Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 112/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2008-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 200
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościam - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 7 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego i nabycia własności budynków -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 112/05

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2004r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] kwietnia 2004r. nr [...] orzekającą o nabyciu z mocy prawa przez M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. prawa wieczystego użytkowania na okres 99 lat licząc od 5 grudnia 1990r. działek nr 1755, 1754, 1756, 1757, 1758/14 o powierzchni 13,39 ha położonych w Z. gmina B., stanowiących własność Gminy B., odpłatnym nabyciu własności znajdujących się tam budynków, budowli i urządzeń za kwotę 6.875.645,00 zł. w terminie do 5 maja 2004r.; ustaleniu opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu w wysokości 1% ceny nieruchomości tj. 15.679, 42 zł. oraz umorzenia postępowania w sprawie oddania w użytkowanie wieczyste działek nr 1758/1, 1758/2, 1758/3, 1758/4, 1758/5, 1758/6, 1758/7, 1758/8, 1758/9, 1758/11, 1758/12 o łącznej powierzchni 0,30 ha zabudowanej budynkami mieszkalnymi i stanowiącymi dojazd do ww. budynków oraz działki nr 1758/13 o pow. 0,50 ha użytkowanej rolniczo jako bezprzedmiotowe. W decyzji tej orzeczono też, że wierzytelność Gminy B. w stosunku do M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. z tytułu nabycia własności budynków budowli i urządzeń podlega zabezpieczeniu hipotecznemu na zasadach określonych w art. 200 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.), a decyzja stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz własności znajdujących się na tym gruncie budynków budowli i urządzeń oraz zabezpieczenia hipotecznego.

W odwołaniu M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. wniosło o uchylenie decyzji Wójta Gminy B. w części: - - pkt II – w którym orzeczono odpłatne nabycie przez odwołującego własności budynków, budowli i urządzeń położonych w Z., gm. B. na działkach nr 1754, 1755, 1756, 1757, 1758/14 za kwotę 6.875,645,00 z terminem zapłaty do 5.05.2004r.;

- pkt IV - o umorzeniu postępowania w sprawie oddania w użytkowanie wieczyste działek nr 1758/1, 1758/2, 1758/3, 1758/4, 1758/5, 1758/6, 1758/7, 1758/8, 1758/9, 1758/10, 1758/11, 1758/12 położonych w Z. gm. B. o łącznej powierzchni 0,30 ha zabudowane budynkami mieszkalnymi i stanowiące dojazd do ww. budynków oraz działki nr 1758/13 o pow. 0,50 ha położoną w Z. gm. B. użytkowaną rolniczo jako bezprzedmiotowe;

- pkt V- w którym orzeczono, iż wierzytelność Gminy B. w stosunku do odwołującego się z tytułu nabycia własności budynków budowli i urządzeń podlega zabezpieczeniu hipotecznemu na zasadach określonych w art. 200 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

- pkt VI - w zakresie zabezpieczenia hipotecznego poprzez stwierdzenie, że zaskarżona decyzja stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej zabezpieczenia hipotecznego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie: - art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy i art. 105 § 1 k.p.a., gdyż przyjęto, że zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w pkt IV decyzji; - art. 200 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, iż nabycie przez odwołującego własności budynków, budowli i urządzeń, o których mowa w pkt II decyzji ma nastąpić odpłatnie oraz, że wierzytelność Gminy B. w stosunku do odwołującego z tytułu nabycia własności budynków, budowli i urządzeń podlega zabezpieczeniu hipotecznemu na zasadach określonych w art. 200 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami; - art. 200 ust. 3 pkt 1 poprzez jego niezastosowanie; - § 8 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23, poz. 120 ze zm.) poprzez przyjęcie, że przedłożone przez odwołującego w toku postępowania dokumenty dotyczące rozliczenia zysku, amortyzacji, protokoły zdawczo – odbiorcze, protokoły przejęcia do eksploatacji nie są dokumentami, o których mowa w § 9 ust. 1 rozporządzenia oraz, że inwestycje prowadzone na terenie miejscowości Zwięczyca nie były finansowane ze środków własnych odwołującego w rozumieniu § 8 ust. 1 rozporządzenia.

