Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 78/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 38 ust. 1, ust. 2 kt 2, ust. 3 pkt 1, ust. 4, ust. 5, art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 11, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

W dniu 8 października 2012 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynął wniosek K. K., w którym wniosła m.in. o przyznanie zasiłku okresowego z uwagi na niepełnosprawność jej dzieci.

Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy J., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. przyznała K. K. pomoc finansową w formie zasiłku okresowego od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. w kwocie 245,75 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w rodzinie wnioskodawczyni występuje okoliczność uzasadniająca udzielenie pomocy, jaką jest niepełnosprawność i spełnione zostało kryterium dochodowe określone w myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Dochody faktyczne jakie rodzina posiada to kwota 2.244,50 zł, przy kryterium dochodowym wynoszącym 2.736,- zł.

Dalej organ omówił sytuację dochodową sześcioosobowej rodzinny K. K., wskazując iż na dochód rodziny w miesiącu wrześniu 2012 r. składała się renta H. K. w kwocie 710,50 zł oraz świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 1.534,00 zł.

Tym samym w ocenie organu rodzina wnioskodawczyni uprawniona jest do uzyskania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Pomoc ta z uwagi na występujące wydatki na podstawowe potrzeby, których jak wnioskodawczyni twierdzi rodzina nie jest w stanie sama zaspokoić wykorzystując własne środki i możliwości oraz z powodu występowania niepełnosprawności w rodzinie, jest uzasadniona.

Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 38 ust. 2. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zasiłek okresowy ustala się: w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Zaś z art. 38, ust. 3 pkt 2 tej ustawy wynika, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Na podstawie powołanych przepisów organ ustalił, iż minimalna kwota zasiłku okresowego dla rodzinny wnioskodawczyni wynosi 245,75 zł.

Ponadto organ wyjaśnił, iż pomoc w formie zasiłku okresowego przyznano na jeden miesiąc ze względu na Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 959). Z dniem 1 listopada 2012 r. uległy zmianie wysokości zasiłków rodzinnych w oparciu o cytowane Rozporządzenie, co wpływa na wypłatę zasiłku okresowego, którego wysokość zależy od dochodu na członka rodziny i od kryterium dochodowego na członka rodziny. Wobec powyższego organ, uznał że przyznanie pomocy finansowej na okres jednego miesiąca jest uzasadnione.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. K. podnosząc, iż pracownicy urzędu gminy i podległych gminie jednostek mają pieniądze na wypłatę sobie premii i nagród, a jest za to problem z wypłatą pełnych kwot zasiłków i zapomóg. Zarzuciła, iż decyzja oparta jest na pomówieniach i domniemaniach urzędników, którzy nie dbają o interesy mieszkańców gminy.

Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powtórzył ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji bytowej i dochodowej rodziny K. K. oraz potwierdził prawidłowość wyliczenia przysługującej stronie kwoty zasiłku okresowego.

Kolegium rozpoznając sprawę doszło do przekonania, że organy rozpoznające w sprawach pomocy społecznej muszą działać w oparciu o ograniczone środki finansowe, których wysokość jest zawsze ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować nałożone ustawowe cele, z uwzględnieniem ilości wniosków i sytuacji życiowej osób ubiegających się o pomoc. Zdaniem organu odwoławczego w swoim uzasadnieniu organ I instancji szczegółowo przedstawił powody przyznania K. K. kwoty zasiłku stałego w wysokości 245,75 zł ze wskazaniem na sytuację materialno - bytową odwołującej, wielkość środków będących w posiadaniu organu przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej oraz ilość osób ubiegających się o pomoc. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji przyznając pomoc w wysokości 245,75 zł uwzględnił wysokość posiadanych środków oraz ilość osób wymagających pomocy. Działając w przytoczonych warunkach, zdaniem Kolegium, nie naruszył obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję wniosła K. K. zarzucając m.in., iż władze gminy posiadają środki na nagrody, premie, trzynastki i na wycieczki zagraniczne lecz nie ma środków na pomoc społeczną.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wskazując na szeroki zakres pomocy jaką otrzymuje rodzina skarżącej w ramach pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Tytułem wstępu do dalszych rozważań wyjaśnić należy, iż kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy podkreślić należy, iż na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] 2012 r. stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Zgodnie z przepisem art. 38 ust. 1 tej ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie może być jednocześnie niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy). Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Natomiast okres na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, na mocy art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

Z przywołanego art. 38 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, iż warunkiem przyznania zasiłku okresowego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a nadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia. Okoliczności takie zostały przykładowo wymienione w omawianym przepisie i są to m.in. długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca i jej rodzina spełniają wymogi do otrzymania wnioskowanego zasiłku okresowego. Dochód rodziny skarżącej uzyskany w miesiącu wrześniu 2012 w przeliczeniu na członka rodziny nie przekracza bowiem kwoty określonej w art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która na dzień złożenia wniosku i wydania decyzji wynosiła 456 zł na osobę w rodzinie, tj. 2.736 zł dla rodziny sześcioosobowej. Ponadto w rodzinie są osoby niepełnosprawne.

Wątpliwości sądu nie budzi też sposób obliczenia dochodu rodziny K. K. we wrześniu 2012 r. czyli miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), który łącznie wyniósł 2244,50 zł. W aktach sprawy znajdują się bowiem oświadczenia strony dotyczące wysokość renty H. K. oraz zaświadczenia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. potwierdzające wysokość świadczeń pieniężnych wypłaconych K. K. i H. K. we wrześniu 2012 r.

