Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2315/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 października 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 266/12 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 16 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2009 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 19 października 2012 r., sygn. I SA/Lu 266/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. G. (dalej także jako "Skarżący") uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 16 stycznia 20012 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 października 2011 r., nr [...], a także postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 12 września 2011 r. nr [...] i poprzedzającą je decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 22 sierpnia 2011 r. nr [...].

Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżoną decyzją z dnia 16 stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej utrzymało w mocy, wydaną w wyniku wznowienia postępowania, decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 października 2011 r. odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej Wójta Gminy K. z dnia 18 grudnia 2009 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 rok. Z zaskarżonej decyzji wynika, że Wójt Gminy K. decyzją z dnia 18 grudnia 2009r. ustalił H. G. wymiar podatku od nieruchomości na rok podatkowy 2009 w kwocie 192 zł, przyjmując do opodatkowania grunty o pow. 0,0824 ha oraz budynek mieszkalny o pow. 144m2. Powyższa decyzja wymiarowa została doręczona stronie w dniu 22 grudnia 2009r. i stała się ostateczna, wobec nie wniesienia od niej odwołania.

W dniu 25 marca 2011 r. do organu podatkowego Skarżący wniósł o wznowienie postępowania podatkowego w stosunku do decyzji wymiarowych za lata 2004- 2009, podnosząc, że:

- decyzje wymiarowe zostały wydane mimo upływu przedawnienia z końcem 1987r. tj. po upływie 22 lat od tego okresu (2009r.);

- postępowanie wymiarowe zostało wszczęte dopiero w roku 2009 i w tym roku została złożona deklaracja na podatek od nieruchomości;

- organ podatkowy w toku prowadzonego postępowania wydawał postanowienia, które zawierały błędne pouczenia o braku możliwości ich zaskarżenia, co może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a., ponieważ zawierały wadę powodującą ich nieważność z mocy prawa.

Wójt Gminy K. decyzją z dnia 12 kwietnia 2011r. odmówił wznowienia postępowania podatkowego. Decyzję tę uchyliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 sierpnia 2011 r., przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Następnie, postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. Wójt Gminy K. wznowił postępowanie podatkowe zakończone ww. ostateczną decyzją wymiarową z dnia 18 grudnia 2009r. w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za rok podatkowy 2009, po czym, decyzją z dnia 10 października 2011 r., odmówił uchylenia decyzji ustalającej podatek od nieruchomości na rok podatkowy 2009. W ocenie organu nie wystąpiła żadna przesłanka wymieniona w art. 240 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: "o.p."). Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 16 stycznia 2012 r. W ocenie Kolegium żadnej z przesłanek wymienionych we wniosku z dnia 25 marca 2011 r., w wyniku których miała nastąpić weryfikacja decyzji wymiarowych za lata 2004-2009, nie można przyporządkować do ani jednej przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 1-11 o.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę złożoną przez Skarżącego stwierdzając, że decyzja Kolegium wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stanowiącą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy podatkowej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ono zapadło, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. W przepisach (art. 240 § 1 o.p.) przyjęto rozwiązanie wyczerpującego wyliczenia podstaw wznowienia postępowania. Oznacza to niedopuszczalność wznowienia podstępowania na podstawie niewyliczonej w art. 240 § 1 o.p. Art. 128 o.p. ustanawia zasadę ogólną trwałości decyzji podatkowej, następstwem czego jest zarówno niedopuszczalność wznowienia postępowania w oparciu o wadliwość niewyliczoną w art. 240 § 1, jak i rozszerzająca wykładnia podstaw wyliczonych w tym przepisie prawa. Przepis art. 240 § 1 o.p. wyczerpująco wylicza podstawy wznowienia postępowania. Wskazanie co najmniej jednej z nich uzasadnia wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 243 § 1 o.p.).

Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy ferując decyzję organ nie wskazał, którą z podstaw wznowienia podał skarżący we wniosku o wznowienie postępowania, a która byłaby przedmiotem badania w toku postępowania wznowionego. Przeciwnie, organy podnoszą, że analiza wniosku skarżącego wskazuje, że nie zawiera on żadnej z podstaw wymienionych enumeratywnie w art. 240 § 1 o.p. (str. 3 zaskarżonej decyzji). Skoro zatem we wniosku o wznowienie postępowania skarżący nie wskazał żadnej z podstaw wznowienia enumeratywnie wymienionych w art. 240 § 1 o.p., wydanie postanowienia w trybie art. 243 § 1 i przeprowadzenie postępowania co do przesłanek wznowienia zakończonego decyzją wydaną w trybie art. 245 o.p., nastąpiło z naruszeniem art. 243 § 3 tej ustawy.