Odwołujący wniósł o:

1/ zmianę ww. decyzji poprzez orzeczenie: - w pkt II, że nabycie własności budynków, budowli i urządzeń, o których mowa w pkt I decyzji następuje nieodpłatnie; - w pkt. IV, że nie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania w sprawie oddania w użytkowanie wieczyste działek nr nr 1758/1, 1758/2, 1758/3, 1758/4, 1758/5, 1758/6, 1758/7, 1758/8, 1758/9, 1758/10, 1758/11, 1758/12 położonych w Z. gm. B. o łącznej powierzchni 0,30 ha zabudowane budynkami mieszkalnymi i stanowiące dojazd do ww. budynków oraz działki nr 1758/13 o pow. 0,50 ha położoną w Z. gm. B. użytkowaną rolniczo; - w pkt V, iż wierzytelność Gminy B. w stosunku do odwołującego z tyt. nabycia własności budynków, budowli i urządzeń nie podlega zabezpieczeniu hipotecznemu na zasadach określonych w art. 200 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami; - w pkt VI, iż zaskarżona decyzja nie stanowi podstawy do ujawnienia w księdze wieczystej zabezpieczenia hipotecznego; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów skargi i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Z tego też względu zarzuty z odwołania stały się zarzutami skargi do Sądu.

W uzasadnieniu odwołania wskazał na art. 200 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zgodnie, z którym wierzytelności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali wygasają z chwilą przekształcenia przedsiębiorstwa w spółkę z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa lub przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego w jednoosobową spółkę gminy. Organ orzekający błędnie przyjął, że zasada ta nie ma zastosowania, gdyż M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. jest jednoosobową spółką Gminy Miasta Rz., a więc jest spółką innej gminy niż Gmina B. na rzecz, której następuje wpisanie hipoteki przymusowej. Straciło na aktualności powołane przez organ I instancji stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 22.07.1997r. sygn. akt I CKN 85/97 (OSNC 1998/1 poz. 11) i jest nieaktualna również pod rządami znowelizowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 200 ust. 3 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym od 15.02.2000r.

Podniósł, że w sprawie uwłaszczenia skarżącej Spółki jak i jej poprzednika nie zapadła wcześniej decyzja ostateczna i dlatego nie było możliwości ustanowienia wcześniej hipoteki zabezpieczającej wierzytelność gminy z tytułu uwłaszczenia. W postanowieniu tym stwierdzone, że wygaśnięcie wierzytelności nie nastąpiło, ponieważ hipoteka została wpisana na rzecz innej gminy. Natomiast w przedmiotowej sprawie w księgach wieczystych nieruchomości położonych w Z. w ogóle nie doszło do wpisu hipoteki – mającego konstytutywny charakter, a samo postanowienie wydano pod rządami obowiązującej do końca 1997r. ustawy z 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.). Skarżący wywiódł, że nawet przy założeniu, że wierzytelność Gminy B. kiedykolwiek istniała, to wygasła w związku z treścią znowelizowanego art. 200 ust. 3 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że uwłaszczenie nieruchomościami przedsiębiorstw państwowych i komunalnych z dniem 5.12.1990r. następowała z mocy prawa, a decyzje uwłaszczeniowe wojewodów i zarządów gmin (obecnie wójtów, burmistrzów lub prezydentów miast) mają charakter tylko deklaratoryjny, natomiast od dnia 15.12.2002r. decyzje takie nie powinny stwierdzać obowiązku odpłatności z tytułu nabycia własności obiektów i urządzeń budowlanych przez podmiot, który jest (lub był) jednoosobową spółką gminy, a w dniu 5.12.1990r. jego poprzednik prawny był przedsiębiorstwem państwowym lub komunalnym i posiadał do nieruchomości prawo zarządu.

Skarżący zarzucił niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, bowiem organ nie uwzględnił przy orzekaniu o odpłatnym nabyciu budynków, budowli i urządzeń ze środków własnych, z których była finansowana budowa oraz modernizacja budynków i urządzeń Zwięczyca I i II. W operacie szacunkowym zawyżono wycenę budynków, czego wyrazem były zarzuty i zastrzeżenia do operatu sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego M. D., a w szczególności użyte stwierdzenia, że tego typu nieruchomości mają specyficzny charakter, gdyż nie występują w obrocie, co utrudnia stwierdzenie, że wartość rynkowa uległa zmianie. Nie znajduje uzasadnienia zmiana wartości w okresie 3 lat pomiędzy sporządzeniem obydwu operatów z kwoty 4.321.573,00 do 6.875.645,00 zł.

Odwołujący podjął starania o sporządzenie własnego operatu, ale ściśle określony termin przez organ I instancji do jego sporządzenia uniemożliwił jego przedłożenie. Sporną kwestią w niniejszej sprawie jest prawidłowość oszacowania obiektów budowlanych. Odwołujący stwierdził, że przedłożone do akt sprawy dokumenty takie jak rozliczenie zysku za lata 1974 –1981, rozliczenie amortyzacji za lata 1973-1988, protokoły zdawczo - odbiorcze wymienione w piśmie z 27.08.2003r. oraz oświadczenia, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 luty 1998r. nr 23, poz. 120 ze zm. oraz zeznania świadków stanowiły dowody, że budynki, budowle i urządzenia zostały sfinansowane z własnych środków, o których mowa w § 8 rozporządzenia. Rady Ministrów z 10.02.1998r. Stosownie do tego przepisu podział zysku, utworzone fundusze oraz amortyzację wykorzystaną na inwestycję należy uznać za środki własne, gdyż przedstawił źródła finansowania i powstawania przedmiotowych inwestycji. Skarżący nie zgodził się też z wcześniej sporządzonym operatem przez J. K., w którym stwierdzono, że skarżący nie prowadził inwestycji na budynkach i budowlach i po stronie inwestycji zostało wpisane "0".

Odmawiając przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka Z. M. organ naruszył przepisy art. 78 § 1, art. 80 i w konsekwencji art. 7 i art. 77 k.p.a. Na poparcie swoich twierdzeń przytoczył orzecznictwo NSA. Nadto organ nie uwzględnił wniosku o zakreślenie dodatkowego terminu do składania dalszych wniosków dowodowych z uwagi na ustanowienie nowego pełnomocnika przez skarżącego, co mogło mieć wpływ na zakres materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy.

Skarżący stwierdził, że w stosunku do działek wymienionych w pkt. IV nie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, bo działki te były w zarządzie skarżącego, a na budynki poczynione nakłady w wysokości 2.000.000 zł.

Organ w należyty i wyczerpujący sposób nie przedstawił i nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia. Odwołujący pozostając przy swoim stanowisku, co do nieodpłatnego nabycia własności obiektów, które znajdują się na nieruchomościach, na których ma być ustanowione prawo użytkowania wieczystego proponował zawarcie ugody i uznania przez Gminę B. poczynionych nakładów własnych przez skarżącego i przeniesienie własności nieruchomości za kwotę 2.000.000 zł.

Kolegium nie podzieliło argumentów odwołania i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. wniosło o uchylenie pkt II decyzji na podstawie którego orzeczono odpłatne nabycie przez skarżącego własności budynków, budowli i urządzeń położonych w Z. gm. B. na działkach nr 1754, 1755, 1756, 1757, 1758/14 za kwotę 6.875.645, 00 zł. z terminem zapłaty do 5.05.2004r.; pkt IV decyzji w zakresie umorzenia postępowania w sprawie oddania w użytkowanie wieczyste działek nr 1758/1, 1758/2, 1758/3, 1758/4, 1758/ , 1758/6, 1758/7, 1758/8, 1758/9, 1758/10, 1758/11, 1758/12 położonych w Z. gmina B. o łącznej powierzchni 0,30 ha zabudowane budynkami mieszkalnymi i stanowiącymi dojazd do ww. budynków oraz działki nr 1578/13 o pow. 0,50 ha położonej w Z. gmina B. użytkowaną rolniczo jako bezprzedmiotowe; pkt V decyzji, na podstawie którego orzeczono, iż wierzytelność Gminy B. w stosunku do skarżącego z tytułu nabycia własności budynków, budowli i urządzeń podlega zabezpieczeniu hipotecznemu na zasadach określonych w art. 200 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami; punktu VI decyzji w zakresie dotyczącym zabezpieczenia hipotecznego, na podstawie którego orzeczono, iż zaskarżona decyzja stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej zabezpieczenia hipotecznego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie 1/ art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 81 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy; 2/ art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rewidenta na okoliczność ustalenia wartości nakładów poniesionych przez poprzedników prawnych skarżącego na budynku i budowle będące przedmiotem postępowania w okresie do 1990r.; 3/ art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 9 i 10 k.p.a. poprzez pominięcie w toku postępowania jako strony Gminy Miasta Rz.; 4/ art. 89 i nast. k.p.a. poprzez odmowę wyznaczenia w toku postępowania rozprawy administracyjnej; 5/ art.105 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, ze zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w pkt. IV decyzji; 6/ art. 200 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że nabycie przez odwołującego własności budynków, budowli i urządzeń, o których mowa w pkt II decyzji ma nastąpić odpłatnie oraz, że nabycie wierzytelności Gminy B. w stosunku do skarżącego z tytułu nabycia własności budynków, budowli i urządzeń podlega zabezpieczeniu hipotecznemu na zasadach określonych w art. 200 ust. 2 tej ustawy; 7/ art. 20 ust. 3 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie; 8/ § 8 i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie, lub użytkowaniu poprzez przyjęcie, iż przedłożone przez skarżącego dokumenty dotyczące rozliczenia zysku amortyzacji, protokoły zdawczo - odbiorcze, protokoły przyjęcia do eksploatacji nie są dokumentami, o których mowa w § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia oraz, że inwestycje prowadzone na terenie miejscowości Z. nie były finansowane ze środków własnych skarżącego w rozumieniu § 8 ust. 1 rozporządzenia.

Równocześnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B. z [...].04.2004r. znak: [...] w części dotyczącej punktu II, IV, V, VI i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o dopuszczenie dowodów w postaci powołania biegłego rewidenta na okoliczność ustalenia wartości nakładów poniesionych przez poprzedników prawnych skarżącego na budynki i budowle będące przedmiotem postępowania w okresie do 1990r.; dopuszczenie w poczet dowodów rozliczenia nakładów poniesionych przez skarżącego na budynki i budowle będące przedmiotem postępowania w okresie do 1990r.; dopuszczenie dowodów z zeznań świadka Z. M. na okoliczność poniesienia ww. nakładów. Skarżący złożył wniosek o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, kosztów opłaty skarbowej pełnomocnictwa w kwocie 15 zł. oraz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Nowym zarzutem skargi jest zarzut dotyczący pominięcia w toku postępowania jako strony Gminy Miasta Rz. Skarżący podniósł, że skład orzekający dopuścił do udziału w toczącym się postępowaniu, to jest na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej przez SKO z 18.08.2004r. pełnomocników Gminy Miasta Rz. to jest zastępcę Prezydenta Rz. i radcę prawnego. Konsekwencją dopuszczenia do udziału w postępowaniu Gminy Miasta Rz. było stwierdzenie interesu prawnego po stronie gminy w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy. Kolegium naruszyło art. 10 k.p.a. niedoręczając Gminie Miasta Rz., jak również pełnomocnikowi gminy pism procesowych i rozstrzygnięć, zatem strona została pominięta w postępowaniu. Skarżący zarzucił, że niewyrażenie zgody przez SKO na wydłużenie terminu sprawy bardzo skomplikowanej o 3 miesiące zniweczyło prowadzone negocjacje w kierunku ugodowego załatwienia sprawy. Skarżący zarzucił, że Kolegium dopuściło się naruszenia art. 89 k.p.a., odmawiając przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, która jest jednym ze środków postępowania wyjaśniającego, a skarżący oraz gmina Miasta Rz. nie zostali poinformowani o odmowie przedłużenia terminu do załatwienia sprawy i przeprowadzeniu rozprawy.

W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący stwierdził, że Kolegium dość skąpo w obszernym uzasadnieniu decyzji omówiło podstawy prawne i faktyczne podjęcia zaskarżonej decyzji. Kolegium ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, że oświadczenia W. D. i An. C., S. F. niepotwierdziły faktu, iż przekazanie nieruchomości objętych zaskarżoną decyzją w zarząd komunalnej osobie prawnej. Stanowisko to nie zostało poparte żadnym znaczącym wywodem. W ocenie skarżącego organ naruszył też art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Organ nie uzasadnił odmowy skorzystania z dobrodziejstwa art. 200 ust. 3 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnośnie wygaśnięcia wierzytelności z chwilą przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa lub przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego w jednoosobową spółkę gminy. W sprawie uwłaszczenia skarżącego, ani jej poprzednika prawnego przedsiębiorstwa komunalnego MPWiK w Rz. nie zapadła wcześniej decyzja ostateczna i z tego względu nie było wcześniej możliwości ustanowienia hipoteki zabezpieczającej wierzytelność gminy z tytułu uwłaszczenia. O takim zabezpieczeniu orzeczono dopiero w skarżonych decyzjach. Podkreślił, że przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji postanowienie Sądu Najwyższego z 22.07.1997r.sygn. akt I CKN 85/97 (OSNC 1998 /1, poz. 11) z uwagi na to, że dotyczy innego stanu faktycznego nie może mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. W treści postanowienia Sąd stwierdził wyraźnie, że wygaśniecie wierzytelności nie nastąpiło, ponieważ hipoteka została wpisana na rzecz innej gminy. Natomiast w przedmiotowej sprawie w księgach wieczystych nieruchomości położonych w Zwięczycy, o których mowa w pkt I zaskarżonej decyzji, w ogóle nie doszło do wpisu hipotecznego, który jest wpisem konstytutywnym. Ponadto postanowienie to zostało wydane w innym stanie prawnym, a obecnie obowiązujący przepis art. 200 ust. 3 pkt 1 wyraźnie stwierdza, że tzw. wierzytelności uwłaszczeniowe wygasają z chwilą przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego w jednoosobową spółkę gminy. Organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do zarzutów odwołania dotyczących nieprawidłowego postępowania wyjaśniającego w sprawie wysokości ewentualnej odpłatności nabycia przez komunalną osobę prawną budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na gruntach objętych przedmiotowym postępowaniem. W toku postępowania doszło do nieuzasadnionej zmiany ich wyceny. Dla dobra sprawy organ winien był wyeliminować wszelkie niejasności i niespójności dopuszczając dowód w postaci jeszcze jednej opinii rzeczoznawcy, czego nie uczynił. Przedłożone przez skarżącego w trakcie postępowania dokumenty rozliczeniowe, protokoły, rozliczenia amortyzacji oraz zeznania świadków odpowiadały dokumentom wymienionym w § 8 rozporządzenia, a jednocześnie dowodziły, że budynki budowle i urządzenia usytuowane na działkach, o których mowa w decyzji zostały sfinansowane ze środków własnych. Po szczegółowym wyliczeniu osiągniętego przez skarżącego zysku oraz wysokości amortyzacji, uwzględniając wyniki wzrostu cen oraz inflacji można stwierdzić, że kwota przekazanej amortyzacji w latach 1973-1988 wynosiła 3.171.962,58 zł., a kwota przekazanego zysku 6.278.213,54 zł. Skarżący nie podziela stanowiska biegłego J. K., że spółka nie prowadziła inwestycji na budynkach i budowlach.

