Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1694/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 174, art. 176, art. 151, art. 145, art. 134, art. 184, art. 207
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 27/14 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 27/14 oddalił skargę A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2010 r. do sierpnia 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.

A. K. (dalej jako "skarżąca") złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2010 r. do sierpnia 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 5.444,46 zł.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2013 r. odmówił umorzenia ww. należności uznając, że nie zachodzą przesłanki przewidujące ich umorzenie w oparciu o art. 28 ust. 1 - 3 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm. (dalej w skrócie: "u.s.u.s.") oraz § 1 i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Dz. U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie").

Na skutek wniesionego odwołania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2013 r. Organ wskazał, że zadłużenie skarżącej jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. Organ egzekucyjny nie umorzył tego postępowania prowadzonego na rzecz ZUS. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 września 2013 r. wynika, że podjęto szereg czynności zmierzających do odzyskania należności wobec ZUS. Fakt umorzenia postępowań egzekucyjnych na rzecz innych wierzycieli nie może stanowić podstawy umorzenia należności wobec ZUS. Wobec powyższego, w obecnych okolicznościach faktycznych nie zachodzą przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Prezesa ZUS, skarżąca jest w stanie spłacić należności. Skarżąca nie korzystała w 2013 r. z pomocy społecznej. Ostatnia pomoc udzielona była w 2012r. na łączną kwotę 2.699,09 zł. Wniosku o umorzenie nie uzasadniła złym stanem zdrowia własnym lub członków rodziny. Skarżąca nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności bądź niezdolności do pracy. Od 11 sierpnia 2011 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Następnie była zgłoszona do ubezpieczenia jako absolwent pobierający stypendium. Uczestniczyła w kursach i szkoleniach prowadzonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Ł. Skarżąca ma możliwości podjęcia zatrudnienia bądź prac dorywczych i pozyskania środków na spłatę zadłużenia.

Prezes ZUS podniósł, że podejmując decyzję w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek należy postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes zobowiązanego, a z drugiej - interes ubezpieczeń społecznych. Z umorzenia zaległości nie można czynić powszechnie stosowanej metody, prowadzącej do braku zaległości z tytułu składek. Umorzenie tych zaległości - zgodnie z brzmieniem obowiązujących w tym zakresie przepisów - ma charakter fakultatywny - co oznacza, że organ ma prawo podjąć decyzję o ich umorzeniu, nie ma natomiast takiego obowiązku. Nawet spełnienie przesłanek określonych przepisami regulującymi kwestie umorzenia składek jedynie otwiera możliwość ich umorzenia, ale nie obliguje do umorzenia składek, w każdej bowiem sytuacji rozważony winien być także interes funduszy, na które składki są przeznaczane.

Organ dodał, że w sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, które miałyby negatywny wpływ na sytuację skarżącej i jej rodziny. Uwzględniono także, że z uwagi na wysokość zadłużenia brak jest możliwości jednorazowej jego spłaty. Brak jest jednak jakiegokolwiek zakazu prawnego, który stałby na przeszkodzie czynienia wpłat w kilku mniejszych kwotach czy też w ramach układu ratalnego, dostosowując ilość oraz wysokość rat do aktualnych możliwości płatniczych.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca złożyła skargę do Sądu wnosząc o jego uchylenie w całości i umorzenie należności.

Skarżąca powołała się na bardzo trudną sytuację rodziny. Wobec męża prowadzącego działalność gospodarczą ogłoszona została w 2007 r. upadłość. Cały majątek firmowy i prywatny wszedł do masy upadłości. Syndyk sprzedał cały zbywalny majątek zarówno męża z działalności gospodarczej, jak i prywatny współmałżonków. Pozostały jedynie nieruchomości zabezpieczone hipoteką, na kwotę znacznie przekraczającą ich wartość (dom mieszkalny o wartości 400-500 tyś zabezpieczony hipoteką ponad 1,0 mln PLN oraz nieruchomość o wartości 1.1-2 mln - zabezpieczona hipoteką ponad 10 mln PLN). W sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca z zobowiązaniami przekraczającymi kwotę 10 min zł, zachodzi jej zdaniem, całkowita nieściągalność zobowiązań, brak jest również jakichkolwiek realnych możliwości na poprawę sytuacji majątkowej. Skarżąca wskazała ponadto, że w stosunku do jej osoby wielokrotnie umarzano postępowania egzekucyjne ze względu na brak majątku.

W ocenie strony w świetle zgromadzonego materiału zachodzą także wystarczające przesłanki określone w § 3 rozporządzenia. Skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną nie z wyboru, ale z konieczności, ze względu na panujące w całym kraju, a zwłaszcza w regionie bezrobocie. Dodała, że czyni kroki w celu znalezienia zatrudnienia. W 2012 r. brała udział w szkoleniu "aktywne formy poszukiwania pracy" oraz "pracownik biurowy z obsługą kadrową przedsiębiorstw". Niestety, brak jest ofert pracy na regionalnym rynku, zwłaszcza dla osób w jej wieku.

