Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 498/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi R. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu wniosku R. Ż. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w przedmiocie przyznania R. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego na S. Ż. od [...] grudnia 2014 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. złożyła R. Ż.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Pismem z dnia [...] października 2015 r. Wojewoda M. - w związku z wynikami kontroli przeprowadzonej w GOPS w O. dotyczącej uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego - zwrócił się SKO w O. o rozważenie możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], przyznającej R. Ż. świadczeniu pielęgnacyjne.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wszczęło z urzędu postępowanie nadzorcze w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z [...] stycznia 2015 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy O. z [...] stycznia 2015 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, iż podstawę prawną kontrolowanej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ nadzoru wskazał, iż w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Wójt Gminy powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Organ nadzoru wskazał, iż niepełnosprawność S. Ż. powstała po granicznej dacie ustalonej przez ustawodawcę tj. po ukończeniu przez niego 25 lat i 8 miesięcy, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty. Następnie wskazał, iż odnośnie oceny skutków ww. wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., to orzeczenie to ma charakter zakresowy i nie usuwa z ustawy kryterium wiekowego ani też nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji (które już przyznawały świadczenia) jak również nie kreuje nowego prawa do żądania takiego rodzaju świadczenia przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych powstała po ukończeniu 18 lub odpowiednio 24 lat. W ocenie organu nadzoru, z uwagi na to, iż niepełnosprawność dziecka powstała w wieku 25 lat i 8 miesięcy Wójt Gminy O. nie był legitymowany do przyznania świadczenia na S. Ż., co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. złożyła R. Ż. Podniosła, iż wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. został wydany przed datą wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne na syna. Nie można zatem uznać, aby działanie organu w dacie wydania tej decyzji było bezprawne lub naruszało normę prawną.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...]

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł rażące, tj. oczywiste naruszenie przez Wójta Gminy O. obowiązującego w dacie wydania kontrolowanej decyzji art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, iż art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 obowiązuje nadal w niezmienionej treści pomimo wydania ww. wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. Podniósł, iż Wójt Gminy O. w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia powołał się na treść powołanego wyżej wyroku TK. Organ odwoławczy podzielił ponadto stanowisko organu I instancji odnośnie oceny skutków wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. W jego ocenie, ww. orzeczenie TK ma charakter zakresowy i nie usuwa kryterium wiekowego z ustawy ani też nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jak również nie kreuje nowego prawa do żądania takiego rodzaju świadczenia przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych powstała po ukończeniu 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole łub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wyrok TK nie oznacza usunięcia przedmiotowego kryterium z ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. złożyła R.Ż. zarzucając organowi nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych jak i prawnych w sprawie, pominięcie wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., nr K/38/13, i następstw prawnych jego wydania oraz kwestionowanie praw nabytych strony. Ponadto, zarzuciła organowi nadzoru nieodniesienie się do postanowienia Kolegium negatywnie rozstrzygającego wniosek skierowany w następstwie wystąpienia pokontrolnego przez Kierownika GOPS w O. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 2015 r. przyznającej świadczenie, co jej zdaniem narusza art. 107 § 3 kpa.

W uzasadnieniu skargi podtrzymała w całości zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] stycznia 2016 r. argumentację dotyczącą oceny skutków prawnych wyroku TK. Podkreśliła ponadto, że orzekając o stwierdzeniu niezgodności aktu normatywnego bądź jego części z Konstytucją Trybunał Konstytucyjny przesądza w istocie o jego niekonstytucyjności od momentu wejścia orzeczenia w życie. W tym zatem zakresie wyrok TK wywiera skutki z mocą wsteczną. Skarżąca powołała się na postanowienie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, wskazując, iż akt normatywny uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umowa międzynarodową lub ustawą nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału.

Powołując się na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], orzekającą, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w przedmiocie przyznania R. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego na syna S. Ż.

Na wstępie podnieść trzeba, iż zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, to jest w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi bowiem art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z przepisu tego wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W polskiej procedurze administracyjnej fundamentalną zasadą - wynikającą z art. 16 § 1 kpa - jest zasada stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 stycznia 1991 r. sygn. akt III ARN 41/90 OSAP nr 11). Z zasady tej wynika, że wzruszenie każdej ostatecznej decyzji administracyjnej - niezależnie od trybu w jakim ona zapadła - może nastąpić jedynie wyjątkowo, w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Zgodnie z jednolitym i utrwalonym orzecznictwem sądowym, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, którego przedmiotem jest zbadanie przez organ nadzoru zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Powołany przepis zawiera zamknięty katalog tych przesłanek. Organ orzekający nie jest zatem władny rozstrzygnąć sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją co do jej istoty, gdyż postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji nie może zastępować postępowania odwoławczego lub go powtarzać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 1473/01, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 1987 r. sygn. akt IV SA 393/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r. III ARN 70/95, OSN 1996 r., nr 18, poz. 258).

W dotychczasowym orzecznictwie oraz w doktrynie przyjmuje się również, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Z powyższego wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji musi być poprzedzone niewątpliwym ustaleniem przez organ nadzoru, że kwestionowana decyzja narusza rażąco prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), a ustalenia te oparte są na zebranym materiale dowodowym, który to w sposób oczywisty potwierdza. Podobne stanowisko zostało wypracowane w doktrynie, gdzie zgodnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński., Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985, także Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, A. Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 1996, s. 716-721). Celem tej instytucji jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji obarczonej ciężkimi wadami określonymi w art. 156 § 1 kpa.

Z powyższego wynika, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Stąd, zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste i nie budzić najmniejszej wątpliwości. W ocenie Sądu, rozstrzygając niniejszą sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. tej specyfiki postępowania nadzorczego nie uwzględniło.

Wskazać trzeba, iż materialnoprawną podstawę kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji Wójta Gminy O. z [...] stycznia 20125 r. stanowi art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zaś art. 17 ust. 1b ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z powyższego wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest nabycie niepełnosprawności w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ww. ustawy. Zauważyć trzeba, iż na tle zawartego w ww. normie kryterium wieku powstania niepełnosprawności powstały istotne wątpliwości co do zgodności tego kryterium z przepisami Konstytucji RP. Wątpliwości te legły u podstaw złożenia, w dniu 26 lipca 2013 r., wniosku grupy posłów do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności, między innymi, art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z przepisami Konstytucji. Wnioskodawcy zakwestionowali powołany przepis w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie 18 roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem wnioskodawców, wprowadzenie do ww. ustawy kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki narusza konstytucyjną zasadę równości. Prowadzi do zróżnicowania podmiotów podobnych - opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy nie podjęli bądź zrezygnowali z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zróżnicowanie to jest nieuzasadnione, ponieważ ma charakter nieproporcjonalny. Zapewnienie pomocy w zaspokojeniu potrzeb życiowych osobom niepełnosprawnym nie może być usprawiedliwione koniecznością wprowadzenia oszczędności budżetowych.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443, Dz. U. z 2014 r., poz. 1459) Trybunał Konstytucyjny ocenił zgodność art. 17 ust. 1b ww. ustawy z przepisami Konstytucji RP. W powołanym wyroku TK stwierdził, iż art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. "w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji." (teza druga sentencji ww. wyroku). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Trybunał wskazał, iż kryterium wieku zastosowane w tym przepisie ma bowiem charakter dyskryminujący, bo niezasadnie różnicuje uprawnienia podmiotów podobnych – opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W pkt 8 uzasadnienia ww. wyroku zatytułowanym "Skutki prawne" Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż poprawienie stanu prawnego w zakresie, w jakim orzekł on o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, należy wyłącznie do ustawodawcy, który - z uwagi na skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w tej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Po wydaniu ww. wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w orzecznictwie sądów administracyjnych powstałym na tle spraw dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych pojawiły się istotne rozbieżności w związku z interpretacją skutków prawnych ww. wyroku TK. W wyroku z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 551/15 sąd rozpoznając sprawę w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił decyzje organów obu instancji. Organy w tych decyzjach wskazały, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uzależnione od dodatkowego wymogu, w świetle którego niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organów, warunek ten nie został w rozpoznawanej sprawie spełniony. Sąd zwrócił uwagę na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sąd dodał, że bezpośrednim skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b cyt. ustawy począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od dnia 23 października 2014 r. Powyższe oznacza, że przepis ten jako niekonstytucyjny nie może mieć zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W takim bowiem zakresie Trybunał wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Powyższe stanowisko - zgodnie z którym uznanie przez TK art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z Konstytucją stanowi podstawę do uchylenia decyzji organów administracji wydanych na podstawie powyższego przepisu - zostało zaprezentowane w szeregu orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych: m.in. w wyrokach: WSA w Bydgoszczy z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 327/15, z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15 i z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 434/15, WSA w Gdańsku z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 705/15, z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 729/15, z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 577/15 i z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 529/15, WSA w Gliwicach z dnia 13 października 2015 r., IV SA/Gl 764/15 i z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 200/15, z dnia 29 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 424/15 i z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 678/15, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Go 860/15, WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, WSA w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1507/14 i z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 410/15, WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 237/15, z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 860/15 i z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 579/15.

Odmienne zaś od poprzedniego stanowisko dotyczące skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. zaprezentowane zostało natomiast, między innymi, w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 października 2015 r., sygn. akt I OSK 519/14, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2926/14, WSA w Kielcach z 2 lipca 2015 r., II SA/Ke 527/15, WSA w Bydgoszczy z dnia 5 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 676/15 czy WSA w Łodzi z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 694/15, WSA w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 464/15 oraz WSA w Szczecinie z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 424/15.

W powyższych orzeczeniach sądy wskazywały, że wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - choć orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - to nie zmienił sytuacji prawnej osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które nie wypełniają przesłanki zawartej we wskazanym przepisie. W ocenie sądów, wskazany wyrok Trybunału nie może być bowiem podstawą do uchylenia decyzji wydanych na podstawie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał wskazał w nim bowiem jedynie na konieczność podjęcia działań legislacyjnych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jednak swoim orzeczeniem nie wyeliminował wadliwego przepisu, pozostawiając jego zmianę ustawodawcy.

