Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1899/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania K. K., decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na zgłoszone potrzeby.

Decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.

W dniu [...].03.2011r.K. K. wniosła o przyznanie jej świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie wydatków pierwszej potrzeby w wysokości [...]zł.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Ośrodek Pomocy Społecznej zwrócił się do wnioskodawczyni o skonkretyzowanie potrzeb i określenie sposobu ich wyliczenia.

W odpowiedzi na wezwanie K. K. stwierdziła, że jej sytuacja finansowa jest znana organowi , a jej wydatki pierwszej potrzeby to: lekarstwa, witaminy, ubranie, wyżywienie, owoce, rachunki na pokrycie zaległych rachunków za energię elektryczną, gaz oraz drobny remont jej domu.

W trakcie przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2011 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema małoletnimi córkami, zamieszkuje wraz z rodziną w nowym domu jednorodzinnym składającym się z czterech pokoi, kuchni, łazienki. Nikt z członków jej rodziny nie jest osobą niepełnosprawną. Dochód rodziny wynosi [...] zł i kwota ta przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe rodziny tj. 1.053, - zł.

Organ pierwszej instancji wskazał przy tym, że zgłoszone przez stronę we wniosku potrzeby, nie mają charakteru konkretnych i bieżących potrzeb życiowych, czego wymaga dyspozycja przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Ocenę tą natomiast uzasadnia okoliczność, że wnioskodawczyni nie wskazała zakresu potrzeb niezbędnych lecz wymieniła katalog wszystkich potrzeb. Organ podkreślił również, że wnioskodawczyni nie współdziała z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w celu poprawy własnej sytuacji życiowej. Nie skorzystała z propozycji szkoleń umożliwiających jej szybkie zdobycie umiejętności pozwalających na podjęcie pracy lecz podjęła studia na zasadach komercyjnych, oczekując, że OPS będzie finansował koszt czesnego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K. opisując swoją trudną sytuację życiową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], rozpoznając niniejszą sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, przesłanką udzielenia pomocy społecznej ma być przede wszystkim jednoznaczne ustalenie przez organ pomocy społecznej, iż osoba ubiegająca się o konkretną formę pomocy, znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej, nie jest w stanie przezwyciężyć tej sytuacji przy wykorzystaniu własnych, posiadanych możliwości i środków, ponieważ jedynie w takim wypadku pomoc może zostać udzielona. Kolegium podkreśliło przy tym, że instytucja pomocy społecznej służyć ma jedynie jako środek w dążeniu do celu, którym jest usamodzielnienie się osoby potrzebującej, co jest zgodne z zasadą pomocniczości wyrażoną w preambule do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Kolegium wskazało ponadto na przepis art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, wskazując, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego (zwrotnego i bezzwrotnego) jest decyzją o charakterze uznaniowym, zaś decyzją taką rozstrzyga się o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku na konkretny cel. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało również, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza przepis art. 32 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że w jego ocenie organ pierwszej instancji nie przekroczył granic tego uznania tj. nie naruszył prawna w stopniu wskazującym na konieczność uchylenia lub zmiany wydanego rozstrzygnięcia.

Niezgadzając się z takim rozstrzygnięciem organu, pismem z dnia [...] września 2011 r. (data wpływu do SKO w [...]), K. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu opisała swoje rozgoryczenie pracą organów pomocy społecznej oraz opisała swoją trudną sytuację życiową.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowią przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponad wszelką wątpliwość nie może zatem zastąpić stałego źródła utrzymania i stać się comiesięczną dopłatą . Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego od dnia 1 października 2006 r. dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 złotych, a dla rodziny 1 053,00 złotych. Kwoty te ustalone zostały rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950).

W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło przyznania zasiłku celowego, przeznaczonego na zakup leków, witamin, wyżywienia , owoców , zaległych rachunków za energię elektryczną, gaz oraz drobny remont domu w kwocie [...] złotych.

Przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia , organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącej i jej małoletnich dzieci stwierdzając niespornie , że wynosi on [...] złotych i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy .

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie budzi wątpliwości , że za "szczególne przypadki" nie można uznać konieczności ponoszenia opłat za zaległą energię elektryczną i gaz, przeprowadzenia drobnych remontów, zakupu leków, witamin , owoców i ubrań.

Nie bez znaczenia dla wskazanej oceny stanu faktycznego sprawy pozostaje także okoliczność , skarżąca jest właścicielką zabudowanej nieruchomości i ma z tego tytułu możliwość poprawienia swojej sytuacji bytowej np. poprzez jej sprzedaż lub wynajęcie.

Na aprobatę nie zasługuje także fakt, iż pozostając w trudnej sytuacji finansowej , która zmusza ją do poszukiwania pomocy u instytucji świadczących pomoc społeczną , K. K. zdecydowała o podjęciu studiów na zasadach komercyjnych, oczekując , że OPS będzie finansował koszt jej czesnego.

Podkreślenia wymaga też, że wnioskodawczyni nie współdziała z organem pomocowym w celu poprawy swojej sytuacji życiowej . Skarżąca nie skorzystała z propozycji odbycia szkoleń, które umożliwiłyby jej szybkie zdobycie umiejętności pozwalających na podjęcie pracy.

Pomimo powyższego , K. K. oczekuje stałej , comiesięcznej pomocy ze strony ośrodka na pokrycie w istocie większości swoich potrzeb, które , jak słusznie zauważył organ, w przeważającej części nie spełniają kryterium niezbędności.

Na szczególne uwzględnienie zasługuje ponadto fakt, że w okresie od stycznia do kwietnia 2011, skarżąca otrzymała łączną pomoc finansową w kwocie [...] złotych z przeznaczeniem na żywność, artykuły chemiczne, rachunki za energię elektryczną, leki, odzież , obuwie i środki czystości. Wymieniona suma stanowi znaczący udział w budżecie OPS , który zamyka się kwotą 170 000 zł, obsługuje 250-260 środowisk, gdzie przeciętna kwota zasiłku celowego wynosi 200 złotych.

Brak jest tym samym podstaw do uznania , że pozostała bez udzielenia jej jakiejkolwiek pomocy.

Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej w myśl cytowanego wyżej art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się . Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego niewątpliwym jest , że nie wszystkie potrzeby wnioskodawców i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane.

Sąd zauważa , iż ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie K. K. przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające ją do skorzystania z pomocy przewidzianej treścią art.39 ustawy i nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków ,witamin , żywności , owoców, opłacenia zaległej energii elektrycznej i remontu w kwocie [...] złotych nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Kontrola decyzji uznaniowej przez Sąd, a więc takiej jaka zapadła w sprawie niniejszej, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem , nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.

Organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Precyzyjnie wskazały zarówno możliwości finansowe organu ,między innymi ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku, jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz zakres korzystania przez nią z pomocy społecznej.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził także żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa .

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie Sądu , wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy (obejmujące kwestie dochodu skarżącej, jej sytuacji majątkowej i osobistej zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku