Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 874/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 261 par. 1 i 2, art. 267
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 46, art. 53
journal: Dz.U. 2016 poz 722
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Wojewody z dnia 22 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych z rejestrów ewidencji ludności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 12 lipca 2016 r. o zwrocie wniosku P. G. o udostępnienie danych z rejestrów ewidencji ludności, dotyczących L. N., w zakresie adresu zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że radca prawny P. G., który wystąpił z wnioskiem o udostępnienie powyższych danych podał, że został ustanowiony kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika L. N., wobec którego toczy się postępowanie egzekucyjne i niezbędne jest ustalenie jego miejsca pobytu. Dołączył stosowne postanowienie Sądu Rejonowego oraz wniósł o zwolnienie z opłaty za udostępnienie danych , powołując się na brak środków finansowych. Ponieważ udostępnienie danych następuje odpłatnie, organ I instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku przez uiszczenie opłaty lub przedłożenie dokumentów potwierdzających niemożność ich uiszczenia. P. G. wyjaśnił, że ustanowienie go przez sąd kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika wyczerpuje znamiona realizacji zadań publicznych – jako podmiotu ustanowionego przez sąd oraz strony w postępowaniu egzekucyjnym, wobec czego żądane dane powinny być mu udostępnione nieodpłatnie. Mimo wezwania nie dołączył oświadczenia majątkowego.

Organ I instancji postanowieniem z dnia 23 czerwca 2016 r. odmówił zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia opłaty , mając na uwadze, że art. 597 w zw. z art. 605 k.p.c. oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej przewidują przyznanie kuratorowi przez sąd wynagrodzenia na jego wniosek i zwrot wydatków poniesionych w związku z pełnieniem swojej funkcji. W przypadku bezskutecznej egzekucji uzasadnione wydatki zobowiązany będzie ponieść podmiot żądający ustanowienia kuratora. Nie było podstaw do zwolnienia wnioskodawcy z opłaty, bowiem nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną.

Po stwierdzeniu braku uiszczenia opłaty, organ w dniu 12 lipca 2016 r. wydał postanowienie o zwrocie wniosku.

Wnioskodawca w zażaleniu na to postanowienie podniósł, że zasługuje na zwolnienie z opłaty na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 3 i pkt 5 oraz art. 53 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności.

Organ odwoławczy zgodził się z argumentacją organu pierwszej instancji, zawartą w obu postanowieniach, o braku możliwości zwolnienia P. G. z obowiązku uiszczenia opłaty za udostępnienie danych , bowiem nie udowodnił on niemożności jej uiszczenia w związku z trudną sytuacją materialną w oparciu o art. 267 k.p.a., ani nie było też możliwości zwolnienia go z tego obowiązku na podstawie wskazywanych przez niego przepisów. Katalog podmiotów zwolnionych z obowiązku uiszczenia opłaty wymieniony w art. 46 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności jest ograniczony i nie znajduje się w nim kurator ustanowiony przez sąd dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Kurator nie jest sądem ani komornikiem sądowym , ani nie może być zaszeregowany do grupy "innych podmiotów w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach". Kurator ustanowiony zostaje przez sąd na wniosek wierzyciela lub przeciwnika procesowego , czyli podmiotu zainteresowanego szybszym rozstrzygnięciem prowadzonego postępowania i nie realizuje zadań publicznych. Z materiału dowodowego nie wynikało, by spełnione zostały przesłanki do zastosowania do wnioskodawcy art. 261 § 4 k.p.a., przewidującego załatwienie podania mimo nieuiszczenia należności. Brano pod uwagę art. 267 k.p.a. przewidujący zwolnienie w całości lub części z uiszczenia opłaty w sytuacji niewątpliwej niemożności jej poniesienia, jednak pomimo wezwań wnioskodawca nie przedłożył stosownych dokumentów ani nie wypowiedział się w kwestii istnienia przyczyn niewątpliwej niemożności uiszczenia opłaty. Organ odwoławczy powołał się na stanowisko WSA w Warszawie , wyrażone w wyroku w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 35/09 w odniesieniu do kuratora spadku.