Z powyższego wynika, iż kryterium wieku powstania niepełnosprawności określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stało się źródłem istotnych wątpliwości co do zgodności z przepisami Konstytucji i w konsekwencji przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego dokonanej w wyroku z 21 października 2014 r. Z powyższego wynika ponadto, iż po wydaniu ww. wyroku TK w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiły się rozbieżne stanowiska co do oceny skutków prawnych tego wyroku. Z uzasadnienia kontrolowanych przez Sąd decyzji nadzorczych SKO w O. wynika natomiast, iż powodem zainicjowania postępowania nadzorczego wobec decyzji Wójta Gminy O. z [...] stycznia 2015 r. - i w jego następstwie stwierdzenia nieważności tej decyzji - stało się przyjęcie przez organ nadzoru jednego ze stanowisk dotyczących oceny skutków prawnych wyroku TK z 21 października 2014 r.

Odnosząc się do powyższego podkreślić trzeba, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd - który podziela sąd w składzie orzekającym - iż przyjęcie przez organ przy rozstrzyganiu sprawy za podstawę orzekania jednej z możliwych, w świetle literalnego brzmienia przepisu prawa, wykładni nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej niedopuszczalne jest bowiem stosowanie wykładni rozszerzającej, a więc nie jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji w przypadku, gdy z konkretnego przepisu prawnego można wysnuć różne oceny prawne, a przy rozstrzyganiu sprawy zastosowano jedną z możliwych wykładni. Powyższa linia interpretacyjna znalazła potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 18 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1506/00, Sąd ten wyraził pogląd, że "Zarzut rażącego naruszenia prawa musi wynikać z przesłanek nie budzących wątpliwości. Tam natomiast, gdzie zastosowanie przepisu prawa wymaga jego interpretacji i subsumcji do konkretnego stanu faktycznego, nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa.". Zaś w wyroku z dnia 7 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1690/00, Sąd wskazał, że "Sprzeczność decyzji administracyjnej z poglądem prawnym wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku wydanego w innej sprawie nie stanowi naruszenia prawa, tym bardziej rażącego i nie wyczerpuje przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa." Z kolei, w wyroku z dnia 26 maja 2003 r., sygn. akt III SA 2347/01, wskazano, że "o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy wbrew treści przepisu nadano uprawnienia bądź ich odmówiono albo obarczono stronę obowiązkiem bądź obowiązku tego odmówiono; gdy treść wydanej decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu - przy ich prostym zestawieniu ze sobą. Jeżeli norma prawna może być rozumiana przez strony i organy administracji w różny sposób i każdy z tych sposobów nadaje się do uzasadnienia, to takiego przepisu nie można naruszyć rażąco." Odmienność wykładni nie jest bowiem tożsama ze sprzecznością decyzji administracyjnej z przepisem prawa.

Przywołane poglądy orzecznictwa nie pozostawiają wątpliwości, iż zarzut rażącego naruszenia prawa musi wynikać z przesłanek nie budzących wątpliwości, nie zaś z rozbieżności w wykładni przepisu prawa. W takiej sytuacji nie można bowiem stawiać zarzutu rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu, zarzutu rażącego naruszenia prawa nie można również stawiać w sytuacji występowania odmiennych poglądów organów i sądów administracyjnych dotyczących skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o niezgodności z Konstytucją przepisu prawa stanowiącego podstawę wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji. Przyjęcie przez organ nadzoru jednego z możliwych sposobów interpretacji skutków prawnych wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., do czego w istocie doszło w rozpoznawanej sprawie, nie może być bowiem jedyną przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy O. z [...] stycznia 2015 r. Przypomnieć raz jeszcze trzeba, iż nie każde naruszenie prawa może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Stąd, zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste i nie budzić najmniejszej wątpliwości. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decyduje łączne wystąpienie trzech przesłanek: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1994 r. III ARN 13/94, OSN 1994, nr 3, poz. 36; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91). Ponadto, jak już wskazano powyżej, rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. Różnica poglądów w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego, czy też wątpliwości interpretacyjne norm prawnych, nie uzasadniają stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993, z. 1, poz. 23, z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101).

Skoro zatem orzekając o stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] stycznia 2015 r. organ nadzoru oparł się jedynie na jednym z możliwych sposobów interpretacji skutków prawnych wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. orzekającego o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy z Konstytucją, to tym samym naruszył art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez uznanie za uzasadniony zarzutu rażącego naruszenia prawa, pomimo braku podstaw prawnych do sformułowania i prawidłowego uzasadnienia takiej oceny w stanie faktycznym i prawnym rozpatrywanej sprawy. W ocenie Sądu, dla właściwego zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa niezbędne jest nie tylko wykazanie naruszenia prawa, ale wykazanie, że naruszenie to ma charakter rażący. Temu zaś obowiązkowi, zdaniem Sądu, organ nadzoru nie sprostał.

Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu i poglądy jurydyczne przywołane na jej poparcie i odpowie na pytanie, czy kwestionowana decyzja Wójta Gminy O. z [...] stycznia 2015 r. jest dotknięta chociażby jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji.