Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 140/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 191 ust. 1-3, ust. 8 pkt 2 i ust. 13
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Anna Wesołowska, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem L. a Powiatem P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego S. K. umieszczonego w Interwencyjnym Ośrodku Preadopcyjnym w O. postanawia: wskazać Powiat P. jako właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 24 sierpnia 2021 r. Miasto L. wystąpiło o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy wnioskującym a Powiatem P. w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego K. "[...]" umieszczonego w Interwencyjnym Ośrodku Preadopcyjnym w O..

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 24 listopada 2020 r. do MOPS w L. wpłynęło pismo PCPR w P. informujące o umieszczeniu w dniu 10 listopada 2020 r. w Interwencyjnym Ośrodku Preadopcyjnym w O. małoletniego syna A. K. Ww. małoletni został umieszczony w placówce na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 2020 r., sygn. akt [...] bezpośrednio po urodzeniu w Szpitalu w P. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. w odpowiedzi na ww. pismo nie uznał swojej właściwości w tym zakresie wskazując, że zgodnie z art. 191 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka umieszczonego m.in. w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. W tym przypadku nie jest możliwe wskazanie takiego adresu dziecka, zatem zgodnie w pkt 2 ww. artykułu właściwym jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej - w tym przypadku Sądu Rejonowego w P.. Jednocześnie pkt 13 ww. artykułu stanowi, że wydatki na dziecko pozostawione bezpośrednio po urodzeniu ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka - czyli Powiat P.

W odpowiedzi na wniosek Powiat P. wyjaśnił, że A. K. w dniu [...] listopada 2020 r. w Szpitalu [...] w P. urodziła dziecko płci męskiej. Przed porodem ww. przebywała w Domu Samotnej Matki w C. w terminie od 12 października 2020 r. do 3 listopada 2020 r. Przed umieszczeniem w Domu Samotnej Matki w C., ww. przebywała pod opieką Stowarzyszenia Pomocy Bliźniemu Schronisko [...] w miejscowości K., [...] W. w terminie od 29.08.2020 r. do 12.10.2020 r. A. K. była również podopieczną Domu Samotnej Matki w L. w okresie od 16.07.2020 r. do 10.08.2020 r. Zameldowanie na pobyt stały A. K. posiada w L., ul. P. W dniu 5 listopada 2020 r. Sąd Rejonowy w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] postanowił w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania umieścić małoletniego syna A. K. urodzonego [...] listopada 2020 r. w pieczy zastępczej. Do czasu wytypowania rodziny zastępczej umieścić dziecko w instytucjonalnej pieczy zastępczej, jednocześnie Sąd zobowiązał tut. Centrum do pilnego wytypowania rodziny zastępczej dla małoletniego dziecka. PCPR w P. wskazało rodzinę zastępczą, która pierwotnie wyraziła wolę przejęcia opieki nad dzieckiem. 9 listopada 2020 r. Sąd Rejonowy w P. zmienił swoje postanowienie z dnia [...].11.2020 r. w ten sposób, że postanowił w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania umieścić małoletniego w rodzinie zastępczej niezawodowej. W dniu 10.11.2020 wskazana rodzina zastępcza złożyła rezygnację. Jednocześnie, 10 listopada 2020 r. tut. Centrum wskazało dla małoletniego Interwencyjny Ośrodek Preadopcyjny w O., jako miejsce zabezpieczenia na czas toczącego się postępowania opiekuńczego oraz złożyło do Sądu Rejonowego wniosek o zobowiązanie Kuratora Sądowego do przymusowego odebrania małoletniego dziecka i przekazanie uprawnionemu (pracownikowi PCPR w P.) zgodnie z postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r., celem umieszczenia w instytucjonalnej pieczy zastępczej, to jest w Interwencyjnym Ośrodku Preadopcyjnym w O. Z informacji uzyskanych ze szpitala w P. wynikało bowiem, że A. K. nie zgadza się z decyzją Sądu i nie będzie chciała dobrowolnie oddać syna. Kurator Sądowy zobowiązany do przymusowego odebrania dziecka zwrócił się również do Policji w P. z prośbą o pomoc funkcjonariuszy policji, którzy asystowali podczas interwencji. Biorąc pod uwagę powyższe, Starosta P. uznał, że sytuacja ta nie wypełnia podniesionego przez Miasto L. zapisu art. 191 ust 13 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Starosta stwierdził, że nie ma możliwości ustalenia miejsca zamieszkania ( matki i) dziecka przed umieszczeniem (jej) syna w pieczy zastępczej. Brak jest zatem podstaw do przyjmowania kryterium miejsca zamieszkania w kontekście ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Należy zatem zastosować art. 191 ust. 2 powoływanej ustawy. Dom Samotnej matki w C. poinformował PCPR w P., ze A. K. po opuszczeniu Szpitala w dniu 11.11.2020 r. została odwieziona wynajętym przez Dom Samotnej Matki taxi, pod wskazany przez siebie adres w L., ul. P. Biorąc pod uwagę powyższe, Powiat P. podtrzymał stanowisko dotyczące właściwości Miasta L. do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka: S. K. w Interwencyjnym Ośrodku Preadopcyjnym w O.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.

