Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 701/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 31
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 grudnia 2016r., sygn. akt IV SA/Wr 263/16 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie sprostowania błędu w decyzji dotyczącej świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 263/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi E.D. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...]oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej sprostowania błędu w decyzji wydanej w sprawie świadczeń rodzinnych i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie administracyjne wszczęte zostało wnioskiem E.D. o wypłatę dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem: D.D. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, za okres od [...] listopada 2013 r. do [...]października 2014 r.. Jako podstawę prawną żądania wnioskodawczyni powołała art. 31 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. 2015, poz.114 ze zm.), dalej powoływaną jako u.ś.r. wywodząc, że organ wydający uprzednio decyzję odmowną w tej sprawie naruszył prawo materialne przyjmując, że urodzenie więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu uprawnia wyłącznie do jednego dodatku do zasiłku rodzinnego.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...]na podstawie art. 10 i 31 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych Wójt Gminy M. orzekł o odmowie sprostowania błędu w decyzji tego organu z dnia [...]października 2013 r., nr [...]w części dotyczącej odmowy dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem: D.D.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- w dniu [...]września 2013 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko: D.D., a w tym do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego,

- decyzją z dnia [...]października 2013 r., nr [...]przyznano prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko D.D., na okres od [...] listopada 2013 r. do [...]października 2014 r.,

- decyzją z dnia [...].10.2013 r., nr [...]odmówiono stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na drugie dziecko D.D. ,

- Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...]listopada 2013r., nr [...]utrzymało w mocy powyższą decyzję odmawiającą przyznania stronie prawa do drugiego dodatku na drugie dziecko ,

- Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 45/14 oddalił skargę na powyższą decyzję SKO we Wrocławiu.

Zdaniem organu I instancji z brzmienia przepisu art. 10 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że wysokość dodatku nie jest uzależniona od liczby dzieci, nad którymi sprawowana jest opieka w okresie korzystania z urlopu wychowawczego ani od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu, oraz, że okoliczności te mają wyłącznie wpływ na ewentualny okres przysługiwania prawa do dodatku, wydłużając go o 12 miesięcy. Organ przyznał, że zna uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., I OPS 15/13, zgodnie z którą dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci. Uchwała ta ujednolica praktyki stosowania przepisów prawa w orzecznictwie sądowym i odwoławczym, natomiast organy I instancji muszą stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 10 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.). Nie ma jednak zapisu w art. 10 u.ś.r., aby przyznać więcej niż jeden dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Ustawodawca w sposób jednoznaczny i kategoryczny ustala kwotę przysługującego świadczenia, zaś organ nie ma żadnych uprawnień do określenia jej w innej wysokości i nie może w żaden sposób uzależnić jej od liczby dzieci wychowywanych przez osobę uprawnioną do jego uzyskania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu po rozpoznaniu odwołania E.D. decyzją z dnia [...]kwietnia 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Według organu odwoławczego przepis art. 31 u.ś.r. nie stanowi podstawy prawnej usuwania z obrotu prawnego nielegalnej lub niezasadnej decyzji odmownej, a warunkiem wstępnym podjęcia wypłaty świadczeń rodzinnych za okres wsteczny jest wznowienie przez organ właściwy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - postępowania zakończonego wydaniem wadliwej decyzji ostatecznej o odmowie przyznania prawa do świadczeń albo o przyznaniu świadczenia w zaniżonej wysokości oraz wydanie w tym postępowaniu nowej decyzji przyznającej prawo do świadczenia lub określające wyższą wysokość świadczenia. Nowa decyzja stanowi wówczas podstawę prawną wypłaty świadczenia zgodnie z art. 31 u.ś.r.

Organ II instancji stwierdził, że przepis art. 31 u.ś.r. stanowi podstawę prawną do wydania decyzji w przedmiocie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych, lecz decyzja taka jest jednak wydawana wyłącznie z urzędu. Ustawodawca przesądził w sposób niebudzący wątpliwości, że postępowanie administracyjne w sprawie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych jest oparte na zasadzie oficjalności. Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie administracyjne, zakończone w pierwszej instancji decyzją odmawiającą sprostowania błędu decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych, zostało zainicjowane wnioskiem strony, co było - z punktu widzenia treści art. 31 u.ś.r. - niedopuszczalne. Według Kolegium powyższe ustalenie przesądza o konieczności zastosowania w tym przypadku przez organ art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Jednocześnie organ II instancji stwierdził, że możliwość wszczęcia - z inicjatywy strony - postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych wyklucza też funkcjonujący w obrocie prawnym prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 maja 2014 r. sygn. IV SA/Wr 45/14. W ocenie Kolegium prawomocność wyroku sądowego wyłącza możliwość uruchomienia postępowania kontrolnego w stosunku do decyzji legitymującej się prawomocnością (na mocy uzasadniającego taką kwalifikację orzeczenia sądowego). Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje organów administracji w zakresie odmowy przyznania stronie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad D.D. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego zostały skontrolowane przez Sąd, który nie stwierdził, aby akty te były niezgodne z prawem.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie uchylenie decyzji obu organów administracji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia przepisów :

