Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 929/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 2 , art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art. 282 par. 1, art. 286 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Wasilewska (spr.), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA (del.) Bartosz Wojciechowski, Protokolant Marek Wojtasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2012/12 w sprawie ze skargi M. I. Sp. z o. o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 8 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od M. I. Sp. z o. o. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Finansów kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2012/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez M. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwaną dalej w skrócie "Spółką" bądź "stroną skarżącą") interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 8 marca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

Stan sprawy przedstawiony przez Sąd I instancji

Strona skarżąca we wniosku o udzielenie interpretacji wskazała, że jej wspólnik rozważa i prawdopodobnie podejmie decyzję o rozwiązaniu i likwidacji Spółki. W związku z tym cały majątek Spółki zostanie przekazany wspólnikowi, który w oparciu o otrzymane składniki będzie kontynuował działalność prowadzoną przez Spółkę.

W związku z tym Spółka zapytała: czy przekazanie wspólnikowi całości majątku w związku z likwidacją Spółki będzie podlegało opodatkowaniu VAT?

Zdaniem Spółki, na ww. pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej, gdyż ustawodawca nie przewidział opodatkowania VAT przekazania przez spółkę kapitałową majątku w ramach procesu likwidacyjnego - ani na zasadach ogólnych, ani też w oparciu o przepisy dotyczące likwidacji spółek. Spółka wydając majątek wspólnikowi, w toku postępowania likwidacyjnego, nie osiągnie też żadnego przysporzenia majątkowego, w konsekwencji, nie można uznać, że Spółka otrzyma jakiekolwiek wynagrodzenie. Sprawia to, że wydanie majątku w ramach likwidacji nie stanowi odpłatnej dostawy towarów (odpłatnego świadczenia usług). Wydanie takie nie podlega również opodatkowaniu jako nieodpłatne przekazanie towarów - art. 7 ust 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej zwana: "U.p.t.u.") na równi z odpłatną dostawą.

Spółka zauważyła ponadto, że jeżeli wydanie majątku w ramach likwidacji mieściłoby się w definicji wydania towarów/świadczenia usług bądź nieodpłatnego przekazania towarów, zbędny byłby Rozdział 4 ustawy o podatku od towarów i usług, który odnosi się do likwidacji jednoosobowej działalności gospodarczej i spółek osobowych. Spółka podniosła też, że powyższe ma potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 59/08. Ponadto wskazała, że przekazanie wspólnikowi majątku będzie równoznaczne w skutkach podatkowych ze zbyciem przedsiębiorstwa.

Minister Finansów w wydanej interpretacji indywidualnej uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Zdaniem organu jeśli w toku postępowania likwidacyjnego doszłoby do przekazania na rzecz wspólnika majątku Spółki niestanowiącego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ k.c., miałaby miejsce prawna zmiana właściciela majątku, a Spółka dokonałyby na rzecz wspólnika dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 2 U.p.t.u. Przekazanie w toku postępowania likwidacyjnego majątku likwidowanej Spółki pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, wspólnikowi - jeżeli Spółce przysługiwało przy jego nabyciu prawo do obniżenia VAT należnego o VAT naliczony (w całości lub części) - stanowiłoby odpłatną dostawę towarów, podlegającą opodatkowaniu VAT. W sytuacji zaś, gdyby likwidowana Spółka takiego prawa nie posiadała, przekazanie pozostałego majątku wspólnikowi nie podlegałoby opodatkowaniu VAT.

W sytuacji, gdyby na rzecz wspólnika, w wyniku likwidacji Spółki przeniesiono by składniki niematerialne i prawne, czynność ta mieściłaby się w pojęciu "wszelkiego nieodpłatnego świadczenia usług" (art. 8 ust. 2 U.p.t.u.), wówczas miejsce miałoby świadczenie usług, podlegające opodatkowaniu VAT.

