Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 211/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia NSA Gerard Czech Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 2 grudnia 2016 r. w części w jakiej rozstrzyga o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, II. w pozostałej części skargę oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2017 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.) - dalej w skrócie : u.s.u.s., którą utrzymano w mocy decyzję nr [...] z dnia 2 grudnia 2016 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za płatnika składek w ogólnej kwocie 85.373,51 zł, w tym:

- za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika, w wysokości 53.303,88 zł, z tego:

• na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 04/2005 r. - 03/2006 r., 09/2006 r., 12/2006 r. 04/2007 r., 09/2007 r.- 03/2010 r. w łącznej kwocie 48,163,65 zł, w tym z tytułu składek - 25.310,35 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 16 maja 2016 r. w kwocie 22.818,10 zł,

• na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 11/2007r. - 03/2010r. w łącznej kwocie 5.140,23 zł, w tym z tytułu składek - 2.855,23 zł, i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 16 maja 2016 r. w kwocie 2.285,00 zł,

- w części finansowanej przez ubezpieczonych, w wysokości 31.117,90 zł, z tego:

• na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 04/2005 r.- 03/2006 r., 09/2006 r., 12/2006 r., 04/2007 r. 09/2007 r.- 03/2010 r. w kwocie 20.929,90 zł,- naliczonych na dzień 16 maja 2016 r.,

• na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 05/2005 r. - 04/2006 r., 04/2007 r. - 06/2007 r., 09/2007 r. - 02/2009 r., 04/2009 r.- 03/2010r. w łącznej kwocie 10.188,00 zł, naliczonych na dzień 16 maja 2016 r.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

B. R. (dalej określana też jako: zobowiązana, strona, wnioskodawczyni) wnioskiem z dnia 16 maja 2016 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała na bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną, związaną z wypadkiem komunikacyjnym córki, który przyczynił się do braku możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.

Decyzją z dnia 15 lipca 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych O/[...], Inspektorat w [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za płatnika składek, w łącznej kwocie 85.373,51 zł, w tym należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w wysokości 53.303,88 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 31.117,90 zł. Decyzja powyższa z uwagi na dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania, tj. wydanie jej przez osobę nieuprawnioną została uchylona przez Zakład decyzją z dnia 7 października 2016 r. i przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Inną decyzją z dnia 15 lipca 2016 r. o numerze [...] organ I instancji działając na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. i art. 83 b u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek finansowych przez ubezpieczonych. Decyzja ta stała się ostateczna.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, powołaną na wstępie decyzją z dnia 2 grudnia 2016 r., nr [...] Zakład odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek figurujących na koncie płatnika. Mając za podstawę zebrany materiał dowodowy, a także przepisy prawa warunkujące umorzenie składek organ ustalił, że w sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek. Wyjaśniono, że przedstawione przez stronę przesłanki nie mogą mieć zastosowania albowiem składki za pracowników, w części finansowanej przez płatnika nie podlegają umorzeniu w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ponadto podkreślono, że decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2013 r. umorzono skarżącej należności z tytułu składek osobistych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w wysokości 42.236,58 zł.

W piśmie z dnia 20 grudnia 2016 r. o ponowne rozpatrzenie wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 53.303,88 zł, w tym należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wnioskodawczyni zarzuciła Zakładowi m.in. brak działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcia faktów i dowodów w sprawie. Jednocześnie zobowiązana wskazała, że nie zgadza się z ustaleniami Zakładu zawartymi w ww. decyzji, dotyczącymi zaistnienia przesłanek stanowiących podstawę do umorzenia należności składkowych. W załączeniu do pisma zobowiązana przedłożyła opinię Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 26 października 2016 r. wnosząc o dopuszczenie dowodu z tego dokumentu.

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 marca 2017 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji.

