Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3000/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.74 par.3, art.74 par. 4, art.74e par. 1 - 4, art. 74f par. 1, art. 74h, art.80 par. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref. staż. Piotr Czyżewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 74f § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829), po przeprowadzeniu w dniach [...]-[...] listopada 2013 r. egzaminu notarialnego, stwierdziła, że B. K. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu uchwały Komisja wyjaśniła, że po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminu notarialnego, zdająca otrzymała z projektów aktów notarialnych – ocenę niedostateczną, z opinii prawnej – ocenę dostateczną. Zgodnie z treścią art. 74f § 1 ww. ustawy – Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającą oceny, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że B.K. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

B. K. powyższą uchwałę uczyniła przedmiotem odwołania, wnosząc o podwyższenie oceny z pierwszego projektu aktu notarialnego do oceny dobrej, a jeśli byłoby to niemożliwe, do oceny dostatecznej, oraz o podwyższenie oceny z drugiego projektu aktu notarialnego do oceny dostatecznej. W związku z powyższym, zainteresowana wniosła o ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego. Zdająca zarzuciła, że zarówno pierwszy, jak i drugi projekt aktu notarialnego, nie zostały wszechstronnie i rzetelnie ocenione. Odnosząc się do projektu pierwszego aktu notarialnego, wskazała, że za jedyną słuszną opcję przyjęto rozwiązanie zgodne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2011 r. o sygn. akt III CZP 71/11, natomiast w ogóle nie wzięto pod uwagę poglądów doktryny, przedstawicieli notariatu oraz glos krytycznych dotyczących ww. uchwały, co –zdaniem zainteresowanej – oznacza, że nie wzięto pod uwagę wszelkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Odnośnie zaś drugiego projektu aktu notarialnego zdająca wskazała, że egzaminator, który wystawił ocenę niedostateczną, przy ocenie skupił się wyłącznie na negatywnych aspektach pracy egzaminacyjnej, w ogóle pomijając te pozytywne i ocenił pracę według pozaustawowych przesłanek, noszących charakter wyłącznie subiektywnej opinii.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...]-[...] listopada 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania B. K., uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], stosując art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 164) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, nie znajdując przesłanek do uwzględnienia odwołania.

Organ II instancji, odnosząc się do zarzutów zainteresowanej dotyczących oceny za pierwszy projekt aktu notarialnego, podał, że część wskazanych przez egzaminatorów uchybień nie znalazła potwierdzenia, a te popełnione przez zdającą nie mogą eliminować jej pracy z tej części egzaminu, w związku z czym praca zdającej zasługuje na wystawienie oceny pozytywnej, nie wyższej jednak, niż ocena dostateczna.