Spółka, po uprzednim wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa w sporządzonej skardze wniosła o uchylenie ww. interpretacji indywidualnej i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że analiza przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, odnoszących się do oceny czynności wydania majątku spółki kapitałowej w ramach procesu likwidacyjnego, nie powinna uwzględniać art. 14 U.p.t.u., który pozwala na dokonanie wykładni art. 7 ust 2 i art. 8 ust 2 U.p.t.u., w zgodzie z zasadą powszechności i neutralności opodatkowania, które mają pierwszeństwo przy analizie przepisów U.p.t.u i uwidoczniają wolę i cel ustawodawcy.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Rozważania Sądu I instancji

W ocenie Sądu I instancji, który odwołał się do stanowiska zajętego przez NSA w wyrokach z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 59/08 oraz z 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 300/11, wydanie majątku w ramach likwidacji spółki kapitałowej wspólnikowi mającemu osobowość prawną prawie zawsze będzie przekazaniem towarów pomiędzy dwoma podatnikami. Skoro towary te stanowią część majątku spółki wykorzystywaną przez nią w działalności gospodarczej, należy założyć, że ich odbiorca również prowadzący taką działalność nie działa jako konsument, lecz przeciwnie, że przekazane mu towary wykorzysta w działalności gospodarczej. Na taką właśnie okoliczność faktyczną wskazywała również skarżąca Spółka, opisując stan faktyczny we wniosku o interpretację. Sąd uznał, że w przypadku przekazania majątku likwidowanej spółki kapitałowej wspólnikowi będącemu osobą prawną nie wystąpi ryzyko, że taki podmiot zostanie ostatecznym konsumentem, który otrzyma towary wchodzące w skład majątku likwidacyjnego bez VAT. W związku z tym, stanowisko Ministra Finansów nakazujące opodatkowanie VAT czynności przekazania majątku spółki wspólnikowi, który jest osobą prawną przez zastosowanie do takiej czynności art. 7 ust. 2 U.p.t.u. musi być uznane za naruszające zasady: neutralności i powszechności opodatkowania.

Uznanie ponadto, że wydanie majątku likwidowanej spółki wspólnikowi będącemu osobą prawną za opodatkowane VAT, na podstawie art. 7 ust. 2 U.p.t.u., z uwagi na zasadą poprawnej legislacji - czyniłoby niepotrzebnym i bezprzedmiotowym wprowadzenie art. 14 ust. 1 U.p.t.u., albowiem do opodatkowania VAT np. towarów pozostałych po rozwiązaniu (likwidacji) spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej wystarczyłby art. 7 ust. 2 U.p.t.u. Sąd stwierdził , że przekazanie majątku likwidowanej spółki kapitałowej wspólnikowi o statusie osoby prawnej nie jest więc dostawą, o której mowa w art. 7 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 U.p.t.u.

Sąd podkreślił, że Minister Finansów nie uzasadnił też dlaczego uznał, że w sprawie ma zastosowanie przepis art. 8 ust. 2 U.p.t.u. Minister ponadto pominął zupełnie kwestię, którą skarżąca Spółka wskazała w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku o interpretację indywidualną, że wspólnik skarżącej Spółki będzie kontynuował działalność Spółki, w oparciu o składniki, które otrzyma w związku z rozważaną likwidacją.

Skarga kasacyjna

Pełnomocnik organu zarzucił powyższemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 8 ust. 2 i art. 7 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 pkt 1 U.p.t.u., poprzez przyjęcie, że czynność przekazania majątku likwidowanej spółki kapitałowej (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) wspólnikowi będącemu osobą prawną nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT;

2. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 14c § 1 i 2 O.p. poprzez dokonanie przez Sąd nieprawidłowej oceny prawnej stanowiska organu podatkowego zawartej w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego przyjęcie, że zaskarżona interpretacja nie spełnia wymogów przewidzianych w przepisach prawa Powyższe naruszenie przepisów doprowadziło Sąd do uchylenia interpretacji odpowiadającej prawu w tym określającej w jej treści w jakiej części stanowisko wnioskodawcy jest nieprawidłowe z wyczerpującym podaniem prawidłowego stanowiska oraz uzasadnienia prawnego dokonanej oceny;

3. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 146 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 14b § 1, art. 14c § 1 i 2 i art. 14h w zw. art. 120 O.p., poprzez dokonanie przez Sąd nieprawidłowej oceny prawnej stanowiska organu podatkowego zawartej w indywidualnej interpretacji prawa podatkowego i uwzględnienie skargi kasacyjnej pomimo, iż nie doszło do naruszenia przez organy podatkowe przepisu art. 14c § 2 i art. 121 O.p.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a ponadto zasądzenie od skarżącego na rzecz organów kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Spółki wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Dodatkowo w nadesłanym piśmie procesowym z dnia 5 czerwca 2013 r. pełnomocnik organu rozszerzył argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odwołując się do stanowiska zajętego przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej "TSUE") w sprawie C-48/97, w którym wskazano m.in., że dla uznania nieodpłatnego przekazania należących do przedsiębiorstwa towarów za odpłatną dostawę, nieistotna jest okoliczność czy czynność taka była dokonana dla celów gospodarczych. Organ zaznaczył ponadto, że w sprawie nie powinien znaleźć zastosowania art. 14 U.p.t.u., gdyż nie ma odniesienia do Spółek kapitałowych. W związku z czym zastosowanie znajduje wyłącznie art. 7 ust. 2 U.p.t.u.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na tle tej sprawy sporne jest, czy przekazanie wspólnikowi zlikwidowanej spółki kapitałowej składników mienia to – po myśli art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 U.p.t.u. nieodpłatna dostawa towarów (świadczenie usług) podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Poza sporem jest, że w przypadku gdy przedmiotem przekazania wspólnikowi – po likwidacji spółki kapitałowej - jest zespół składników stanowiący przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ k.c., czynność ta – zgodnie z art. 6 pkt 1 U.p.t.u. – nie podlega opodatkowaniu.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 U.p.t.u. (w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2011 r.), przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1, rozumie się również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa w szczególności:

1) przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,

2) wszelkie inne darowizny

– jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów.

Przepis zrównujący wskazane w nim czynności z odpłatną dostawą, stanowi implementacją art. 5 ust. 6 VI Dyrektywy, a po jej uchyleniu - art. 16 Dyrektywy 2006/112/WE.

Zgodnie z art. 5 ust. 6 VI Dyrektywy - zastosowanie przez podatnika towarów stanowiących część aktywów jego przedsiębiorstwa do celów prywatnych jego lub jego pracowników, lub też pozbycie się ich nieodpłatnie albo bardziej ogólnie użycie ich do celów innych niż prowadzona przez niego działalność, jeśli podatek od wartości dodanej od powyższych towarów lub ich części składowych podlegały w całości lub w części odliczeniu, będzie traktowane jako dostawa odpłatna. Jednakże jako takie nie jest traktowane przekazanie próbek towarów lub towarów stanowiących prezenty o małej wartości do celów działalności podatnika.

Stosownie natomiast do art. art. 16 Dyrektywy 2006/112/WE - wykorzystanie przez podatnika towarów stanowiących część majątku jego przedsiębiorstwa do celów prywatnych podatnika lub jego pracowników, które przekazuje nieodpłatnie lub, w ujęciu ogólnym, które przeznacza do celów innych niż prowadzona przez niego działalność, gdy VAT od powyższych towarów lub ich części podlegał w całości lub w części odliczeniu, jest uznawane za odpłatną dostawę towarów. Za odpłatną dostawę towarów nie uznaje się jednakże wykorzystania do celów działalności przedsiębiorstwa podatnika towarów stanowiących prezenty o niskiej wartości i próbki.

Regulacje te stanowią jednoznacznie, że przeznaczenie (użycie) przez podatnika towarów, z którymi związane było prawo do odliczenia VAT, do celów innych niż prowadzona przez niego działalność – uznawane jest za odpłatną dostawę towarów.

Tak też należy rozumieć użyte wart. 7 ust. 2 U.p.t.u. sformułowanie "wszelkie inne darowizny" wskazujące, że obejmuje ono wszelkie rozporządzenia towarami podatnika pod tytułem darmym w celach innych niż prowadzona przez niego działalność.

Cele likwidacji spółki z o.o. określone zostały w art. 282 § 1 k.s.h, a są to: zakończenie bieżących interesów spółki, ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki. Nowe interesy mogą być wszczynane tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku.

Stosownie do art. 286 § 1 k.s.h. podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, pozostały majątek dzieli się między wspólników w stosunku do ich udziałów.

Wniosek o wykreślenie spółki z KRS można złożyć dopiero po zatwierdzeniu przez zgromadzenie wspólników sprawozdania finansowego na dzień poprzedzający podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli i po zakończeniu likwidacji.

