Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 2409/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędzia NSA Łucja Franiczek Asesor WSA Iwona Bogucka ( spr.) Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A.N., J.N. na decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W.Ś. z dnia [...], nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżących kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W związku z pismem E. i S.M., dotyczącym budowy prowadzonej na sąsiedniej posesji należącej do A.N. w R. przy ul. T., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W.Ś. zawiadomił pismem z dnia [...] o wszczęciu postępowania w sprawie budynku gospodarczego z wiatą.

W trakcie postępowania ustalono, że na działce nr [...] około roku [...] został wybudowany budynek gospodarczy z grilem ogrodowym. Działkę tę wraz ze znajdującymi się na niej obiektami nabyli w roku [...] małżonkowie J. i A.N. Ówcześnie istniejący obiekt posiadał dach o konstrukcji jednospadowej, kryty papą. W roku [...] właściciel dokonał zmian w istniejącym obiekcie, poprzez rozbiórkę dachu i wykonanie w jego miejsce nowej konstrukcji dachowej, drewnianej, dwuspadowej, krytej dachówką. Dach ten pokrywa istniejący budynek oraz na skutek powiększenia połaci dachowej stanowi zadaszenie w postaci wiaty. Wspornik dachu stanowi w czołowej części wiaty murowany grill ogrodowy. Z uwagi na zmianę konstrukcji dachu, budynek uległ w szczycie podwyższeniu o ok. 1,5 m. Obiekt znajduje się w odległości 2,1 m od granicy nieruchomości. Odległość budynku mieszkalnego E. i S.M. od granicy działki wynosi natomiast 3,5 m, przy wysokości parapetu okiennego od powierzchni terenu 2,1 m. Od strony granicy inwestor wykonał nadto drewnianą ścianę bez otworów okiennych.

Teren, na którym leży budynek znajduje się, zgodnie z zapisami planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta R., w strefie śródmiejskiej, dla której wśród dopuszczalnych sposobów zagospodarowania wymieniono rozbudowę i przebudowę istniejących obiektów publicznych i prywatnych, których użytkowanie nie stanowi i nie będzie stanowić uciążliwości dla otoczenia i środowiska.

Decyzją z dnia [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W.Ś. na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, nakazał A.N. wykonanie określonych czynności w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem i uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Decyzja ta została uchylona przez organ II instancji [...] a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, z zaleceniem dokładnego ustalenia, jakiego rodzaju obiekt został samowolnie wybudowany w roku [...], a jakie roboty zostały, również samowolnie, wykonane w roku [...]. Wskazano również na konieczność precyzyjnego oznaczenia kręgu osób, będących stronami postępowania.

Po ponownym przeprowadzeniu oględzin obiektu w dniu [...] ustalono, że pierwotnie obiekt stanowił budynek gospodarczy murowany z wiatą z przodu i niewielkim zadaszeniem z boku. Po przebudowie zmianie uległ dach, spełniający również funkcję wiaty, wzniesiono także nowy kominek w narożu, pełniący funkcję wspornika dachu. Wykonano drewnianą ścianę tylną wiaty uzyskanej przez powiększenie dachu. Zakres zmian przedstawiono na sporządzonym odręcznie rysunku.

Kolejną decyzją z dnia [...] organ I instancji, na podstawie art. 48 prawa budowlanego nakazał A.N. dokonać rozbiórki obiektów budowlanych w postaci wiaty drewnianej dobudowanej do budynku gospodarczego i wolnostojącego grilla ogrodowego. W uzasadnieniu podano, że organ dokonał rozdzielenia postępowania na dwie części, rozpoznając odrębnie sprawy budynku gospodarczego z roku [...] i dobudowy z roku [...]. Wydana decyzja dotyczy wyłącznie samowolnej przebudowy dachu i grilla ogrodowego. Rozbudowa obiektu o wiatę wymagała pozwolenia na budowę, zaś wykonanie grilla jako obiektu małej architektury, zgłoszenia. Wobec stwierdzonej samowolności wykonania tych obiektów, orzeczono o ich rozbiórce.