Odnosząc się natomiast do projektu drugiego aktu notarialnego, Komisja II Stopnia wskazała, że należy podzielić uwagi egzaminatorów uzasadniające negatywną ocenę za sporządzenie projektu drugiego aktu notarialnego. W ocenie Komisji, projekt ten zawiera bardzo poważne uchybienia przepisom prawa, w szczególności z zakresu kodeksu spółek handlowych, w tym między innymi co do wymaganych zgód korporacyjnych i zasad ich wyrażania, a ponadto narusza przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz przepisy dotyczące obowiązków notariusza jako płatnika. Zdaniem Komisji, samo wskazanie, że podatek pcc pobrano na podstawie m.in. art. 7 nie jest prawidłowe, gdyż w tym przepisie zawarte są stawki tego podatku dla wszystkich czynności będących przedmiotem ustawy, a zgodnie z obowiązkiem notariusza jako płatnika i poborcy opłaty, podstawy prawne pobranych opłat i podatków powinny być podane precyzyjnie w akcie. Przywołanie w projekcie m.in. art. 4 ustawy o podatku pcc, określającego podatników tego podatku, stoi w sprzeczności z zapisami aktu. Przy pobraniu podatku zdająca podała prawidłowo, że ponoszą go strony umowy zamiany, zaś w osobnym paragrafie przy podaniu, kto ponosi koszty aktu, zdająca zapisała, że ponosi je przedstawiciel SA jako członek jednoosobowego zarządu spółki. Według Komisji, jest to poważny błąd pracy. Natomiast co do taksy notarialnej i podatku oraz opłaty, zdająca nie podała tytułów ustaw i rozporządzeń regulujących te opłaty, co nie jest prawidłowe i powinno być w dokumencie urzędowym wskazane. Nie ma również racji zdająca, że brak jest przepisów ograniczających dokonywanie płatności gotówką (ustawa o swobodzie działalności gospodarczej). Numery REGON, podobnie jak inne elementy wymagane dla wniosku wieczystoksięgowego, powinny być we wniosku podane, zgodnie z art. 126 kpc. Oświadczenie stron w umowie zamiany, że "na powyższe wyrażają zgodę", nie jest prawidłowe, bowiem art. 603 kc nie przewiduje takiego składnika umowy zamiany. Zapisy w akcie co do wydania są nieprecyzyjne, gdyż brak podania konkretnej daty wydania, co może mieć w przyszłości znaczenie dla stron (także przy ewentualnej weryfikacji wartości przedmiotów umowy przez urząd skarbowy). Brak formy aktu notarialnego przy podaniu uchwały walnego zgromadzenia SKA powoduje, że czynność zamiany jest bezskuteczna (a w braku potwierdzenia zgodnie z art. 17 ksh – nieważna). Brak zgody J. N. jest błędem, gdyż niezależnie od oceny tezy i uzasadnienia wskazanego przez egzaminatorów orzeczenia SN, jest naturalne, że na egzaminie ocenia się także znajomość aktualnego orzecznictwa. Zdająca powinna zawrzeć w projekcie aktu przynajmniej pouczenie dla stron co do możliwości zażądania przez sąd przedłożenia takiej zgody. Podobnie błędem jest brak wyraźnego podania w pracy, że nie jest wymagana uchwała zgromadzenia wspólników, podjęta w trybie art. 229 ksh. W ocenie Komisji, nie można zgodzić się z argumentem zdającej co do możliwości przyjęcia braku wymogu formy aktu notarialnego dla protokołu walnego zgromadzenia SA. Wyjaśnienia zdającej wskazują na brak zrozumienia art. 303 ksh i art. 421 ksh, tj. brak zrozumienia, które przepisy ksh dotyczące walnych zgromadzeń nie są przy jednoosobowych spółkach akcyjnych stosowane, wszak wymóg sporządzenia protokołu i wymóg formy uchwały do kategorii takiej nie należą. W ocenie Komisji, jest to bardzo poważny błąd, gdyż wobec braku uchwały czynności zamiany są bezskuteczne, a przy braku potwierdzenia w trybie art. 17 ksh – nieważne. Zgoda komplementariusza Z. K. na podstawie art. 2 ksh i art. 63 § 2 kc powinna mieć formę aktu notarialnego, a akt notarialny jako dokument urzędowy nie powinien zawierać w treści czynności konkludentnych.

Komisja II Stopnia podkreśliła, że opis istotnych zagadnień stanowi jedynie materiał pomocniczy dla egzaminatorów i nie ma mocy wiążącej. Zdaniem Komisji, bezpodstawne są zarzuty, że tylko jeden z egzaminatorów sprawdził pracę pod kątem rozwiązań prawidłowych zawartych w akcie, a drugi wyłącznie podał aspekty negatywne. Nie można wymagać od egzaminatorów, by wystawione przez nich oceny były identyczne.