Ustanie bytu prawnego spółki z o.o. następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia zarządzającego wykreślenie spółki z o.o. z Krajowego Rejestru Sądowego.

Wraz z prawomocnym wykreśleniem spółki z o.o. z KRS nie ma w niej żadnych składników majątku.

Nie może zatem budzić wątpliwości, że czynność przekazania wspólnikowi przez spółkę kapitałową w wyniku likwidacji pozostałych w niej – po zaspokojeniu wierzycieli, a przed jej wykreśleniem z KRS - składników majątku, spełnia przesłanki określone w art. 7 ust. 2, skoro stanowi przeznaczenie przez podatnika towarów, do celów niewątpliwie innych niż prowadzona przez niego działalność. Oznacza to, że jeżeli z towarami tymi związane było prawo do odliczenia VAT (w całości lub części), czynność ta musi być potraktowana jako odpłatna dostawa towarów.

Nie ma przy tym znaczenia, czy wspólnik ten jest osobą prawną czy też osobą fizyczną, gdyż w przypadku tym nie jest ważna osoba wspólnika, tylko czynność podatnika (likwidowanej spółki), która przekazując temuż wspólnikowi towary, przeznacza je do celów innych niż prowadzona przez niego działalność.

Rację przy tym należy przyznać argumentacji zawartej w wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I FSK 525/12), w którym stwierdzono, że powyższemu stanowisku nie sprzeciwia się regulacja zawarta w art. 14 ust. 1 U.p.t.u.

Przepisy art. 7 ust. 2 i art. 14 ust. 1 U.p.t.u. regulują bowiem różne zdarzenia prawne. Przepis art. 7 ust. 2 dotyczy nieodpłatnego przekazania przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa. Przepis art. 14 ust. 1 U.p.t.u. dotyczy natomiast zatrzymania przez podatników określonych w tym przepisie towarów w razie zaprzestania przez nich prowadzenia działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu. W myśl bowiem art. 14 ust. 1 i ust. 4 U.p.t.u. opodatkowaniu podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku:

1) rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej;

2) zaprzestania przez podatnika, o którym mowa w art. 15, będącego osobą fizyczną wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, obowiązanego, na podstawie art. 96 ust. 6, do zgłoszenia zaprzestania działalności naczelnikowi urzędu skarbowego

– jeżeli w stosunku do tych towarów przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Polski ustawodawca w przepisie tym skorzystał z opcji opodatkowania czynności określonych w art. 18c Dyrektywy 2006/112/WE. Stosownie bowiem do treści tego ostatniego przepisu państwa członkowskie mogą uznać za odpłatną dostawę towarów, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 19, które w tej sprawie nie występują, zatrzymanie towarów przez podatnika lub jego następców prawnych, w przypadku gdy zaprzestaje on prowadzenia działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu, jeżeli VAT od takich towarów podlegał w całości lub w części odliczeniu w momencie ich nabycia lub wykorzystania zgodnie z lit. a. W doktrynie na tle tego przepisu (art. 18c dyrektywy) wskazuje się, że w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, czy też likwidacji o zatrzymaniu majątku można mówić jedynie w przypadku osób fizycznych, czy spółek osobowych. Tylko bowiem w takich przypadkach nie zmienia się właściciel towaru i nie dochodzi do przejścia prawa do dysponowania towarem jak właściciel pomiędzy podatnikiem a innym podmiotem. W przypadku spółek kapitałowych czy też innych osób prawnych w przypadku, gdy w ramach prowadzonego postępowania likwidacyjnego towary wydawane są wspólnikom czy też następcom prawnym – dochodzi wówczas do zmiany właściciela. W takim przypadku towary zostają wydane wspólnikom czy też następcom prawnym, a nie zostają zatrzymane. W związku z tym omawiany przepis w praktyce może zostać zastosowany jedynie do podatników osób fizycznych lub spółek osobowych. (por. Dyrektywa VAT 2006/112/WE, Komentarz 2012 pod redakcją J. Martiniego, Wydawnictwo UNIMEX 193 i n.).