Po rozpoznaniu odwołania A.N. Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia [...] powtórnie uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i zwrócił sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu stwierdzono, że niewątpliwie w sprawie istnieje konieczność usunięcia skutków popełnionych samowoli budowlanych. Organ I instancji nie wykonał jednak w sprawie zaleceń organu odwoławczego, nie ustalił bowiem zakresu prac wykonanych w latach [...] i w roku [...]. Niewłaściwie określono również adresata decyzji, albowiem z ustaleń organów wynika, że działka [...] i znajdujące się na niej obiekty stanowią współwłasność małżonków J. i A.N. Wskazano, że przedmiotem postępowania jest altana z pomieszczeniem gospodarczym i kominkiem, zrealizowana w sposób nadający obiektowi wartość funkcjonalną. W tej sytuacji podział obiektu na odrębne budowle musiałby być bardzo czytelny i jednoznacznie uzasadniony.

W związku z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W.Ś. przeprowadził kolejne oględziny, wykonując również zdjęcia obiektu.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji nakazał J. i A.N. dokonać rozbiórki obiektu budowlanego, składającego się z altany z pomieszczeniem gospodarczym wraz z wiatą i wolnostojącego kominka, zlokalizowanego w R. na parceli nr [...]. Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia podany został przepis art. 48 ustawy z 7 lipca 1994 r. prawo budowlane.

W uzasadnieniu podniesiono, że zasadniczy budynek o wymiarach 2,6 x 3,2 m mieszczący pomieszczenie gospodarcze został wybudowany bez zezwolenia w latach 80 – tych. Do dnia dzisiejszego nie został zmieniony układ ścian i powierzchnia jego zabudowy. Do zewnętrznej ściany budynku przylegał niewielki kominek murowany. Jednospadowy dach budynku posiadał lekko wysunięte połacie dachowe tworząc rodzaj wiaty od strony zachodniej.

W roku [...] został wykonany nowy dach drewniany, dwuspadowy, który przykrywa zarówno budynek gospodarczy jak i ze względu na swoje rozmiary, tworzy wiatę, opartą na słupach, zaś w jednym narożu na murowanej konstrukcji kominka ogrodowego, który został wybudowany w innym miejscu. Dach, w stosunku do poprzedniego, uległ podwyższeniu o ok. 1,5 m.

Rozbudowa obiektu o wiatę oraz zmiana elementów konstrukcyjnych dachu jest budową w rozumieniu art. 3 ust. 6 prawa budowlanego, a wykonanie kominka w dacie jego budowy wymagało zgłoszenia. Roboty przeprowadzono bez wymaganego zezwolenia i zgłoszenia, zatem uzasadnione jest nakazanie rozbiórki obiektu. Wskazano jednocześnie na powiązanie nowego dachu z istniejącym budynkiem oraz konstrukcją kominka, co pozwala na potraktowanie całego obiektu jako całości funkcjonalnej.

Wobec zaskarżenia decyzji przez A.N., Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wydał w dniu [...] decyzję, którą utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jako podstawa prawna podane zostały przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 48 ust. 1 prawa budowlanego w związku z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. ( Dz. U. z 2003 r., nr 80, poz. 718 ) o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie innych ustaw. W uzasadnieniu zastrzeżono, że dla rozstrzygnięcia sprawy bez istotnego znaczenia pozostaje kwestia wcześniejszego wniesienia budynku gospodarczego, którego elementy ( fundamenty, ściany ) stanowią część obiektu w obecnym kształcie. Obiekt ten jako całość odpowiada definicji budynku i znajdują do niego zastosowanie przepisy prawa budowlanego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 27 marca 2003 r. Ponieważ postępowanie w stosunku do obiektu nie zostało zakończone decyzją ostateczną przed dniem 11 lipca 2003 r. zastosowanie w sprawie znajdują przepisy prawa budowlanego w brzmieniu nadanym nowelą z 22 marca 2003 r., zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej.

