Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 798/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEK POLSKIEJ Dnia 30 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk NSA Marian Ekiert Protokolant sekr. sądowy Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego z pomocy społecznej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...].


UZASADNIENIE

SA/Rz 798/04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] lipca 2004r. o Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpoznaniu odwołania S. K. od decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej tamże z dnia [...] lipca 2004 r., Nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji – utrzymało tę decyzję w mocy.

Jako jej podstawę prawną wskazało art. 138 § l pkt1 Kpa.

Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania w sprawie wynika, że S. i J. K. w dniu 31 października 2003r. zwrócili się do Ośrodka Pomocy Społecznej z kolejnym wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego ze względu na wychowanie dziecka wymagającego stałej opieki i pielęgnacji, jako że S. K. do dnia 30 września 2003r. pobierał zasiłek stały, przyznany na czas ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka A. K. Przy wniosku nie przedłożyli orzeczenia uprawniającego S. K. do pobierania tego świadczenia. Jednocześnie wnieśli o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu zakończenia postępowania odwoławczego od orzeczenia o niepełnosprawności dziecka.

W dniu 6 listopada 2003 r. S. K. dołączył do akt sprawy kserokopię odwołania do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie [...] od orzeczenia organu I instancji z dnia [...] października 2003 r., w którym organ ten stwierdził, ze A. K. nie wymaga na co dzień stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, nauczania i rehabilitacji.

Postanowieniem z dnia [...] 1istopada 2003 r., Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zawiesił postępowanie w tej sprawie, powołując jako jego podstawę prawna art. 97 §1 kpa i informując, że zostanie ono "wznowione" z chwilą dostarczenia kompletu dokumentów (aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dziecka).

Pismem z dnia 9 czerwca 2004r. S. K. zwrócił się o wyrównanie i wypłacenie mu zasiłku stałego dołączając kserokopię wyroku Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2004 r. sygn. akt [...] zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] grudnia 2003r. w ten sposób, iż uznaje, że w stosunku do małol. A. K. zachodzi konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Decyzją z dnia [...] lipca 2004r. Nr [...] wspomniany wyżej Kierownik MOPS odmówił przyznania S. K. świadczenia w postaci zasiłku stałego przysługującego osobie zdolnej do pracy lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność prawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji.

W jej podstawie prawnej wskazał art. 102, 106, 144 i 150 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, ze zm.) a także art. 104 kpa.

W uzasadnieniu decyzji podał, iż ostateczne orzeczenie o niepełnosprawności dziecka wpłynęło do organu w dniu 9 czerwca 2004 r. - tj. w chwili obowiązywania ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., która nie przewiduje tego typu świadczeń, jak też nie daje możliwości wyrównania świadczenia. Ponadto organ zaznaczył, iż zgodnie z art. 150 tej ustawy do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem jej wejścia w życie ustawy stosuje się jej przepisy.

Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył S. K. wnosząc o przyznanie mu świadczenia i zaznaczył, że wyrok sądowy zmienił niekorzystne orzeczenie o niepełnosprawności syna i upoważnił go do pobierania zasiłku stałego, z uwagi na konieczność współudziału opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji dziecka. Rozpatrywanie sprawy trwało 9 miesięcy. Nie ponosi za to winy, stąd decyzję zaskarżoną uważa za krzywdzącą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i decyzją opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję nim zaskarżoną.

W jej motywach podniosło, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej nie przewiduje świadczenia w postaci zasiłku stałego, o przyznanie którego wnosił odwołujący . Nie daje również możliwości wyrównania świadczenia, w wypadku późniejszego dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności do wniosków złożonych pod rządami starej ustawy o pomocy społecznej. Ustawa nowa stanowi w art. 150, iż do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy nowej.

W tej sytuacji organ I instancji nie posiadał prawnych możliwości przyznania świadczenia, o które ubiegał się odwołujący – konkluduje Kolegium.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył S. K. nie precyzując kierunku jej weryfikacji.

W skardze opisał przebieg postępowania w sprawie i ponowił argumentację odwołania sprowadzającą się do zarzutu, że nie ponosi winy w długotrwałości postępowania orzeczniczego o niepełnosprawności a nadto znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, bowiem zasiłek był głównym źródłem utrzymania jego sześcioosobowej rodziny i na poczet tego zasiłku rodzina się zadłużyła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).

Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Oznacza to - niezależnie od zarzutów i wniosków skargi - powinność Sądu dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu (w tym przypadku decyzji administracyjnej) i uwzględnienia skargi, jeśli w wyniku kontroli stwierdzi on, iż decyzja jest dotknięta naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności z przyczyn określonych w art. 156 kpa lub innych przepisach. Uwzględnienie skargi polega na uchyleniu decyzji, stwierdzeniu jej nieważności lub niezgodności z prawem (art. 145 § 1-3 ).

Poddawszy zaskarżoną decyzje takiej właśnie kontroli Sąd doszedł do wniosku, że skarga winna być uwzględniona, aczkolwiek przyczyn odmiennych, niż w niej podniesione.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek o przyznanie zasiłku stałego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji (A. K.) – który to wniosek złożyli: skarżący i jego żona J. K., prosząc jednocześnie o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez organy właściwe do orzekania o niepełnosprawności i związanych z nią wskazań.

Podstawę prawną do przyznania takiego zasiłku stanowił w dacie złożenia wniosku art.27 ust 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414, ze zm.)

