Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1269/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Inne
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 66 ust 4, art 70 ust 1
journal: Dz.U. 2009 nr 26 poz 157
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch, Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 492/10 w sprawie ze skargi J. K. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. K. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału do egzaminu sędziowskiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż skarżąca J. K. zwróciła się w dniu [...] sierpnia 2010 r. do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie o dopuszczenie jej do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157), zwanej dalej ustawą o KSSiP lub ustawą. Skarżąca wskazała, że od dnia [...] maja 2007 r. zatrudniona była na okres próbny na stanowisku p.o. asystenta sędziego, a od dnia [...] sierpnia 2007 r. – na czas nieokreślony na stanowisku asystenta sędziego, spełnia zatem dyspozycję wskazanego na wstępie przepisu, bowiem w chwili przystąpienia do egzaminu będzie posiadała wymagany okres trzyletniego zatrudnienia na tym stanowisku.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie odmówił dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, uznając, że skarżąca nie spełniła wymogu dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego – trzyletniego okresu pracy na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tj. w dniu 4 marca 2009 r.

Skarżąca wezwała Prezesa Sądu Apelacyjnego do usunięcia naruszenia prawa. Pismem z dnia [...] września 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego poinformował ją, że nie stwierdził zaistnienia podstaw do uchylenia czynności z dnia [...] sierpnia 2010 r. odmawiającej uwzględnienia wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych i dopuszczenia skarżącej do tego egzaminu sędziowskiego. Organ wyjaśnił, że prawidłowa interpretacja art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP nie pozostawia wątpliwości, iż do egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r. będą mogli przystąpić wyłącznie ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 4 marca 2009 r. byli zatrudnieni na stanowisku asystenta sędziego i w tym dniu czas zajmowania przez nich tego stanowiska wynosił 3 lata.

Na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2010 r., polegającą na odmowie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego (w skardze omyłkowo podano datę [...] września 2010 r., czyli datę udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której domagała się uchylenia zaskarżonej czynności i dopuszczenia jej do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP.

Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 4 powołanej ustawy, gdyż przepis ten stanowi, że osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy (4 marca 2009 r.) na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 (aplikacja rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r.), jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych.

W ocenie skarżącej nie jest słuszne twierdzenie, iż przepis art. 66 ust. 4 ustawy stawia, jako warunek przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, wymóg trzyletniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego na dzień wejścia ustawy w życie, tj. na dzień 4 marca 2009 r.

Skarżąca wskazała, że ustawodawca wprowadził kategorię asystenta sędziego "zatrudnionego w dniu wejścia ustawy w życie" z tego powodu, że ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wprowadziła rewolucyjny, odmienny od dotychczasowego model kształcenia kadr sądów powszechnych. Miejsce dotychczasowej aplikacji sądowej zastąpiła aplikacja ogólna, której adepci, jeżeli nie dostaną się na aplikację sędziowską bądź prokuratorską, mają prawo zostać asystentami sędziów bądź referendarzami. Ci asystenci, nie będąc zatrudnionymi w dniu wejścia ustawy w życie na stanowisku asystenta sędziego, mogą przystąpić do egzaminu sędziowskiego po przepracowaniu 4 lat na tym stanowisku (art. 155 § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – Dz. U. Nr 98 poz. 1070). Ustawodawca natomiast mając świadomość, iż w sądach powszechnych zatrudnieni są asystenci sędziów legitymujący się wyłącznie wykształceniem prawniczym stworzył im prawną możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Regulacja ta została zawarta w przepisach przejściowych i końcowych do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tj. w art. 66 ust. 4 ustawy.

Skarżąca uznała, że nieuzasadnione jest wprowadzanie trzeciej kategorii asystentów sędziów: zatrudnionych w dniu wejścia ustawy w życie, ale nie spełniających na ten dzień trzyletniego okresu zatrudnienia. Skarżąca podnosi też, że we wrześniu 2009 r. do egzaminu sędziowskiego organizowanego przez Sąd Apelacyjny w Lublinie, przystąpiły dwie osoby zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego od dnia 1 kwietnia 2005 roku oraz 17 maja 2006 r., a więc osoby nie spełniające wymogu trzyletniego zatrudnienia w dacie wejścia ustawy w życie. Nieuwzględnienie zatem wniosku skarżącej o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego jest niewątpliwie naruszeniem konstytucyjnego prawa do równości.

Skarżąca powołała się także na niejasną i niespójną interpretację przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury dokonywaną przez Ministerstwo Sprawiedliwości (pisma z dnia 27 listopada 2009 r., z dnia 19 marca 2010 r., z dnia 2 czerwca 2010 r.).

WSA w Lublinie w pierwszej kolejności rozważył kwestię dopuszczalności wniesienia skargi. Sąd zwrócił uwagę, iż przedmiotem skargi jest odmowa dopuszczenia skarżącej przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie do egzaminu sędziowskiego. Kwestia dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, zatrudnionego na tym stanowisku przez określony czas, uregulowana została w art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Przepis ten nie przewiduje wydawania decyzji w sprawie dopuszczenia asystenta sędziego do egzaminu sędziowskiego, ani żadnego trybu odwoławczego. Również ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych, dalej u.s.p., nie przewiduje środków odwoławczych w przypadku odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, zgłaszającego zamiar przystąpienia do takiego egzaminu.

Egzamin sędziowski, o dopuszczenie do którego ubiegała się skarżąca, jest egzaminem kończącym aplikację sędziowską, rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r. i odbywa się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem (art. 70 ust. 1 ustawy), a więc przepisów u.s.p. Określenie zakresu egzaminu sędziowskiego, składu komisji egzaminacyjnej i sposobu powoływania jej członków oraz trybu postępowania komisji egzaminacyjnej powierzone zostało przez powołaną ustawę organowi centralnemu - Ministrowi Sprawiedliwości. Egzamin sędziowski jest bowiem elementem przygotowania do służby publicznej. Zdanie egzaminu sędziowskiego jest jednym z ustawowych warunków powołania na stanowisko sędziego, z zastrzeżeniem przewidzianych w u.s.p. wyjątków, które skarżącej nie dotyczą.

Prezes Sądu Apelacyjnego jest organem sądu apelacyjnego (art. 21 § 1 pkt 3 u.s.p.), któremu ustawa powierzyła podejmowanie czynności na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego.

Sąd I instancji przyjął zatem, że odmowa dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy, dokonana przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie jest czynnością, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., czyli inną, niż określone w pkt 1-3 decyzje i postanowienia czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

WSA w Lublinie podkreślił także, iż zgodnie z art. 52 § 3 P.p.s.a., skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności.

Jak wynika z akt administracyjnych, pismo o odmowie dopuszczenia do egzaminu skarżąca otrzymała w dniu [...] sierpnia 2010 r. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skarżąca skierowała do Prezesa Sądu Apelacyjnego dnia [...] sierpnia 2010 r., a więc w terminie ustawowym. Na to wezwanie Prezes Sądu Apelacyjnego udzielił skarżącej odpowiedzi pismem z dnia [...] września 2010 r., doręczonym jej [...] września 2010 r. Skarga w sprawie niniejszej złożona została dnia 5 października 2010 r. (data nadania) za pośrednictwem organu, a więc z zachowaniem trzydziestodniowego terminu określonego w art. 53 § 2 P.p.s.a. i podlegała merytorycznemu rozpoznaniu. WSA w Lublinie wskazał także, iż skarżąca omyłkowo określiła datę czynności podlegającej zaskarżeniu ([...] września 2010 r., zamiast [...] sierpnia 2010 r.), okoliczność ta jednak nie uniemożliwia rozpoznania skargi, skoro niewątpliwe jest, że przedmiotem zaskarżenia jest odmowa dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego, a więc czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2010 r.

W ocenie Sądu I instancji, skarga jest nieuzasadniona. Prawidłowe jest natomiast stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie, że skarżąca nie spełnia wymogów dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Przepis ten został, w ocenie Sądu I instancji, prawidłowo zinterpretowany i zastosowany przez organ. Art. 66 ust. 4 ustawy stanowi: "Osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych". Przepis art. 70 ust. 1 ustawy, do którego odsyła art. 66 ust. 4 ustawy stanowi natomiast, że aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r., a więc na podstawie przepisów u.s.p., a nie przepisów obecnie obowiązującej ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, normującej aplikację sędziowską.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zarówno przepisy art. 66 ust. 4 jak i art. 70 ust. 1 ustawy umieszczone zostały w rozdziale 8 ustawy "Przepisy przejściowe i końcowe". Zamiarem ustawodawcy było, zdaniem WSA w Lublinie, umożliwienie pewnej grupie osób (w tym przypadku asystentom sędziów) skorzystanie w określonym czasie z możliwości złożenia egzaminu sędziowskiego na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r. mimo zmiany stanu prawnego. Jest to odstępstwo od zasad ogólnych, wprowadzonych ustawą (por. znowelizowany przez ustawę przepis art. 155 § 7 u.s.p.).

Przepis art. 66 ust. 4 ustawy precyzyjnie określa warunki, jakie powinna spełniać osoba, która może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoba taka w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 4 marca 2009 r.:

1. musi być zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego i

2. musi zajmować to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat,

a ponadto:

3. powinna zgłosić prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem.

Sąd I instancji przyjął, iż wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że asystent sędziego musi być zatrudniony na tym stanowisku i zajmować je przez co najmniej 3 lata w dniu wejścia w życie ustawy, a nie później. Użycie przez ustawodawcę spójnika "jeżeli" wskazuje, że wymaganie określone po spójniku, dotyczące pozostawania na stanowisku asystenta sędziego przez okres co najmniej 3 lat, odnosi się do asystenta sędziego pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie ustawy przez okres co najmniej trzyletni. Można więc zasadnie wywodzić, że pierwszym z warunków uprawniających do skorzystania z możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy, jest pozostawanie w zatrudnieniu na stanowisku asystenta sędziego, o ile zatrudnienie to trwało co najmniej przez okres 3 lat, w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 4 marca 2009 r.).

Trzecia przesłanka z tego przepisu nie jest związana z dniem wejścia w życie ustawy, bowiem określa jedynie termin do zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego.

Na takie rozumienie przepisu wskazuje również, zdaniem Sądu I instancji, wykładnia funkcjonalna. Ratio legis przepisu art. 66 ust. 4 było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego ściśle określonej grupie osób, gdyby bowiem nie wprowadzono tego unormowania, wskazani w nim asystenci mogliby przystąpić do egzaminu sędziowskiego dopiero pod koniec 2013 roku, a więc po ponad 7 latach pracy. Wynika to z faktu, że egzamin sędziowski według nowych zasad, wprowadzonych ustawą, przeprowadzany jest w trzydziestym miesiącu aplikacji sędziowskiej, która rozpoczęła się dopiero w marcu 2011 r. Zważywszy, że przepis art. 155 § 7 u.s.p. przewiduje możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego po czterech latach pracy na stanowisku asystenta, celowe było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego tym asystentom, którzy w dacie wejścia w życie ustawy mieli już trzyletni staż pracy.

Dokonując natomiast wykładni systemowej, polegającej na ustaleniu znaczenia przepisów prawnych ze względu na ich lokalizację w strukturze źródeł prawa, powiązanie, jakie występuje pomiędzy rozmaitymi aktami normatywnymi oraz umiejscowienie danego przepisu w akcie prawnym, WSA w Lublinie podniósł, że przepis art. 66 ust. 4 ustawy został umieszczony w Rozdziale 8 "Przepisy końcowe i przejściowe". Wskazuje to, zdaniem Sądu, na jego epizodyczny, intertemporalny charakter, a więc co do zasady nie może on być interpretowany rozszerzająco. Objęcie wskazanym przepisem asystentów sędziów, którzy nie spełniają warunku zatrudnienia na tym stanowisku przez okres co najmniej 3 lat w dniu wejścia w życie ustawy, jest dokonaniem interpretacji rozszerzającej.

Sąd I instancji nie zgodził się ze skarżącą, że przepis art. 66 ust. 4 nie wprowadza wymogu trzyletniego zatrudnienia na stanowisku asystenta w dacie wejścia w życie ustawy. Sąd ten nie zaakceptował również poglądu skarżącej, że "co najmniej 3 letni okres zajmowania stanowiska asystenta sędziego" odnosić należy do daty przystąpienia do egzaminu, a nie do daty wejścia w życie ustawy.

Z powyższych względów WSA w Lublinie nie podzielił również poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie sygn. akt III SA/Gd 573/10, iż przesłanki uprawniające do złożenia egzaminu sędziowskiego odbywającego się na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008r., które musza wystąpić łącznie są następujące: 1) zatrudnienie na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy; 2) zajmowanie stanowiska asystenta sędziego przez okres trzech lat; 3) zgłoszenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego wprowadzeniem. WSA w Lublinie uznał za wadliwy pogląd wyrażony w przywołanym wyroku, że przesłanką przystąpienia do egzaminu sędziowskiego związaną z momentem wejścia w życie ustawy o KSSiP jest jedynie przesłanka zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy, nie zaś także przesłanka zajmowania takiego stanowiska przez okres trzech lat.

WSA w Lublinie podkreślił, iż w sprawie niniejszej jest poza sporem, że skarżąca zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku asystenta sędziego, nie legitymowała się w tej dacie okresem zatrudnienia wynoszącym co najmniej 3 lata. Nie budzi również wątpliwości, że wymogu tego skarżąca nie spełniała także w dacie zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego.

W tej sytuacji Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie prawidłowo odmówił dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego w dniach 6, 8, 14-16 września 2010 r., a zarzut skargi dotyczący błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 66 ust. 4 ustawy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Oceny tej nie może, zdaniem Sądu I instancji, podważyć okoliczność podnoszona w uzasadnieniu skargi, że w przeszłości dopuszczeni byli do egzaminu sędziowskiego dwaj asystenci sędziów, którzy zajmowali to stanowisko co najmniej przez 3 lata w dacie egzaminu sędziowskiego. W świetle powyższych rozważań chybiony jest także wynikający z uzasadnienia skargi zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Incydentalne, błędne dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego przeprowadzonego w innym terminie dwóch osób, nie spełniających wymogów ustawowych, nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania. Przedstawiona wyżej interpretacja przepisu art. 66 ust. 4 ustawy zastosowana została przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie do wszystkich ubiegających się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w dniach 6, 8, 14-16 września 2010 r. Nie sposób więc zarzucić organowi nierównego traktowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. Ż. (z domu K.) reprezentowana przez adwokata.

Pełnomocnik skarżącej zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego zmianę poprzez stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynność, uznanie uprawnienia skarżącej do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP oraz o ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie pełnomocnik zamieścił wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten stawia, jako warunek przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r., wymóg trzyletniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 4 marca 2009 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor wskazał, iż, wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, przepis art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP uzależnia uprawnienia do złożenia egzaminu sędziowskiego od trzech przesłanek, nie zaś, jak przyjął Sąd, od dwóch.

I tak, zdaniem skarżącego kasacyjnie, pierwsza przesłanka stanowi, że do egzaminu sędziowskiego, którym mowa w art. 70 ust. 1, mogą być dopuszczeni tylko ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie ustawy zatrudnieni byli na tym stanowisko. Skarżący kasacyjnie wywiódł nadto, że użyte w przepisie sformułowanie "w dniu wejścia w życie ustawy" pojawia się dla dookreślenia adresata normy, tzn. nie każdy asystent sędziego, ale jedynie ten asystent sędziego zatrudniony na tym stanowisku w dniu wejścia w życie ustawy. Z kolei drugą przesłankę stanowi wymóg zajmowania tego stanowiska przez okres 3 lat w dacie przystępowania do tego egzaminu, a trzecią zgłoszenie zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. Wszystkie trzy przesłanki muszą być spełnione łącznie.

Według autora skargi kasacyjnej, błędne jest przy tym stanowisko Sądu I instancji, w myśl którego spójnik "jeśli" powoduje, że wymagania określone po ww. spójniku odnoszą się do asystenta sędziego pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia ustawy w życie, tj. dotyczą pozostawania na stanowisku asystenta sędziego przez okres co najmniej trzech lat . W tym zakresie pełnomocnik zauważył, ze gdyby zamiarem ustawodawcy było powiązanie wymogu spełnienia przesłanki zajmowania stanowiska asystenta sędziego przez trzy lata z dniem wejścia w życie ustawy, to ustawodawca zawarłby ten zamiar nadając temu przepisowi inne brzmienie. Takiego zabiegu ustawodawca jednak nie dokonał.