Zgodnie z obowiązującą regulacją, legalizacja samodzielnie wniesionego obiektu jest dopuszczalna, jeżeli budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu przestrzennym oraz nie narusza przepisów w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem. Odnosząc się do tej ostatniej przesłanki organ odwoławczy wskazał na przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynku i ich usytuowanie ( Dz. U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690 ), w tym na § 12 ust. 7 regulujący odległości i sytuowanie budynków względem granicy. Przepis ten dopuszcza sytuowanie budynków ścianą zewnętrzną bez otworów w odległości mniejszej niż 3 m od granicy działki, wyłącznie gdy takie usytuowanie wynika z decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, bądź na sąsiedniej działce istnieje budynek usytuowany w odległości mniejszej niż 3 m.

W niniejszej sprawie inwestorzy nie legitymują się decyzją o warunkach zabudowy dla inwestycji, zaś istniejący na sąsiedniej nieruchomości budynek małżonków M. znajduje się w odległości 3,5 m od jej granicy. Wobec zlokalizowania obiektu inwestorów w odległości 2,1 m od granicy, jego legalizacja nie jest dopuszczalna. Nadto ściana zewnętrzna obiektu od strony granicy jest częściowo wykonana z drewna i nie spełnia warunków ściany oddzielenia przeciwpożarowego. Usytuowanie zaś wylotu kominka ma wysokość okien sąsiadów narusza ich uzasadnione interesy, których ochrona nie jest możliwa, ze względu na otwarty charakter paleniska, nawet po doprowadzeniu komina do zgodności z Polską Normą PN – 89 /13-10425.

Wobec wykazanych niezgodności obiektu z przepisami, uznano, że nie jest możliwe doprowadzenie go do stanu zgodnego z prawem.

W skardze wniesionej do Sądu J. i A.N. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zastąpienie jej decyzją nakazującą likwidację paleniska oraz zastąpienie palnej ściany od strony sąsiada ścianą oddzielenia przeciwpożarowego.

W uzasadnieniu podnieśli, że w ich ocenie możliwe jest usunięcie wskazanych przez organ zagrożeń i niedogodności bez konieczności rozbierania całego obiektu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 14 lipca 2005 r. skarżący A.N. zarzucił, że błędny jest pogląd organu, jakoby sporny obiekt był budynkiem, skoro składa się z istniejącego od ponad 30 lat obiektu gospodarczego, kominka i zadaszenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje :

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sądy administracyjne dokonują kontroli legalności rozstrzygnięć wydawanych przez organy administracji publicznej. Katalog możliwych rozstrzygnięć Sądu, zawartych w wydawanych wyrokach, zawiera art. 145 § 1 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Uwzględniając skargę, Sąd jest uprawniony do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności lub stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. W razie nieuwzględnienia zaś skargi, Sąd skargę oddala. Nie jest jednak możliwe wydanie przez Sąd rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, orzekającego o prawach i obowiązkach stron. Z tego względu poza sferą rozpoznania Sądu musiał znaleźć się wniosek zawarty w skardze, dotyczący żądania wydania przez Sąd decyzji w sprawie i rozstrzygnięcia jej co do istoty.

Przechodząc do kwestii zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, Sąd stwierdził, że ze względu na wadliwości w kwalifikacji stanu faktycznego, podlegają one wyeliminowaniu z obrotu prawnego, zaś skarga zasługuje na uwzględnienie.

Nie można za poprawny uznać wniosku organów, że znajdujący się na działce obiekt z punktu widzenia przepisów regulujących usuwanie skutków samowoli budowlanej, winien być traktowany jako całość i w całości podlegać temu samemu reżimowi prawnemu. Niewątpliwie obiekt ten stanowi funkcjonalną ( użytkową ) całość i odpowiada kategorii budynku w rozumieniu prawa budowlanego. Przedmiotem nakazów nakładanych przez organy nadzoru budowlanego, w tym nakazów rozbiórki mogą jednak być nie tylko obiekty budowlane jako całości, ale również części obiektów, w stosunku do których stwierdzono fakt samowoli budowlanej.

