Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SAB/Wa 3/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
659
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Katarzyna Smaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na przewlekłość Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o natychmiastowe odstąpienie od czynności egzekucyjnych i umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 10 czerwca 2011 r. skierowanym do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. M. H. (dalej: Skarżący) wniósł o natychmiastowe odstąpienie od czynności egzekucyjnych i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ ten prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...] wystawionych przez [...] Urząd Skarbowy w W. Wcześniejszym pismem z dnia 24 maja 2011 r. z takim samym żądaniem Skarżący zwrócił się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. W uzasadnieniu obu tych wniosków Skarżący wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1696/10 uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W., stanowiącą podstawę wystawienia tytułów wykonawczych objętych egzekucją. W tej sytuacji decyzja organu pierwszej instancji jako nieostateczna nie podlega wykonaniu.

Pismem z dnia 7 czerwca 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. zwrócił się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W.z wnioskiem o zawieszenie prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2010 r.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. zawiesił prowadzone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie pismami z dnia 14 czerwca 2011 r. zawiadomił dłużników zajętej wierzytelności o wstrzymaniu realizacji zajęć wierzytelności.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. zawiadomił Skarżącego, że wniosek z dnia 10 czerwca 2011 r. nie zostanie rozpatrzony w terminie określonym w art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej: "k.p.a.") z powodu konieczności wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Jako przewidywany termin rozpatrzenia wniosku z dnia 10 czerwca 2011 r. wskazał 16 sierpień 2011 r.

Pismem z dnia 22 lipca 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. przekazał wniosek Skarżącego z dnia 10 czerwca 2011 r. wierzycielowi - Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w W. celem ustosunkowania się do podniesionych w nim kwestii.

W odpowiedzi Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. pismem z dnia 4 sierpnia 2011 r. poinformował organ egzekucyjny, iż nie otrzymał jeszcze rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w W. wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia odwołania Skarżącego od decyzji orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania spółki C. Jednocześnie wierzyciel zobowiązał się do niezwłocznego przekazania informacji w przedmiotowej sprawie po otrzymaniu stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej w W.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. po raz kolejny przedłużył termin do rozpatrzenia wniosku Skarzącego z dnia 10 czerwca 2011 r. z uwagi na konieczność wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Poinformował, iż wniosek Skarżącego zostanie rozpatrzony w terminie 30 dni od dnia wpływu do urzędu stanowiska wierzyciela w sprawie wymagalności obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym.

Pismem z dnia 31 października 2011 r. Skarżący wniósł, bezpośrednio do Dyrektora Izby Skarbowej w W., zażalenie - w trybie art. 37 k.p.a. na przewlekłość postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznał zażalenie Skarżącego za bezzasadne. W uzasadenieniu postanowienia organ stwierdził, iż postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie narusza art 37 § 2 k.p.a. Zaznaczył, iż w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie miał możliwości określenia nawet przybliżonego terminu załatwienia sprawy zastosował prawidłowe rozwiązanie, tym bardziej, iż organ egzekucyjny nie ma komepetencji prawnych do rozpatrzenia wnisoku Skarżącego z dnia 10 czerwca 2011 r. bez stanowiska wierzyciela w kwestii wymagalności obowiązku objętego egzekucją. Wskazał na treść art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a.").

Zdaniem organu, wydawanie kolejnych postanowień o przedłużeniu terminu do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ze wskazaniem konkretnych, choć nierzeczywistych dat załatwienia sprawy dawałoby stronie błędny obraz aktualnego etapu rozpatrywania sprawy. Niezależnie bowiem od formy wskazania terminu rozpatrzenia sprawy (wskazywanie kolejnych dat załatwienia sprawy bądź wskazanie konkretnej czynności wierzyciela, od której liczy się termin załatwienia sprawy) wydanie rozstrzygnięcia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w przedmiotowej sprawie nastąpi dopiero po otrzymaniu wypowiedzi wierzyciela w kwestii wymagalności obowiązków objętych egzekucją.

