Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 685/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 160 par. 1,  art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2010 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie o przyznanie odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny.

Decyzją Naczelnika Dzielnicy L. nr [...] z dnia [...] marca 1975 r. wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiąca własność W. W., położona w L. przy [...] o pow. [...] m², oznaczona na mapie nr [...] jako działka nr [...], uregulowana w księdze wieczystej [...] - za odszkodowaniem w wysokości [...] zł.

Od decyzji tej odwołał się W. W. żądając podwyższenia odszkodowania bądź przydzielenia działki zamiennej.

Odwołanie nie zostało uwzględnione i decyzją Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia [...] czerwca 1975 r. zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. Następnie w dniu 17 marca 1981r. W. W. złożył skargę do Ministerstwa Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska - kwestionując zasadność wywłaszczenia oraz wysokość ustalonego odszkodowania.

Po rozpatrzeniu skargi w trybie nadzoru, decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1981r. stwierdzona została nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 1975r. nr [...].

Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji - zaistniała konieczność ponownego rozpatrzenia zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta L. decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 1982 r. zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej wywłaszczenia utrzymał w mocy, zaś w części dotyczącej odszkodowania uchylił i określił wartość nieruchomości na kwotę [...] zł - od której odliczył należności Skarbu Państwa w kwocie [...] zł oraz ustalił i przyznał odszkodowanie wywłaszczoną nieruchomość w wysokości [...] zł.

Jak wynika z pisma nr [...] z dnia [...] maja 1978 r. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Spraw Lokalowych odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość - za grunt i składniki budowlane w kwocie [...] zł zostało przekazane w czerwcu 1975 r. na konto W. W., zaś kwotę [...] zł za naniesienia roślinne nadano przekazem pocztowym na adres domowy.

Prawa do spadku po W. W. nabył M. G. - na podstawie postanowienia sądu sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 1984 r. o stwierdzeniu nabycia praw do spadku na podstawie testamentu.

W toku postępowania o zwrot nieruchomości - na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 25 września 1992 r. – M. G. oświadczył do protokółu, iż odszkodowanie ustalone decyzjami z 1975 r. oraz z 1982 r. podjęte zostało z konta w 1984 r. - po śmierci W. W.

W dniu 23 listopada 2001r. M. G. wystąpił do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1982r.

Po rozpoznaniu tego wniosku Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji Prezydenta Miasta L..

Następnie na wniosek M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] uchylił swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2003r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r. w części dotyczącej odszkodowania i w tej części stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] kwietnia 1982 r. - natomiast w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r.

Pismem z dnia 7 lipca 2003 r. (data prezentaty) M. G. wystąpił z wnioskiem - na podstawie art. 160 § 1 kpa - o przyznanie mu rzeczywistego odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania - z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania - decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r. nr [...]. Na żądanie organu sprecyzował wysokość odszkodowania na kwotę [...] zł wynikającą z elaboratów szacunkowych z czerwca 1981 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] odmówił M. G. przyznania odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania decyzji przez Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r. nr [...] z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania.

Prezes stwierdził, że na podstawie art. 160 § 1 kpa stronie, która poniosła rzeczywistą szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba, że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Dodał, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania i udowodnienia poniesienia rzeczywistej szkody. Ponieważ M. G. nie przedstawił dowodów (dokumentów lub aktualnej opinii biegłego), które wskazywałyby wysokość poniesionej szkody i wysokość odszkodowania, zaś w świetle art. 6 kc organ administracji nie jest władny do samodzielnego dowodzenia tych okoliczności – dlatego też oddalił jego żądanie przyznania odszkodowania z art. 160 § 1 kpa.

Ponieważ została stwierdzona nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r. w części dotyczącej odszkodowania, dlatego też należało ponownie ustalić jego wysokość.

W decyzji z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Prezydent Miasta L. orzekł o ustaleniu odszkodowania w kwocie [...] zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w L. przy [...] o pow. [...] m², oznaczonej na mapie nr [...] jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], stanowiącej własność W. W. oraz o przyznaniu powyższej kwoty na rzecz M. G.

Powyższa decyzja stała się ostateczna w dniu [...] października 2006 r., zaś w dniu [...] listopada 2006 r. na konto M. G. dokonano wpłaty kwoty [...] zł obejmującej odszkodowanie wraz z odsetkami ustawowymi obliczonymi na dzień [...] listopada 2006 r.

