Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 738/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a", "c", 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 23a ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 4 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 roku przy udziale - sprawy ze skarg B. M. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Marszałka Województwa [...] z dnia [...] o numerach: [...], [...], [...], [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. M., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego na D. J. i M. J. na okres od 1 maja 2004 roku do dnia 28 lutego 2005 roku oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz jednorazowego dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz o uznaniu, że te świadczenia zostały pobrane nienależnie. Mocą tej decyzji Marszałek Województwa przypisał także do zwrotu kwotę 4.760 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 2.470,70 zł. Łączna kwota do zwrotu na dzień wydania decyzji to suma 7.230,70 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. M., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego na D. J. i M. J. na okres od 10 marca 2006 roku do dnia 28 czerwca 2006 roku oraz o uznaniu, że to świadczenie zostało pobrane nienależnie za okres od dnia 1 kwietnia 2006 roku do dnia 31 maja 2006 roku. Mocą tej decyzji Marszałek Województwa przypisał także do zwrotu kwotę 172 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 55,50 zł. Łączna kwota do zwrotu na dzień wydania decyzji to suma 227,50 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. M., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego na D. J. i M. J. na okres od 30 września 2006 roku do dnia 31 sierpnia 2007 roku oraz o uznaniu, że to świadczenie zostało pobrane nienależnie. Mocą tej decyzji Marszałek Województwa przypisał także do zwrotu kwotę 1.408 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 312,60 zł. Łączna kwota do zwrotu na dzień wydania decyzji to suma 1.720,60 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. M., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego na D. J. i M. J. na okres od 1 września 2007 roku do dnia 9 marca 2008 roku oraz jednorazowego dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz o uznaniu, że te świadczenia zostały pobrane nienależnie. Mocą tej decyzji Marszałek Województwa przypisał także do zwrotu kwotę 968 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 140,80 zł. Łączna kwota do zwrotu na dzień wydania decyzji to suma 1.108,80 zł.

W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organ I instancji jako podstawę prawną wskazał przepis art. 1, 2, 3, 4 – 6, 14, 21, 23a, 25, 29, 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 12 (9) (11), art. 13 (8), art. 73 (8), art.75 (8) rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 roku w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE L 149 z 5 lipca 1971 roku ze zm.), art. 10 (12) (13) rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 roku w sprawie wykonania Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 (D. Urz. WE Nr L 74 z dnia 27 marca 1972 roku ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołań B. M., w uzasadnieniu swoich decyzji wyjaśniło, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. odpowiednimi decyzjami przyznał B. M. wymienione świadczenia rodzinne na dzieci: D. J. i M. J., na wskazany okres. B. M. pobierała te świadczenia.

W dniu 25 lutego 2008 roku do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. wpłynęły z niemieckiej instytucji ds. świadczeń rodzinnych formularze unijne typu E400 na podstawie których ustalono, że ojciec dzieci – P. J. pracuje w Niemczech co najmniej od dnia 1 maja 2004 roku i ubiega się od tej daty o niemieckie świadczenia. Data 1 maja 2004r. tj. data przystąpienia Polski do UE jest w sprawie datą powstania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na podstawie akt sprawy ustalono, że B. M. była w Polsce osobą nieaktywną zawodowo w okresach od dnia 1 maja 2004 roku do 28 lutego 2005 roku, od dnia 10 marca 2006 roku do dnia 28 czerwca 2006 roku oraz od dnia 30 września 2006 roku do 9 marca 2008 roku. Była wówczas zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku.

Jak wskazał organ, w sprawie mamy do czynienia z problematyką świadczeń rodzinnych, którą normują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm., powoływana dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim (ust. 2 pkt 1), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne (ust. 3). Jednym ze świadczeń rodzinnych jest – zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 ustawy – zasiłek rodzinny. Niemniej jednak zgodnie z treścią art. 23a ust. 1 ustawy, w przypadku gdy członek rodziny uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją i dlatego organ I instancji podjął swoje działania w oparciu o treść cytowanego przepisu art. 23a ustawy. Przy czym art. 3 pkt 15a ustawy nakazuje rozumieć pod pojęciem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego m. in. rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 roku w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (...) oraz rozporządzenie Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 roku w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (...). W niniejszej sprawie członek rodziny strony pracuje w Niemczech, co zgodnie z treścią cytowanego przepisu spowodowało przekazanie sprawy Marszałkowi Województwa, który zastosował w tej sprawie wskazane powyżej przepisy o koordynacji.

