Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 932/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2013 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. W. w dniu [...] sierpnia 2007 r. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. (ARiMR) wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Jako osobę przejmującą użytki rolne na powiększenie gospodarstwa wskazał A. G.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. dnia [...] listopada 2007 r. wydał postanowienie o spełnieniu przez skarżącego wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej.

Następnie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał [...] stycznia 2008 r. decyzję o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej w wysokości 150% kwoty najniższej emerytury, tj. [...] zł. Wysokość świadczenia została zmieniona decyzją z [...] marca 2008 r. w związku z waloryzacją rent i emerytur na kwotę [...] zł.

Dyrektor K.-P. Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] marca 2009 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2008 r. i powiązanej z nią decyzji z [...] marca 2008 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w dniu [...] marca 2009 r. wydał decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej, na mocy której zwiększył wysokość renty strukturalnej pobieranej przez skarżącego na kwotę [...] zł.

Dyrektor K.-P. Oddziału Regionalnego decyzją z [...] kwietnia 2009 r. stwierdził nieważność decyzji z [...] stycznia 2008 r., z [...] marca 2008 r. oraz decyzji z [...] marca 2009 r. Organ wskazał, że skarżący [...] listopada 2007 r. przekazał użytki rolne na powiększenie gospodarstwa rolnego A. G., który [...] listopada 2007 r. ukończył [...] rok życia. Tym samym przejmujący nie spełniał warunku określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm., dalej: "rozporządzenie").

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał w dniu [...] kwietnia 2010 r. decyzję, którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji [...] stycznia 2008 r. o przyznaniu renty strukturalnej, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2009 r. o zmianie wysokości renty strukturalnej i w tym zakresie odmówił stwierdzenia nieważności oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2009 r. o zmianie wysokości renty strukturalnej i w tym zakresie umorzył postępowanie w I instancji. Organ wskazał, że podstawę przyznania skarżącemu renty strukturalnej stanowiło rozporządzenie zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a, umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego lub użytków rolnych wchodzących w jego skład może być zawarta z osobą fizyczną, która spełnia określone warunki, tj. m.in. jest następcą albo rolnikiem, który nie ukończył 50 roku życia. Skarżący przekazał gospodarstwo na rzecz A. G. i Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał skarżącemu rentę strukturalną. Ze względu na fakt, iż A. G. dnia [...] listopada 2007 r. ukończył 50 rok życia organ stwierdził, że decyzja z [...] stycznia 2008 r. o przyznaniu renty strukturalnej rażąco narusza ww. przepis zawarty w § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia. Przedmiotowa decyzja dotknięta jest zatem - w ocenie organu - wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, który stanowi podstawę uzasadniającą wydanie rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1525/10, oddalił skargę W. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu renty strukturalnej.

Sąd I instancji wskazał, że niesporne jest, że umowa o przekazanie przez skarżącego gospodarstwa rolnego została zawarta z rolnikiem, który w dacie jej zawarcia ukończył 50 rok życia. Sporne jest natomiast, czy niedopełnienie tego warunku stanowi rażące naruszenie prawa w sytuacji, gdy rolnikowi przekazującemu gospodarstwo rolne została przyznana renta strukturalna.

W ocenie Sądu stanowisko organu, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z [...] stycznia 2008 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej zapadła z rażącym naruszeniem § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia jest prawidłowe.

Rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną, prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, który spełnia łącznie szereg ściśle określonych w rozporządzeniu warunków. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego lub użytków rolnych wchodzących w jego skład, może być zawarta z osobą fizyczną, która jest następcą albo rolnikiem, który nie ukończył 50 roku życia. Warunek ten winien być spełniony w dacie, w której do przekazania gospodarstwa dochodzi, jak również powinien zostać uwzględniony przez organ administracji w dacie wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Organ administracji obowiązany jest bowiem do uwzględnienia stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji.

W rozpoznawanej sprawie wydano decyzję o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej mimo niespełnienia przesłanek wymienionych w rozporządzeniu i w ten sposób doszło do rażącego naruszenia prawa w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z [...] stycznia 2008 r. W ocenie Sądu nie ma przy tym znaczenia, że umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego została zawarta 11 dni po ukończeniu przez przejmującego rolnika 50 roku życia. Fakt ten pozostaje bowiem bez wpływu na ocenę stopnia naruszenia przepisu § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia.