W dniu 9 listopada 2006 r. Sąd Apelacyjny w L. I Wydział Cywilny, po rozpoznaniu sprawy z powództwa M. G. przeciwko Skarbowi Państwa Prezydentowi Miasta L. o zapłatę kwoty [...] zł (stanowiącej ustawowe odsetki od odszkodowania, przyznanego mu decyzją administracyjną Prezydenta Miasta L. z dnia [...] grudnia 2004 r.) na skutek zażalenia powoda od postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] sierpnia 2006 r. sygn. akt [...] (o odrzuceniu pozwu) oddalił zażalenie.

Następnie w dniu 22 lipca 2008 r. do Prezydenta Miasta L. wpłynął wniosek M. G. w sprawie wypłacenia mu kwoty pieniężnej w wysokości [...] zł - stanowiącej ustawowe odsetki od odszkodowania przyznanego decyzją administracyjną Prezydenta Miasta L. z dnia [...] grudnia 2004 r. - za wywłaszczoną nieruchomość położoną przy [...] w L.

Zaś przy piśmie z dnia 28 sierpnia 2008 r. M. G, stwierdził, że: "w załączeniu przekazuje kopie wyliczonych ustawowych odsetek, od przyznanego odszkodowania decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] grudnia 2004 roku". Wyjaśnił również, że kwota [...] zł stanowi odsetki od kwoty [...] zł za okres od dnia [...] czerwca 1975 r. do dnia [...] kwietnia 2006 r. Jednocześnie w powyższym piśmie wnioskodawca wskazał, iż: "wyliczoną kwotę traktuję jako formę zadośćuczynienia, z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania decyzji z 1975 r. o wywłaszczeniu zabytkowej nieruchomości położonej w L. przy [...] "

Pismem z dnia 16 września 2008 r. Prezydent Miasta L. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wezwał M. G. do jednoznacznego sprecyzowania swojego wniosku.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 29 września 2008 r. wnioskodawca wskazał, iż: "moje roszczenia finansowe dotyczą wyłącznie wypłaty odsetek ustawowych od przyznanego mi odszkodowania decyzją Prezydenta Miasta L. Nr [...] z dnia [...].09.2006 roku". Dodał, że kwota wypłaconego odszkodowania wyniosła [...] zł, lecz od tej kwoty nie zastały obliczone odsetki ustawowe za okres 31 lat.

Natomiast w piśmie z dnia 30 października 2008 r. zatytułowanym "sprostowanie" M. G. uściślił, że jego wystąpienia nie dotyczą cyt. wypłaty odsetek od kwoty [...] zł ustalonej decyzją Prezydenta Miasta L. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...] września 2006 r., wypłaconej na jego rzecz z tytułu wywłaszczeniu nieruchomości położonej w L. przy [...], lecz wyłącznie cyt. "przyznania odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...].04.1982 r. Nr [...] zmieniającej decyzję Naczelnika Dzielnicy L. z dnia [...].03.1975 r. Nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w L. przy [...] ".

Biorąc pod uwagę treść ostatecznie sprecyzowanego przez M. G. wniosku, Prezydent Miasta L. przekazał go do rozpatrzenia według właściwości Ministrowi Infrastruktury - jako wniosek o przyznanie odszkodowania w trybie art. 160 § 1 kpa.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie.

Minister stwierdził, że zgodnie z art. 160 § 1 kpa stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art.156 § 1 kpa albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie.

Natomiast przepis art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, uchylił art. 160 kpa z dniem 1 września 2004 r. Jednakże zgodnie z art. 5 ww. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem 1 września 2004 r. stosuje się m.in. przepis art. 160 kpa w brzmieniu dotychczasowym. Zatem przepis art. 160 § 1 kpa ma zastosowanie w niniejszej sprawie.

Jednakże Minister wskazał, że analogiczny wniosek M. G. o ustalenie odszkodowania w trybie art. 160 kpa został już rozpatrzony - bowiem decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił przyznania odszkodowania wskazując, iż wnioskodawca wskazując żądaną kwotę odszkodowania nie przedstawił dowodów, które wskazywałyby na wysokość poniesionej szkody i wysokość odszkodowania.

W związku z tym zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Zatem, mając na uwadze, że w sprawie została wydana już decyzja rozstrzygająca sprawę żądanego odszkodowania, organ administracji zobowiązany jest umorzyć postępowanie. Wydanie nowego rozstrzygnięcia w sprawie spowodowałoby bowiem, iż nowa decyzja zostałaby obarczona wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt. 3 kpa.

Dodatkowo Minister wskazał, że jeżeli M. G. nie zgadzał się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r. o odmowie przyznania odszkodowania - to służyło jej prawo do wniesienia powództwa do sądu powszechnego, o czym został prawidłowo pouczony i z którego to prawa nie skorzystał.

Następnie pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. (data prezentaty) M. G. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. Podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko - oparte na art. 160 § 1 kpa - wnosząc o przyznanie mu odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r. nr [...].

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie o przyznanie odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Minister podtrzymał swoje stanowisko, że w niniejszej sprawie przepis art. 160 § 1 kpa ma zastosowanie.

Jednakże wskazał, że w przedmiotowej sprawie M. G. występował już z wnioskiem o ustalenie w trybie art. 160 kpa odszkodowania - który to wniosek został rozpatrzony odmownie decyzją z dnia [...] września 2003 r.

W związku z powyższym, ponowne orzekanie w tej samej sprawie jest niedopuszczalne. Nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie, bowiem rozstrzygnięcie sprawy załatwionej wcześniej inną decyzją ostateczną byłoby obarczone wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Przepis ten spełnia rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 kpa - rozciągając tę gwarancję na samą decyzję oraz na sprawę, którą ona załatwia. Jest to konstrukcja przyjmowana we wszystkich procedurach, polegająca na ochronie powagi rzeczy osądzonej (res iudicata).

A zatem w sytuacji gdy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca w sposób ostateczny sprawę odszkodowania, to kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe i wobec tego musi skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. G. żądając: "uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia zgodnie z petitum jego wniosku".

Dodał, że nie wnosił o zasądzenie odszkodowania, ale o zasądzenie na jego rzecz odsetek za okres czasu od powzięcia decyzji o wywłaszczeniu do wypłaty odszkodowania. Meritum sprawy była bowiem kwestia zasadności roszczenia w przedmiocie odsetek, nie zaś należności głównej.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 r. umarzającą postępowanie w sprawie o przyznanie odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd w całości podzielił stanowisko i argumentację organów orzekających w sprawie odnośnie tego, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło przyznania odszkodowania w trybie art. 160 § 1 kpa – z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r. nr [...] zmieniającej decyzję Naczelnika Dzielnicy L. z [...] marca 1975 r. Nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w L. przy [...] – i jako zupełnie bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu.

Taka treść żądania M. G. wynika ewidentnie z jego pisma z dnia 30 października 2008 r. zatytułowanego "sprostowanie", które to pismo było jego odpowiedzią na pismo Prezydenta Miasta L. z dnia 16 września 2008 r. wzywające go do jednoznacznego sprecyzowania swojego wniosku.

W całym postępowaniu skarżący domagał się przyznania mu odszkodowania w trybie art. 160 § 1 kpa, wyliczając jego kwotę w wysokości odsetek ustawowych od kwoty wypłaconego mu w 2006 r. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - za okres 31 lat wstecz tj. za okres od 1975 roku (wywłaszczenie nieruchomości) do roku 2006 (wypłata odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość).

Taki wniosek skarżącego - żądający (na podstawie art. 160 § 1 kpa), przyznania mu rzeczywistego odszkodowania z tytułu szkody poniesionej na wskutek wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej przyznanego odszkodowania - został już rozpoznany i została wydana decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r. odmawiająca M. G. przyznania odszkodowania z tytułu szkody poniesionej wskutek wydania z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej odszkodowania decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1982 r.

Wobec powyższego drugi wniosek o przyznania odszkodowania nie może być skutecznie rozpoznany. Wniosek ten stanowi w istocie żądanie ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy i wydania kolejnej merytorycznej decyzji w sprawie, w której decyzja została już wydana. Decyzja taka byłaby nieważna - naruszałaby zasadę ochrony powagi rzeczy osądzonej (res iudicata).

W związku z tym organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że konieczne jest umorzenie - na mocy art.105 § 1 kpa - przedmiotowego postępowania w sprawie przyznania odszkodowania z art. 160 § 1kpa.

Takie stanowisko potwierdza również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w myśl którego, za bezprzedmiotowe uważa się postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2003 r. II SA 428/01).

Konkludując, stwierdzić należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy oraz uzasadniły przekonująco swoje decyzje.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.