Skarżący kasacyjnie zaznaczył, że konstrukcja przepisu wyraźnie wskazuje, iż norma w nim wyrażona złożona jest z trzech zdań, z których każde jest podrzędne do swojego poprzednika. Pierwsze określa adresata normy (osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku sędziego), natomiast drugie, połączone zaimkiem "może", wskazuje, że taki adresat ma możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Sama zaś możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, jak stwierdził dalej, uzależniona jest od spełnienia dwóch warunków: pierwszy to zajmowanie tego stanowiska co najmniej przez okres 3 lat, a drugi to zgłoszenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem.

Zdaniem pełnomocnika, oznacza to, że zdanie warunkowe dotyczące zajmowania stanowiska asystenta sędziego przez co najmniej trzy lata jest zdaniem podrzędnym do zdania wskazującego na możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. W żadnym natomiast razie nie jest zdaniem podrzędnym warunkowym do zdania określającego adresata normy.

Autor skargi kasacyjnej uznał też, że Sąd I instancji nieprawidłowo, także poprzez naruszenie konstytucyjnego prawa do równości, dokonał wykładni systemowej przywołanego przepisu. Podkreślił, że zamieszczenie przepisu art. 66 ust. 4 w Rozdziale 8 zatytułowanym "Przepisy przejściowe i końcowe" wskazuje na jego epizodyczny, intertemporalny charakter, który co do zasady wyłącza wykładnię rozszerzającą. Nadto zauważył, że poprzez wyraźne nawiązanie do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP – czyli poprzez nawiązanie do egzaminu sędziowskiego, kończącego aplikację sadową, rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r., przedmiotowy przepis w sposób jednoznaczny wprowadza ograniczenie czasowe możliwości realizowania uprawnienia do złożenia egzaminu sędziowskiego na takich właśnie zasadach.

Przy czym, jak dodatkowo stwierdził, przeprowadzenie egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. we wrześniu 2010 r. nie oznacza braku możliwości złożenia takiego egzaminu na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem, skoro § 33 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej daje możliwość organizowania egzaminów poprawkowych i egzaminów z uwagi na indywidualne, szczególne przyczyny, przez jeszcze 2 lata od ukończenia aplikacji na "starych" zasadach przed komisją egzaminacyjną powołaną w Ministerstwie Sprawiedliwości, w trybie określonym w § 25 rozporządzenia.

W odniesieniu do naruszenia konstytucyjnego prawa do równości, pełnomocnik podniósł, że do naruszenia takiego prawa doszło poprzez odmienne potraktowanie osób, które spełniły przesłankę zajmowania stanowiska sędziego przez 3 lata do momentu możliwości zgłoszenia zamiaru przystąpienia do takiego egzaminu w stosunku do osób, które zajmowały takie stanowisko przez trzy lata w dniu wejścia w życie ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych.

W myśl zaś art. 70 ust. 1 ww. ustawy aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że osoba spełniająca warunki wskazane w art. 66 ust. 4 ustawy może przystąpić do egzaminu sędziowskiego na zasadach przewidzianych dla aplikantów aplikacji sądowej obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r.

W niniejszej sprawie rozważyć zatem należy, czy do grupy tej zalicza się osoba, która w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, to jest w dniu 4 marca 2009 r., pracowała już na stanowisku asystenta sędziego, lecz staż jej pracy był w tym dniu krótszy niż 3 lata, a dopiero później, ale przed zgłoszeniem zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, spełniła warunek 3-letniego okresu zatrudnienia jako asystent sędziego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiedź na to pytanie udzielona przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku jest trafna.

Podstawową metodą wykładni przepisów budzących wątpliwości interpretacyjne jest wykładnia językowa. Zgodnie z jej regułami zwrotom prawnym nie należy nadawać znaczenia odmiennego od potocznego, a znaczenie przepisów prawnych ustalać należy w taki sposób, by wypowiedź zawarta w normie prawnej stanowiła pewną całość.

