Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1097/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6c ust 1, ust 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1381
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - tekst jednolity.
article: art. 21 par. 1 pkt 2, art. 92 par. 1, par. 2, art. 122, art. 123 par. 1, art. 133 par. 1, art. 165 par. 3 w zw z art.235, art. 187 par 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit bi c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1097/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2016 r., sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 5 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Wójt Gminy S. decyzją z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] ustalił L. M. łączne zobowiązanie pieniężne na 2015 r. w wysokości 252,00 zł. W decyzji wskazano sposób wyliczenia przedmiotowego zobowiązania oraz podniesiono, że wysokość podatku ustalono na podstawie złożonego formularza informacji o nieruchomościach oraz danych z ewidencji gruntów i budynków.

Od powyższej decyzji L. M. złożył odwołanie, podnosząc, że powierzchnia mieszkalna została co najmniej dwukrotnie zaniżona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją dnia 5 maja 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z akt sprawy wynika, że L. M. jest współwłaścicielem wraz z D. S.-S. i S. M. gruntów sklasyfikowanych jako użytki rolne (PsIV) o pow. 0,01186 ha i jako tereny mieszkaniowe (B) o pow. 0,0568 ha oraz budynku mieszkalnego o pow. użytkowej 140 m², położonych w miejscowości R.

Organ odwoławczy podkreślił, że wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości ustalono przy zastosowaniu stawek właściwych dla poszczególnych przedmiotów opodatkowania określonych w uchwale uchwały Rady Gminy S. [...] z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości, które wynoszą:

- dla gruntów pozostałych - 0,18 zł od 1 m² powierzchni,

- dla budynków mieszkalnych lub ich części - 0,69 zł od m² pow. użytkowej.

Podstawę opodatkowania podatkiem rolnym w przypadku gruntów pozostałych (niestanowiących gospodarstw rolnych) stanowi liczba hektarów wynikająca z ewidencji gruntów i budynków (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku rolnym).

Zgodnie natomiast, jak wskazał organ, z treścią art. 6 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy podatek rolny od 1 ha gruntów pozostałych, wynosi równowartość pieniężną 5 q żyta - obliczone według średniej ceny skupu żyta za 11 kwartałów poprzedzających kwartał poprzedzający rok podatkowy. Średnią cenę skupu żyta, o której mowa w ust. 1, ustala się na podstawie komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 20 października roku poprzedzającego rok podatkowy. Średnia cena skupu żyta za okres 11 kwartałów będąca podstawą do ustalenia podatku rolnego na rok podatkowy 2015 wyniosła 61,37 zł za 1 q (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 20 października 2014 r. poz. 935). W związku z powyższym podatek rolny za rok podatkowy 2015 wynosi 36,00 zł (5 q x 61,37 zł x 0,1 186 ha = 36,39 zł, po zaokrągleniu zgodnie z art. 63 § 1 Ordynacji podatkowej - 36,00 zł).

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Na powyższą decyzję L. M. złożył skargę, w której wskazał na trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego.

Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Sąd, kierując się wskazanymi wyżej przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych ustaw, doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania podatkowego.

Kontroli sądu administracyjnego pod względem zgodności z prawem poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. dla L. M. - współwłaściciela nieruchomości położonej w miejscowości Ryczów (użytki rolne, tereny mieszkaniowe budynek mieszkalny).

Zgodnie z art. 6c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1381 ze zm.) osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym), z zastrzeżeniem ust. 2, który stanowi, że łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Jeżeli gospodarstwo rolne prowadzi w całości jedna z tych osób, nakaz płatniczy wystawia się na tę osobę.

Natomiast w myśl art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli, zgodnie z ustawami podatkowymi, podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, a zobowiązanie to powstaje w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, odpowiedzialnymi solidarnie są podatnicy, którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Przepis § 1 nie stosuje się do zobowiązań podatkowych pobieranych w formie łącznego zobowiązania pieniężnego. W tym przypadku zasady odpowiedzialności solidarnej stosuje się z chwilą doręczenia decyzji (nakazu płatniczego) osobie, na którą, zgodnie z odrębnymi przepisami wystawia się decyzję (nakaz płatniczy). Przy czym Ordynacja podatkowa samodzielnie nie reguluje zasad odpowiedzialności solidarnej odsyłając w tym zakresie wprost do unormowań kodeksu cywilnego (art. 91). W kodeksie cywilnym odpowiedzialność solidarna unormowana została przepisami art. 366 – 378.

Zwrócić należy także uwagę na przepis art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

Nakaz płatniczy jest "normalną" decyzją wymiarową w rozumieniu art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, w której można wymierzyć więcej niż jeden podatek. Specyfiką tej decyzji jest również to, że przy współwłasności gruntów może być ona wystawiona na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Z chwilą doręczenia go tej osobie, zasady odpowiedzialności solidarnej stosuje się także do pozostałych współpodatników. Dług wynikający z nakazu doręczonego wyłącznie jednemu ze współpodatników - staje się wymagalny również w stosunku do pozostałych (Komentarz do art. 92 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60), (w:) C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III. Stan prawny: 2009.06.01.).

Wskazać przy tym należy, że przepis art. 6c ust. 2 ustawy o podatku rolnym stanowi jedynie o tym, że na zasadzie łącznego zobowiązania pieniężnego dopuszczalne jest wydanej odrębnej decyzji (nakazu płatniczego), którą wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Skoro przepis wprowadza odstępstwa od zasad ogólnych jedynie w zakresie wystawienia decyzji, to nie oznacza zwolnienia organu podatkowego od prowadzenia postępowania wobec wszystkich mogących taką odpowiedzialność ponosić (wyrok WSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1868/14).