Pismem z dnia 28 grudnia 2011 r. Skarżący wniósł skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze wniósł o zobowiązanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. do niezwłocznego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia wydania w niniejszej sprawie wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, załatwienia przedmiotowej sprawy w postaci rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wydania w tej sprawie stosownego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wywodził, iż w postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] sierpnia 2011 r. przedstawiono termin rozpatrzenia wniosku w taki sposób, iż w pełni uprawnione jest stwierdzenie, że jest on de facto i de iure niesprecyzowany jako, że został uzależniony od całkowicie dyskrecjonalnego działania wierzyciela, który nie został związany żadnym terminem do zajęcia stanowiska. Zaakceptowanie prawnej poprawności takiego sposobu określenia terminu załatwienia sprawy (i samego sposobu załatwienia sprawy), w ocenie Skarżącego, stanowiłoby oczywiste zaprzeczenie zasadom wyrażonym w art.35 § 1, 2 i 3 k.p.a. W realiach niniejszej sprawy potwierdzeniem identyfikacji co do taktycznego nie określenia przez organ terminu rozpatrzenia wniosku Skarżącego jest fakt, iż mimo upływu kolejnych - ponad czterech - miesięcy od daty wydania ostatniego z postanowień, do dnia wniesienia niniejszej skargi nie rozstrzygnięto wniosku Skarżącego.

Według Skarżącego implikacją prawną orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2011 r jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2010 r., czego z kolei oczywistą konsekwencją jest funkcjonowanie w owym obrocie wyłącznie nieostatecznej decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nieostateczna zaś decyzja nie podlega wykonaniu.

Skarżący nie zgodził się z wykłądnią art. 29 § 1 u.p.e.a. dokonaną przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. w postanowieniu z dnia 2 grudnia 2011 r.

Zdaniem Skarżącego niezależnie od wniosku Skarżącego o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny w oparciu o treść art.59 § 4 u.p.e.a. winien z urzędu wydać postanowienie o umorzeniu tego postępowania. Podniósł, że rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 tej ustawy nie wymaga stanowiska wierzyciela.

W ocenie Skarżącego działania, a w zasadzie zaniechania in casu organu skutkują wystąpieniem obu przesłanek, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Mimo obowiązujących - ustawowych terminów rozpoznania wniosku Skarżącego (art. 35 k.p.a.) oraz zaistnienia oczywistych przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ nie rozpoznał merytorycznie przedmiotowego wniosku i nie wydał postanowienia, o którym mowa w art. 59 u.p.e.a., bezzasadnie przedłużając postanowieniem z [...] lipca 2011 r termin załatwienia sprawy, by następnie postanowieniem z [...] sierpnia 2011 r. zaprezentować taki sposob określenia terminu załatwienia tej sprawy, który w swojej istocie skutkuje faktycznym brakiem określenia tego terminu, z racji jego uzależnienia od dyskrecjonalnego działania lub zaniechania wierzyciela. Powyższe działania, a właściwie zaniechania, zdaniem Skarżącego, kwalifikują się zarówno jako bezczynność, jak i przewlekłość prowadzonego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o jej oddalenie. W uzasadnieniu stanowiska wskazał, iż zarówno w ocenie organu egzekucyjnego, jak i Dyrektora Izby Skarbowej w W. zawartej w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2011 r., postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie narusza art. 36 k.p.a. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie miał możliwości określenia nawet przybliżonego terminu załatwienia sprawy zastosowane rozwiązanie jest prawidłowe, tym bardziej, iż organ egzekucyjny nie ma kompetencji prawnych do rozpatrzenia wniosku Skarżącego z dnia 10 czerwca 2011 r. bez stanowiska wierzyciela w kwestii wymagalności obowiązku objętego egzekucją. W powyższej kwestii organ egzekucyjny związany jest bowiem treścią art. 29 u.p.e.a.

Zdaniem organu, Skarżący błędnie utożsamia uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z wygaśnięciem decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W., stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych. Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia jest konieczność ponownego rozpatrzenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. odwołania Skarżącego od w/w decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W., która w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym

Organ podniósł, że Skarżący nie wyczerpał w przedmiotowej sprawie wszystkich środków zaskarżenia, przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zwrócił uwagę na treść art. 54 u.p.e.a., który to przepis przyznaje zobowiązanemu uprawnienie do wniesienia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Właściwym do rozpatrzenia tej skargi jest zaś dyrektor izby skarbowej.

Skarga na przewlekłość postępowania została zarejestrowana w Sądzie pod sygn. akt III SAB/Wa 3/12, natomiast skarga na bezczynność postępowania pod sygn. akt III SAB/Wa 2/12.

W piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2012 Skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Nie zgodził się z Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego W., iż w niniejszej sprawie nie zostały wyczerpane środki zaskarżenia. Skarga z art. 54 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej i zasadniczo może być wniesiona wówczas, gdy na skutek postępowania organu egzekucyjnego nie doszło do wyegzekwowania obowiązku.

Skarżący utrzymywał, iż sposób w jaki wyznaczony został w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2011 r. termin załatwienia sprawy w rzeczywistości oznacza nieokreślenie terminu. Zdaniem Skarżącego, w świetle obowiązujących regulacji prawnych niedopuszczalne jest uzależnianie wskazania terminu rozpoznania sprawy od zdarzenia przyszłego i niepewnego, tj. zajęcia stanowiska przez wierzyciela, które ponadto nie jest wymagane przy rozpoznawaniu wniosku. Termin ten powinien być zakreślony jednoznacznymi parametrami czasowymi, np. tydzień, miesiąc.

Działanie organu, w ocenie Skarżącego, uchybia zasadzie. szybkości postępowania wyrażonej w art. 12 k.p.a.

W przekazanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...]. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 27 kwietnia 2012 r.

Na rozprawie pełnomocnik Skarżącego wnioskował o merytoryczne rozpatrzenie skargi, pomimo wydania ww. postanowienia. Mając na uwadze treść art. 149 § 1 p.p.s.a. wskazał na wnioskowanie a maiori ad minus.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest przewlekłość postępowania prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przed przystąpieniem do rozważenia zasadności tej skargi przypomnieć trzeba, że możliwość skarżenia przewlekłości postępowania została wprowadzona z dniem 11 kwietnia 2011 r. ustawą z 8 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18). Nowelizacja przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprowadziła dodatkowy instrument, do już istniejącej skargi na bezczynność, który dotyczy takich działań organów administracji publicznej, które były podejmowane w celu uniknięcia pozostawania w bezczynności, ale które jednocześnie powodowały przewlekłość postępowania. Obie skargi mają więc odmienne funkcje i nie należy utożsamiać przedmiotów postępowania skargi na bezczynność i skargi na przewlekłość postępowania.

Rozpatrując skargę wniesioną na bezczynność i przewlekłość sąd administracyjny zobowiązany jest zbadać spełnienie przesłanek do skutecznego wniesienia skargi zarówno w pierwszym jak i w drugim przypadku i orzec odpowiednio do dokonanych w danym przypadku ustaleń.

Skarżący wniósł skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem Sąd rozdzielił obie skargi i skargę na bezczynność postępowania zarejestrowaną pod sygn. akt III SAB/Wa 2/12 postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r. odrzucił z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenia. Skarga na przewlekłość postępowania, jak już to wskazano, jest przedmiotem niniejszego postępowania sądowego. Skarżący wyczerpał bowiem przewidziany w art. 37 § 1 k.p.a. środek zaskarżenia (wniósł zażalenie do organu wyższej instancji na przewlekłość postępowania) i tym samym spełnił określony art. 52 § 1 p.p.s.a. warunek wniesienia skargi.

