Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 596/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 c, 64 par. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela - Prezes [...], na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wystawionego na J. F., obejmującego należności z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące czerwiec-grudzień 2010r. oraz styczeń - listopad 2011r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł.

Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W. oraz w Banku [...] S.A. w W.. W odpowiedzi Banki poinformowały o przeszkodzie w realizacji zajęć z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową prowadzoną przez komorników sądowych. Organ wskazał na podjęte czynności zmierzające do ustalenia składników majątkowych. Podał, że dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, jednakże z powodu zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej w [...] kolejności zajęcie realizował komornik sądowy.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., z powodu bezskuteczności egzekucji, umorzył, w trybie art. 59 § 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2019r., poz. 1438) – dalej jako: "u.p.e.a.", postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku J. F.. Organ wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednakże wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego. Organ uchylił dokonane zajęcia egzekucyjne i zawiadomił wierzyciela - Prezes [...] o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego.

P. z dnia [...] kwietnia 2019r. wierzyciel zwrócił się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019r. obciążył wierzyciela - Prezesa [...] kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł, przeprowadzonego z majątku J. F., z powodu braku możliwości wyegzekwowania ich od zobowiązanego.

Na powyższe postanowienie Prezes [...] złożył zażalenie, zarzucając naruszenie przepisu art. 62b u.p.e.a. poprzez obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przy zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową oraz art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy poprzez niezastosowanie wskazówek interpretacyjnych wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ powołując się na przepisy dotyczące poboru opłat za dokonane czynności egzekucyjne wskazał, że w niniejszej sprawie w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne, na które składa się opłata manipulacyjna wynosząca 1% kwoty egzekwowanych należności (wraz z odsetkami za zwłokę) naliczona od tytułu wykonawczego, w wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wynosząca 5% kwoty egzekwowanej należności, w kwocie [...]zł. Łącznie koszty wyniosły [...] zł. Koszty te zgodnie z art. 64c u.p.e.a. powinien ponieść zobowiązany. Niemniej jednak ustawodawca wprowadził wyjątki od tej zasady. Jednym z nich jest art. 64c § 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Organ zauważył, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż organ egzekucyjny, przy zachowaniu należytej staranności i dostępnych środków egzekucyjnych, nie wyegzekwował kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego umarzając postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji, wynikającej z braku posiadanego przez niego majątku, a w konsekwencji skutecznego dochodzenia należności.

Organ podał, że w związku z dokonaniem zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2018r. zajęcia wierzytelności rachunku bankowego w [...] S.A. nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Z uwagi na to, że prowadzenie łącznie egzekucji należało do sądowego organu egzekucyjnego, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. przekazał egzekucję sądowemu organowi egzekucyjnemu. O okoliczności tej, wypełniając dyspozycję zawartą w art. 62c u.p.e.a., organ egzekucyjny pismem z dnia [...] grudnia 2018r. zawiadomił zobowiązanego, wierzyciela i dłużnika zajętej wierzytelności. Jednocześnie dokonał czynności, o których mowa w art. 62b tej ustawy, w tym na podstawie art. 62b § 1 pkt 4 umorzył z urzędu opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. w kwocie [...]zł. Wprawdzie, jak zauważył Dyrektor, organ egzekucyjny nie zawiadomił wierzyciela o umorzeniu wskazanej wyżej opłaty za czynność egzekucyjną, nie zmienia to faktu, iż opłatę tę umorzono z urzędu. Z uwagi na zaistniałe okoliczności, wierzyciel został obciążony jedynie opłatą manipulacyjną oraz opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] dokonane zawiadomieniem z dnia [...] marca 2019r.

Odnosząc się do zarzutu, iż organ egzekucyjny obciążył Prezesa [...] kosztami postępowania egzekucyjnego, nie uwzględniając stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zawartego w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt. SK 31/14 organ wskazał, że przepisy regulujące naliczenie kosztów egzekucyjnych nie zostały uchylone. Obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składa się opłata manipulacyjna w wysokości 1% dochodzonej należności oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego

w B. działał na podstawie nadal obowiązujących w tym zakresie przepisów. W związku z powyższym nie miał podstaw do obniżenia wysokości naliczonej opłaty za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, którą obciążono wierzyciela -Prezesa [...]. Ustalona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł jest kwotą naliczoną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, chociaż uznanymi za niekonstytucyjne, mieszczącą się jednocześnie w granicach, jakie przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 24 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 407/19.

Organ wskazał na art. 64 § 1 pkt 6 ustawy, gdzie ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie

więcej jednak niż [...] zł. W zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokości opłat: 4% za zajęcie świadczeń

z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy

i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Przyjmując zatem jako maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie

[...] zł stanowiącej 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż

[...] zł i wyliczona wg tej samej metody 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego nie może być wyższa niż [...] zł.

W złożonej do tut. Sądu skardze Prezes [...] wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego zarzucając naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie,

- art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks

postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r. poz. 2096 ze zm.) zwanej dalej:

"k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu

Skarbowego w B. z dnia [...] czerwca 2019r., pomimo że organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi [...] instancji.

Skarżący wskazał, że wydane postanowienie zostało oparte na przepisach, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia [...] czerwca 2016r. Zdaniem Strony organ egzekucyjny nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych przez organ czynności, czy też nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane zostało w dniu [...] czerwca 2019r., tj. po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 16 sierpnia 2016r. (Dz.U. z 2016r. poz. 1244). Zatem w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, wyrok TK był już ogłoszony, co oznacza, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Tym samym organ powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Skarżącego opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Brak jest podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. W ocenie Strony, skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. Organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było. W opinii Skarżącego nawet gdyby przyjąć, że czynność organu egzekucyjnego polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest tą czynnością niezależnie od tego, czy dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego, absolutnie nie można wywieść, iż czynność taka uprawnia Naczelnika do pobrania z tego tytułu opłaty. Wskazany przepis nie przewiduje opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, a pkt 4 tego przepisu wprost odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Skoro więc ustawodawca w przepisach u.p.e.a. w ogóle nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny wyliczenie opłaty oparł na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, uznać należy, że warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest istnienie wierzytelności. Organ natomiast w żaden sposób nie wykazał istnienia jakiejkolwiek wierzytelności zobowiązanego wobec banku z tytułu prowadzenia rachunku bankowego.

Zdaniem Skarżącego naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone. Skarżący podkreślił, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Brak natomiast określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 dalej jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie powinno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi Sąd podziela.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] czerwca 2019r., obciążające wierzyciela - Prezes [...] kosztami postępowania egzekucyjnego (w kwocie [...]zł) prowadzonego z majątku zobowiązanego J. F..

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. wydał w dniu [...] marca 2019r. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. w W.. W odpowiedzi na dokonane zajęcie, Bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją prowadzoną przez komorników sądowych. Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019r. umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności i jednocześnie stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W dniu [...] czerwca 2019r. – na żądanie Wierzyciela – organ wydał postanowienie na podstawie art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a., obciążając Wierzyciela - Prezes [...] kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Organ egzekucyjny ustalając kwotę kosztów egzekucyjnych wskazał na koszty wynikające: z opłaty manipulacyjnej w wysokości [...] zł i z zajęcia rachunku bankowego w wysokości [...] zł.

W skardze Skarżący zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, mimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunku bankowym nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej Skarżącemu wobec banku, nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych.

Sąd w ustalonym stanie faktycznym sprawy podziela stanowisko Skarżącego o braku podstaw do naliczenia i obciążenia Wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...].A.

Należy wskazać, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.

W ocenie Sądu uwzględniając powyższe, należy podzielić stanowisko Strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył Wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...].A., skoro z dokumentów nie wynika, aby na zajętym w tym Banku rachunku bankowym były środki pieniężne, umożliwiające chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia [...] kwietnia 2017r., o sygn. akt II FSK 693/15, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, iż ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Podobne stanowisko NSA zaprezentował w wyrokach: z dnia 19 lutego 2019r., II FSK 589/17; z dnia 20 marca 2018r., II FSK 778/16; z dnia 6 kwietnia 2017r., II FSK 778/16 i II FSK 693/15.

Przywołane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.

W tej sytuacji należało uznać, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro było nieskuteczne, a od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętym rachunku bankowym w Banku [...].A., nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji. Zatem, podniesiony w tym zakresie zarzut należało uznać za zasadny. Doszło także do naruszenia art. 6 k.p.a.