Organy obu instancji, jako stronę tego postępowania potraktowały skarżącego i jemu doręczyły decyzję. Nie jest natomiast wyjaśniony status J. K., która podpisała wniosek (strona ?, pełnomocnik?).

Następną czynnością organu I instancji było wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania. Jako jego podstawę prawną wskazano w nim art. 97 § 1 kpa, bez określenia jego punktu. Przepis ten wymienia cztery różne podstawy obligatoryjnego zawieszenia postępowania, które organ musi brać pod uwagę z urzędu.

W sprawie zawieszenie postępowania nastąpiło na wniosek strony a zatem podstawę prawną postanowienia winien stanowić art. 98 kpa. Postanowienie nie zawiera przy tym pouczenia o środkach odwoławczych, co narusza art. 124 § 1 w zw. 100 § 3 kpa.

W związku z doręczeniem dokumentacji w kwestii niepełnosprawności i pismem skarżącego z dnia 9 czerwca 2004r. ponawiającym wniosek o wypłatę zasiłku stałego organ - nie wydając postanowienia o podjęciu postępowania, do czego obligował go art. 97 §2 kpa - przeprowadził czynności dowodowe (wywiad środowiskowy) i wydał decyzję o odmowie przyznania zasiłku stałego.

W dacie jej wydania (2 lipca 2004 r.) brak było podstaw prawnych do orzekania co do istoty w przedmiocie zasiłku stałego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, bowiem art. 37 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), zwanej dalej ustawą o ś.r., która weszła w życie z dniem 1 maja 2004r. uchylił wspomniany wyżej art. 27 ust 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.

Celem ustawy o ś.r. była budowa jednolitego - odrębnego od systemu pomocy społecznej - systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych. Przewiduje ona dwie grupy świadczeń rodzinnych: zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego oraz świadczenia opiekuńcze, do których należą zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem regulowane jest art. 17 ustawy o ś.r. Przysługuje ono matce lub ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu labo opiekunowi prawnemu, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 7776, ze zm.) albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli dochód rodziny nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 17 ust 1 i 2 ustawy o ś.r.).

Świadczenie opiekuńcze zastąpiło funkcjonujący w pomocy społecznej zasiłek stały przewidziany art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazują na to przesłanki warunkujące przyznanie obu świadczeń (nieznacznie się tylko różniące), jak też zapis art. 58 ustawy o ś.r., stanowiącego, że osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy o ś.r. w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wspomnianymi wyżej wskazaniami nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia 2005 r., jeśli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach.

Ustawa o ś.r. nie uregulowała natomiast sytuacji tych osób, które pobierały wcześniej zasiłek stały a okres pobierania upłynął na pewien czas przed wejściem w życie ustawy o ś.r. i które przed jej wejściem w życie złożyły wniosek o przyznanie zasiłku stałego na kolejny okres i postępowanie w sprawie jego przyznania było w toku w dacie wejścia w życie tej ustawy.

Przy uwzględnieniu faktu, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2004r. powodując z tym dniem utratę mocy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. w art. 149 postanawiała o wygaśnięciu decyzji wydanych na podstawie tej ostatniej ustawy, za wyjątkiem wymienionych w tym przepisie oraz okoliczności, że art. 150 nowej ustawy stanowił, iż do spraw wszczętych nie zakończonych przed jej wejściem w życie stosuje się jej przepisy, w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej brak było podstaw prawnych do orzekania co do istoty w kwestii zasiłku stałego. To zaś oznacza, że postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego złożonym przez skarżącego (skarżącego i jego żonę?) w dniu 31 października 2003 r. winno zostać umorzone, jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 kpa). Zachodzi bowiem w sprawie przypadek bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, będący następstwem uchylenia podstaw prawnych do przyznania takiego uprawnienia.

Decyzja organu I instancji odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku stałego, jest decyzją orzekającą co do istoty. Decyzję o takim rozstrzygnięciu (negatywnym) wydaje się wówczas, gdy istnieje prawna możliwość orzekania o przyznaniu świadczenia ale brak jest przesłanek do uwzględnienia żądania strony.

Z tej też przyczyny decyzja pierwszoinstancyjna, jako wydana bez podstawy prawnej (art. 156 §1 pkt 2 kpa) jest dotknięta wadą nieważności.

Jej wadliwość umknęła uwagi organu II instancji, który utrzymał ją w mocy. Wada ta obliguje Sąd do stwierdzenia nieważności decyzji obu instancji.

Z wywodów Sądu wynika, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji żądanie przyznania zasiłku stałego nie tylko nie mogło być uwzględnione ale organ nie mógł wypowiadać się merytorycznie o jego zasadności. Skarżący nie mógł też skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 58 ust. 1 ustawy o ś.r., jako że nie pobierał do dnia wejścia w życie tej ustawy zasiłku stałego.

Nie oznacza to jednak, że był on pozbawiony możliwości ubiegania się o inne świadczenie (pielęgnacyjne).

Przeciwnie – po pouczeniu skarżącego o zasadach uzyskiwania świadczeń przewidzianych ustawa o ś.r. – organ I instancji winien jego wniosek z dnia 9 czerwca 2004 r. (a więc złożony już po wejściu tej ustawy w życie) ocenić w aspekcie przepisu jej art. 17 - przy zastosowaniu przepisów rozdziału 6 – "Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych".

Wymóg taki wynika dlań z zapisu art. 9 (zasada informacji) i 7 kpa (zasada prawdy obiektywnej i uwzględniania słusznego interesu strony) w zw. z art. 17 ustawy o ś.r.

Z przytoczonych wyżej względów, Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.