Tym samym nie można uznać, że art. 18c Dyrektywy 2006/112/WE, który stanowi expressis verbis o "zatrzymaniu towarów przez podatnika lub jego następców prawnych" może mieć odniesienie do czynności likwidacyjnych spółki kapitałowej i przekazania (wydania) w ramach tych czynności towarów wspólnikowi.

Podzielić zatem należy stanowisko NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I FSK 525/12), że regulacja art. 14 ust. 1 i 4 U.p.t.u. jest dopełnieniem unormowania art. 7 ust. 2 U.p.t.u. Brak bowiem tej regulacji (art. 14 ust. 1 i 4 U.p.t.u.) oznaczałby, że poza opodatkowaniem podatkiem VAT pozostałoby zatrzymanie towarów przez spółki osobowe i osoby fizyczne po zaprzestaniu prowadzenia przez tych podatników działalności gospodarczej, co mogłoby powodować naruszenie zasady powszechności i równości opodatkowania. W przypadku podatników będących osobami fizycznymi nabyte przez te podmioty towary są ich własnością i pozostają ich własnością także po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Podobna sytuacja jest w przypadku spółki cywilnej, gdzie majątek spółki jest majątkiem wspólników. Rozwiązanie tej spółki stosownie do treści art. 875 § 1 Kodeksu cywilnego skutkuje jedynie tym, że dotychczasowa wspólność łączna z chwilą rozwiązania spółki ulega z mocy prawa przekształceniu we współwłasność w częściach ułamkowych.

Podobna sytuacja może mieć miejsce w przypadku innych spółek osobowych. Wprawdzie w myśl art. 8 k.s.h. spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe i w przeciwieństwie do poprzedniego stanu prawnego, gdzie majątek takiej spółki stanowił w istocie własność wspólników, obecnie majątek ten stanowi własność spółki, to jednak w razie rozwiązania takiej spółki w orzecznictwie przyjmuje się, że wspólnicy mogą być sukcesorami tego majątku. Z art. 67 § 1 k.s.h. wynika bowiem uprawnienie wspólników do wskazania sukcesora na wypadek uzgodnienia innego niż likwidacja sposobu zakończenia działalności spółki (vide orzeczenia Sądu Najwyższego z 28 października 2005 r., sygn. akt II CK 275/05, OSP 2006/11/126 i z 24 lipca 2009 r., sygn. akt II CSK 134/09, Mon. Prawniczy 2010/15/855-856). Podobna sytuacja może mieć miejsce w przypadku rozwiązania pozostałych spółek osobowych, poza spółką komandytowo-akcyjną, ze względu na zawarte w k.s.h. odesłanie w sprawach nieuregulowanych do przepisów dotyczących spółki jawnej (vide art. 89 i art. 103 k.s.h.).

Powyższe wskazuje, że w przypadkach określonych w art. 14 ust. 1 i 4 U.p.t.u., kiedy to następuje opodatkowanie towarów znajdujących się u podatnika na dzień:

1) rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej;

2) zaprzestania przez podatnika, o którym mowa w art. 15, będącego osobą fizyczną wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, obowiązanego, na podstawie art. 96 ust. 6, do zgłoszenia zaprzestania działalności naczelnikowi urzędu skarbowego

– nie dochodzi do opodatkowania tych towarów na podstawie art. 7 ust. 2 U.p.t.u.

W tych bowiem przypadkach, skoro dochodzi do opodatkowania czynności zatrzymania – przez podatnika lub w przypadku spółek, w konsekwencji przez ich wspólników – towarów na dzień likwidacji ich działalności, nie dochodzi do zmiany właściciela towaru i do przejścia prawa do dysponowania towarem jak właściciel pomiędzy podatnikiem a innym podmiotem po myśli art. 7 ust. 2 U.p.t.u.

Ponadto, stosownie do art. 14 ust. 7 U.p.t.u. dostawa towarów dokonywana przez byłych wspólników spółek - cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej - oraz przez osoby fizyczne, które zaprzestały działalności, której przedmiotem są towary objęte spisem z natury, podlega zwolnieniu od podatku przez okres 12 miesięcy od dnia rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu - pod warunkiem rozliczenia podatku od towarów objętych spisem z natury.