Zgodnie z art. 13 (9) ust. 1 rozporządzenia Nr 1408/71 osoby, do których stosuje się przepisy rozporządzenia, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Zgodnie z zapisami art. 13 (9) ust. 2 pkt "a" rozporządzenia Nr 1408/71, pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego państwa członkowskiego. Regulacja ta, w sposób wyraźny wskazuje na to, że można podlegać tylko ustawodawstwu jednego państwa, a prawem właściwym jest ustawodawstwo tego państwa członkowskiego, na którego terytorium zatrudniony jest pracownik najemny, bądź na którego terytorium ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia. Pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego są uprawnieni, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa (art. 73 (8) rozporządzenia Nr 1408/71). Przy czym, świadczenia rodzinne udzielane są w przypadkach określonych w art. 73 przez instytucję właściwą państwa, którego ustawodawstwu podlega pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek (art. 75 (8) rozporządzenia Nr 1408/71). Świadczenia udzielane są zgodnie z przepisami stosowanymi przez te instytucje, niezależnie od tego, czy osoba fizyczna lub prawna, której mają być wypłacane świadczenia zamieszkuje lub przebywa na terytorium państwa właściwego lub innego państwa członkowskiego. Z tych przepisów, zdaniem organu odwoławczego wynika, że pracownik najemny jest uprawniony do świadczeń rodzinnych dla członków swojej rodziny przewidzianych przez ustawodawstwo właściwego państwa członkowskiego tj. tego państwa na terytorium którego pracuje, nawet gdy członkowie rodziny zamieszkują na terytorium innego państwa. Członków rodziny pracownika mimo, że zamieszkują terytorium innego państwa traktuje się tak, jakby zamieszkiwali terytorium państwa członkowskiego na którym zatrudniony jest pracownik najemny. Świadczenia udzielane są przez instytucję właściwą państwa, w którym pracownik świadczy pracę i zgodnie z tymi przepisami, które stosują te instytucje, niezależnie od tego, czy uprawniona osoba zamieszkuje czy też nie terytorium tego państwa.

W stanie faktycznym sprawy, B. M. była w Polsce osobą nieaktywną zawodowo we wskazanych okresach. W tej sytuacji, pierwszym krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych w tych okresach był kraj zatrudnienia ojca dzieci, tj. Niemcy.

W konkluzji organ podkreślił, że strona została pouczona o tym, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Nadto, podpisała ona własnoręcznie oświadczenie, że w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązuje się do niezwłocznego poinformowania o tym fakcie organu właściwego. Zastosowanie się do tych pouczeń bez wątpienia wykluczyłoby nienależne pobranie świadczeń rodzinnych.

Reasumując organ zacytował przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skargach na powyższe decyzje B. M. wniosła o ich uchylenie wskazując, że nie wiedziała o tym, iż ojciec dzieci pobierał świadczenie na terenie Niemiec. Ojciec dzieci wyjechał do Niemiec ok. 15 lat temu i od tego czasu nie utrzymuje kontaktu z dziećmi. Nie płaci on także alimentów na dzieci (otrzymuje ona świadczenie z funduszu alimentacyjnego). Pobierane przez niego świadczenia nie trafiały do dzieci. Skarżąca nie została powiadomiona przez organ o tym, że ojciec dzieci pobiera świadczenie na terenie Niemiec. Zdaniem skarżącej, ojciec dzieci nie jest członkiem rodziny, nigdy nie byli oni małżeństwem. Wbrew stanowisku organu nie można traktować jednakowo świadczeń, które ona pobierała. Organ powinien ustalić, jakie i z jakiego tytułu pobierał świadczenie ojciec dzieci. Z cała pewnością nie miał prawa do pobierania świadczenia z tytułu samotnego wychowywania dzieci, gdyż dzieci cały czas przebywają ze skarżącą na terenie Polski.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Na wstępie wskazać należy, iż w sprawie decyzjami właściwego organu zostało przyznane stronie prawo do świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku rodzinnego na dwójkę dzieci wraz z dodatkami. Następnie, organ I instancji opisanymi na wstępie decyzjami odmówił przyznania prawa do świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami, uznał, że te świadczenia były nienależnie pobrane i przypisał do zwrotu stosowną kwotę wraz z odsetkami ustawowymi. Organy uznały, że doszło w sprawie do naruszenia (podwójnego pobierania świadczeń rodzinnych) art. 12 (9) (11) ust. 2 Rozporządzenia Rady (Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 roku w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób pracujących na własny rachunek i członów ich rodzin, przemieszczających się w granicach wspólnoty (Dz. Urz. WE L 149 z dnia 5 lipca 1971 roku ze zm.) z powodu zakazu kumulacji świadczeń (tego samego rodzaju, za ten sam okres, na te same dzieci) w związku z pobranym zasiłkiem rodzinnym (wchodzącym w skład świadczeń rodzinnych) przez skarżącą na dzieci.