W przedmiocie natomiast naliczenia na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. i obciążenia Wierzyciela opłatą manipulacyjną (w wysokości [...] zł) należy wskazać, że jest ona odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Przepis art. 64 § 10 u.p.e.a. stanowi bowiem, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Opłata manipulacyjna stanowi zatem swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne (np. wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego) dokonane w toku prowadzonej egzekucji, a obowiązek jej zapłaty, nie zależy od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie naliczenie opłaty manipulacyjnej było zasadne, bowiem organ egzekucyjny wystawił i przesłał Zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, wzywał go do osobistego stawienia się, kierował zawiadomienia do banków, kierował pisma do ZUS o podanie informacji czy Zobowiązany jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego, do Komisariatu P. o informacje co do miejsca jego pobytu, do Urzędu Gminy O. o udostępnienie danych z ewidencji ludności. Wprawdzie Zobowiązany nie podejmował korespondencji mimo jej dwukrotnego awizowania, jednak uznano ją za doręczoną

w trybie 44 w zw. z art. 45 kodeksu postępowania administracyjnego.

Natomiast odnośnie do wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej należy wskazać, że wprawdzie za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał we wspomnianym wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 stosunkowe określenie wysokości opłaty w przepisie art. 64 § 6 u.p.e.a. wskazując, iż ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę tej opłaty, nie mniej podkreślił również, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał wskazał również, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, iż z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Wprawdzie uwagi Trybunału w istocie odnoszą się do ustawodawcy, nie mniej, do momentu wprowadzenia zmian legislacyjnych, powinny one dla organów egzekucyjnych stanowić wskazania w sytuacji naliczania opłat egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej. Trybunał dostrzegł bowiem z jednej strony konieczność zapewnienia, przynajmniej w części, finansowania funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, z drugiej jednak strony podkreślał niezbędność zachowania racjonalnego związku między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Wobec tego, wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym opłat manipulacyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, tak jak wynika to z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Innymi słowy, organy egzekucyjne powinny stosować obowiązujące przepisy, jednakże z uwzględnieniem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego.

W tym zakresie organ poczynił ustalenia, bowiem wskazał na art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w którym ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości

w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł.

W zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokości opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Organ przyjął, że skoro maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości ustawodawca określił w kwocie [...]zł stanowiącej 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł została określona poniżej wartości ustalonej według podanej metody.

Zastosowana przez organ metoda znajduje akceptację w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z dnia 28 lutego sygn. akt II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019r. sygn. akt II FSK 407/1 oraz z dnia 26 czerwca 2019r. sygn. akt II FSK 2549/17. NSA stwierdził, że zaproponowane przez organ rozwiązanie jest oparte na racjonalnych przesłankach - pozwalające do czasu uchwalenia zmiany przepisów u.p.e.a. realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego, wypełnić lukę prawną stwierdzoną w orzeczeniu Trybunału polegającą na braku wyznaczenia maksymalnej wysokości opłat za zastosowane środki. W ocenie NSA zaletą zaproponowanego przez organy rozwiązania zmierzającego do "odtworzenia" maksymalnych stawek opłat dla poszczególnych środków egzekucyjnych jest również to, że opiera się ono na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka przy egzekucji z nieruchomości plus stawki procentowe dla poszczególnych środków egzekucyjnych) zamieszczonych w przepisach u.p.e.a., których konstytucyjność nie została zakwestionowana.

Sąd w tut. składzie ww. pogląd podziela. Powyższe rozważania odnoszą się do opłaty nie tylko z tytułu zajęcia, ale także do opłaty manipulacyjnej.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z uwagi na brak zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...].A., chyba że zakwestionuje dowodowo twierdzenie Skarżącego zaprezentowane na s. 5-6 skargi o braku środków na zajętym rachunku. Natomiast jako prawidłową uzna ustaloną wysokość opłaty manipulacyjnej, zgodną ze standardami wynikającymi z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14.

Prawidłowo też organ wyjaśnił, że na podstawie art. 62b § 1 pkt 4 u.p.e.a. umorzył z urzędu opłatę za zajecie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Przepis ten nie miał natomiast zastosowania w zakresie zajęcia w Banku [...].A., ponieważ pomimo zbiegu egzekucji z egzekucją sądową do wskazanego rachunku bankowego, organ egzekucyjny do tego postepowania nie przystąpił.

Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265), na które złożyły się uiszczony wpis sądowy, opłata od pełnomocnictwa i koszty zastępstwa procesowego.