W pierwszej kolejności organ dokonał oceny przesłanek do zastosowania przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) – dalej rozporządzenie pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ przedstawił zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, z którego wynikało, że strona była płatnikiem składek w okresie od dnia 23 grudnia 2004 r. do dnia 31 marca 2010 r., przy czym zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej na skutek jej wykreślenia z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej w dniu 22 listopada 2011 r. Ustalono, że zobowiązana wspólnie z trójką dzieci, tj. P.R., D. R. oraz D. W. zamieszkuje w [...], przy ul. [...] w lokalu, który w kwietniu 2013 r. został zlicytowany przez Komornika Sądowego. Ponadto wskazano, że zgodnie z zapisem zawartym w księdze wieczystej o nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] , w dziale II aktualnie ujawniony jest jako właściciel nieruchomości – Ł. K. W. (tj. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 1 października 2010 r. o przysądzeniu ograniczonego prawa rzeczowego, sygn. akt [...]). Strona nie dokonuje opłat z tytułu czynszu, opłaca jedynie rachunki za gaz i energię elektryczną. Z protokołu o stanie majątkowym, sporządzonym przez pracowników Urzędu Skarbowego w [...] wynika, że zobowiązana nie posiada żadnych ruchomości oraz nieruchomości.

Z kolei z przedstawionych przez stronę informacji wynika, że z uwagi na zaprzestanie spłacania kredytu, otrzymanego na zakup mieszkania, z wniosku Banku [...] przeprowadzono egzekucję w stosunku do lokalu mieszkalnego, zamieszkiwanego przez stronę. Wyrokiem z dnia 3 października 2014 r. Sąd Rejonowy w [...] nakazał zobowiązanej opuszczenie i wydanie ww. lokalu mieszkalnego. Zobowiązana ubiega się o przydział lokalu socjalnego, albowiem w dniu 14 marca 2016 r. na posiedzeniu Komisji Zdrowia, Spraw Socjalnych i Rodziny Rady Miasta [...] pozytywnie rozpatrzono jej wniosek o wskazanie lokalu socjalnego z pominięciem innych osób oczekujących na liście uprawnionych do wynajęcia lokalu socjalnego. Zobowiązana oczekuje na jego wynajęcie.

Ponadto ustalono, że zobowiązana nie podejmuje zatrudnienia, została zgłoszona do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki. Aktualnym źródłem utrzymania rodziny zobowiązanej są świadczenia otrzymywane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], tj.:

- zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności, przyznany na córkę strony – P. R. na okres od 1 czerwca 2014 r. na stałe, w wysokości 153 zł,

- specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany dla P. R. na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. w wysokości - 520 zł,

- zasiłek stały - 169,25 zł.

- zasiłek rodzinny przyznany na małoletniego D. W. na okres od 1 listopada 2015 r., do 31 października 2016 r. w kwocie 118 zł,

- świadczenia alimentacyjne w wysokości 600 zł miesięcznie.

Od maja 2014 r. wnioskodawczyni opiekuje się sparaliżowaną córką P., która uczestniczyła w wypadku komunikacyjnym, w wyniku którego doznała licznych urazów i nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Córka zobowiązanej jest całkowicie ubezwłasnowolniona, a od dnia 12 czerwca 2014 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i uznano ją za osobę wymagającą stałej opieki i rehabilitacji. Z uwagi na sprawowanie całodobowej opieki nad córką strona jest pozbawiona możliwości podjęcia zatrudnienia i osiągania z tego tytułu dochodów. Na utrzymaniu zobowiązanej pozostaje syn D. W. lat [...] oraz syn D. R. [...] lat. Aktualnie syn D. R. posiada status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku. D. czynnie uczestniczy w sprawowaniu całodobowej, systematycznej opieki nad siostrą.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy ustalono ponadto, że prowadzone względem strony egzekucje komornicze, wobec braku jakiegokolwiek majątku, zakończyły się ich umorzeniem. Do ZUS nie zostały przekazane jakiekolwiek kwoty w ramach realizowanych zajęć rachunków bankowych.

Jak wskazano Dyrektor Oddziału ZUS w [...], na podstawie zawiadomienia o nr [...] z dnia 3 lipca 2009 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] w [...], obejmującego tytuły o nr [...] z dnia 3 lipca 2009 r. oraz na podstawie zawiadomienia o nr [...] z dnia 4 stycznia 2010 r., obejmującego tytuły o nr [...] – [...] z dnia 4 stycznia 2010 r. Ponieważ rachunek bankowy został zamknięty w dniu 14 lutego 2011 r., egzekucję skierowano do [...] Bank S.A. (obecnie [...] Bank) na podstawie zawiadomienia nr [...] z dnia 29 maja 2012 r.