W skardze skarżąca zawarła wniosek o powołanie biegłego rewidenta na okoliczność ustalenia wartości nakładów poniesionych przez poprzedników prawnych skarżącego na budynki i budowle w okresie do 1990r.; dopuszczenie w poczet dowodów rozliczenia nakładów poniesionych przez skarżącego na budynki i budowle będące przedmiotem postępowania w okresie do 1990r.; dopuszczenie dowodów z zeznań świadka Z. M. na okoliczność ww. poniesionych nakładów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 16 września 2005r. skarżący podtrzymał wnioski dowodowe zawarte w skardze i dodatkowo wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka M. D. – biegłego dokonującego wycenę nakładów poniesionych przez skarżącego na budynki i budowle na okoliczność metodologii przeprowadzonej wyceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Na wstępie niniejszych rozważań należy odnieść się do wniosków formalnych wniesionych do protokołu na rozprawie w dniu 7 lutego 2008r. oraz zawartych w skardze i pismach procesowych skarżącego.

W pierwszej kolejności pełnomocnik skarżącego radca prawny A. K. zgłosił na rozprawie wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu toczącego się przed Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Rz. z dnia [...] października 1996r., na podstawie której Gmina B. z mocy prawa nabyła nieodpłatnie własność działek, na których znajdują się obiekty, będące przedmiotem niniejszego postępowania. Z informacji uzyskanych drogą telefoniczna otrzymał zapewnienie, że sprawa zostanie rozpatrzona w terminie 2-3 miesięcy, a wynik tamtej sprawy może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Pełnomocnik Gminy B. wniósł o oddalenie wniosku i dodał, że wniosek o zawieszenie postępowania był już składany przez pełnomocnika skarżącego z taką samą argumentacją i został przez Sąd oddalony.

Sąd postanowił odmówić zawieszenia postępowania. Jako powód odmowy zawieszenie postępowania Sąd wskazał, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Rz. z dnia [...] października 1996r. znak [...] zostało wszczęte we wrześniu 2006r. zatem po wniesieniu skargi do Sądu i wniosek nie dotyczy decyzji objętej skargą (art. 56 p.p.s.a). W ocenie Sądu nie zaistniały też przesłanki obligatoryjne ani fakultatywne do zawieszenie postępowania sądowego (art. 124, 125 p.p.s.a).

Stosownie do art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przewiduje to ustawa ( p.p.s.a.), a także na postanowienie, których przedmiot został określony w pkt od 1 do 9 tego przepisu. Z treści art. 194 § 1 p.p.s.a, a contrario można wyprowadzić wniosek, że na postanowienia, których przedmiot nie został wymieniony w tym przepisie nie przysługuje zażalenie, przy czym należy mieć na uwadze, że jest to dodatkowa, enumeratywnie wymieniona kategoria postanowień, na które przysługuje zażalenie. Ustawa niezależnie od wyliczenia w art. 194 § 1 p.p.s.a w tekście określa postanowienia, na które przysługuje zażalenie. W pkt 3 tego przepisu wskazano postanowienie, którego przedmiotem jest zawieszenie postępowania i odmowa zawieszenia postępowania.

Przedstawiona analiza konstrukcji przepisu uprawnia do wniosku, że na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania i na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania nie przysługuje zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 października 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zawieszenia postępowania z tej samej przyczyny, na które pełnomocnik skarżącego powołał się na rozprawie (karta akt sądowych nr 382). Ponowienie wniosku o zawieszenie postępowania z przyczyny, która była już objęta kontrolą Sądu, w ocenie Sądu miało wyłącznie na celu przedłużenie postępowania sądowego, a pełnomocnik uczestnika nie wyraził zgody na zawieszenie postępowania sądowego.

Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone w skardze, w piśmie procesowym z dnia 16 września 2005r. oraz na rozprawie odnośnie przesłuchania jako świadka M. B. w miejsce zmarłego Z. M. oraz przesłuchania strony postępowania w osobie Prezesa Zarządu A. T. oraz ograniczony wniosek o przesłuchanie rzeczoznawcy M. D. – autora operatu szacunkowego na okoliczność wskazaną w piśmie procesowym z dnia 16 września 2005r. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. daje podstawę do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego wyłącznie z dokumentu, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika skarżącego nie czyniły zadość tym warunkom.

Kolejny wniosek zgłoszony na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego dotyczył dopuszczenia Gminy Rz. w charakterze uczestnika w postępowaniu sądowym. Sąd uznał wniosek za niedopuszczalny, gdyż po myśli art. 33 ust. 2 p.p.s.a. wniosek może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, a wynik sprawy dotyczy jej interesu prawnego. Pełnomocnik skarżącego nie dysponował pełnomocnictwem od Gminy Rz., zatem nie mógł skutecznie zgłosić takiego wniosku.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze z.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Norma prawna wynikająca z przedstawionych przepisów nakazuje sądowi kontrolę legalności zaskarżonego aktu wydanego w określonym czasie i dlatego kontrola ta doznaje ograniczeń czasowych odnośnie ustalenia stanu faktycznego i zastosowanych przepisów w dacie wydania kwestionowanego aktu lub czynności. Okoliczności powstałe po tej dacie w przypadku wniesienia skargi na decyzję nie mogą być uwzględnione przez Sąd i wywierać wpływu na wynik postępowania. W rozpoznawanej sprawie dniem wydania zaskarżonej decyzji jest 1 października 2004r.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm. publikator aktualny na dzień orzekania przez Sąd, zwana dalej w skrócie u.g.n.). W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał art. 200 w brzmieniu nadanym art. 77 ustawy z dnia 20 czerwca 2002r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. nr 113, poz. 984 ), która weszła w życie 4 sierpnia 2002r. Do uwłaszczenia komunalnych osób prawnych mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23, poz. 120 ze zm. – zwane dalej rozporządzeniem RM z 10.02.1998r.)

Zgodnie z regulacją zawartą w art. 200 u.g.n. w sprawach stwierdzenia nabycia z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.) z dniem 5 grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz B. G. Ż. , które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, a nie zakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się zasady w niej określone.

Organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły, że M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. spełnia przesłanki podmiotowe, jako następca prawny Rz. Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. – M. P. W. i K. Sp. z o.o. w Rz. oraz przesłanki przedmiotowe określone art. 200 ust. 1 u.g.n. odnośnie wykazania wykonywania zarządu w dniu 5 grudnia 1990r., co uprawniało do zastosowania regulacji zawartej w tym przepisie. Fakt wykonywania zarządu został wykazany dowodami z przesłuchania świadków, co jest dopuszczalne na podstawie § 4 ust. 2 rozporządzeniem RM z 10.02.1998r.).

Skarżąca kwestionuje odpłatne nabycie własności budynków, budowli i urządzeń położonych w Z. - gmina B. (pkt II zaskarżonej decyzji), a nadto uważa, że w niniejszej sprawie winna być zastosowana regulacja zawarta w ust. 3 art. 200 u.g.n. to jest wygaszenie wierzytelności ze względu na przekształcenia podmiotowe warunkujące zastosowanie tego przepisu.

Stosownie do ust. 1 art. 200 u.g.n. nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników. Ustawodawca jako regułę wprowadził odpłatne nabycie własności budynków i innych urządzeń, dopuszczając jednak ściśle określone w ustawie wyjątki to jest wykazanie użycia środków własnych na wzniesienie obiektów oraz sytuacja wygaszenia wierzytelności na podstawie art. 200 ust. 3 u.g.n.

W rozdziale 3 cytowanego rozporządzenia RM z 10.02.1998r. zawarto zasady uznawania środków państwowych i komunalnych osób prawnych, spółdzielni oraz innych osób prawnych za środki własne tych osób, określenie wysokości kwot należnych z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali przez te osoby prawne, a także rodzaje dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (§ 8-13).

Analiza treści tych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca zakreślił szeroki krąg możliwości dowodzenia przez stronę wykorzystania środków własnych, przy czym dowody te mają pokazywać rodzaje środków finansowych użytych na wybudowanie lub nabycie budynków, innych urządzeń i lokali, a także okresy, w których środki te były wydatkowane oraz wysokość tych środków finansowych.

Wskazanie środków dowodowych, którymi strona mogła wykazać wydatkowanie własnych środków na wzniesienie lub zakup budynków lub innych urządzeń nie zwalniało (ani nie ograniczało) organu od obowiązku przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, łącznie z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego według reguły zawartej w art. 75 i nast. k.p.a.