Zaznaczyć należy, iż choć zasiłek okresowy, w przypadku spełnienia wymogów do jego otrzymania, jest świadczeniem obligatoryjnym, to w świetle art. 38 ustawy o pomocy społecznej określenie wysokości świadczenia i okresu na jaki ma być ono przyznane poddane zostało uznaniu organu administracji. W zakresie wysokości świadczenia ustawodawca określił granice ustawowe (art. 38 ust. 2, 3 i 4 ustawy), natomiast uznaniu organu, uzasadnionemu okolicznościami sprawy, pozostawiono okres, na jaki świadczenie jest przyznawane (art. 38 ust. 5 ustawy). Uznaniowość decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego nakłada na organy pomocy społecznej obowiązek dokonania ustaleń i szczegółowego rozważenia potrzeb wnioskodawcy, przy równoczesnym uwzględnieniu zestawienia rozmiarów udzielanej pomocy, ilości beneficjentów, środków wydatkowanych i wzglądu na możliwości pomocy społecznej. Równocześnie organy administracji publicznej orzekając w sprawie zasiłku okresowego obowiązane są do kierowania się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, w tym zasadą pomocniczości oraz zasadą udzielania pomocy w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom konkretnej sprawy, przy uwzględnianiu możliwości pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2007 r. o sygn. I OSK 1557/06 oraz z dnia 16 października 2007 r., sygn. I OSK 58/07 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 maja 2011 r., sygn. II SA/Gd 280/11– dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W kontrolowanej sprawie organ I instancji dokonał obliczenia maksymalnej oraz minimalnej kwoty zasiłku okresowego jaka przysługuje rodzinie wnioskodawczyni i przyznał jej kwotę minimalną, tj. 245,75 zł. W żaden sposób nie uzasadnił jednak takiego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu brak stosownego uzasadnienia w tym zakresie świadczy o przekroczeniu granic uznania administracyjnego z uwagi na naruszeni art. 7, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami organy administracji w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ wydając rozstrzygnięcie winie wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którym kierował się załatwiając sprawę. Wyjaśnienie to w szczególności winno znaleźć uzewnętrznienie w uzasadnieniu decyzji. Decyzji uznaniowej, która niespełna wyżej opisanych wymogów zarzucić należy dowolność rozstrzygnięcia.

Jak wskazano wcześniej, organ I instancji w żaden sposób nie wyjaśnił stronie dlaczego przyznał jej minimalną kwotę przewidzianą w widełkach określonych w art. 38 ust 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, a nie na przykład w górnej granicy tych widełek.

Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, w uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji nie wskazał jakichkolwiek powodów jakimi kierował się w tej kwestii. Twierdzenie Kolegium, jakoby organ I instancji kierował się w tym zakresie sytuacją rodziny wnioskodawczyni i możliwościami finansowymi gminnego ośrodka pomocy społecznej należy uznać za bezpodstawne (brak jest takich rozważań w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2012 r.) i świadczące o nienależytym przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, skoro organ odwoławczy nie zapoznał się dokładnie z treścią decyzji organu I instancji - co stanowiło naruszenie przepisów art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

Wyżej wskazane naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, stanowią wystarczającą przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z. z art. 135 p.p.s.a.

Niezależnie od powyższych uchybień o charakterze zasadniczym wątpliwości sądu budzi nadto sposób w jaki organ I instancji uzasadnił przyznanie wnioskowanego świadczenia na okres jednego miesiąca tj. od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r.

Zgodnie z powołanym wyżej art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcie w tym zakresie pozostawiono więc uznaniu organu, lecz uzasadnionemu okolicznościami sprawy, a zatem obowiązkiem organu jest wykazanie w uzasadnieniu podjętej decyzji, dlaczego przyjęto określony okres zasiłkowy. Zdaniem Sądu wykładnia systemowa i celowościowa ustawy o pomocy społecznej nakazuje uznać, iż okoliczności sprawy, do jakich odwołuje się przepis art. 38 ust. 5 ustawy, to przede wszystkim okoliczności związane z sytuacją życiową i materialną wnioskodawcy. Takimi okolicznościami mogą być również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Natomiast nie można do nich zaliczyć znanej w dacie orzekania zmiany przepisów.

Reasumując zdaniem Sądu, rozstrzygając o przyznaniu skarżącej zasiłku okresowego na miesiąc październik 2012 r. organy obu instancji w istocie nie rozważyły kwestii czasu na jaki ma być przyznana wnioskowana pomoc. W konsekwencji nie uwzględniono również zasad ogólnych udzielania pomocy społecznej. W tym miejscu wskazać należy, iż podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej stanowi wyrażona w art. 3 ustawy o pomocy społecznej zasada dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Takich rozważań i ocen w odniesieniu do ustalenia okresu zasiłkowego nie zawarto w wydanych w przedmiotowej sprawie decyzjach, co narusza art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponowne rozpatrując sprawę organu obu instancji winny zastosować się do wytycznych i oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku a w szczególności wskazać jakimi przesłankami kierowały się przyznając stronie zasiłek okresowy w minimalnej kwocie na okres tylko jednego miesiąca.

O wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.