Organ odwoławczy, stojąc na stanowisku, że nie było podstaw do zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia opłaty stwierdził, że wobec niespełnienia przesłanki dotyczącej uiszczenia opłaty za udzielenie żądanych informacji nie było prawnej możliwości rozpatrzenia złożonego wniosku z uwagi na jego braki formalne, a co za tym idzie- postanowienie o zwrocie wniosku miało uzasadnienie faktyczne i prawne.

P. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższe postanowienie Wojewody, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 46 i art. 53 ustawy o ewidencji ludności. Przywołując treść art. 46 oraz art. 53 ustawy o ewidencji ludności stwierdził, że ustanowienie kuratora postanowieniem sądu dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym wyczerpuje znamiona realizacji zadań publicznych, zarówno jako podmiotu ustanowionego przez sąd, jak i strony w postępowaniu egzekucyjnym. Bez udziału kuratora nie jest możliwe zakończenie postępowania egzekucyjnego. Wskazał również, powołując się na treść art. 267 k.p.a., że jako kurator nie ma możliwości poniesienia opłat, bowiem kurator nie ma środków na wyłożenie takiej opłaty, a ewentualny zwrot może nastąpić po zakończeniu egzekucji, która , jeżeli okaże się bezskuteczna, doprowadzi do braku pokrycia wydatków kuratora.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o zwrocie wniosku o udostępnienie danych z rejestrów ewidencji ludności, mieszczące się w katalogu postanowień, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W tej sytuacji złożona skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zwrot wniosku skarżącego o udostępnienie danych z rejestrów ewidencji ludności nastąpił na podstawie art. 261 § 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 261 § 1 k.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni.

W myśl art. 261 § 2 k.p.a., jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana.

W niniejszej sprawie sporne było, czy osoba, ustanowiona przez sąd jako kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu egzekucyjnym, jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczania opłaty za udostępnienie danych z rejestrów ewidencji ludności.

Kwestie udostępniania tych danych normuje ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ( jt. Dz.U. z 2016 r. , poz.722 ), zwana dalej "ustawą", której art. 46 ust. 1 i 2 ma następujące brzmienie:

" 1. Dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, udostępnia się następującym podmiotom:

1) organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze;

2) Policji, Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Służbie Celnej, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biuru Ochrony Rządu, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, organom wyborczym i strażom gminnym (miejskim);

3) komornikom sądowym - w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

4) organom kontroli skarbowej i wywiadowi skarbowemu;

5) państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach;

6) Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, w zakresie danych osób poszukiwanych.

2. Dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione:

1) osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny;

2) jednostkom organizacyjnym, w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej, jeżeli po wykorzystaniu dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli ustalić tożsamości osób, których dane dotyczą;

3) innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą".

Z kolei art. 53 ustawy stanowi, że udostępnienie danych z rejestru mieszkańców, rejestru zamieszkania cudzoziemców oraz rejestru PESEL następuje: 1) dla podmiotów, o których mowa w art. 46 ust. 1, oraz ministra właściwego do spraw wewnętrznych - nieodpłatnie; 2) dla podmiotów, o których mowa w art. 46 ust. 2 - odpłatnie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd organu odwoławczego, że do podmiotów, wymienionych w art. 46 ust. 1 ustawy nie można zaliczyć kuratora ustanowionego przez sąd dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika. Sąd nie podziela poglądu skarżącego, że funkcja, jaką mu powierzono, służy realizacji celów publicznych, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 5 ustawy.

Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego Gdańsk- Południe z dnia 14 października 2014 r., P. G. został ustanowiony kuratorem nieznanego z miejsca pobytu dłużnika celem reprezentowania dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela - [...] w G..

Tego rodzaju postanowienie wydawane jest w oparciu o art. 802 kodeksu postępowania cywilnego , który jest przepisem szczególnym wobec art. 144 k.p.c.

Kurator obowiązany jest reprezentować dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, odbierać pisma, wnosić powództwa przeciwegzekucyjne oraz środki zaskarżenia. Sąd egzekucyjny, sprawując nadzór nad kuratorem, działa tak, jak sąd opiekuńczy w sprawach z zakresu kurateli (art. 601–605). Tak więc, w ocenie Sądu, kurator nie działa w celu realizacji zadań publicznych, a w celu reprezentacji dłużnika. Jego rolą jest zabezpieczenie interesu konkretnej osoby, jaką jest dłużnik.

Wbrew stanowisku skarżącego ustanowienie kuratora postanowieniem sądu nie świadczy o wyczerpaniu znamion realizacji zadań publicznych. Celu realizacji zadań publicznych nie można utożsamiać z formą powołania kuratora do pełnienia tej funkcji czy też z rangą podmiotu, ustanawiającego kuratora. Także okoliczność, że bez udziału kuratora nie jest możliwe zakończenie postępowania egzekucyjnego nie jest równoznaczna z realizacją celu publicznego; zakończenie takiego postępowania leży w interesie wierzyciela.

W tej sytuacji należy podzielić pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, że skarżący nie należy do kręgu podmiotów , o których mowa w art. 46 ust. 1 ustawy, wobec czego udostępnienie danych z rejestru powinno nastąpić nieodpłatnie.

Wskazać też należy, że podobne stanowisko, odnoszące się do kuratora spadku, zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 2004/08 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych ).

Sporną kwestią było też, czy spełnione zostały przesłanki z art. 267 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności.

Skarżący wywodził, że w przypadku gdy egzekucja okaże się bezskuteczna to nie doprowadzi do pokrycia wydatków kuratora, a kurator nie ma środków na wyłożenie opłaty. Jednak , skoro kurator ustanowiony przez sąd dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w toku postępowania egzekucyjnego ponosi chociażby związane z tym wydatki, to nie jest oczywista niewątpliwa niemożność wyłożenia przez skarżącego żądanej od niego kwoty za udostępnienie danych. Kwestii niewątpliwej niemożności poniesienia opłat nie może też pozytywnie przesądzać dla skarżącego przypuszczenie, że egzekucja może okazać się bezskuteczna. Zauważyć należy, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie "niewątpliwa" należy rozumieć jako granicząca z pewnością. Ciężar wykazania tej okoliczności spoczywa na wnioskodawcy.

Skarżący, mimo wezwania organu I instancji, nie przedłożył danych dotyczących stanu majątkowego, wobec czego postanowienie organu I instancji o odmowie zwolnienia go z obowiązku wniesienia opłaty za udostępnienie danych z ewidencji ludności należy uznać za prawidłowe. Organ ten nie dysponował bowiem niezbędnymi informacjami do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z omawianego przepisu.

Prawidłowe było także, w ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego, że nie było podstaw do załatwienia wniosku skarżącego mimo nie uiszczenia przez niego należności. Sytuację taką normuje art. 261 § 4 k.p.a., który przewiduje powinność organu do załatwienia podania mimo nieuiszczenia należności w następujących sytuacjach:

1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony;

2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity;

3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą.

Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że z materiału , którym dysponował organ nie wynikało, by zostały spełnione przesłanki do zastosowania tych przepisów na korzyść wnioskodawcy.

W tej sytuacji postanowienie organu odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o zwrocie wniosku należy uznać za prawidłowe. Skoro bowiem skarżący nie należy do kręgu podmiotów zwolnionych na podstawie przepisów prawa z obowiązku uiszczenia opłaty za udostępnienie żądanych danych i zasadnie nie został zwolniony z obowiązku jej wniesienia, a mimo wezwania nie uiścił żądanej opłaty, podanie powinno być zwrócone na podstawie art. 261 § 2 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę, jako niezasadną, oddalił.