Zasady finansowania rodzin i systemu pieczy zastępczej umieszczone zostały w dziale VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.). Przepis art. 191 tej ustawy stanowi, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 1 pkt 2). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Powiat, na terenie którego funkcjonują mogące przyjąć dziecko rodzina zastępcza, rodzinny dom dziecka lub placówka opiekuńczo-wychowawcza, zawiera z powiatem, o którym mowa w ust. 1-4, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 (ust. 5). Przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2 (ust. 8 pkt 1) i dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana (ust. 8 pkt 2). Wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka (ust. 13).

Z powołanej regulacji wynika, że podstawową zasadą ustalenia właściwości miejscowej powiatu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, jest miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W dalszej kolejności, w braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dziecka będzie to powiat ostatniego zameldowania na pobyt stały a w przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania jak też zameldowania będzie to powiat właściwy ze względu na siedzibę sądu orzekającego o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Jednakże, zasady te nie mają zastosowania w przypadku: umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, a także pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu lub dziecka, których tożsamość rodziców jest nieznana. W drugim z tych przypadków zobowiązanym do ponoszenia wydatków na dziecko pozostawione bezpośrednio po urodzeniu lub na dziecko, którego tożsamość rodziców jest nieznana, umieszczone w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, jest powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka.

W analizowanym przypadku nie zachodziły przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 191 ust. 13 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, sugerowane przez Prezydenta Miasta L. W sprawie nie mamy do czynienia z "pozostawienia dziecka" - w rozumieniu art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że A. K. nie chciała dobrowolnie oddać syna; dziecko zostało jej odebrane przymusowo w asyście Policji.

Nie jest również możliwe ustalenie powiatu właściwego w oparciu o reguły określone w art. 191 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustawa ta posługując się w art. 191 ust. 1 określeniem "miejsce zamieszkania", nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego określenia zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.

Małoletni S. K. umieszczony został po raz pierwszy w pieczy zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 2020 r. Do interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego S. K. został przewieziony ze szpitala, w którym się urodził. W okresie bezpośrednio poprzedzającym poród A. K. przebywała w Domu Samotnej Matki w C. od 12 października 2020 r. do 3 listopada 2020 r. Wcześniej przebywała pod opieką Stowarzyszenia Pomocy Bliźniemu Schronisko [...] w miejscowości K. w terminie od 29 sierpnia 2020 r. do 12 października 2020 r. A. K. była również podopieczną Domu Samotnej Matki w L. w okresie od 16 lipca 2020 r. do 10 sierpnia 2020 r. W tych okolicznościach niemożliwym stało się ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego w oparciu o regułę określoną w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, co przyznały oba organy pozostające w sporze. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika również, że małoletni S. K. nie był nigdzie zameldowany na pobyt stały. W tych okolicznościach, wyznaczenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym winno się odbyć według reguły określonej w art. 194 ust. 3 wskazanej ustawy. Skoro o umieszczeniu S. K. w pieczy zastępczej orzekł Sąd Rejonowy w P., właściwy do ponoszenia wydatków na jego utrzymanie w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym jest Powiat P.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.