- art. 31 w związku z art. 8 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 u. ś.r. poprzez nie sprostowanie błędu i nieprzyznanie skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem za okres od [...] listopada 2013r. do [...]października 2014 r na D.D.,

- art. 8 k.p.a. poprzez rażące naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji oraz świadomości i kultury prawnej obywateli poprzez błędną wykładnię , a także naruszenie zasady równości obywatela wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji RP),

- art. 3 ust 1 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez pozbawienie środków D.D., które mu przysługują z mocy prawa,

- art. 71 ust. 1 i ust 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie obowiązku szczególnej pomocy ze strony władz publicznych na rzecz rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnej .

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że po wydaniu uchwały NSA z dnia 26 czerwca 2014r., sygn. I OPS 15/13 ukształtowało się orzecznictwo sądowo -administracyjne uznające, iż przepis art. 31 u.ś.r. stanowi samodzielną podstawę sprostowania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń rodzinnych, w sytuacji, w której odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości - dokonane w prostowanej decyzji - były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych. Sprostowanie to nie ma zatem charakteru porządkowego (jak to ma miejsce w wypadku ujawnienia w decyzji błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek), lecz stanowi szczególny tryb merytorycznej modyfikacji wydanego orzeczenia. Jest to tryb swoisty dla decyzji wydawanych w sprawach świadczeń rodzinnych, przy czym ustawodawca nie ogranicza możliwości zastosowania tego trybu do decyzji nieostatecznych czy ostatecznych, ani nie wskazuje, by uprzednie wyczerpanie toku instancji stanowiło przesłankę zastosowania tego przepisu.

Skarżąca wywodziła, że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. w decyzji z dnia [...] października 2013 r. dokonał wykładni art. 10 ust. 1 u.ś.r. w sposób nieprawidłowy, dopuszczając się błędu będącego "wynikiem oceny dokonywanej w związku ze zmianą linii orzecznictwa organu i odmiennego niż poprzednio kierunku wykładni przepisu". W ocenie skarżącej nie ma racji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdzając, że przytoczona wyżej uchwała w żaden sposób nie może stanowić podstawy do sprostowania pierwotnej decyzji organu pierwszej instancji. Przeciwnie w związku z wydaniem wspomnianej uchwały ziściły się wszystkie przesłanki zastosowania art. 31 u.ś.r. Została bowiem wydana decyzja w przedmiocie świadczenia rodzinnego, a wysokość tego świadczenia została ustalona w zaniżonej wysokości na skutek błędnej interpretacji adekwatnych przepisów. Jako błąd traktować należy nieprzyznanie świadczenia na skutek niewłaściwej interpretacji normy prawnej, potwierdzonej następnie zmianą linii orzeczniczej, co w niniejszej sprawie miało miejsce na skutek opisanej powyżej uchwały abstrakcyjnej NSA. W takiej sytuacji, organ zobowiązany był zastosować przepis art. 31 u.ś.r.

Według skarżącej błędne jest stanowisko SKO we Wrocławiu, wedle którego decyzja w przedmiocie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych jest wydawana wyłącznie z urzędu. Nie ma znaczenia że postępowanie administracyjne, zakończone w pierwszej instancji decyzją odmawiającą sprostowania błędu decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych, zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej. Skarżąca ponownie podniosła, że ustawodawca nie ogranicza możliwości zastosowania tego trybu do decyzji nieostatecznych czy ostatecznych, ani nie wskazuje, aby uprzednie wyczerpanie toku instancji stanowiło przesłankę zastosowania tego przepisu. Instytucja "poprawienia błędu" nie jest znana w innych ustawach i jest przejawem wagi jaką przykłada państwo do wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji życiowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje organów obu instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że spór w badanej sprawie nie dotyczy faktów, bo te są nie sporne. Sąd wskazał, że osią sporu w analizowanej sprawie jest wykładnia przepisu art. 31 u.ś.r. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ II instancji, postępowanie administracyjne w sprawie sprostowania na podstawie art. 31 u.ś.r. błędu w decyzji w przedmiocie świadczenia rodzinnego nie jest oparte wyłącznie na zasadzie oficjalności. Podmiotami uprawnionymi do zawiadomienia o popełnieniu błędu i tym samym wszczęcia postępowania w sprawie dokonania sprostowania decyzji na podstawie art. 31 u.ś.r. są osoby wymienione w art. 23 ust.1 u.ś.r., będące adresatami dotychczasowej decyzji w przedmiocie świadczenia rodzinnego. Stwierdzenie powyższego oznacza, że organ orzekający w sprawie dokonał błędnej wykładni przepisu art. 31 u.ś.r., przyjmując niedopuszczalność zainicjowania przez skarżącą postępowania w tym przedmiocie, w konsekwencji bezzasadnie umarzając postępowanie w tym zakresie.