Komisja wskazała także na inne liczne uchybienia, jakie dostrzegła w sporządzonym projekcie. W jej ocenie, błędnie został wpisany nr Repertorium aktu, gdyż przed podpisaniem akt nie podlega wpisowi do Repertorium. Wadliwie podano imiona rodziców przedstawicieli osób prawnych, nie podano ich nr PESEL, które służą między innymi prawidłowej identyfikacji w stosunku do danych ujętych w KRS, co jest błędem projektu. Zdająca przywołała nieprawidłowy sąd rejestrowy, wadliwie w pełnomocnictwie dla prokurenta zawarła zapis umocowania do ustanowienia hipoteki. W całym akcie, niezgodnie z ksh (art. 127), został użyty skrót firmy komplementariusza SKA w podaniu firmy SKA, zamiast skrótu firmy SKA, i wadliwie użyto nieznanego ksh skrótu firmy SKA jako "sp.k.a.". W ocenie Komisji, jest to poważny błąd pracy, świadczący o nieznajomości ksh w tej materii. Zdająca wadliwie opisuje sąd wieczystoksięgowy, podając wyłącznie siedzibę wydziału, zamiast siedzibę sądu. Niektóre odpisy z ksiąg podane są bez przywołania daty. Wadliwie został oznaczony organ wydający zaświadczenie o braku planu – wójt. Zgoda Ministra Skarbu Państwa nie jest, jak przyjęła zdająca, decyzją administracyjną. Brak jest przywołanego tekstu jednolitego statutu SA oraz podania organu wydającego wypisy z rejestru gruntów i wypisy z rejestru lokali, przedkładanych przez Sp. z o.o. i SKA. W pełnomocnictwie dla prokurenta nie podano nr Repertorium A oraz nie odniesiono się do zapisu o dostępie do drogi publicznej dla działek nr [...] i [...].

Komisja II Stopnia wskazała również na brak zgody komplementariusza Z. Sp. z o.o. na podjęcie uchwały. Brak w akcie zabezpieczenia interesów SKA oraz wyraźnego oświadczenia o zobowiązaniu do uiszczenia dopłaty. Nie przedłożono także umowy kredytu (tylko jej opis i to bez podania nr umowy, który podlega ujawnieniu w księdze), brak jest również oświadczenia o egzekucji co do obowiązku dopłaty. Wadliwie poucza zdająca o treści art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, przyjęła bowiem koncepcję braku planu. Wadliwie zamieszczony jest także wniosek o wpisanie w księdze terminu spłaty kredytu, który to termin, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie podlega ujawnieniu w księdze wieczystej. Brak jest także oświadczenia stron co do zwolnienia od podatku VAT i brak podania przesłanek do tego zwolnienia, co stanowi niewypełnienie obowiązku notariusza jako płatnika podatku pcc. Tylko w przypadku zaistnienia przesłanek do tego zwolnienia, co musi znaleźć odzwierciedlenie w treści aktu, notariusz może pobrać podatek pcc. Błędne ustalenie powyższego może spowodować nieuprawnione opodatkowanie stron podatkiem pcc. Zdaniem Komisji II Stopnia, w całym akcie występują pomyłki w numerach przedmiotowych działek, co czyni akt nieprzejrzystym i niezrozumiałym, ale też wymagać będzie sprostowania protokołem w trybie art. 80 ww. ustawy – Prawo o notariacie i protokołem z udziałem stron czynności w przypadku, gdy błąd dotyczy fragmentu aktu obejmującego oświadczenia stron (strony) czynności. W ocenie Komisji, język prawniczy pracy jest na bardzo słabym poziomie. Wskazane powyżej nieprawidłowości powodują – zdaniem organu – brak podstaw do uwzględnienia odwołania i podwyższenia oceny za projekt drugiego aktu notarialnego z oceny niedostatecznej na ocenę pozytywną, a tym samym nie uprawniają do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K.zarzuciła uchwale Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia:

- naruszenie § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach notarialnych (Dz. U. Nr 90, poz. 1011 ze zm.), poprzez niewzięcie pod uwagę treści tego przepisu i uznanie, że błędem pracy egzaminacyjnej jest pobranie przez notariusza opłat gotówką;

- naruszenie art. 2 ksh i art. 63 § 2 kc, poprzez niewłaściwą ich interpretację, co skutkowało błędnym przyjęciem, iż zgoda komplementariusza Z. K. powinna mieć formę aktu notarialnego;

- naruszenie art. 6 kpa, poprzez działanie w sposób naruszający przepisy obowiązującego prawa m.in. § 5 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości;