Przedłożone przez skarżącego fragmenty kserokopii dokumentów księgowych przy piśmie z dnia 27 sierpnia 2003r. (karta akt admin. I inst. nr 88) oraz oświadczenia zarządu spółki MPWIK i głównego księgowego MPWiK złożone do protokołu z rozprawy administracyjnej z dnia 8 stycznia 2004r. (karta akt admin. nr 100) nie wymieniały rodzajów środków finansowych na wybudowanie lub nabycie budynków, innych urządzeń i lokali, a także okresów, w których te środki były wydatkowane (§ 9 ust. 2 rozporządzenia RM z 10.02.1998r.). Oświadczenia złożone przez Prezesa Zarządu oraz zastępcę głównego księgowego MPWIiK w dniu 25 lutego 2004r. w swej treści nie zawierają elementów, o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia RM z 10.02.1998r.

Powyższe uzasadniało powołanie biegłego celem wykazania, czy i w jakiej wysokości oraz w jakim okresie były wydatkowane środki własne na obiekty i urządzenia, gdyż miało to istotny wpływ na treść podjętej decyzji. Niewątpliwie wyjaśnienia tego zagadnienia wymagana posiadania wiadomości specjalistycznych (art. 84 k.p.a.).

Z opinii biegłego rewidenta zalegającej w aktach administracyjnych wynika, że skarżąca spółka nie wydatkowała żadnych własnych środków do końca 1990r. na realizację obiektów i urządzeń, których własność została jej przyznana zaskarżoną decyzją. Strona została zapoznana z opinią i poza zakwestionowaniem jej treści nie przedłożyła wymaganych prawem dokumentów wymienionych w § 9 cytowanego rozporządzenia, pokazujących wydatkowanie środków własnych określonych w § 8 rozporządzenia. W tym zakresie organy orzekające nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w art. 80 k.p.a., co szczegółowo wyjaśniło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wbrew zarzutom skargi organy prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 200 ust. 3 u.g.n. po myśli którego wierzytelności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali wygasają z chwilą przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa lub przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego w jednoosobową spółkę gminy. Ustawodawca wprowadzając taką regulację miał na celu wyeliminowanie sytuacji, w której ta sama gmina byłaby właścicielem nieruchomości i równocześnie wyłącznym udziałowcem w jednoosobowej spółce gminy, której z mocy art. 200 ust. 1 u.g.n. przysługiwałoby prawo własności do budynków na nieruchomości tej gminy, gdyż przepis ten, co do zasady rodzi obowiązek zapłaty za nabycia na własność obiektów i urządzeń. Gdyby nie wprowadzono regulacji zawartej w art. 200 ust. 3 u.g.n., to ta sam gmina występująca w tej samej sprawie administracyjnej, ale w różnych konfiguracjach podmiotowych, byłaby dla siebie jednocześnie zobowiązanym i uprawnionym.

W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, gdyż nie wystąpiła tożsamość gminy. Gmina B. stała się właścicielem nieruchomości, a jednoosobowa spółka gminy Rz. nabyła własność budynków i urządzeń. Przedstawione przyczyny, wykluczają wygaszenie wierzytelności według art. 200 ust. 3 u.g.n., a to z kolei skutkuje tym, że wierzytelność podlega zabezpieczeniu hipotecznemu.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi odnośnie naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w zakresie umorzenia postępowania w sprawie oddania w użytkowanie wieczyste działek nr 1758/1; 1758/2; 1758/3; 1758/4; 1758/5; 1758/6; 1758/7; 1758/9; 1758/10/1758/11; 1758/12 położonych w Z. gmina B.

W piśmie z dnia 4 lipca 2001r. (karta akt admin. I inst. nr 72 – t.I) skarżąca podała, że wnosi o ustanowienie użytkowania wieczystego na działkach nr 1754; 1755; 1756; 1757;1758/14. Do takiego zakresu wniosku został też sporządzony operat szacunkowy wyceny nieruchomości z 2001r. Kwestionowanie umorzenia postępowania, którego przedmiot został określony przez samą skarżącą nie znajduje uzasadnienia.

Zarzuty skargi dotyczą również operatu szacunkowego wyceny nieruchomości sporządzonego w 2001r. przez uprawnionego rzeczoznawcę M. D.