Ponieważ wniosek Skarżącego z dnia 10 czerwca 2011 r. został rozpatrzony postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne, rozważania odnośnie do zasadności skargi należy poprzedzić wyjaśnieniem przyczyn, dla których Sąd rozpatrzył skargę merytorycznie. Sądowi znany jest bowiem pogląd prezentowany w wielu wyrokach sądów administracyjnych, że w sytuacji, gdy organ zakończy postępowanie przed rozpoznaniem skargi na przewlekłość postępowania przez sąd, postępowanie sądowe powinno zostać umorzone. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie tego poglądu nie podziela.

Według stanowiska, którego Sąd nie podziela, umorzenie postępowania sądowego jest konieczne, gdyż sąd nie może zobowiązać organu do wydania aktu, który już został wydany. Stanowisko to jest wywodzone z literalnego brzmienie art. 149 § p.p.s.a., jednak poprzestanie na wykładni literalnej, zdaniem Sądu, wypacza sens wprowadzonej regulacji prawnej.

Przypomnieć należy, iż zgodnie art. 149 § p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Zaznaczyć trzeba, że Sąd podziela stanowisko, iż zgodnie z przytoczonym przepisem konieczne jest umorzenie postępowania sądowego w przypadku wniesienia skargi na bezczynność organu, a organ przed jej rozpatrzeniem przez sąd wyda stosowny akt administracyjny lub podejmie daną czynność. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że jeżeli do daty orzekania przez sąd organ administracji publicznej, którego dotyczyła skarga na bezczynność, wyda akt lub podejmie czynność, których domagała się strona, to - mimo pozostawania w zwłoce - przestaje on tkwić w bezczynności. Postępowanie sadowoadministracyjne w sprawie jego bezczynności staje się więc bezprzedmiotowe i dlatego podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (vide: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, podjęta jeszcze przed nowelizacją Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Jednak "usunięcie" przez organ bezczynności nie oznacza, że "znikła" przewlekłość postępowania. Jeżeli organ prowadził postępowanie przewlekłe, to faktu tego nie może zmienić zakończenie postępowania poprzez wydanie np. decyzji lub postanowienia. W ocenie Sądu, pogląd według którego postępowanie sądowe należy umorzyć, gdy organ zakończy postępowanie (wyda stosowny akt) bez względu na to czy skarga została złożona na bezczynność organu, czy też na przewlekłość postępowania, niweczy sens wprowadzenia regulacji dotyczącej wniesienia skargi na przewlekłość postępowania.

Zdaniem Sądu, skarga na przewlekłość postępowania i skarga na bezczynność organu mają odmienne funkcje. W tym miejscu warto wskazać, że bezczynność występuje wówczas, gdy w ustawowo określonym czasie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub we właściwym czasie postępowanie nie zostało zakończone (nie zostało wydane rozstrzygnięcie). O przewlekłości postępowania przed organem administracji można z kolei mówić, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, przy uwzględnieniu terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez organ, a także stopnia zawiłości sprawy i postawy samej strony. Podobnie przewlekłość postępowania zdefiniował Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w postanowieniu z 21 grudnia 2010 roku, sygn. akt II GPP 5/10 wskazał, że z przewlekłością postępowania, która narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie trwało dłużej niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Trafnie też wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Po 42/11, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania wystąpi wówczas, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, nie pozostając jednocześnie w bezczynności, a podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 k.p.a. ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu skarga na bezczynność postępowania ma na celu doprowadzenie do podjęcia stosownych czynności i zakończenia postępowania przez organ administracji publicznej, natomiast skarga na przewlekłość postępowania oprócz spowodowania, aby organ przyspieszył działania ma za zadanie stwierdzenie, że postępowanie prowadzone jest (było) w sposób przewlekły, bez względu na to, czy sprawa została załatwiona przed wydaniem orzeczenia w sprawie przewlekłości postępowania, czy też nie. Odmienne postrzeganie funkcji obu tych skarg, czyni bezzasadnym ich rozróżnienie przez ustawodawcę (wystarczyłaby, jak przed nowelizacją skarga na bezczynność).

Rozpoznając funkcję skargi na przewlekłość postępowania, nie powinno się zapominać, że wprowadzone w ostatnim czasie zarówno do postępowania cywilnego, jak i administracyjnego instrumenty zapewnienia sprawności postępowania oraz dochodzenia odszkodowania za przewlekłe prowadzenie spraw są wynikiem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który wielokrotnie w swoim orzecznictwie na tle spraw przeciwko Polsce wskazywał, że dla realizacji zasady załatwienia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki niezbędne są efektywne środki do walki z ową przewlekłością, a także możliwość dochodzenia naprawienia szkody płynącej z przewlekłego prowadzenia postępowania.

Dla potrzeb niniejszej sprawy wskazać należy na treść art. 4171 § 3 Kodeksu cywilnego (wprowadzony ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 62, poz.1692), który stanowi, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.

Przytoczony przepis dla dochodzenia odszkodowania wymaga prejudykatu stwierdzającego niezgodność z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji. Tak też dyspozycję ww. przepisu postrzega Sąd Najwyższy. Na przykład w wyroku z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II CSK 398/10, Sąd Najwyższy stwierdził, że "z art. 4171 § 2 K.c. wynika, że uzyskanie prejudykatu jest niewątpliwie konieczne, gdy stosowne postępowanie jest przewidziane w postępowaniu sądowym lub administracyjnym (...). Jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji (...) do zaistnienia odpowiedzialności odszkodowawczej [na podstawie art. 4171 § 3 K.c. – przyp. własny] (...) nie wystarczy sama tylko przewlekłość postępowania administracyjnego, lecz na podstawie art. 37 § 2 K.p.a. należy uzyskać postanowienie organu administracyjnego stwierdzające to uchybienie (...) lub orzeczenie sądu administracyjnego wydane na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 52 P.p.s.a.".

Podnieść też trzeba, że art. 77 Konstytucji RP stanowi, iż każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (ust. 1). Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw (ust. 2).

Skoro zatem przepisy prawa przewidują sytuacje, w których można żądać odszkodowania z tytułu przewlekłości postępowania, a jednocześnie jest wymóg istnienia prejudykatu stwierdzającego wystąpienie przewlekłości postępowania, umarzanie postępowania sądowego w sprawie przewlekłości postępowania z tej przyczyny, że organ wydał akt kończący postępowanie, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, bądź to unicestwia, bądź to ogranicza prawo strony do dochodzenia odszkodowania z tytułu przewlekłości postępowania. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, że w każdym przypadku wniesienia skargi do sądu na przewlekłość postępowania organ zakończy postępowanie i strona nie będzie wówczas mogła dochodzić odszkodowania, nawet jeśli postępowanie było prowadzone przez kilka lat.

Z wszystkich powyżej wskazanych względów, zdaniem Sądu, art. 149 § 1 p.p.s.a. należy interpretować w ten sposób, że skoro sąd uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania może zobowiązać organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji lub dokonania czynności, to tym bardziej może stwierdzić, że postępowanie było prowadzone przewlekle, zgodnie z wnioskowaniem a maiori ad minus. Ażeby Sąd wyznaczył termin załatwienia sprawy, przede wszystkim musi stwierdzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania, nie ma więc przeszkód do ograniczenia rozstrzygnięcia tylko do stwierdzenia, że przewlekłość miała miejsce, jeśli przed wydaniem orzeczenia przez Sąd organ zakończy postępowanie.

Sąd nie podziela stanowiska organu, że Skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazany przez organ art. 54 § u.p.e.a stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (ust. 1). Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (ust.2).

Dokonując wykładni przytoczonego przepisu przede wszystkim należy mieć na uwadze, że przewiduje on skargę na czynności egzekucyjne. Dopiero po wskazaniu, iż chodzi o skargę na czynności egzekucyjne ustawodawca wskazał na możliwość wniesienia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Generalnie wszystkie jednostki redakcyjne art. 54 dotyczą skargi na czynności egzekucyjne (tryb wnoszenia, właściwość organu, termin itd.), stąd użyte w tym przepisie sformułowanie "skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego" należy rozumieć jako skarga na niepodejmowanie czynności egzekucyjnych lub podejmowanie ich zbyt opieszale. Materia jaka jest regulowana w omawianym przepisie i kontekst determinują znaczenie użytego w nim sformułowania "skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego". Gdyby ustawodawca miał na celu umożliwienie wniesienia skargi na wszystkie przewlekłe działania organu egzekucyjnego, wówczas zgodnie z zasadami budowy ustawy taki przepis zamieściłby, zważywszy nadto na systematykę ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przepisach ogólnych.

Jak wiadomo czynności egzekucyjne są to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Nie jest więc czynnością egzekucyjną wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stąd też, wbrew twierdzeniu organu, w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 54 u.p.e.a.

Skarżący skorzystał z właściwego środka zaskarżenia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Z powyżej wskazanych powodów Sąd rozpatrzył skargę merytorycznie, ale uznał, iż nie może ona być uwzględniona.

Zasadnicze znaczenie ma w rozpoznanej sprawie, iż postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. zawiesił prowadzone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne. Zawiadomił też dłużników zajętej wierzytelności o wstrzymaniu realizacji zajęć wierzytelności.

Zawieszenie postępowania jest to taki stan, w którym trwa nadal stan zawisłości sprawy (lis pendent), w którym nadal istnieją powstałe w nim stosunki prawnoprocesowe, ale tok postępowania ulega wstrzymaniu, sprawa "spoczywa" bez biegu i w zasadzie żadne czynności nie są podejmowane; w okresie zawieszenia postępowania żadne terminy w zasadzie nie biegną; zaś po ustaniu przyczyn zawieszone postępowanie zostaje podjęte na nowo (Z. Resich, Zawieszenie i umorzenie postępowania, w: System prawa procesowego cywilnego, Wrocław 1987, t. II, str. 67).

Jakkolwiek w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie stosuje się ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, zwłaszcza przepisów określających przesłanki takiego zawieszenia, to niewątpliwie istota zawieszenia we wszystkich postępowaniach, w tym w postępowaniu egzekucyjnym, jest taka sama, a mianowicie w trakcie zawieszenia organ administracji nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie. W rozpoznanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawniająca organ egzekucyjny do podjęcia czynności mimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nie wystąpiła też żadna z przesłanek określonych w art. 102 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Wydanie przez organ w czasie zawieszonego postępowania aktu kończącego to postępowanie, jak chciał tego Skarżący, skutkuje nieważnością tego aktu (wide:. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 846/09, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2012 r., II FSK 211/10).

W tej sytuacji nie można stwierdzić, iż organ egzekucyjny w sposób przewlekły rozpatrywał wniosek Skarżącego z dnia 10 czerwca 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak to wskazano, organ wręcz nie miał prawa tego wniosku rozpatrzyć. Dodać należy, że ww. wniosek Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął do organu egzekucyjnego - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. dnia 16 czerwca 2011 (taka data widnieje na prezentacie), a więc już po wydaniu postanowienia zawieszającego postępowanie egzekucyjnego.

Z tej przyczyny zarzuty skargi dotyczące przewlekłości postępowania należy uznać za niezasadne. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje stanowisko organu w zakresie dotyczącym art. 29 § 1 u.p.e.a., czy też konieczności uzyskania stanowiska wierzyciela, dlatego Sąd nie poddał go ocenie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.