Z uwagi na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej egzekucję przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] w dniu 7 września 2012 r., który ze względu na jej bezskuteczność umorzył postępowanie wobec zobowiązanej w dniu 22 października 2012 r.

W związku z bezskutecznością prowadzonego postępowania egzekucyjnego doszło także do umorzenia postępowania, prowadzonego względem strony z wniosku Dyrektora Oddziału ZUS w [...], tj. na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z dnia 3 lipca 2009 r. oraz od [...] do [...] z dnia 4 stycznia 2010 r. oraz na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...].z dnia 17 grudnia 2013 r., skierowanego do A SA (postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 27 lutego 2017r.).

Dokonując oceny sytuacji skarżącej organ stwierdził, że wprawdzie u zobowiązanej występują przesłanki całkowitej nieściągalności, tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów O.p., naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, niemniej jednak zdaniem organu wskazany w art. 28 ust. 3a u.s.u.s zapis może dotyczyć jedynie składek w części finansowanej przez płatnika składek. Postępowanie może zatem dotyczyć jedynie tzw. należności osobistych płatnika z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast na koncie strony, jako płatnika składek nie figurują składki osobiste.

Odnosząc się do kwestii uznania administracyjnego i umorzenia należności z tytułu składek, organ podkreślił, że wnioskodawczyni podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej, winna być świadoma zarówno praw, jak i obowiązków wynikających z faktu nabycia statusu przedsiębiorcy. Podkreślono, że prowadzenie działalności gospodarczej jest w nierozerwalny sposób związane z ryzykiem, spoczywa ono na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa. Dlatego też, osoby prowadzące działalność gospodarczą powinny być świadome konsekwencji nieopłacenia należności publiczno-prawnych, tj. m.in. naliczania odsetek od nieterminowych wpłat. Stwierdzono, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, a publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, w tym na cele, na które są przeznaczone, obliguje organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

• błędną interpretację przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 pkt 3) oraz ust. 3a u.s.u.s., tj. poprzez przyjęcie, że skarżąca jest niezdolna do wykonania obowiązku zapłaty zaległości, ale nie w sposób trwały oraz przyjęcie stanowiska o ochronie interesu publicznego i postawieniu go w opozycji do interesu indywidualnego,

• naruszenie przepisów prawa procesowego, t.j. art. 8 i art. 11 K.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca spełnia przesłanki uprawniające ją do umorzenia zaległości i podjęcie rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia,

• naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 107 K.p.a. poprzez wydanie decyzji wyłącznie w oparciu o procesową podstawę prawną, nie uwzględniając przepisów prawa materialnego, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie.

Zdaniem pełnomocnik sytuacja osobista i materialna skarżącej, która mieści się w hipotezie normy art. 28 ust. 3 pkt 3) i pkt 3a) u.s.u.s. spowodowała konsekwencje, które w ocenie organu stanowią przesłanki negatywne do umorzenia zaległości w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne. Stwierdzono, że niedopuszczalne jest przyjęcie, jakiegokolwiek limitu w odniesieniu do umorzeń zaległości, budowanie argumentów o kryterium wieku, czy przyjęcie nieuzasadnionej nadrzędności interesu publicznego (stanu finansów ubezpieczeń społecznych) nad interesem indywidualnym, a także przyjęcie bezwzględnej odpowiedzialności przedsiębiorcy, przy jednoczesnym istnieniu w sposób bezsprzeczny stanu nieściągalności całkowitej oraz dodatkowo istnieniu okoliczności wskazanej jako przesłanka w § 3 ust. 1 pkt. 3) rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazując na uznaniowość podjętego w sprawie rozstrzygnięcia podkreślono jednocześnie, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało bezspornie, że skarżąca nie jest zdolna do wykonania obowiązku administracyjnego. Tym samym w sprawie powstała okoliczność, w której niebudzące wątpliwości rozstrzygane są na niekorzyść strony, co stanowi o naruszeniu zasady zaufania obywateli do władzy publicznej oraz poszanowania i wyważenia interesu indywidualnego, społecznego i publicznego. Dodatkowo pełnomocnik podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana bez wskazania materialnoprawnej podstawy prawnej, tj. z naruszeniem przepisu 107 K.p.a. Wskazano, że w rozpoznawanej sprawie organ dokonał interpretacji stanu faktycznego w oparciu o przepisy, które nie stanowią podstawy prawnej wydanej decyzji. Zdaniem pełnomocnik organ dokonał analizy sytuacji prawnej strony w odniesieniu do normy art. 28 ust. 3 pkt 3) i pkt 3a) u.s.u.s., jednocześnie nie przyjmując tych norm jako podstawy prawnej.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skargę należało uwzględnić w części.

I. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016 r., poz.1066 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej w skrócie : "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Zgodnie art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a.

II. Przed oceną, czy zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja I instancji są zgodne z prawem, należy poczynić kilka ogólnych uwag o podstawach prawnych działania organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i pojęciu składek o jakich stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. 2016 r., poz. 963) dalej nadal w skrócie u.s.u.s.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności; (...) ustalenia wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. W myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji (...) w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W konsekwencji od decyzji wydanej w I instancji w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dookreślony przez terenową jednostkę organizacyjną jaką jest Oddział w [...], służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS (por. też art. 66 ust. 4 i 5 , art. 67 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s.).

Ponadto konieczne na samym początku wydaje się stwierdzenie, że używane przez skarżącego i organ pojęcie zaległości z tytułu składek zawiera w sobie różnorodną treść. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa między innymi zasady, tryb i terminy rozliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zasiłków ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (art. 2 ust. 1 pkt 3 lit. c i d u.s.u.s.). W rozdziale 3 ustawy "Zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne", w art. 16 ust. 1 zaznaczono, że składki na ubezpieczenia emerytalne pracowników finansują z własnych środków, w równej części, ubezpieczeni i płatnicy składek. Zgodnie z art. 16 ust. 4 pkt 1 u.s.u.s. składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe osób prowadzących pozarolniczą działalność finansują w całości z własnych środków sami ubezpieczeni.

Na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z ustawy obliczać, potrącać z dochodów, rozliczać oraz wpłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek następuje w deklaracji rozliczeniowej, która zawiera między innymi zestawienie należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (por. art. 46 ust. 2 i ust. 4 u.s.u.s.). Wreszcie na podstawie art. 47 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, nie później niż do 5, 10 lub 15 dnia następnego miesiąca, w zależności od grup płatników. Przy tym w myśl art. 47 ust. 4 u.s.u.s. składki opłaca się na wskazane przez Zakład rachunki bankowe odrębnymi wpłatami, w podziale między innymi na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, a w myśl art. 24 ust. 1a w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 % nieopłaconych składek. Wskazać należy na art. 32 u.s.u.s. zgodnie, z którym do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie (...) stosowania ulg i umorzeń mają zastosowanie odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Przy tym podnieść trzeba co do składek na ubezpieczenie zdrowotne, iż regulują je przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. 2017 r., poz. 1938) w art. 79 i następne. Natomiast co do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosowną regulację zawierają przepisy art. 104 i nast. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. 2017 r. poz. 1065). Wreszcie w art. 24 ust. 4-6h u.s.u.s. uregulowano przedawnienie należności z tytułu składek, w tym zabezpieczonych hipoteką oraz przerwy i zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Należy także pamiętać o treści art. 30 u.s.u.s., który brzmi, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28.

W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

Wskazać też należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to zatem wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Szczegółowe zaś zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365) dalej też: rozporządzenie. Z mocy § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Umorzenie może również nastąpić z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 2 i 3).

Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek.

Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. (poprzednio też art. 29 u.su.s.). Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych.

III. Zasadnie więc ZUS w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych pracowników niebędących płatnikami tych składek odmówił wszczęcia postępowanie na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Zgodnie bowiem z 61a § 1 K.p.a. , gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zaznaczyć jednocześnie należy, że nie ma przeszkód prawnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników) . Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi bowiem przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek (tak też wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt. II GSK 679/08 i WSA Warszawa w wyroku z 22 lutego 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2564/07, te wyroki i wszystkie niżej powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl)). Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W przepisie tym ustawodawca posłużył się terminem "należności" (w liczbie mnogiej), a nie "należność", co oznacza, że wszystkie elementy, takie jak: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, są należnościami z tytułu składek. Poszczególne należności zaliczane do "należności z tytułu składek" nie tworzą nowego, odrębnego bytu w postaci jednej "należności z tytułu składek", która obejmuje łącznie wszystkie wymienione w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności.

Pojęcie należności obejmuje zatem różnego rodzaju świadczenia o odrębnym statusie, które ze względów redakcyjno-legislacyjnych określono wspólnym mianem "należności z tytułu składek" (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2006 r., I UK 240/05, nie publ.). Dlatego wszędzie tam, gdzie ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Interpretując przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należy zatem przyjąć, że dopuszcza on umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, w tym odsetek finansowanych przez płatnika składek.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji bezzasadnie rozstrzygnął o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w wysokości 31.117,90 zł (pkt II sentencji decyzji z 2 grudnia 2016 r. ) mimo, ze wcześniejszą ostateczną decyzją z 15 lipca 2016 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Organ odwoławczy decyzją z 8 marca 2017 r. utrzymał w mocy tą wadliwą część aktu I instancji.

Omawiana część rozstrzygnięcia I instancji dotyczyć zapewne miała odsetek od składek, lecz nie została skorygowana na etapie odwoławczym, i nie może być poprawiona na etapie postępowania sądowego.

Poza tym Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie może domyślać się zamiaru organu co do sformułowań zawartych w rozstrzygnięciu w rozumieniu art. 107 § 1 K.p.a. Musi ono być jednoznaczne.

Skoro zatem organ I instancji decyzją z 15 lipca 2016 r. ostatecznie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności w części składek finansowanych przez ubezpieczonych, to ponowne rozstrzygnięcie w tej sprawie w zaskarżonej decyzji z 2 grudnia 2016 r. i decyzji odwoławczej z 8 marca 2017 r. skutkować musiało uchyleniem obu aktów w części w jakiej rozstrzygały o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek.

IV. W pozostałej części Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.

W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w wymienionych przepisach wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki prowadzącej do umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić umorzenia należności. Oznacza to, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru dotyczącą udzielenia ulgi. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Sąd akceptuje argumentację organu co do przeważenia interesu publicznego nad interesem skarżącej strony. Nie tylko ogólne przesłanki stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych i zasada powszechności opłacania składek zdają się potwierdzać zasadność decyzji odmownej organu. Przede wszystkim słusznie organ wskazał na ten wymiar interesu publicznego, który przejawia się w uprawnieniach pracowników zatrudnionych przez stronę. Osoby te w przypadku umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika zostaną ograniczone w swoich prawach emerytalno-rentowych. Inaczej mówiąc umorzenie tej części składek ograniczy im indywidualne okresy składkowe zaliczone do stażu pracowniczego, od którego ustalone jest prawo i wysokość renty lub emerytury. Dlatego nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej strony, uwarunkowanej dodatkowo chorobą córki i brakiem możliwości podjęcia pracy Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji co do odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.

V. Jak wynika z przepisu art.28 ust.3a u s.u.s., odczytywanego z uwzględnieniem treści zawartej w zdaniu początkowym § 3 ust. 1 rozporządzenia, mającej zastosowanie do wszystkich przypadków wymienionych przykładowo w punktach 1-3 tego przepisu ("jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny"), dla jego zastosowania niezbędne jest z jednej strony ustalenie stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego oraz, z drugiej strony, wysokości należności z tytułu składek. Dopiero zestawienie tych wielkości pozwolić może na ocenę, czy opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny

Dlatego w pierwszej kolejności konieczne jest bezsporne ustalenie wielkości kwoty przypadającej do zapłaty, umorzenia której domaga się zobowiązany. Kwota ta jednak musi być sprawdzalna przez stronę na podstawie dokumentów załączonych przez organ do akt sprawy. W każdym razie nie jest wystarczające wystawienie zbiorczej informacji o stanie należności jak k-24-26 akt niemającej potwierdzenia w innych dokumentach zawartych w aktach a przez to nie dającej się zweryfikować .

Strona we wniosku nie sprecyzowała wysokości odsetek od składek, których umorzenia się domaga. Oznacza to, że organ był obowiązany jednoznacznie tę wysokość określić, gdyż w sprawach takich jak rozpoznawana jej zakres jest wyznaczony nie tylko określeniem charakteru należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie, ale także ich wysokością.

Pogląd taki prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych i podziela go Sąd rozpoznający tę sprawę. W wyroku WSA w Kielcach z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 219/16 wyraźnie stwierdzono, że "w postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu należności składkowych ZUS jest z urzędu zobligowany wykazać prawidłowo kwotę zaległości, której dotyczy wniosek o umorzenie, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Pełne odzwierciedlenie stanu wymagalnych zaległości powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji". Ten pogląd w zakresie składek odnosi się w pełni do odsetek za zwłokę w płatności składek.

Wysokość zaległości z tytułu składek (odsetek za zwłokę) rzutuje na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi, w kontekście jej zestawienia z możliwościami finansowymi strony. Nie ulega wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przyznania ulgi, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i konsekwencji ewentualnej zapłaty zaległości składkowych, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych należności. Podkreślić należy, iż takie ustalenia powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia tych należności. Jednak w zaskarżonej decyzji z 8 marca 2017, co jednoznacznie wynika z jej treści, takich ustaleń zabrakło. Co prawda utrzymano nią w mocy decyzję I instancji z dnia 2 grudnia 2016 r. , ale również w tej decyzji nie został przedstawiony sposób obliczenia wysokości odsetek, których umorzenia domaga się strona, a jedynie ich końcowa kwota

Konieczność zawarcia w uzasadnieniu decyzji wszystkich istotnych elementów mających znaczenie prawne, a więc także ustaleń faktycznych i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma swe normatywne umocowanie (art. 107 § 3 k.p.a.). Musi być wiadome, na jakiej podstawie , od jakich kwot odsetki zostały naliczone oraz w jaki sposób zarachowano kwoty ściągnięte w toku egzekucji oraz ewentualne wpłaty własne strony.

VI. Ponadto podkreślenia wymaga, że unormowane w art. 28 u.s.u.s. postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Pogląd ten jest w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony i podziela go Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę. Oznacza to, że niedopuszczalne jest objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły, w tym m.in. wskutek zapłaty ale także wskutek przedawnienia. Nie można bowiem pomijać, że z mocy art. 31 u.s.u.s. przepis art. 59 pkt 9 Ordynacji podatkowej ma w tej sprawie zastosowanie. Zgodnie z jego brzmieniem, zobowiązanie podatkowe (tu: należności z tytułu odsetek od składek) wygasa wskutek przedawnienia.

Przepis art. 28 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje równocześnie, m.in., umorzenie odsetek za zwłokę. Powyższa regulacja potwierdza akcesoryjny względem należności głównej charakter odsetek wskazując zarazem, że możliwe jest umorzenie samych tylko odsetek za zwłokę, mimo istnienia należności głównej. Przy czym, jak stanowi art. 31 u.s.u.s., do należności z tytułu składek stosuje się m.in. art. 55 O .p. dotyczący odsetek za zwłokę. Również przepis art. 23 ust. 1 u.s.u.s .wprost odsyła do stosowania przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie zasad i wysokości tych odsetek, naliczanych od nieuiszczonych w terminie składek.

Przewidziane przepisem art. 30 u.s.u.s. wyłączenie możliwości umorzenia na podstawie art. 28 (co dotyczy także art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego w oparciu o ten przepis ww. rozporządzenia) dotyczy wyłącznie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Przepis ten nie operuje więc pojęciem "należności z tytułu składek" obejmującym swym zakresem, oprócz samych składek, także m.in. odsetki od zaległych składek. Tym samym, jak wskazuje się w orzecznictwie, niemożność umorzenia składek wyłączona przepisem art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek, a zatem m.in. odsetek od nich. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata), także powiązane ze składkami niepodlegającymi umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 lub ust. 3a tej ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 657/15). Również w wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SAŁd 1090/16 stwierdzono, że nie ma przeszkód prawnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania chociażby w sprawie umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez pracowników. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi bowiem przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek.

Pominięcie przez organ w rozstrzygnięciu odsetek od składek stanowi istotne naruszenie przepisów prawa procesowego, wynikające z wadliwej wykładni prawa materialnego, tj. art. 30 u.s.u.s.

VII. Reasumując w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ rentowy będzie obowiązany uwzględnić wszystkie przedstawione powyżej uwagi, w szczególności przeanalizować, z powołaniem się na stosowne dokumenty, wszystkie zdarzenia mające wpływ na bieg terminów przedawnienia, z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w tym zakresie, poczynając od dnia wymagalności poszczególnych składek oraz przedstawić dokładną argumentację, czy doszło do przedawnienia należności składkowych, czy też nie. Nie wystarczy bowiem przedłożenie samych akt administracyjnych, gdy w uzasadnieniu decyzji nie jest przywołana żadna argumentacja, na podstawie której Sąd mógłby prześledzić i skontrolować tok rozumowania organu. Sąd administracyjny nie może bowiem zastępować organu w ocenie stanu faktycznego oraz interpretacji przepisów prawa.

Tego rodzaju brak uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu. Brak takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 kpa, nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Opisane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim wskazać należy, że najstarsze ze składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy dotyczą roku 2005 i odnosi się to też do odsetek. Zauważyć w związku z tym należy, że art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym przez art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 marca 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. 2011 r., Nr 232, poz. 1378) stanowi, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji (...) będący przepisem przejściowym stanowi z kolei, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa (...) w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11 (ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – przypis Sądu), którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji (...).

Należy podnieść, że do należności składkowych w tym odsetek nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r., (przy zastosowaniu poprzedniej regulacji i 10 letniego okresu przedawnienia) , ma zastosowanie 5 letni okres przedawnienia, z tym że, liczony on jest nie od daty wymagalności składek zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., lecz od dnia 1 stycznia 2012 r. Wszystko to zaś z zastrzeżeniem art.24 ust.5-5e u s.u.s., gdyż każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.

Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przedstawi dokładną argumentację czy nie doszło do przedawnienia należności odsetkowych, z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w tym zakresie i przepisów intertemporalnych. Bezspornie kluczowe znaczeniem dla przedmiotowego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy .

W każdym razie nie wystarczy przedłożenie z odpowiedzią na skargę w trybie art. 54 § 2 P.p.s.a. samych akt administracyjnych, gdy w uzasadnieniu decyzji nie jest ponadto przywołana żadna argumentacja co do odsetek od składek, na podstawie której Sąd mógłby prześledzić i skontrolować tok rozumowania organu. Sąd administracyjny nie może zastępować organu w ocenie stanu faktycznego oraz stosowaniu przepisów prawa do poczynionych przezeń ustaleń.

Tego rodzaju brak uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych odsetek w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu. Brak takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Opisane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego wymagane jest, aby organ przedstawił w tej mierze w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowną analizę oraz załączył do akt administracyjnych niezbędną dokumentację. Jak wskazano wyżej tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika.

Jeżeli zaskarżona decyzja co do odsetek narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. zaskarżona decyzja i decyzja I instancji podlegały uchyleniu w określonej części. Dalej idąca skarga z kolei podlegała oddaleniu z mocy art. 151 P.p.s.a.

Skarżąca była ustawowo zwolniona z opłat sądowych ( art.239 pkt 1e P.p.s.a.) . Natomiast koszty pełnomocnika z urzędu określa referendarz sądowy w odrębnym postanowieniu na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a.