Podnieść należy, iż zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.), w przypadku, gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto w myśl art. 31 ust. 1 ww. ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie.

Powyższe regulacje jednoznacznie wskazują, iż aby uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, organ musi w pierwszej kolejności ustalić, że została spełniona któraś z przesłanek tam wymienionych, a co za tym idzie ustalić także, iż do danego świadczenia mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Koordynacja, bowiem systemów zabezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 roku w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (t. j. Dz. U. UE L 08.177.1), zwanego dalej rozporządzenie Rady Nr 1408/01 oraz rozporządzenia wykonawczego do ww. aktu, tj. rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 roku w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) Nr 1408/71, w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (t. j. Dz. U. UE L 08.31.15), zwanego dalej rozporządzenie Rady Nr 574/72.

Zawarte w tych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu osób lub zmianami ich zamieszkania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Nr 1408/71, przedmiotowe rozporządzenie stosuje się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek, lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu.

Zakres przedmiotowy rozporządzenia Rady Nr 1408/71 został określony w jego art. 4. Zgodnie z ustępem 1 pkt "h" tegoż artykułu, rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą m.in. świadczeń rodzinnych. Ponadto art. 1 lit. "u" oraz "i" rozporządzenia Rady Nr 1408/71 przyjmuje, iż do celów tego rozporządzenia określenie "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem określonym w art. 4 ust. 12 pkt 4 z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II.

Powyższe pozwala na postawienie tezy, iż świadczenie rodzinne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Rady Nr 1408/71, ponieważ mieści się w kategorii świadczeń rodzinnych zdefiniowanych w art. 1 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 i odnosi się do ryzyka, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. "h" tegoż rozporządzenia. Tym samym mają do niego zastosowanie, w przypadku zbiegu świadczeń, przepisy rozporządzenia Rady Nr 1408/71, jak i rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 w sprawie wykonywania rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2007 roku, II SA/Gd 610/07).

Rozporządzenia Rady Nr 1408/71 i Nr 574/72 zawierają normy kolizyjne stosowane w przypadku konfliktów narodowych systemów zabezpieczenia społecznego. Rozporządzenie Rady Nr 1408/71 zapobiega kumulowaniu świadczeń tego samego rodzaju, z tego samego okresu ubezpieczenia (art. 12 ust. 1 Rozporządzenia Rady Nr 1408/71).

Rozdział 7 Tytułu III rozporządzenia Rady Nr 1408/71 zawiera przepisy szczególne dotyczące świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 73 tego rozporządzenia (wskazywanym przez organy, jako podstawa prawna wydanych w niniejszej sprawie decyzji), m. in. pracownik najemny, podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego jest uprawniony, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w państwie miejsca zamieszkania. Tworzy on bowiem jedynie uprawnienie dla pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek podlegających ustawodawstwu Państwa Członkowskiego polegające na tym, iż osoby te mają prawo, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby członkowie ich rodzin zamieszkiwali terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI rozporządzenia.

Jak z powyższego wynika ojciec dzieci, jako osoba zatrudniona na terytorium Niemiec, jest na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 uprawniony w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium Polski, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium Niemiec.

Jednocześnie dzieciom skarżącej, jako obywatelom polskim, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, co najmniej 1 rok przed złożeniem wniosku, przysługują uprawnienia do ubiegania się o świadczenia rodzinne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do postanowień tej ustawy zawartych w art. 1 ust. 2 i 3.