W tym kontekście zawartego w art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP sformułowania "osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego (...), jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat", będącego hipotezą normy prawnej stanowiącą logiczną całość, nie można rozumieć inaczej, niż jako sformułowanie przesłanki legitymowania się przez asystenta sędziego już w dniu 4 marca 2009 r. (tj. w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP) trzyletnim stażem pracy (tak: wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 717/11, CBOSA).

Oznacza to, że wykładnia art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, co powoduje z kolei, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu materialnego nie jest zasadny.

Warto podkreślić, że choć wykładnia językowa wskazanego przepisu doprowadziła do usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i zbędne jest w takiej sytuacji sięganie do pozostałych metod wykładni, to w niniejszej sprawie również one prowadzą do wniosków zgodnych z zaprezentowanymi przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Wykładnia celowościowa ma za zadanie doprowadzenia do takiego rozumienia przepisów ustawy, by były one najlepszym środkiem do osiągnięcia celu tej ustawy. Zgodnie zaś z regułami wykładni funkcjonalnej interpretując przepisy należy brać pod uwagę cel regulacji prawnej (ratio legis).

Zgodnie z nowymi zasadami wprowadzonymi ustawą o KSSiP aplikację sędziowską poprzedza 12-miesięczna aplikacja ogólna (art. 25 ust. 1). Po jej ukończeniu osoba, która spełnia ustawowe kryteria, może złożyć do Dyrektora Krajowej Szkoły wniosek o kontynuowanie szkolenia na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej (art. 28 ust. 1). Do egzaminu sędziowskiego zaś aplikanci aplikacji sędziowskiej przystępują w jej 30 miesiącu (art. 32 ust. 1).

Z uwagi zatem na fakt, że aplikacja sędziowska na nowych zasadach rozpoczęła się dopiero w marcu 2011 r., pierwszy egzamin sędziowski zdawany na podstawie przepisów ustawy o KSSiP odbędzie się pod koniec 2013 r. Zatem celem wprowadzenia unormowania z art. 66 ust. 4 ustawy było umożliwienie wskazanej w tym przepisie grupie osób (asystentom sędziego) przystąpienia do egzaminu sędziowskiego wcześniej, niż po ponad 7 latach pracy (przyjmując obowiązek legitymowania się 3-letnim stażem w dniu 4 marca 2009 r.). Skoro bowiem ustawa o KSSiP zmieniła art. 155 § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1270 ze zm.) w ten sposób, że umożliwiła asystentom sędziego przystąpienie do egzaminu sędziowskiego po 4 latach pracy, to celowe było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego tym asystentom, którzy w dacie wejścia w życie ustawy mieli już trzyletni staż pracy.

Rozumowanie takie zgodne jest również z wykładnią systemową, przyjmującą założenie, że przepis w danym akcie prawnym nie jest umiejscowiony przypadkowo, lecz wynika z racjonalnego działania prawodawcy. Skoro art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP umiejscowiony został w przepisach przejściowych i końcowych (Rozdział 8 ustawy), to ustawodawca jasno wskazał na jego ograniczony, incydentalny i intertemporalny charakter.

W piśmiennictwie jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że problemy intertemporalne mogą być rozwiązywane przez zastosowanie następujących reguł:

1. podstawowej – bezpośredniego działania nowego prawa – tzn. nowoustanowione prawo od momentu wejścia w życie reguluje wszelkie zdarzenia także te, które zaistniały przed jego ustanowieniem,

2. dalszego obowiązywania dawnego prawa – dotychczas obowiązujące prawo mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości,

3. wyboru prawa – wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom,

4. do spraw z elementem dawnym należy stosować ustanowione przez prawodawcę specjalne przepisy przejściowe.

W niniejszej sprawie wybór ostatniego z proponowanych rozwiązań nie może budzić wątpliwości. Specjalny charakter omawianego przepisu przemawia zatem za taką jego interpretacją, by nie doprowadzić do nazbyt szerokiego jego stosowania, niezgodnego z wolą ustawodawcy, a taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby przyjąć zaproponowane przez autora skargi kasacyjnej jego rozumienie.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.