Określenie wartości nieruchomości regulują art. 149 do 159 u.g.n. W dacie sporządzania operatu obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1998r. w sprawie wyceny nieruchomości oraz zasad i trybu sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 98, poz. 612), które utraciło moc prawną 8 stycznia 2003r. Zalegający w aktach sprawy operat szacunkowy wyceny nieruchomości zawiera dane, o których mowa w § 35 i 36 tego rozporządzenia. W piśmie z dnia 2 czerwca 2003r. skarżący zgłosił zastrzeżenia do sporządzonego operatu. Na przedstawione zastrzeżenia do wyceny rzeczoznawca udzielił wyjaśnień w piśmie z dnia 27 lipca 2003r. i wyjaśnienia te organ przesłał skarżącemu przy piśmie z dnia 8 sierpnia 2003r. (karta akt admin. I inst. nr 83-85). Rzeczoznawca ponadto wyjaśnił, że operat szacunkowy z 1999r. sporządził zespół rzeczoznawców, a operat z 2001r. jest jego autorskim operatem.

Strona skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania deklarowała zamiar sporządzenia swojego operatu (pismo MPWiK z dnia 25 września 2003r. – kata akt admin. I inst. nr 92), ale uznając, że została ograniczona wyznaczonym terminem przez organ pierwszej instancji w konsekwencji nie sporządziła operatu. Wyjaśnienia skarżącej nie zasługują na uwzględnienie, bowiem w postępowaniu administracyjnym skarżąca działała przez fachowych pełnomocników to jest radców prawnych i adwokatów, zatem winna zostać poinformowana o możliwości składania dowodów do zamknięcia postępowania wyjaśniającego. Postępowanie wyjaśniające toczyło się jeszcze przed organem odwoławczym, a zaskarżona decyzja została wydana 1 października 2004r. Skarżąca nie udokumentowała, że w okresie prawie jednego roku wystąpiła o sporządzenie operatu do uprawnionego rzeczoznawcy, którego treść mogła, ale nie musiała mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie bowiem z art. 157 u.g.n w razie istotnych rozbieżności w opiniach o wartości tej samej nieruchomości, sporządzonej przez rzeczoznawców majątkowych, oceny ich prawidłowości mogłaby dokonać zawodowa organizacja rzeczoznawców majątkowych. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała.

Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie narusza art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 78, art. 80 i art. 81 k.p.a., ani art. 136 k.p.a., gdyż organ dysponował materiałem dowodowym w zakresie ustalenia, czy nakłady na obiekty zostały poczynione ze środków własnych w rozumieniu § 8 i 9 rozporządzenia RM z 10.02.1998r. Przepis art. 78 § 1 k.p.a. ogranicza prawo strony do składania takich wniosków, które dotyczą dowodów na okoliczności mające znaczenie dla sprawy. W razie, gdy organ stwierdzi, że żądanie przeprowadzenia dowodu złożono w celu przewleczenia sprawy, to może takiego wniosku nieuwzględnić (wyrok NSA z 2.10.1998r. sygn. akt I S.A./Gd 1863/96 Komputerowy System Informacji Prawnej LEX nr 37600). Składane wnioski odnośnie przesłuchania świadków były przez organy uwzględnione w toku prowadzonego postępowania, czego dowodzą protokoły z rozpraw administracyjnych, na których byli słuchani wnioskowani przez skarżącą świadkowie w zakresie źródeł finansowania obiektów stanowiących przedmiot uwłaszczenia MPWiK w Rz.

Organ odwoławczy przeprowadził także rozprawę administracyjną i ponawianie wniosków o kolejną w ocenie organu mogło być nieuzasadnione. Organ odwoławczy nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu, jeżeli w jego ocenie wniosek dowody strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w postępowaniu. W takim przypadku winien wykazać konkretne motywy takiego stanowiska (wyrok NSA z 5.05.1998r. sygn. akt III S.A. 193/97 LEX nr 35474), co organ odwoławczy uczynił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zupełnie bezzasadny był wniosek o przedłużenie terminów do zawarcia ugody, wobec braku woli drugiej strony do zawarcia ugody, co miało na celu nieuzasadnione przedłużanie postępowania administracyjnego.

Nienaruszono też art. 40 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie gminy Rz. jako strony w postępowaniu administracyjnym. Pełnomocnicy gminy Rz. brali udział w rozprawie administracyjnej prowadzonej przez organ pierwszej instancji, jednakże udział w rozprawie nie czyni z danego podmiotu strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. W rozprawie administracyjnej mogą brać udział świadkowie, biegli i inne podmioty dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, o ile nie narusza to art. 75 k.p.a.

Sąd zauważył, nieprawidłowości w doręczaniu skarżącemu pism w postępowaniu administracyjnym, ale w związku z tym, że środki zaskarżenia (odwołanie) wniesiono w terminie, to skarżący nie został pozbawiony procesowych możliwości kontroli zasadności wydanych rozstrzygnięć, na straży czego stoi zasada czynnego udziału strony na każdym etapie postępowania administracyjnego wyrażona w art. 10 k.p.a.

Mając na względzie przestawiony stan rzeczy Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.