W tym stanie rzeczy zachodzić, zatem może zbieg uprawnień do świadczeń przysługujących na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 z uprawnieniami przysługującymi na podstawie polskiej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reguły wspólnotowej koordynacji stosuje się do dwóch sytuacji zbiegu świadczeń rodzinnych. Pierwsza z nich jest przedstawiona w art. 76 rozporządzenia Rady Nr 1408/71, który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ polska ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia uzyskania świadczeń w niej przewidzianych od zatrudnienia lub ubezpieczenia. Natomiast druga została opisana w art. 10 § 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Nr 574/72. Przepis ten stosuje się, gdy istnieje ryzyko kumulacji prawa wynikającego z art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 oraz prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na podstawie ustawodawstwa krajowego państwa miejsca zamieszkania wyłącznie z tytułu zamieszkiwania w danym państwie (czyli tak jak w polskiej ustawie o świadczeniach rodzinnych).

Przedmiotowy przepis stanowi, że prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego, w którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek, jest zawieszone, jeżeli w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego Państwa Członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia, do wysokości kwoty tych świadczeń.

W swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady Nr 1408/71 i Nr 574/72 Europejski Trybunał Sprawiedliwości podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywołania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Stanowisko takie zajął Trybunał m.in. w orzeczeniu z 1977 roku w sprawie Strhel (wyrok w sprawie Strhel c. Nationaal Pensioenfounds voor Monwerkers, Belgia, Zbiór orzeczeń ETS z 1977/211), uznając za niezgodne z art. 51 Traktatu ograniczenie kumulacji świadczeń, które prowadziłoby do zmniejszenia uprawnień przysługujących zainteresowanemu po zastosowaniu wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Również w wyroku z dnia 21 października 1975 roku, w sprawie Petroni (orzeczenie wstępne w sprawie Teresa i Silvana Petroni v. Office national des pensions pour travailleurs salaries (ONPTS) Bruksela, C-24/75, ECR 1975/7/01149), Trybunał podkreślił, że ubezpieczeni przemieszczający się w obrębie Wspólnoty nie mogą znaleźć się w gorszej sytuacji niż osoby objęte systemem ubezpieczeń społecznych tylko jednego państwa członkowskiego. Podobne stanowisko zawarł Trybunał w wyroku z dnia 14 grudnia 1989 roku wydanym w sprawie Theo Dammer v. VZW Securex Kinderbijslagfonds i Rijksdienst voor Kinderbijslag der Werknemers (orzeczenie wstępne, C-168/88, ECR 1989/11/04553) stwierdzając, że cel art. 48-51 Traktatu nie zostałby osiągnięty, gdyby pracownicy, w rezultacie korzystania z prawa swobodnego przepływu, mieli stracić przywileje w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, zagwarantowane im w ustawodawstwie jednego z Państw Członkowskich. Pogląd, że określona w art. 10 ust. 1 lit. "a" rozporządzenia Nr 574/72 reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych przyznane w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny podzielił Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 19 lutego 1981 roku wydanym w sprawie Kurt Beeck v. Bundesanstalt für Arbeit (orzeczenie wstępne, 104/80, Lex Nr 132368) stwierdzając, iż art. 10 ust. 1 lit. "a" rozporządzenia Nr 574/72 ze zmianami zawiesza wypłatę świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych wypłacanych na podstawie ustawodawstwa Państwa zatrudnienia jedynie do wysokości świadczenia otrzymywanego, w odniesieniu do tego samego okresu i tego samego członka rodziny, w Państwie zamieszkania przez małżonka prowadzącego działalności zawodową lub gospodarczą na terytorium tego Państwa. W tym samym wyroku Trybunał podkreślił także, iż reguły mające na celu zapobieganie nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim nie pozbawiają one, bezpodstawnie, osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego. Podobny pogląd wyraził Trybunał w wyroku z dnia 4 lipca 1985 roku wydanym w sprawie J. W. M. Kromhout v. Raad van Arbeid (orzeczenie wstępne, sygn. 104/84, ECR 1985/6/02205) stwierdzając, że zawieszona na podstawie art. 10 § 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Nr 1408/721, kwota świadczeń ograniczona jest jedynie do kwoty, w stosunku, do której świadczenia pokrywają się.

Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, iż aby w ogóle można było prawidłowo zastosować przepisy cytowanych rozporządzeń dotyczące zbiegu świadczeń, czy też zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, wskazane również w zaskarżonych decyzjach, organy administracji publicznej winny w pierwszej kolejności w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości i zrozumiały dla stron postępowania ustalić charakter oraz rodzaj uzyskiwanych świadczeń rodzinnych z państwa członkowskiego, w którym jest zatrudniony pracownik w stosunku do świadczeń państwa zamieszkania. W niniejszej sprawie organy winny były, więc konkretnie ustalić, jakie rodzaje świadczeń rodzinnych przewidywane są w Niemczech i które z nich pobierał ojciec dzieci. Ponadto należało ustalić, czy prawo niemieckie przewiduje świadczenie odpowiadające przyznawanemu w naszym państwie świadczeniu rodzinnemu. Takich ustaleń w niniejszej sprawie brak. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (jak również organ I instancji) w uzasadnieniu decyzji skupiło się na fakcie pobierania świadczeń rodzinnych na dzieci przez ojca dzieci w Niemczech. Poza tym organy nie dokonały żadnej analizy ustawodawstwa niemieckiego dotyczącego tej kwestii.

W tych okolicznościach skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż organy obu instancji dokonały błędnej subsumcji stanu faktycznego pod przepisy art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 oraz art. 10 rozporządzenia Rady Nr 574/72. Tym samym organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkowało tym, że organy w niniejszej sprawie nie zbadały, jakie świadczenia przysługują rodzinie skarżącej w Niemczech i nie ustaliły czy pokrywają się one ze świadczeniami dochodzonym w niniejszej sprawie przez skarżącą (w imieniu jej dzieci) na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie dokonując w tym zakresie ustaleń, organy naruszyły także przepisy postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podobny pogląd został wyrażony także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2008 roku (II SA/Go 358/08, Lex Nr 446125) i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 sierpnia 2008 roku (II SA/Bk 392/08, Lex Nr 447871). Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko wyrażone w cytowanych orzeczeniach.

Ponadto, organy analizując dokumentację nadesłaną z Niemiec nie przetłumaczyły jej na język polski, przez co naruszyły art. 27 Konstytucji RP, z którego wynika, że w Rzeczpospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski oraz art. 4 pkt 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.). Przepisy te nakładają na organy administracji publicznej obowiązek dokonywania wszelkich czynności urzędowych w języku polskim. Wprawdzie nie można wywodzić zakazu dopuszczenia nieprzetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego, jako dowodu w postępowaniu przed organami administracji publicznej, gdyż de facto dowodem jest treść dokumentu obcojęzycznego, a nie jego tłumaczenie. Niemniej jednak wszystkie strony postępowania oraz wszyscy pracownicy organów administracji orzekający w sprawie muszą w sposób niebudzący wątpliwości znać treść dokumentów obcojęzycznych. Pewność taką można uzyskać dopiero po uzyskaniu tłumaczeń tych dokumentów.

W konkluzji rozważań wskazać należy, że skarżąca w toku postępowania podnosiła, iż świadczenia, które pobierał ojciec dzieci nigdy do nich nie trafiały. W tej sytuacji organy ponownie rozpoznając sprawę powinny uwzględnić przepis art. 75 (8) ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71. Przepis ten stanowi, że jeżeli świadczenia rodzinne nie są przeznaczone na utrzymanie członków rodziny przez osobę, której powinny być udzielane, instytucja właściwa zwalnia się ze swoich zobowiązań poprzez udzielenie wspomnianych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem instytucji miejsca ich zamieszkania lub instytucji określonej, lub organu wskazanego w tym celu przez właściwą władzę państwa ich zamieszkania.

Powyższe w ocenie Sądu wskazuje na to, że przy obecnie zebranym materiale dowodowym brak jest podstaw do tego, aby jednoznacznie wskazać, czy świadczenie uzyskiwane przez ojca dzieci w Niemczech pokrywało się ze świadczeniami rodzinnymi przyznanymi skarżącej za ten sam okres, a tym samym czy zaskarżone decyzje są prawidłowe. Zawarta w uzasadnieniu decyzji, ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym w związku, z czym należy uznać, że jest oceną dowolną naruszającą postanowienia art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 12 (9) (11) i 73 (8) rozporządzenia Rady Nr 1408/71 oraz art. 10 (12) (13) rozporządzenia Rady Nr 574/72, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone decyzje. Sąd orzekł, na mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien mieć na uwadze przedstawione naruszenia przepisów prawa i zalecenia Sądu, zmierzające do prawidłowe rozstrzygnięcia w sprawie, przy uwzględnieniu wszystkich zarzutów, podniesionych przez skarżących zarówno w odwołaniu, jak i w skardze. Wydane ponownie decyzje powinny w tym zakresie zawierać pełne uzasadnienie faktyczne i prawne.

K.O.