Tym samym, skoro w takiej sytuacji po stronie podatników (współwłaścicieli) powstaje solidarna odpowiedzialność podatkowa, to obowiązkiem organów podatkowych jest prowadzenie postępowania wobec wszystkich mogących taką odpowiedzialność ponosić.

Jak wynika z akt sprawy współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości są skarżący L. M. oraz S. M. i D. S.-S.

Decyzja Wójta Gminy S. (nakaz płatniczy) z dnia 3 lutego 2015 r. została adresowana na skarżącego i jemu doręczona, co potwierdza znajdujący się w aktach administracyjnych dowód doręczenia decyzji. W decyzji poinformowano, że obowiązek podatkowy ciąży na solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, wskazując, że współwłaścicielami są D. S.-S. (udział ½), L. M. (udział ¼) oraz S. M. (udział ¼).

Od powyższej decyzji odwołał się skarżący kwestionując jej merytoryczną prawidłowość.

Wydana po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzja z dnia 5 maja 2015 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczemu została doręczona wyłącznie skarżącemu.

Skora zatem doręczenie decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącemu wykreowało po stronie podatników (współwłaścicieli) solidarną odpowiedzialność podatkową, to staje się oczywistym, że obowiązkiem organu podatkowego drugiej instancji było prowadzenie postępowania wobec wszystkich mogących taką odpowiedzialność ponosić, czyli wobec wszystkich współwłaścicieli nieruchomości podlegających opodatkowaniu. W konsekwencji organ odwoławczy zobligowany był do doręczenia decyzji wszystkim zobowiązanym osobom.

Powyższe przedkłada się na pozycję osób odpowiedzialnych solidarnie w toczącym się postępowaniu podatkowym w ten sposób, że każda z nich staje się stroną postępowania podatkowego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego. Postępowanie w sprawie podatkowej służące ustaleniu istnienia obowiązku uiszczenia podatku i jego wysokości powinno być przeprowadzone z udziałem wszystkich podatników. Każdy z podatników (współwłaścicieli) jest stroną tego postępowania. Niedopuszczalne jest pominięcie w decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego którejkolwiek z osób odpowiadających solidarnie za to zobowiązanie podatkowe. Niedopuszczalne jest również prowadzenie postępowania z pominięciem którejkolwiek ze stron. Wszystkie bowiem te osoby zgodnie z art. 92 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, odpowiedzialne solidarnie z chwilą doręczenia nakazu płatniczego, mają prawo do uczestniczenia w postępowaniu podatkowym.

Wniesienie odwołania przez jedną ze stron czyni decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania płatniczego rozstrzygnięciem nieostatecznym również dla pozostałych stron, które odwołania nie wnosiły. Dlatego też adresatem decyzji organu odwoławczego powinny być również wszystkie podmioty zobowiązane solidarnie z tytułu łącznego zobowiązania płatniczego, niezależnie, który z nich składał odwołanie od decyzji organu podatkowego I instancji (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 1996r., sygn. akt SA/Rz 493/95).

Odwołanie od decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na 2015 r. złożył tylko skarżący – L. M. Adresatem wydanej po rozpatrzeniu przedmiotowego odwołania decyzji, organ odwoławczy uczynił tylko i wyłącznie skarżącego, tylko jemu decyzja ta została doręczona.

W opisanej sytuacji na organach podatkowych stosownie do art. 165 § 3a w związku z art. 235 Ordynacji podatkowej spoczywał obowiązek zawiadomienia pozostałych osób będących stronami w sprawie o wniesionym odwołaniu i prowadzenia postępowania z ich udziałem oraz doręczenia zaskarżonej decyzji także pozostałym stronom postępowania – odpowiedzialnym solidarnie za zobowiązanie podatkowe wynikające z nakazu płatniczego. Na marginesie należy zauważyć, że organ podatkowy I instancji nie zastosował się do art. 227 § 2 Ordynacji podatkowej, który nałożył na niego obowiązek poinformowania strony o sposobie ustosunkowania się do zarzutów odwołania.

Prowadząc postępowanie odwoławcze bez udziału wszystkich stron, organ podatkowy II instancji naruszył art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Udział strony "w każdym stadium postępowania" dotyczy zarówno postępowania podatkowego w pierwszej instancji i w drugiej instancji. Należy go rozumieć jako udział strony w czynnościach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i w których udział przewiduje Ordynacja podatkowa (por. wyrok WSA z dnia 19 października 2007r., sygn. akt I SA/Kr 1009/07).

Odrębną kwestią jest brak ustosunkowania się organu odwoławczego do podniesionego w odwołaniu zarzutu zaniżenia podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Całkowite zignorowanie przez organy podatkowe obu instancji informacji przekazanych przez skarżącego i nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, co do wiarygodności tych informacji stanowi w ocenie Sądu istotne naruszenie przepisów postepowania (art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej) mogące mieć wpływ na wynik sprawy.

Reasumując należy stwierdzić, że jeżeli przedmiotem postępowania jest zobowiązanie podatkowe ciążące solidarnie na większej liczbie podatników, każdy z tych podatników powinien uczestniczyć w postępowaniu przed organami obu instancji w charakterze strony. W przeciwnym wypadku, postępowanie jest dotknięte wadą, stanowiącą przesłankę do wznowienia postępowania (art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej), skutkującą koniecznością uchylenia decyzji.

Skoro zatem w postępowaniu podatkowym przed organem II instancji nie brały udziału wszystkie strony postępowania, a organy podatkowe nie odniosły się do zarzutów skarżącego podnoszonych w toku postępowania, dokonywanie przez Sąd oceny zarzutów sformułowanych w skardze należy uznać za przedwczesne, zaś rozpatrując ponownie odwołanie L. M. organ odwoławczy będzie zobowiązany uwzględnić wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.