W ocenie Sądu, treść decyzji pozostaje w sprzeczności z regulacjami prawnymi określającymi warunki umożliwiające otrzymanie renty strukturalnej, a konkretnie z wymogiem wieku określonego dla rolnika przejmującego gospodarstwo. W tym kontekście istotne jest również i to, że prawodawca wspólnotowy, w art. 23 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 277 z 21 października 2005 r., str. 1) wskazał, że wymagania stawiane przejmującemu gospodarstwo to: zastąpienie przekazującego w celu podjęcia działalności jako młody rolnik albo bycie rolnikiem poniżej 50 roku życia (lub ewentualnie podmiotem prawa prywatnego) i przejęcie od przechodzącego na rentę gospodarstwa w celu powiększenia własnego gospodarstwa. Określone w art. 23 ust. 3 ww. rozporządzenia kryteria dostępu do pomocy - jak słusznie wskazał organ - są dla państwa członkowskiego wiążące.

Skargą kasacyjną W. W. zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1210/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie renty strukturalnej, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] odmówił W. W. przyznania renty strukturalnej.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zbycie gospodarstwa A. G., który w dniu zawarcia notarialnej umowy sprzedaży gruntów miał ukończony 50 rok życia, stanowiło naruszenie jednego z warunków koniecznych do nabycia prawa. Fakt bowiem, iż przejmujący gospodarstwo rolne, A. G. ukończył 50 rok życia przed dniem sporządzenia notarialnej umowy sprzedaży gospodarstwa narusza § 7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.), co skutkowało odmową przyznania skarżącemu renty strukturalnej.

Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem, W. W. złożył odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania to jest: 1) art. 8 k.p.a., w wyniku wydania [...] listopada 2007 r. postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej i doprowadzenia skarżącego do wyzbycia się własności gruntów rolnych i zaprzestania działalności rolniczej, a następnie odmowy przyznania renty strukturalnej; 2) art. 12 k.p.a., w wyniku przeprowadzenia postępowania bez szybkości i wnikliwości, co doprowadziło skarżącego do zawarcia niekorzystnej umowy sprzedaży gruntów rolnych i zaprzestania działalności rolniczej. Wniósł o zmianę decyzji w całości i przyznanie renty strukturalnej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] Dyrektor K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz § 4, § 6 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym na terytorium RP, jeżeli łącznie spełnia warunki ściśle określone w § 4 rozporządzenia. Jednym z tych warunków jest przekazanie gospodarstwa rolnego. Umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego może być zawarta z osobą fizyczną, która łącznie spełnia wszystkie określone tym rozporządzeniem warunki (§ 7 ust. 1 pkt 1). Pierwszym z warunków jest warunek wieku określony w lit. a § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego lub użytków rolnych wchodzących w jego skład, może bowiem być zawarta z osobą fizyczną, która jest następcą albo rolnikiem, który nie ukończył 50 roku życia. Zatem przekazanie gospodarstwa rolnego osobie, która przekroczyła granicę wieku określoną w § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia nawet w przypadku spełnienia pozostałych warunków stanowi przeszkodę do przyznania renty strukturalnej. W przedmiotowej sprawie, przejmujący nie spełnił warunku określonego w ww. przepisie. Warunek ten zaś winien być spełniony w dacie, w której do przekazania gospodarstwa dochodzi, jak również powinien zostać uwzględniony przez organ administracji w dacie wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Organ administracji obowiązany jest bowiem do uwzględnienia stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji. W ocenie organu odwoławczego nie ma przy tym znaczenia, że umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego została zawarta 11 dni po ukończeniu przez przejmującego rolnika 50 roku życia. Fakt ten pozostaje bowiem bez wpływu na ocenę stopnia naruszenia przepisu § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia. Na ocenę stopnia naruszenia prawa nie może mieć również wpływu naruszenie tylko jednego z szeregu warunków, wymaganych dla przyznania renty strukturalnej.

Organ wskazał, że w zakresie prawa unijnego w niniejszej sprawie zastosowanie mają przypisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21 października 2005 r., str. 1, dalej: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005). Prawodawca wspólnotowy, w art. 23 ust. 3 wskazał, iż wymagania stawiane przejmującemu gospodarstwo to: zastąpienie przekazującego w celu podjęcia działalności jako młody rolnik albo bycie rolnikiem poniżej 50 roku życia (lub ewentualnie podmiotem prawa prywatnego) i przejęcie od przechodzącego na rentę gospodarstwa w celu powiększenia własnego gospodarstwa. Określone w art. 23 ust. 3 ww. rozporządzenia kryteria dostępu do pomocy są dla państwa członkowskiego wiążące.

Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zakwestionowano spełnienie warunku określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia, co implikowało odmowę przyznania renty strukturalnej.

Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem, W. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, poprzez naruszenie: 1) art. 2 Konstytucji RP w wyniku naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa; 2) art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności; 3) art. 8 k.p.a. w wyniku wydania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej i doprowadzenia skarżącego do wyzbycia się własności gruntów rolnych oraz zaprzestania działalności rolniczej, a następnie odmowy przyznania renty strukturalnej; 4) art. 12 k.p.a., w wyniku przeprowadzenia postępowania bez szybkości i wnikliwości, co doprowadziło skarżącego do zawarcia niekorzystnej umowy sprzedaży gruntów rolnych i zaprzestania działalności rolniczej.

Uzasadniając skargę wskazał, na brzmienie wyroku z 27 marca 2012 r., III UK 77/11, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że przy wykładni pojęcia wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego "z rażącym naruszeniem prawa" (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) należy uwzględniać zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa (przepis art. 2 Konstytucji RP) oraz kryteria sądowej oceny ponownego postępowania w sprawie o prawo do emerytury lub renty albo ich wysokości wynikające z przepisu art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Podkreślił, że przedstawiona argumentacja SN nie była brana pod uwagę do tej pory przez organy administracji i sądy administracyjne rozpoznające sprawę skarżącego. Nie oznacza to jednak, że przy ponownym badaniu przesłanek przyznania renty strukturalnej skarżącemu organy administracji mogą pominąć zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa (przepis art. 2 Konstytucji RP) oraz kryteria oceny ponownego postępowania w sprawie o prawo renty strukturalnej wynikające z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Podał również, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podnosi się, że zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przezeń prawa, zwana także zasadą lojalności państwa względem obywateli, ściśle wiąże się z bezpieczeństwem prawnym jednostki. Wyraża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, "by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane za porządek prawny" (wyrok TK z 28 lutego 2012 r., K 5/11, wyrok TK z 7 lutego 2001 r., K 27/00). Trybunał Konstytucyjny podkreślił również, że decyzja stwierdzająca nabycie prawa do świadczeń kształtuje sytuację świadczeniobiorcy, który w związku z realizacją prawa do świadczenia podejmuje zasadnicze decyzje życiowe. Osoba ubiegająca się o świadczenie podejmuje zaś stosowne działania w zaufaniu, że przesłanką wydania pozytywnej decyzji jest stwierdzenie spełnienia ustawowych warunków powstania prawa, a w konsekwencji jego nabycie. W przedmiotowej sprawie, skarżący działając w zaufaniu do organu administracji i dysponując postanowieniem o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, zawarł z przejmującym rolnikiem umowę sprzedaży użytków rolnych. Tym samym wyzbył się gospodarstwa rolnego i zrezygnował z działalności rolniczej. Uczynił to licząc na przyznanie renty strukturalnej. Wskazane postanowienie pozostaje w obrocie prawnym.

Skarżący wpadł w "pułapkę prawną", o której mowa w orzecznictwie TK. Opierając się na dokonanej przez organ ocenie przesłanek nabycia prawa i działając w zaufaniu do dokonanej oceny, podjął istotną decyzję życiową, to jest zbył gospodarstwo rolne i zakończył działalność rolniczą. Obecnie zaś ponosi konsekwencje błędów organów. Sytuacja taka oznacza naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa, niezależnie od oceny dokonywanej przez pryzmat zasady ochrony praw słusznie nabytych.

Skarżący zwrócił również uwagę na stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który w wyroku z 15 września 2008 r., sygn. akt 10373/05, sformułował uniwersalne kryteria sądowej oceny ponownego postępowania w sprawie prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości, zgodnie z którymi sądy krajowe powinny sięgnąć do przepisu art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W ocenie skarżącego kryteria sformułowane przez ETPC powinny mieć zastosowanie także do niego.

