości położonej na terenie Polski.

Podkreślić należy, że celem postępowania administracyjnego toczącego się przed Wojewodą [...] nie jest bowiem zwrot przejętej w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości, lecz wyłącznie stwierdzenie, że nie podpadała ona pod jego działanie. Nałożenie na strony obowiązku legitymowania się orzeczeniem polskiego sądu powszechnego (jako wyłącznie właściwego) dotyczącego praw rzeczowych do nieruchomości położonych w Polsce jest na obecnym etapie postępowania warunkiem niemożliwym do spełniania, ponieważ sam fakt przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej sprawia, iż nie mogła ona wejść w skład masy spadkowej po M.R. Tak więc M.O nie mogła nabyć w drodze dziedziczenia prawa własności przejętej nieruchomości.

Z tych wszystkich względów zarzuty skargi i wywody zawarte w jej uzasadnieniu nie mogły spotkać się z aprobatą Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.