Reasumując:

1) zatrzymanie przez wspólników rozwiązanej spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej towarów znajdujących się na jej stanie na dzień likwidacji, polega opodatkowaniu na podstawie art. 14 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm.) - jeżeli w stosunku do tych towarów przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego,

2) przekazanie wspólnikom towarów w wyniku likwidacji spółki kapitałowej podlega opodatkowaniu na podstawie art. 7 ust. 2 U.p.t.u., jako czynione w celach innych niż prowadzona przez spółkę działalność - jeżeli w stosunku do tych towarów przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Stanowisko powyższe nie narusza zasady neutralności. Likwidowana spółka kapitałowa opodatkowując tę czynność, będzie musiała odprowadzić VAT do urzędu skarbowego, z uwagi na to, że pozyskując dane towary dokonała odliczenia związanego z nim podatku. Ma w tym przypadku w pełni zastosowanie zasada "opodatkowanie – odliczenie". Z kolei wspólnik otrzymujący tego rodzaju majątek, uzyskuje go nieodpłatnie, wobec czego nie jest obciążony podatkiem, do zapłacenie którego zobowiązana jest spółka. Również zatem po jego stronie nie jest zakłócona zasada neutralności.

Bez znaczenie przy tym jest okoliczność, że dany majątek otrzymany przez wspólnika od likwidowanej spółki będzie mu służył w działalności opodatkowanej. Czynność przekazania towarów na podstawie art. 7 ust. 2 U.p.t.u. podlega opodatkowaniu u przekazującego towar podatnika z uwagi na to, że skoro towar ten posłużył mu do odliczenia podatku, jego przekazanie pod tytułem darmym w celach innych niż prowadzona przez spółkę działalność (a więc niegenerującej podatku) musi podlegać opodatkowaniu jak dostawa odpłatna. Natomiast jak będzie pożytkował ten majątek wspólnik, pozostaje bez znaczenia dla opodatkowania spornej czynności przez likwidowaną spółkę.

Opodatkowaniu spornego przekazania towarów wspólnikowi nie sprzeciwia się także okoliczność, że czynność ta stanowi wykonanie obowiązków podatnika wynikających z Kodeksu spółek handlowych, gdyż w świetle art. 7 ust. 1 przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie (pkt 1), co oznacza, że obecnie przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel jako następstwo wykonania określonych nakazów prawnych nie skutkuje wykluczeniem uznania takich czynności za dostawy towarów.

Bez znaczenia ponadto dla opodatkowania spornej czynności na podstawie art. 7 ust. 2 U.p.t.u. pozostaje podniesiona przez Sąd pierwszej instancji okoliczność, że z momentem wykreślenia spółka zostaje rozwiązana i ustaje byt osoby prawnej, co może skutkować problemami w wyegzekwowaniu należnego podatku. Kwestią sporną w tej sprawie jest okoliczność opodatkowania czynności, a nie egzekucja należnego z jej tytułu podatku, będąca zagadnieniem wtórnym, niemającym żadnego wpływu na opodatkowanie przekazania wspólnikom likwidowanego majątku spółki.

Z powyższych względów nie podzielono w spornym przedmiocie poglądów wyrażonych w wyrokach NSA z dnia z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 59/08 i z 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 300/11 (orzeczenia.nsa.gov.pl), na których to orzeczeniach Sąd pierwszej instancji oparł swoją argumentacją prawną.

Wszystkie powyższe stwierdzenia odnoszą się także do przypadków, gdy przedmiotem przekazania wspólnikom w ramach likwidowanego majątku spółki są wartości niematerialne, niebędące towarami, czyli mające charakter usług (por. art. 8 ust. 1 U.p.t.u.). W świetle bowiem art. 8 ust. 2 pkt 2 U.p.t.u. za odpłatne świadczenie usług uznaje się również wszelkie nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.

Z powyższych względów za zasadne uznano zarzuty naruszenia prawa materialnego, a to: art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 U.p.t.u., przez błędną wykładnię i w konsekwencji ich błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że przekazanie majątku likwidowanej spółki wspólnikowi o statusie osoby prawnej nie jest dostawą (usługą).

Natomiast podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty natury procesowej, mimo swej zasadności, nie mają w stwierdzonych powyżej okolicznościach znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Wobec tego, że skarga kasacyjna jest trafna z uwagi na zarzuty naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz na podstawie art. 151 tej ustawy skargę spółki oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.