Skarżący podniósł, że kwestionowana decyzja stanowi ingerencję w prawo własności chronione na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Wskazał ponadto, że w orzecznictwie ETPC podkreśla się, iż "w każdym przypadku odbierania praw majątkowych, w tym emerytalno - rentowych, należy uwzględniać zasadę proporcjonalności tak, aby realizacja ważnych celów publicznych nie przeważała nad interesem jednostki, dla której pozbawienie świadczenia może okazać się nadmiernie uciążliwe". W celu zaś dokonania oceny, czy dochodzi do naruszenia zasady proporcjonalności, ETPC nakazuje porównać dwie wartości: 1) ochronę interesu publicznego, przejawiającego się w pozbawieniu ubezpieczonego świadczenia nienależnego, a tym samym poczynieniu istotnych oszczędności środków publicznych oraz 2) skutki takiej decyzji dla skarżącego. Zdaniem Trybunału, szczególnego znaczenia nabiera zasada dobrej administracji, zgodnie z którą władze publiczne powinny działać z najwyższą sumiennością, zwłaszcza, gdy przedmiotem jest bardzo istotne z punktu widzenia jednostki zabezpieczenie społeczne. Jeśli błąd w ocenie przesłanek prawa do emerytury został popełniony przez same władze publiczne, bez udziału uprawnionego, te same organy powinny inaczej ocenić proporcjonalność naruszenia. W takiej sytuacji, gdy dodatkowo odmowa ustalenia prawa do świadczenia wiąże się z utratą jedynego źródła utrzymania, niemal z dnia na dzień, a osoba uprawniona nie ma dużych możliwości przystosowania się do tej zmiany z uwagi na wiek, stan zdrowia, bezrobocie w regionie zamieszkania - dochodzi do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a ingerencja w prawa nabyte jest nieproporcjonalna" (wyrok SN z 27 marca 2012 roku, III UK 77/11).

Odnosząc powyższe zasady do niniejszej sprawy, skarżący stwierdził, że doszło do naruszenia zasady proporcjonalności, a tym samym do naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wskazana konwencja jest częścią polskiego systemu prawa, a orzecznictwo ETPC powinno być uwzględniane przy stosowaniu przepisów prawa krajowego.

Ponadto, z powodów niezależnych od skarżącego doszło do wydłużenia postępowania administracyjnego w sprawie. Zostały naruszone art. 8 i 12 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma okoliczność, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1525/10, oddalił skargę W. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1210/11.

Orzekające sądy administracyjne w przedmiotowej sprawie podzieliły stanowisko organów, że skarżący nie spełnił przesłanki ustawowej wymaganego wieku do przyznania renty strukturalnej.

Dlatego decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej zostały usunięte z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności decyzją Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego, ponieważ skarżący przekazał [...] listopada 2007 r. użytki rolne na powiększenie gospodarstwa rolnego A. G., który [...] listopada 2007 r. ukończył 50 lat.

Sądy administracyjne w ww. wyrokach przyjęły na podstawie akt administracyjnych sprawy, że organy orzekające stwierdziły, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał skarżącemu decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. rentę strukturalną mimo, nie spełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek objętych katalogiem warunków zawartych w przepisach prawa, jakie musi spełnić producent rolny ubiegający się o przyznanie renty strukturalnej – konkretnie nie spełnienia przez skarżącego warunku zawarcia umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego, rolnikowi który w dacie jej zawarcia nie ukończył 50 lat.

Na tej podstawie Sądy potwierdziły, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa poprzez naruszenie dyspozycji wynikającej z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia. Podzielono w tych okolicznościach sprawy stanowisko organów orzekających, zaakceptowane przez Sąd I instancji, że wskazana przez Prezesa ARiMR wada decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] stycznia 2008 r. będąca wynikiem naruszenia dyspozycji § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia organu administracyjnego o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej.

Zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie.

Związanie samego sądu oznacza, że jest on zobowiązany do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez siebie poglądowi w pełnym zakresie. Innymi słowy, w przypadku, gdy sprawa po raz drugi jest rozpoznawana przez wojewódzki sąd administracyjny - sąd ten jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku (por. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr 988/06, Monitor Podatkowy 2007/8/3).

Przez ocenę prawną, o której stanowi art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy z kolei rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy i może ona dotyczyć zarówno stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1597/06).

Między oceną prawną, a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają zatem kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1377/05).

W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (zob.: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 r., s. 219 i n.).

Mając na uwadze powyższe rozważania należy wskazać, że w realiach rozpatrywanej sprawy zasadniczą kwestią jest odpowiedź na pytanie, czy organy administracji ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie renty strukturalnej związane były oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu administracyjnego.

W ocenie Sądu rozpoznającego skargę na zaskarżoną decyzję należy stwierdzić, że stanowisko sądów administracyjnych zawarte w wyrokach poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji było wiążące dla organów administracji i jest wiążące dla Sądu rozpoznającego obecnie przedmiotową sprawę. Nie uległ bowiem zmianie stan faktyczny i prawy w ocenianej sprawie. W dalszym ciągu nie została spełniona przesłanka wymaganego wieku 50 lat wynikająca z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia. Podzielono w tych okolicznościach sprawy stanowisko organów orzekających, zaakceptowane przez Sąd I instancji, że wskazana przez Prezesa ARiMR wada decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] stycznia 2008 r. będąca wynikiem naruszenia dyspozycji § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia organu administracyjnego o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej. Ponadto w dalszym ciągu zakresie prawa unijnego w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają z kolei przypisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21 października 2005 r., str. 1, dalej: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005).

Rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym na terytorium RP, jeżeli łącznie spełnia warunki ściśle określone w § 4 rozporządzenia. Jednym z tych warunków jest przekazanie gospodarstwa rolnego. Umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego może być zawarta z osobą fizyczną, która łącznie spełnia wszystkie określone tym rozporządzeniem warunki (§ 7 ust. 1 pkt 1). Pierwszym z warunków jest warunek wieku określony pod lit. a § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego lub użytków rolnych wchodzących w jego skład, może bowiem być zawarta z osobą fizyczną, która jest następcą albo rolnikiem, który nie ukończył 50 roku życia. Zatem przekazanie gospodarstwa rolnego osobie, która przekroczyła granicę wieku określoną w § 7 ust.1 pkt 1 lit. a rozporządzenia nawet w przypadku spełnienia pozostałych warunków stanowi przeszkodę do przyznania renty strukturalnej.

Warunek wieku powinien być spełniony w dacie zawarcia umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego, jak również powinien zostać uwzględniony przez organ administracji w dacie wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, bowiem organ administracji obowiązany jest do uwzględnienia stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji.

Organ ustalając czy wskazana we wniosku osoba przejmująca gospodarstwo rolne spełnia wszystkie warunki z § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, powinien ustalenia te rozpocząć od zbadania, czy osoba ta może przejąć gospodarstwo rolne z uwagi na wiek. Jeżeli osoba ta ukończyła 50 rok życia, to dalsze prowadzenie postępowania co do posiadania kwalifikacji zawodowych przez taką osobę, czy braku ustalonego dla tej osoby prawa do emerytury lub renty, a także złożenia przez nią zobowiązania do prowadzenia osobiście działalności rolniczej na przejętych użytkach rolnych, staje się z góry bezprzedmiotowe (zob. Elżbieta Kremer "Postanowienie o spełnieniu warunków do otrzymania renty strukturalnej, a decyzja odmawiająca przyznania renty strukturalnej.", publ. ZNSA 2009/5/25).

Należy również zauważyć, że prawodawca unijny w art. 23 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 uzależnił udzielenie wsparcia w postaci "wcześniejszych emerytur" rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie działalności rolniczej w celu przekazania gospodarstwa innym rolnikom m.in. od tego czy przejmujący gospodarstwo jest rolnikiem poniżej 50 roku życia i przejmuje gospodarstwo rolne odstąpione przez przekazującego w celu zwiększenia wielkości gospodarstwa rolnego. Określone w przepisie art. 23 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 kryteria dostępu do pomocy, są dla państwa członkowskiego wiążące, a zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego nakazuje stosować interpretacje prawa krajowego zgodnie z prawem wspólnotowym.

Mając na uwadze powyższe, słusznie odmówiono skarżącemu decyzją przyznania renty strukturalnej, ponieważ nie spełnia on przesłanki określonej w § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia z art. 23 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/ 2005.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.).

Nieusprawiedliwiony w dalszym ciągu jest zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 2 Konstytucji. Przyznanie renty strukturalnej wbrew obowiązującym przepisom prawa stanowiłoby rażące naruszenie prawa i jednocześnie skutkowałoby naruszeniem zasady państwa prawa.

W rozpoznawanej sprawie Sąd jest związany również stanowiskiem NSA, że przyznanie renty strukturalnej nie jest w jakikolwiek sposób uzależnione od sytuacji materialnej wnioskującego o jej przyznanie. Przedmiotowa pomoc finansowa realizowana ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przyznawana jest po spełnieniu ściśle sprecyzowanych warunków, określonych precyzyjnie przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, wśród których brak jest takiego kryterium. Organy administracji rozpoznające wnioski o przyznanie renty strukturalnej nie działają więc w jakimkolwiek stopniu w granicach uznania, w ramach którego mogłyby odstąpić od któregokolwiek z warunków. W dalszym ciągu okoliczności, że z powodów niezależnych od skarżącego doszło do przedłużenia postępowania administracyjnego i w konsekwencji ukończenia przez rolnika przejmującego gospodarstwo rolne 50 roku życia, nie pozwalają na odstąpienie od wymogów określonych przepisami prawa materialnego.

W ocenianej sprawie organy nie naruszyły art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Przepis ten stanowi, że każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że skarżący został pozbawiony prawa własności. Skarżący dobrowolnie przekazał gospodarstwo.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.