Skarżąca podniosła, że żyje poniżej granic minimum socjalnego, sięgając po pomoc socjalną. ZUS nie przeanalizował wystarczająco sytuacji materialnej, nie ustalił nawet wysokości dochodu, nie odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącej. Sytuacja skarżącej nie daje podstaw do zawarcia układu ratalnego. Strona nie jest w stanie spłacić jakiejkolwiek kwoty. Zdaniem strony w niniejszej sprawie nastąpiło przekroczenie ram uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku organ wziął pod uwagę możliwość wystąpienia wszystkich przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Sąd zgodził się z organem, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. Z akt wynika, że egzekucja należności ZUS-u prowadzona jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. i nie została dotychczas zakończona. Organ egzekucyjny nadal podejmuje czynności zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia skarżącej. Postępowanie egzekucyjne, prowadzone na rzecz ZUS do majątku skarżącej, nie zostało umorzone. Zasadnie przyjęto zatem, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Oceny takiej nie mogą zmienić dołączone do akt, postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec skarżącej, czy też jej męża, gdyż dotyczą one egzekucji prowadzonej na rzecz innych wierzycieli. Ponadto, dopiero po formalnym zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz ZUS będzie można stwierdzić, czy faktycznie brak jest majątku pozwalającego na spłatę dochodzonych przez ZUS należności. Do tego czasu trudno twierdzić, że strona nie ma majątku, z którego można egzekwować należności. Tym bardziej, że w sprawie ustalone zostało, że skarżąca i jej mąż są właścicielami dwóch nieruchomości zabezpieczonych hipotekami. Wprawdzie jak twierdzi strona, wartość tych hipotek przekracza wartość nieruchomości, niemniej jednak nieruchomości te stanowią potencjalny majątek, z którego wierzyciel może być zaspokojony, chociażby w części. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek, z powodu ich całkowitej nieściągalności, a więc na skutek okoliczności, które nie mają charakteru przemijającego, lecz trwały.

W przypadku skarżącej koniecznym było również rozważenie przesłanek pozwalających na umorzenie należności w przypadkach określonych w cytowanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Podobnie jak przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności należności, tak

i w sytuacji przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości w uzasadnionych przypadkach przykładowo wymienionych w rozporządzeniu, rzeczą organu jest stwierdzenie, czy w konkretnym przypadku wystąpiła określona przesłanka. Ten etap orzekania organu nie jest ocenny. Dopiero po stwierdzeniu wystąpienia jednej z przesłanek umorzenia składek, organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego. To właśnie w tym etapie dochodzi do działania w ramach uznania administracyjnego.

W sprawie tej organ ustalił, że skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i córką w domu będącym własnością małżonków. Z dniem 30 lipca 2013 r. uznana została za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Mąż nie figuruje jako osoba ubezpieczona i płatnik składek. Córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w urzędzie pracy. W 2012 r. skarżąca uzyskała pomoc finansową z MOPS w postaci zasiłku okresowego, celowego na opał i celowego na opłacenie rachunku za energię elektryczną. W 2013 r. nie korzystała z tej formy pomocy.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie 513,15 zł - energia (300 zł), woda (100/200 zł), telefon (19,90 zł), podatek od nieruchomości (519 zł za rok), wywóz nieczystości (30 zł). Ponadto, w 2010 r. i 2011 r. osiągnęła straty, a w 2012 r. dochód - 487,30 zł.

Sąd zaakceptował stanowisko organu, że przedstawione okoliczności nie potwierdzają, że skarżąca nie jest w stanie spłacić należności z uwagi na sytuację majątkową, rodzinną lub zdrowotną. Skarżąca nie powołała się na swój stan zdrowia, bądź to stan zdrowia członków jej rodziny. Nie wykazała też jakichkolwiek strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Organ uwzględnił sytuację rodzinną i finansową skarżącej oraz możliwości uzyskania dochodu. Organ trafnie zwrócił uwagę, że choć wysokość zadłużenia uniemożliwia w związku sytuacją materialną strony jego jednorazową spłatę, to istnieje jednak możliwość spłaty w ramach układu ratalnego. Kwota do spłaty (5.444,46 zł) pozwala na dostosowanie ilości rat do aktualnych możliwości Skarżącej. Rozważając sytuację majątkową organ nie pominął faktu korzystania przez Skarżącą z pomocy społecznej. Na podstawie zebranych dowodów stwierdził jednocześnie, że taka pomoc była udzielana tylko w 2012 r.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącej pod kątem wymienionych przesłanek. Zaskarżona decyzja została należycie uzasadniona, a podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Jakkolwiek sytuacji majątkowej skarżącej nie można uznać jako zadowalającej, to jednak organ swobodnie ocenił, że brak jest podstaw do zastosowania wnioskowanej preferencji. Strona zarzuciła, że organ nie doliczył do kosztów utrzymania zakupu opału na zimę oraz pominął podstawowe potrzeby rodziny - zakup żywności, ubioru, obuwia.

