Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 626/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4; art. 28; art. 30; art. 31; art. 32; art. 33; art. 36
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1264
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Sędziowie: WSA Jerzy Drwal,, WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu urodzenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 kwietnia 2014 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania D. A., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 25 lutego 2014 r. o odmowie sprostowania w trybie art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 z późn. zm.) – dalej także jako P.a.s.c. lub ustawa, treści aktu urodzenia nr [...], sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], na imię i nazwisko J. A., polegającego na wpisaniu nazwiska [...], zamiast obecnego wpisu [...].

Z akt sprawy wynika, że w dniu 27 grudnia 2013 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wpłynął wniosek D. A. o sprostowanie aktu urodzenia nr [...], sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] na imię i nazwisko J. A., polegające na wpisaniu nazwiska "[...]" zamiast obecnego wpisu "[...]". Wnioskodawczyni uzasadniała wniosek tym, że nazwisko "[...]" nosił jej dziadek S. A. – ojciec J. A. Do wniosku załączone zostały: kserokopia odpisu skróconego aktu urodzenia nr [...] z dnia 15 czerwca 1976 r. wystawionego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] na imię i nazwisko S. A. oraz kserokopia aktu zgonu S. A. sporządzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...].

W toku postępowania Kierownik USC w [...] dołączył do akt sprawy kserokopię aktu urodzenia S. A. - ojca J. A. nr [...] sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], a obecnie przechowywanego w Archiwum Państwowym w [...] oraz kserokopię spornego aktu urodzenia nr [...], sporządzonego na imię i nazwisko J. A., wpisanego do księgi stanu cywilnego w roku 1927 w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...].

W odpowiedzi na wezwanie organu D. A. do wniosku o sprostowanie aktu urodzenia ojca – J. A. dołączyła odpis zupełny aktu małżeństwa rodziców ojca: S. A., nazwisko rodowe – A. i W. G., nazwisko rodowe – G., nr [...] z dnia 24 października 1923 r., wystawiony przez Kierownika USC w [...] w dniu 21 stycznia 2014 r. z aktu tego wynika, ze po zawarciu małżeństwa małżonkowie i ich dzieci miały nosić nazwisko "[...]".

W toku postępowania Z. M. A. - syn J. A. złożył oświadczenie, że nie zgadza się na sprostowanie aktu urodzenia ojca.

Decyzją z dnia 25 lutego 2014 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] odmówił sprostowania przedmiotowego aktu urodzenia w trybie art. 28 P.a.s.c. Organ zauważył, że nazwisko "[...]" nie występuje w akcie małżeństwa S. i W. A. (akt małżeństwa nr [...] wystawiony przez USC [...]) - rodziców J. A., ani też w akcie urodzenia ojca J. A. – S. A. (akt urodzenia nr [...] sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego w [...], a przechowywany w Archiwum Państwowym w [...]). Podstawą sprostowania aktu w trybie art. 28 P.a.s.c. są przede wszystkim akty stanu cywilnego. Obowiązuje zasada, że akt urodzenia dziecka można sprostować na podstawie aktu małżeństwa rodziców bądź aktu urodzenia matki dziecka, jeżeli dziecko nie pochodzi z małżeństwa, a jeżeli zostało uznane - na podstawie aktu urodzenia ojca. Wobec powyższego, nazwisko ojca J. A. w aktach stanu cywilnego dotyczących jego osoby powinno brzmieć i widnieć w aktach stanu cywilnego jako "[...]". W odpisie zupełnym aktu małżeństwa rodziców nr [...]wydanym przez Urząd Stanu Cywilnego w [...] wpisane jest nazwisko "[...]". Podobnie, w akcie urodzenia ojca J. A., również wpisane jest nazwisko "[...]", co – w ocenie organu - wynika z aktu urodzenia z 1899 r. nr [...] przechowywanego przez Archiwum Państwowe w [...].

Dalej organ pierwszej instancji podniósł, że nie można przyjąć, iż jest to oczywisty błąd pisarski, który może być sprostowany przez kierownika urzędu stanu cywilnego, ponieważ w oparciu o przepis art. 28 usta P.a.s.c. przedmiotem sprostowania w akcie stanu cywilnego może być wyłącznie oczywisty błąd pisarski. Przyjmuje się, że oczywisty błąd pisarski to np. błąd ortograficzny lub też błąd polegający na niedopisaniu litery do całości wyrazu. Jeżeli jednak w akcie stanu cywilnego oraz dokumentach stanowiących podstawę jego sporządzenia dane są identyczne, a strona dowodzi, że akt stanu cywilnego zawiera błędy, właściwy do rozstrzygnięcia będzie w takim przypadku sąd w postępowaniu nieprocesowym na podstawie art. 31 P.a.s.c. Sprostowanie w trybie art. 28 nie może powodować zmiany istotnej treści aktu.

Od powyższej decyzji D. A. złożyła odwołanie, podnosząc między innymi, że pisownia nazwiska "[...]" pozostaje w sprzeczności z zasadami ortografii języka polskiego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 kwietnia 2014 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że sporny akt urodzenia nr [...] sporządzony został na imię i nazwisko J. A. i wpisany do księgi stanu cywilnego 18 kwietnia 1927 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...]. Wpisu dokonano na podstawie zgłoszenia przez S. A. (ojca) urodzenia J. A. w dniu 9 kwietnia 1927 r.

Zdaniem Wojewody, organ pierwszej instancji nie naruszył zasad prostowania błędów pisarskich w aktach stanu cywilnego. Sporny akt urodzenia nie może być sprostowany w trybie art. 28 P.a.s.c., ponieważ przepis ten daje kierownikowi urzędu stanu cywilnego możliwość sprostowania jedynie oczywistego błędu pisarskiego.

Organ odwoławczy odnosząc się do istoty błędu pisarskiego oraz faktycznej oczywistości jego popełnienia w trakcie sporządzania aktu stanu cywilnego wyjaśnił, że jest to pomyłka dokonana przez osobę sporządzającą akt stanu cywilnego w momencie redagowania treści aktu. Jej istota polega na wpisaniu w treść aktu informacji stanowiących podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego w sposób rozbieżny z ich brzmieniem wskutek: niezachowania należytej staranności, przeoczenia, mylnego odczytania danych, popełnienia błędu redakcyjnego. Oczywistość popełnionego błędu pisarskiego polegać ma natomiast na istnieniu ewidentnej rozbieżności w treści informacji (danych) będących podstawą sporządzenia aktu a tymi samymi informacjami (danymi) przeniesionymi przez osobę redagującą do treści aktu stanu cywilnego w chwili jego sporządzania.

Zdaniem organu odwoławczego, podnoszone w odwołaniu przez D. A. zasady pisowni liter "i" i "j" nie mogą być brane pod uwagę w przedmiotowej sprawie, ze względu na fakt, że indywidualny charakter nazwisk jako takich, wyklucza możliwość stosowania wprost (przy ustalaniu ich pisowni) ogólnych zasad ortografii języka polskiego. Ponadto zasady te nie są podstawą do prostowania aktów stanu cywilnego. Oczywiste omyłki mogą być sprostowane na podstawie wcześniejszych aktów stanu cywilnego bądź dokumentów stanowiących podstawę sporządzenia aktu, znajdujących się w aktach zbiorowych. W niniejszej sprawie takim aktem jest akt małżeństwa rodziców, w którym wpisano nazwisko noszone przez dzieci po zawarciu małżeństwa przez rodziców. W odpisie zupełnym aktu małżeństwa rodziców J. A. – S. A. i W. G. wpisano, że po zawarciu małżeństwa zarówno rodzice jak i dzieci będą nosić nazwisko "[...]", a nie jak wnioskuje strona "[...]".

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zarówno kierownik urzędu stanu cywilnego jak i wojewoda nie mają umocowania do zmiany treści dokumentów źródłowych stanowiących podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego, jak też ustalania pisowni oraz brzmienia nazwiska. Z uwagi na wagę przedmiotu postępowania - ustalenie brzmienia nazwiska, a zatem i tożsamości osoby nieżyjącej - ustawodawca zastrzegł kompetencję "sprostowania aktu błędnie lub nieściśle zredagowanego" do wyłącznego zakresu właściwości sądu powszechnego. Wynika to z treści przepisu art. 31 w związku z art. 33 P.a.s.c.

Na powyższą decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła D. A., powtarzając argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja z 17 kwietnia 2014 r., którą Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie sprostowania aktu urodzenia nr [...], sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], na imię i nazwisko J. A. Skarżąca wnioskowała o sprostowanie wymienionego aktu urodzenia w ten sposób, aby zamiast obecnego wpisu "[...]" wpisać nazwisko "[...]". Data wydania zaskarżonej decyzji decydowała o jej podstawie materialnoprawnej a obecnie decyduje o podstawie sądowoadministracyjnej kontroli zaskarżonej decyzji wynikającej z przepisów nieobowiązującej od dnia 1 stycznia 2015 r. ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (P.a.s.c.), zastąpionej obecnie ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741). Przepisy nowego Prawa o aktach stanu cywilnego w znacząco inny sposób regulują instytucję sprostowania aktów stanu cywilnego oraz podział kompetencji w tym zakresie między kierownikami urzędów stanu cywilnego i sądami powszechnymi. Zmiana stanu prawnego nie ma w badanej sprawie znaczenia dla wyniku kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 P.a.s.c.

Zgodnie z art. 28 zdanie 1 P.a.s.c., w akcie stanu cywilnego nie można było dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski (art. 28 zdanie 2 P.a.s.c.).

Należy podkreślić, że w myśl art. 4 P.a.s.c., akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Akt stanu cywilnego unieważnia się, jeżeli stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą lub uchybienia powstałe przy sporządzeniu aktu zmniejszają jego moc dowodową (art. 30). Akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu w razie błędnego lub nieścisłego jego zredagowania (art. 31). Ustala się treść aktu stanu cywilnego, jeżeli akt unieważniony ma być zastąpiony nowym aktem lub akt urodzenia lub akt małżeństwa nie został sporządzony i nie można go sporządzić w trybie przewidzianym w przepisach ustawy (art. 32). Zgodnie z treścią art. 36 P.a.s.c., akt stanu cywilnego nie zawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. W przepisie art. 28 zdanie 2 P.a.s.c. przewidziano możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego jedynie w zakresie oczywistego błędu pisarskiego.

W sprawach określonych w art. 30 – 32 P.a.s.c. orzekał sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 33).

Z powyższego wynika, że przepisy P.a.s.c. dopuszczały możliwość sprostowania (w szerokim rozumieniu) aktu stanu cywilnego w trzech przypadkach, to jest:

1/ gdy chodziło o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego (art. 28 zdanie 2) – tak zwane "sprostowanie małe",

2/ w razie błędnego lub niewłaściwego zredagowania aktu (art. 31),

3/ w przypadku, gdy akt stanu cywilnego nie zawiera wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone (art. 36) – sui generis sprostowanie.

W przypadkach, o których mowa w art. 28 zdanie 2 oraz w art. 36 P.a.s.c. rozstrzygał właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego, natomiast w przypadku błędnego lub niewłaściwego zredagowania aktu stanu cywilnego (art. 31 P.a.s.c.) – orzekał właściwy sąd powszechny.

Jak wyżej wspomniano zgodnie z art. 28 zdanie 2 P.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego mógł sprostować tylko oczywisty błąd pisarski. Błąd, o którym mowa musiał być zatem oczywisty. Dodatkowo, nie chodziło o każdego rodzaju oczywisty błąd, lecz wyłącznie o błąd pisarski.

Analizując powołany wyżej przepis, należy dokonać językowej wykładni słów "oczywisty" oraz "błąd pisarski".

Zwrot "oczywisty" w języku polskim oznacza, że coś jest bezsporne, pewne, nie budzi wątpliwości.

"Błąd pisarski" zaś, to widoczne, wbrew zamierzeniom osoby piszącej jakiś tekst – niewłaściwe użycie wyrazu, przeinaczenie, ewidentnie mylna pisownia, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błąd w postaci tzw. "literówki", błąd ortograficzny lub gramatyczny w sytuacji kiedy szczególne okoliczności nie mogą uzasadniać odstępstwa od zasad gramatycznych lub ortograficznych. Takie odstępstwa możliwe są w szczególności w pisowni nazwisk.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że oczywistość błędu pisarskiego polega na tym, że okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości w porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. Za oczywisty błąd pisarski należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności (osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego) wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, sytuację, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono części wyrazu (vide: np. wyrok NSA z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1467/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 639/13, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II SA/Go 646/10, wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt III SA/Lu 485/14, (w:) orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to zatem widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Szczególnego rodzaju błędami pisarskimi są błędy ortograficzne, gramatyczne, zecerskie, jak również błędy maszynowe czy komputerowe, a więc błędy powstałe przy przepisywaniu tekstu, polegające najczęściej na zmianie lub przestawieniu czcionek. Sprostowaniu podlegać może jedynie omyłka pisarska i to jedynie wówczas, gdy charakteryzuje ją cecha oczywistości. Warunki te stanowią zarazem granicę przedmiotowej dopuszczalności sprostowania na podstawie art. 28 zdanie 2 P.a.s.c., albowiem sprostowanie nie może prowadzić do jakiejkolwiek merytorycznej zmiany aktu.

Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że organy administracji prawidłowo – w obowiązującym w dacie wydania decyzji stanie prawnym - odmówiły sprostowania aktu urodzenia nr [...], sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], na imię i nazwisko J. A. Sprostowanie, którego żąda skarżąca (na nazwisko [...]) miałoby polegać na zastąpieniu grupy liter "yj" literą "i", co mimo pewnego podobieństwa fonetycznego związane byłoby także ze zmianą wymowy obydwu nazwisk, przynajmniej przy starannym odczytywaniu nazwisk. Postulowany zapis w akcie urodzenia ojca wnioskodawczyni nazwiska "[...]" nie ma oparcia w treści aktu małżeństwa rodziców J. A., bowiem w akcie tym występuje nazwisko męża jeszcze w innej postaci ([...]), które miało być nazwiskiem noszonym przez małżonków i ich dzieci. Ponadto w akcie urodzenia J. A. nazwisko jego ojca S. (dziadka wnioskodawczyni) występuje również tylko w postaci "[...]" (k. [...] akt administracyjnych). W takiej sytuacji okoliczność, że nazwisko dziadka wnioskodawczyni S., którego dotyczy akt urodzenia nr [...], sporządzony w języku rosyjskim, mogło być i zostało zapisane w języku polskim jako "[...]" (po transliteracji lub transkrypcji z języka rosyjskiego) nie daje podstawy do stwierdzenia, że zapis nazwiska "[...]" w akcie urodzenia ojca skarżącej jest wynikiem oczywistego błędu pisarskiego. Nawet jeżeli przyjąć, że nazwisko zapisano błędnie, to nie można stwierdzić, że jest to błąd pisarski, a tym bardziej, że jest to błąd oczywisty.

Jak słusznie zauważył Wojewoda [...], odwołanie się przez skarżącą do zasady pisowni liter "i" i "j" nie może być brane pod uwagę w przedmiotowej sprawie, ze względu na to, że indywidualny charakter nazwisk jako takich, wyklucza możliwość stosowania wprost ogólnych zasad ortografii języka polskiego, w tym przy ustalaniu ich pisowni. Zasady te nie są podstawą do prostowania aktów stanu cywilnego.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy ewentualny błąd w zapisie nazwiska można byłoby jedynie rozważać w kategorii błędnego lub nieścisłego zredagowania aktu urodzenia, co podlegałoby sprostowaniu na podstawie art. 31 P.a.s.c., a więc przez sąd powszechny w postępowaniu nieprocesowym.

Podsumowując należy stwierdzić, że skoro w okolicznościach niniejszej sprawy wskazanie w akcie urodzenia ojca wnioskodawczyni nazwiska "[...]" zamiast "[...]" nie jest wynikiem oczywistego błędu pisarskiego, organy administracji publicznej prawidłowo odmówiły sprostowania aktu urodzenia na podstawie art. 28 P.a.s.c.

Zauważyć również należy, że istotna zmiana stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2015 r. wynikająca z przepisów nowego Prawa o aktach stanu cywilnego (rozdział 4 ustawy – zmiany w aktach stanu cywilnego) dezaktualizuje w znacznej części przedstawione wyżej rozważania dotyczące możliwości sprostowania aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego w trybie administracyjnym. Nie ma to jednak wpływu – jak wcześniej wskazano – na ocenę prawidłowości zaskarżonej ostatecznej decyzji, wydanej w innym stanie prawnym. Z drugiej strony zmiana stanu prawnego powinna mieć wpływ na ocenę możliwości rozpatrywania ewentualnego ponownego wniosku o sprostowanie aktu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).