W kontrolowanym przypadku ustalony stan faktyczny wyraźnie pozwala na wyodrębnienie poszczególnych części obiektu budowlanego, które ze względu na obiekty powstania, winny być poddane odmiennym reżimom prawnym.

Murowany budynek, określony jako gospodarczy, został wykonany w latach 80 – tych i ta okoliczność nie była sporna, nie wykazano też, aby uległ on zasadniczej przebudowie, jeżeli chodzi o konstrukcję fundamentów i ścian. Ponieważ ten budynek także został wniesiony bez pozwolenia na budowę, skutki jej winny zostać usunięte, lecz zastosowanie w tym przypadku znaleźć winny przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.), obowiązującej w dacie jego powstania, zgodnie z art. 103 ust. 2 aktualnie obowiązującej ustawy prawo budowlane. Na podstawie przepisów ustawy z roku 1974 organy nadzoru budowlanego winny zbadać przesłanki z art. 37, uzasadniające wydanie ewentualnego nakazu rozbiórki. Jeżeli istnienie tych przesłanek nie zostanie potwierdzone, wówczas winno zostać przeprowadzone postępowanie w oparciu o art. 40 prawa budowlanego z roku 1974, otwierające drogę do ewentualnej legalizacji tego obiektu.

Zmiany reżimu prawnego dla obiektów wniesionych samowolnie przed dniem 1 stycznia 1995 roku nie uzasadnia brzmienia art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. zmieniającej aktualnie obowiązujące prawo budowlane. Przepis ten odnosi się bowiem do postępowań, w których zastosowanie znajdowały przepisy prawa budowlanego z 1994 r., regulując kwestie intertemporalne związane z zastosowaniem regulacji nowej. Tymczasem do usuwania skutków samowoli budowlanych popełnionych przed 1 stycznia 1995 r., zgodnie z art. 103 ust. 2 prawa budowlanego, przepisy ustawy z roku 1994 nie znajdowały zastosowania, nie mogą zatem również znajdować do nich zastosowania przepisy intertemporalne, związane z nowelizacją aktualnie obowiązującego prawa budowlanego.

Inaczej wygląda kwestia wykonanych w roku [...] robót budowlanych, polegających na budowie dachu, wraz z utrzymującymi go podporami i tylną ścianką drewnianą. Wymiana dachu bez pozwolenia stanowi przejaw samowoli budowlanej, stanowiła ona bowiem budowę w rozumieniu art. 3 pkt 6 prawa budowlanego i wymagała pozwolenia właściwego organu. Usunięcie skutków tej samowoli winno nastąpić w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., nr 207, poz. 2016 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji.

W końcu rozważenia przez organy wymagać będzie kwestia dopuszczalności istnienia murowanego grilla ogrodowego. W dacie wykonania obiekt ten wymagał dokonania zgłoszenia i został wniesiony w warunkach samowoli. Dla oceny jego zgodności z prawem nie mogą mieć jednak zastosowania ani przepisy dotyczące kominów i przewodów wentylacyjnych w budynkach ( powoływana Polska Norma PN – 89/B-10425 ), ani kwestia odległości od granicy z działką sąsiednią. Odległość tego obiektu małej architektury od granicy przenosi bowiem 3 m, nie mają do niego nadto zastosowania wymagania dotyczące sytuowania budynków. Rozstrzygnięcie organów nadzoru budowlanego w zakresie dotyczącym ochrony interesów prawnych właścicieli działek sąsiednich muszą znajdować oparcie w normach prawa administracyjnego i budowlanego. Dla rozstrzygania sporów związanych z immisjami powstającymi przy korzystaniu z działek sąsiedzkich, właściwe są natomiast sądy powszechne.

Mając na uwadze przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) oraz 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 209 cytowanej ustawy.

su.