Sąd zwrócił uwagę na to, że ciężar dowodzenia ww. przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Skarżąca informowana o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i zgłaszania żądań, nie przedstawiła na etapie postępowania administracyjnego danych wskazujących na wysokość wydatków, na które powołuje się w skardze. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy trafnie więc uznano za kompletny i w pełni wystarczający do wydania decyzji w sprawie. Organ nie przekroczył ram uznania administracyjnego, bowiem do tego etapu postępowania nie doszło. Na podstawie prawidłowo przeprowadzonego postępowania i dowodów zebranych i ocenionych zgodnie z dyrektywami swobodnej oceny, organ doszedł do przekonania, że w sprawie nie występują przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanej ulgi.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła A. K., która zaskarżyła go w całości i zarzuciła mu:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 j.t. z późń. zm.) dalej jako: "p.p.s.a." - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.2013.267 j.t. z późn. zm.), poprzez oddalenie skargi związane z nieuzasadnionym przyjęciem, że:

a) dopiero po formalnym zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. w stosunku do Skarżącej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie można stwierdzić czy faktycznie po stronie Skarżącej brak jest majątku pozwalającego na spłatę dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności, podczas gdy z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Skarżąca nie posiada majątku pozwalającego na spłatę dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności, co wynika m.in. z przedłożonych przez Skarżącą postanowień komorników sądowych w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz przebiegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., w trakcie którego wszystkie czynności podejmowane w celu wyegzekwowania zadłużenia okazują się całkowicie bezskuteczne,

b) z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika, że skarżąca nie jest w stanie spłacić należności z uwagi na sytuację majątkową, podczas gdy z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie jednoznacznie wynika, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów związanych nawet z podstawową egzystencją, bowiem nie osiąga żadnych przychodów,

c) w przypadku skarżącej istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, ponieważ kwota do spłaty 5.444,46zł pozwala

rzekomo na dostosowanie liczby rat do aktualnych możliwości Skarżącej,

podczas gdy z analizy bieżących, koniecznych i niezbędnych do podstawowej

egzystencji, wydatków skarżącej i jej przychodów wynika, że skarżąca nie

będzie w stanie wywiązywać się z układu ratalnego ustalonego na najniższym

możliwym poziomie,

- powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w razie dokonania prawidłowej oceny dowodów, tj. przyjęcia, że skarżąca nie posiada majątku pozwalającego na spłatę dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności, nie jest w stanie spłacić należności z uwagi na sytuację majątkową oraz nie istnieje aktualnie obiektywna możliwość spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, brak byłoby podstaw do uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowości ustaleń przyjętych za podstawę decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2013 r., a w konsekwencji skarga wniesiona przez skarżącą podlegałaby uwzględnieniu,

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zgodnie z przedmiotowym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi tylko wówczas gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie innego wierzyciela.

Składając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zasadność wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku rozważana była zatem w kontekście postawionych Sądowi I instancji zarzutów. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że przedmiotem oceny mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, tj. zarzucie naruszenia przepisów postępowania i zarzucie naruszenia prawa materialnego. Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., wnoszący skargę kasacyjną podniósł, iż Sąd I instancji niedostatecznie zbadał, czy zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja odpowiada wymogom w zakresie podejmowania i uzasadniania decyzji uznaniowych, w szczególności niewłaściwie uznał, że skarżąca kasacyjnie posiada majątek pozwalający na spłatę w ratach należności wobec ZUS, podczas gdy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z podstawową egzystencją.

Natomiast, w podstawie zarzutu naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną podniósł błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. polegającą na przyjęciu, że całkowita nieściągalność zachodzi tylko wówczas gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku.

Przystępując do rozpoznania powyższych zarzutów wypada na wstępie zauważyć, iż przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja oparta na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że Sąd jest uprawniony do zbadania czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, czy organ przestrzegał zasad postępowania oraz czy trafnie wyciągnął wnioski. Organ w ramach tzw. uznania administracyjnego ma swobodę co do rozstrzygnięcia, a więc może odmówić umorzenia zaległości, mimo zaistnienia tzw. przesłanek umorzeniowych. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny.

Zatem decyzje uznaniowe w przedmiocie umorzenia należności składkowych wymagają szczególnie wnikliwej kontroli celem ustalenia, czy wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i ocenione pod kątem realizacji przesłanek umorzenia oraz, czy podjęte rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione pod względem faktycznym i prawnym, przy należytym wyważeniu interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego.

W wyniku przeprowadzonej kontroli decyzji ZUS, w ramach zakreślonych charakterem sprawy, Sąd I instancji stwierdził, że wydanie tej decyzji poprzedzone było szczegółowym postępowaniem dowodowym mającym na celu ustalenie aktualnej życiowej i materialnej sytuacji skarżącej, w tym źródeł dochodów oraz ponoszonych wydatków i kosztów utrzymania co znalazło odzwierciedlenie tak w zebranym materiale dowodowym jaki i motywach rozstrzygnięcia. Stwierdził również, że materiał dowodowy był kompletny, a stan faktyczny sprawy nie był sporny. Sąd I instancji, dokonując oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, słusznie przyjął i zaaprobował jako podstawę tejże oceny stan faktyczny ustalony przez organ w toku postępowania administracyjnego i na tej podstawie uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie, którym odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Z informacji podanych przez wnoszącą skargę kasacyjną wynika, że ponosi ona wydatki na bieżące utrzymanie rodziny i realizację innych zobowiązań (płaci rachunki za media ponosi miesięczne wydatki w kwocie 513,15 zł, na które składają się opłaty za energię (300 zł), wodę (100/200 zł), telefon (19,90 zł), podatek od nieruchomości (519 zł za rok), wywóz nieczystości (30 zł). Należy zatem przyjąć, że wobec faktu, że wydatki te przekraczają dochody rodziny, powstaje wątpliwość, co do ich rzetelności, zwłaszcza, że nie została podana przyczyna takiego stanu rzeczy oraz nie zostało de facto wskazane źródło pokrycia powstałego w związku z tym niedoboru w środkach pieniężnych.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności, należy więc przyjąć, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez wnoszącego skargę kasacyjną w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny i w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 K.p.a. W związku z czym należy stwierdzić, że podnoszona przez wnoszącego skargę kasacyjną argumentacja, odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest natomiast rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy prawidłowo ustalono, że brak jest podstaw prawnych określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.c. do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż nie nastąpiła całkowita ich nieściągalność.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uznania zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 11, art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., a w konsekwencji również wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, tj. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 c w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego na wstępie należy przypomnieć, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Składki te mogą być umarzane albo z powodu ich całkowitej nieściągalności, co reguluje ust. 2 i 3 wskazanego artykułu, albo w uzasadnionych wypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności, o czym stanowi ust. 3a. Zasady umarzania należności składkowych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. reguluje rozporządzenie, Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Przypomnieć trzeba, że stosownie do treści art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze kasacyjnej przedstawiony został tylko zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi m.in. w przypadku braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Przede wszystkim należy wskazać, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zostały wykazane przesłanki, o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Z interpretacją prawa materialnego zaprezentowaną przez autora skargi kasacyjnej, że umorzenie każdego postępowania egzekucyjnego zainicjowanego przez wierzycieli w stosunku do dłużnika ( także posiadającego zaległości w płaceniu składek na ubezpieczenie społeczne ) z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, może prowadzić do uznania, że zachodzi wobec takiej osoby stan całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., nie sposób się zgodzić.

Należy wskazać, że wykładnia systemowa wewnętrzna przypadku objętego zarzutem skargi kasacyjnej dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, w sytuacji sformułowania przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zamkniętego katalogu tych przesłanek umorzenia należności, nakazuje ich interpretację w sposób spójny aksjologicznie.

Kierując się tą wykładnią Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że możliwość umorzenia ww. należności w przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych prowadzonych w sprawie zainicjowanej wnioskiem ZUS organ egzekucyjny prowadzący to postępowanie ( naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy) stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. nie tylko że nie stwierdził braku majątku, to nadal prowadzi egzekucję należności, której umorzenia w niniejszej sprawie domaga się skarżąca kasacyjnie. Poza tym niespornym jest, że skarżąca kasacyjnie wraz z mężem jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości.

Zatem dopóki przeciwko skarżącej kasacyjnie toczy się postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych brak jest podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Może to nastąpić dopiero po wydaniu przez organy egzekucyjne postanowienie o umorzeniu tego postępowania ezekucyjnego z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę trudną sytuacje majątkową skarżącej, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku nie orzekł natomiast, co do wniosku pełnomocnika skarżącej, ustanowionego z urzędu w ramach przyznanej skarżącej pomocy prawnej, o zasądzenie kosztów sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., jako odnoszące się do kosztów postępowania między stronami, nie mają zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną należnego mu od Skarbu Państwa, zaś stosownie do przepisów art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i art. 260 p.p.s.a. orzekanie o przyznaniu takiemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy następuje w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, jako także w tym przedmiocie Sądzie pierwszej instancji.