W takiej sytuacji, utrzymanie zaskarżoną decyzją w mocy decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło z naruszeniem art. 233 § 1 pkt 1 o.p.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej. Zaskarżonemu wyrokowi postawione zostały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a szczególności:

1) art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. - Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 o.p., przez przyjęcie, że w sprawie objętej zaskarżonym wyrokiem brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania wznowieniowego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez przyjęcie, że w sprawie objętej zaskarżonym wyrokiem brak było podstaw do przeprowadzania postępowania wznowieniowego zakończonego wydaniem decyzji z art. 245 § 1 pkt 2 o.p., z uwagi na wystąpienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego na podstawie art. 243 § 3 o.p.;

3) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niekompletność sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w zakresie braku wykazania przez sąd prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń prawa procesowego na końcowy wynik sprawy administracyjnej,

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 122 i 191 o.p., polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodne ze stanem rzeczywistym, a polegające na stwierdzeniu przez sąd w uzasadnieniu wyroku, że Skarżący w złożonym wniosku nie przedstawił podstaw i przyczyn wznowienia postępowania,

5) art. 134 § 1 p.p.s.a. polegającego na tym, że sąd wydając zaskarżone orzeczenie nie rozpatrzył jednego z głównych zarzutów skargi, o zaistnieniu zdaniem podatnika, przesłanki z art. 68 § 1 o.p., tj. przedawnienie ustalenia wymiaru zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007 r. (sic!),

6) art. 151 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji pomimo, że zaistniały podstawy do oddalenia skargi, bowiem w sprawie podatkowej nie wystąpiła przesłanka wynikająca z art. 243 § 3 o.p.

Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przypisowych.

Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Stosownie do art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje z chwilą śmierci (art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. z 2016 r. poz. 380). Rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest ustalić, czy podmiot postępowania ma zdolność sądową oraz czy nie doszło do następstwa prawnego. W przypadku następstwa prawnego, sąd obowiązany jest zapewnić następcom prawnym udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie stroną postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z 16 stycznia 2012 r., poprzedzonej decyzją Wójta Gminy K. z 10 października 2011 r., był H. G. W dniu 16 lutego 2012 r. skarżący wniósł skargę na ww. decyzję. Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu zgonu skarżącego wynika, że zmarł on w dniu 16 października 2012 r., a zatem już po wniesieniu skargi do Sądu pierwszej instancji. Z akt sądowych wynika, że okoliczność śmierci skarżącego nie była znana WSA w Lublinie w dniu wydania zaskarżonego wyroku.

W niniejszej sprawie niewątpliwie zaskarżony wyrok został wydany po śmierci strony, a zatem skierowany był do osoby niemającej zdolności prawnej. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Jeżeli w trakcie postępowania strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek śmierci), to Sąd zobowiązany jest zawiesić postępowanie do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku. Ponadto Sąd może podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie jako następców prawnych zmarłej strony np. poprzez zwrócenie się z urzędu do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony w przypadku, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony (art. 128 § 2 p.p.s.a.). Tak też miało miejsce w niniejszej sprawie, co jednak pozostaje bez wpływu na podstawowe ustalenie, że z przepisów p.p.s.a. wynika, iż w stosunku do osób zmarłych nie można wydawać orzeczeń, a jeśli takie zostało wydane, to jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. To, że okoliczność śmierci skarżącego nie była znana Sądowi pierwszej instancji w dniu wydania zaskarżonego wyroku, nie może mieć w tym kontekście żadnego znaczenia, bowiem skierowane rozstrzygnięcia do osoby już nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej.

Zauważyć można, że stanowisko wyżej przedstawione zostało wcześniej zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 740/11 oraz w wyrokach z dnia 15 marca 2017 r., syng. akt II OSK 2035/15 i z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15 (orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze, że wystąpienie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wyłącza rozpoznanie postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do zarzutów podniesionych w tym środku odwoławczym (zob.: wyrok NSA z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2271/14).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Z uwagi na przesłanki uwzględnienia skargi kasacyjnej, które uzasadniają przyjęcie wystąpienia szczególnych okoliczności, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.