Nie ma również racji organ, kiedy wywodzi, że możliwość wszczęcia z inicjatywy skarżącej postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych, wyklucza znajdujący się w obrocie prawnym prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 maja 2014 r., sygn. IV SA/Wr 45/14. Takie stanowisko z uwagi na szczególną regulację przewidzianą w art. 31 u.ś.r. nie ma uzasadnienia normatywnego. Sprostowanie, o którym mowa w art. 31 u.ś.r. jest szczególnym trybem merytorycznej modyfikacji decyzji wydawanej w sprawie świadczeń rodzinnych. Zgodzić się należy ze skarżącą ,że ustawodawca nie ogranicza tego trybu tylko do decyzji ostatecznych, czy też wyłącznie do tych, które nie przeszły kontroli instancyjnej lub sądowo-administracyjnej.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przepis art. 31 u.ś.r. jest regulacją szczególną i stanowi podstawę do wszczęcia trybu merytorycznej weryfikacji decyzji w sytuacji, w której odmowa przyznania świadczenia rodzinnego ( lub ustalenia jego wysokości) była wynikiem błędu podmiotu realizującego zadania z zakresu świadczeń rodzinnych. Sprostowanie błędu w trybie art. 31 u.ś.r. polega na ustaleniu w drodze decyzji prawa do danego świadczenia rodzinnego ( lub w określonej wysokości tego świadczenia), ze wskazaniem dotychczasowej decyzji zawierającej błąd. W ocenie Sądu w realiach kontrolowanej sprawy zastosowanie przepisu art.31 u.ś.r., z uwagi na oczywisty charakter błędu oraz oczekiwaną zmianę na korzyść osoby uprawnionej, stanowi najszybszy tryb modyfikacji dotychczasowej decyzji. Rację ma bowiem skarżąca, kiedy wywodzi, że uchwała NSA z dnia 8 października 2015r. sygn. I OSK 1216/14 może stanowić podstawę do sprostowania decyzji organu , który dokonał wykładni art.10 ust.1 u.ś.r. w sposób nieprawidłowy, dopuszczając się błędu będącego wynikiem odmiennej niż poprzednio wykładni tego przepisu.

Sąd I instancji wskazał, że ogólna moc wiążąca uchwał NSA rozciąga się również na orzecznictwo organów administracji publicznej, które jest przedmiotem kontroli sądowo-administracyjnej. W takiej sytuacji nie może ostać się w obrocie prawnym decyzja administracyjna, w której zastosowano (zinterpretowano) normę prawną w sposób sprzeczny z jej wykładnią dokonaną w uchwale NSA.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego - art. 31 u.ś.r. przez błędną jego wykładnię sprowadzającą się do konstatacji, że dopuszczalnym jest wydanie na podstawie tego przepisu - po rozpatrzeniu wniosku E.D. z dnia [...]grudnia 2015 r. - decyzji o sprostowaniu błędu w decyzji z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w sprawie świadczeń rodzinnych, mimo że:

- Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, prawomocnym wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r. (IV SA/Wr 45/14), oddalił skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] października 2013r. ([...]),

- postępowanie administracyjne w sprawie sprostowania błędu w decyzji w przedmiocie świadczenia rodzinnego jest wszczynane jedynie z urzędu;

- ujednolicenie wykładni przepisów prawa zapoczątkowane uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., I OPS 15/13, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzje wydane wcześniej, stosownie do niezaakceptowanej w tej uchwale wykładni przepisów prawa materialnego, obarczone są błędem, o którym mowa w art. 31 ustawy.

W uzasadnieniu wskazano, że możliwość wszczęcia z inicjatywy E.D. - postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu w decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych wyklucza funkcjonujący w obrocie prawnym - prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 maja 2014 r. (IV SA/Wr 45/14), oddalający skargę na decyzję o odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem – D.D. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dalej wskazano, że decyzja w przedmiocie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych jest wydawana wyłącznie z urzędu, o czym expressis verbis rozstrzyga art. 31 u.ś.r. Ustawodawca przesądził zatem w sposób niebudzący wątpliwości, że postępowanie administracyjne w sprawie sprostowania błędu w decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych jest oparte na zasadzie oficjalności. Zwrot "z urzędu" jednoznacznie odnosi się do decyzji wydawanej na podstawie art. 31, przesądzając o sposobie zainicjowania postępowania w tej kwestii.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona, gdyż zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Spornym zagadnieniem w sprawie była w istocie wyłącznie interpretacja powołanego w podstawie kasacyjnej art. 31 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz. U. 2015, poz.114 ze zm.), dalej powoływanego jako u.ś.r. Przepis ten stanowi, że "Jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu."

Na wstępie już należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zawarty w wyrokach z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2592/16 oraz z dnia 28 czerwca 2017r., sygn. akt I OSK 2523/15 co do tego, że art. 31 u.ś.r. nie może stanowić samodzielnej podstawy wydania decyzji prostującej błąd w decyzji ustalającej świadczenia rodzinne.

Znaczenie tego przepisu ogranicza się bowiem do wprowadzenia terminu wypłaty świadczenia w prawidłowej wysokości, o ile decyzja dotychczasowa zostanie wzruszona w nadzwyczajnym trybie wynikającym z przepisów k.p.a. np. zmiany decyzji lub wznowienia postępowania. Istota tego przepisu polega na określeniu granicy czasu, do jakiej można wypłacić stronie świadczenie w przypadku, gdy konieczna jest jego wsteczna nadpłata z powodu błędnie wydanej decyzji. Na jego podstawie - wsteczna wypłata świadczeń rodzinnych ograniczona jest okresem trzech lat, którego początek rozpoczyna się określonymi w przepisie zdarzeniami. Do zdarzeń tych należą, zawiadomienie o popełnieniu błędu oraz wydana z urzędu nowa decyzja przyznająca prawo do świadczenia lub określająca wyższą wysokość świadczenia. Jednak decyzja taka wydana być musi we właściwym trybie, znanym prawu materialnemu (ustawie o świadczeniach rodzinnych) albo procedurze administracyjnej.

Art. 31 u.ś.r. nie reguluje szczególnego trybu postępowania, zatem koniecznym jest związanie go z trybami postępowania przewidzianymi w k.p.a. mającymi na celu wyeliminowanie z obrotu decyzji administracyjnych wydanych z naruszeniem prawa. Omawiany przepis nie może być traktowany jako instytucja nadzwyczajna, oderwana od istniejącego systemu prawa procesowego. Nie znajduje też Naczelny Sąd Administracyjny podstaw do uznania za zasadny poglądu, by późniejsza zmiana interpretacji prawa dokonana w drodze uchwały tego sądu miała oddziaływać na treść wcześniejszej, ostatecznej i prawomocnej decyzji. Pogląd ten jest sprzeczny z obowiązującą regulacją systemową, a nie ma oparcia w brzmieniu tego przepisu. Podzielenie tej koncepcji wprowadziłoby niepożądaną niepewność prawa i stanowiłoby wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych. Gdyby intencją ustawodawcy było rozciągnięcie skutków uchwał NSA na wcześniejsze akty stosowania prawa, to z pewnością w ustawach procesowych znalazłaby się stosowna regulacja. Zatem zgodzić się należy częściowo z argumentacją przedstawioną w motywach skargi kasacyjnej w tym zakresie. Stanowisko to znajduje dodatkowe wsparcie w treści art. 32 ust. 1 i 2 u.ś.r., dopuszczającej modyfikacje ostatecznych decyzji w tej materii w ściśle określonych sytuacjach i odsyłającej w sprawach nieuregulowanych w ustawie do przepisów k.p.a.

W konsekwencji uznać należało, że zmiana prawomocnej decyzji na skutek wniosku o jej sprostowanie mogła nastąpić wyłącznie w jednym z nadzwyczajnych trybów kodeksowych, tj. w trybie wznowienia postępowania, zmiany decyzji, na mocy której strona nabyła prawo lub stwierdzenia nieważności.

Art. 9 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W tej sytuacji, obowiązkiem organu, wynikającym z powyższego przepisu było pouczenie strony o określonych wyżej możliwościach procesowych i procedowanie zgodnie z kierunkiem żądania, które strona korzystając z udzielonego jej pouczenia mogłaby należycie sformułować. Jak wynika z akt administracyjnych organ zaniedbał obciążającego go w tym zakresie obowiązku. Przedwczesne było zatem rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania wszczętego wskutek wniosku skarżącej, zmierzającego do podważenia skutków decyzji odmawiającej jej przyznania prawa do świadczenia. Z tego też powodu, a nie z przyczyny wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, uznać należało, że decyzje organów obu instancji zasługiwały na uchylenie.

Rzeczą organu będzie pouczenie skarżącej o możliwych trybach rozpatrzenia jej żądania i dalsze procedowanie w zależności od treści sprecyzowanego żądania.

Stwierdzając zatem, że zaskarżony wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.