Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3263/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 czerwca 2014 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skarg Państwowego Gospodarstwa [...][...] Państwowych [...] L. i Agencji Nieruchomości Rolnych w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego [...] Gospodarstwa [...][...] Państwowych [...] L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Agencji Nieruchomości Rolnych w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość o łącznej powierzchni [...], stanowiąca majątek [...] o oznaczeniu wieczystoksięgowym [...], której właścicielem był J.B., nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa [...],[...] i [...], jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przytoczył stosowne orzecznictwo, w tym uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK 1990/1/26), definiujące pojęcie "nieruchomość ziemska" i powołując się na liczne zgromadzone w sprawie dokumenty, takie jak protokoły podziału ziemi, protokoły w sprawie opisu, inwentaryzacji i przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości, listy nabywców rozparcelowanego majątku oraz stosowną ekspertyzę, szczegółowo opisał poszczególne składniki majątku ziemskiego [...] i podkreślił, że wskazany majątek w 1944 r. składał się z gruntów stanowiących użytki rolne o powierzchni mniejszej niż 100 ha, w związku z czym nie podlegał przepisom o reformie rolnej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły Państwowe Gospodarstwo [...][...] Państwowe [...] L. Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. 1) art. 7 kpa i art. 77 kpa poprzez oparcie decyzji wyłącznie na podstawie niekompletnej, nierzetelnej i kwestionowanej przez skarżącego " Ekspertyzie dotyczącej ustalenia czy grunty o pow. [...] stanowiące część majątku J.B. z P., na dzień 13 września 1944 r. nadawały się do rolniczego wykorzystania" oraz na podstawie pisma Zarządu Powiatowego Związku [...] w K. z dnia [...] marca 1947 r., co doprowadziło do niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego, niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewłaściwego załatwienia sprawy; 2) art. 80 kpa poprzez uznanie, że Ekspertyza jednoznacznie wykazuje, że nieruchomość nie podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. i w konsekwencji naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów; 3) art. 7, art. 77, art. 80 kpa w związku z art. 84 § 2 i art. 24 § 3 kpa poprzez oparcie decyzji wyłącznie na podstawie niekompletnej, nierzetelnej i kwestionowanej przez skarżącego Ekspertyzie, która została sporządzona przez biegłego podlegającego wyłączeniu z uwagi na brak jego bezstronności; 4) art. 7 i art. 77 kpa w związku z art. 136 kpa i art. 84 § 1 kpa poprzez brak przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji, mimo oczywistych, wskazanych przez skarżącego braków i nieprawidłowości Ekspertyzy i braku bezstronności biegłego ją sporządzającego; 5) art. 104 § 2 kpa w związku z art. 140 kpa poprzez brak odniesienia się w decyzji do wszystkich zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu; 6) art. 107 § 1 i § 3 kpa w związku z art. 11 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie dlaczego zarzuty podniesione w odwołaniu nie zostały uwzględnione oraz poprzez nienależyte sformułowanie uzasadnienia faktycznego; 7) art. 138 § 2 kpa poprzez nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi; 8) art. 6 kpa poprzez wydanie decyzji z pominięciem przepisów prawa; 9) art. 8 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania odwoławczego w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że objęta zaskarżoną decyzją nieruchomość nie podlegała pod działanie powołanego przepisu. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła również Agencja Nieruchomości Rolnych w W. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego, w zakresie nieprawidłowej interpretacji art. 2 ust.1 lit. e i ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez: a) błędną wykładnię, ignorującą ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, polegające na nieprawidłowym rozstrzygnięciu charakteru spornej nieruchomości w oparciu o zebrany materiał dowodowy; b) pominięcie zagadnienia funkcjonalnego związku nieruchomości wodnej o pow. [...] oraz nieruchomości gruntowych o charakterze nieużytków do zalesienia o pow. [...] i objętej księgą wieczystą [...], której właścicielem był J.B.; c) zastosowanie niedopuszczalnej, rozszerzającej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez kwalifikację stanu faktycznego nieruchomości i jej podlegania pod przepisy dekretu poprzez rozdzielenie funkcjonalnie stanowiących całość nieruchomości na nieruchomości wodne, nieruchomości gruntowe o charakterze rolniczym i nieruchomości gruntowe o charakterze nieużytków do zalesienia i zastosowanie do nich odrębnej kwalifikacji prawnej; 2) naruszenie przepisów postępowania, zasady słuszności oraz zasady prawdy obiektywnej w postaci naruszenia art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz nieprzestrzeganie wymogów uzasadnienia decyzji – faktycznego i prawnego. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi są uzasadnione, choć z innych powodów, niż w nich podniesiono.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2013 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. skierowane zostały do G.T., która jak wynika z nadesłanego do Sądu przez Urząd Stanu Cywilnego w K. odpisu skróconego aktu zgonu, zmarła w dniu [...] września 2004 r. Rozstrzygnięcia organów obu instancji skierowane więc zostały do osoby zmarłej.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały zatem przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Jak wskazano decyzje te skierowane zostały do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa).

Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Wskazane wyżej uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali, w oparciu o prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu administracyjnym.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200, art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).