- naruszenie art. 7 i art. 11 kpa, poprzez pominięcie słusznego interesu skarżącej i nieustosunkowanie się do wszystkich uwag odnośnie zarzutów postawionych przez egzaminatora H. N., jak i brak ustosunkowania się do pozytywnych aspektów pracy wskazywanych w odwołaniu, w której m.in. prawidłowo określono siedzibę notariusza, prawidłowo określone zostało miejsce sporządzenia czynności, zawarto prawidłowe oświadczenia stawających co do ważności dowodów osobistych itp. W tym zakresie nie ustosunkowano się do zarzutów dotyczących projektu pierwszego aktu i nie podano, czy miało to wpływ na ocenę, nie uznano trzech zarzutów egzaminatorów za niesłuszne, jak również błędnie stwierdzono, że koncepcja braku prawa pierwokupu, choć usprawiedliwiona, to jednak jest uchybieniem, w związku z czym podwyższono ocenę, ale tylko do oceny dostatecznej;

- naruszenie art. 8 kpa, poprzez takie procedowanie, które w żadnym stopniu nie budzi zaufania do organów Państwa, m.in. zaakceptowanie błędów ocen wbrew przepisom (np. błąd pobrania gotówką opłat), wbrew poglądom doktryny (m.in. twierdzenie jakoby zgoda komplementariusza miała być wyrażona w formie aktu notarialnego), czy też powoływanie się przy uzasadnieniu oceny niedostatecznej na błędy, które zostały zarzucone wyłącznie przez egzaminatora, a który analizując te błędy w powiązaniu z pozytywnymi aspektami pracy, wystawił ocenę pozytywną;

- naruszenie art. 77 § 1 kpa, poprzez uchybienie obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, na co wskazują powyższe uchybienia.

Formułując przedstawione zarzuty, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia. Skarżąca wniosła jednocześnie o przeprowadzenie dowodu z opinii dotyczącej zarzutów odwołania skarżącej na okoliczność, czy zawiera odniesienie się jedynie do zarzutów odwołania zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia i czy uzasadnienie uchwały Komisji II Stopnia pokrywa się z zapisami tej opinii. Według skarżącej, tego rodzaju dowód pozwoli zweryfikować, czy opinia została sporządzona w sposób prawidłowy, czy też w sposób istotnie naruszający przepisy obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...]-[...] listopada 2013 r., wniosła o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonej uchwale.

W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2015 r. B. K. uzupełniła wniesioną skargę, podnosząc, że uchybienia Komisji II Stopnia powinny stanowić podstawę do wyeliminowania zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej uchwały i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz utrzymana nią w mocy uchwała Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2013 r. są zgodne z prawem.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że egzamin notarialny został przeprowadzony z zachowaniem przepisów ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.). Celem egzaminu było, zgodnie z art. 74 § 3 tej ustawy, sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Egzamin, stosownie do treści art. 74 § 4 ww. ustawy, składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 1 ww. ustawy – Prawo o notariacie, na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 2 tej ustawy, na sporządzeniu opinii prawnej.

W myśl art. 74e § 1 ww. ustawy – Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań z poszczególnych części egzaminu notarialnego dokonali niezależnie od siebie dwaj członkowie Komisji Egzaminacyjnej (egzaminatorzy), biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków Komisji sprawdzających pracę pisemną (zgodnie z art. 74e § 3 ww. ustawy) wystawił ocenę cząstkową i sporządził pisemne uzasadnienie tej oceny, przekazując je niezwłocznie Przewodniczącemu Komisji, który załączył wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającej do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Z przebiegu egzaminu notarialnego (zgodnie z art. 74g § 1 i § 2 ww. ustawy) sporządzono protokół, który podpisali członkowie Komisji uczestniczący w egzaminie notarialnym, a dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu notarialnego, po jego zakończeniu, Przewodniczący Komisji przekazał właściwej Radzie Izby Notarialnej, z czego sporządzono protokół. Kopię protokołu z przebiegu egzaminu oraz kopię protokołu z przekazania dokumentacji Przewodniczący Komisji przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

Zgodnie z art. 74f § 1 ww. ustawy – Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżąca za opracowanie projektu pierwszego aktu notarialnego otrzymała od egzaminatorów dwie oceny niedostateczne, natomiast za projekt drugiego aktu notarialnego egzaminatorzy wystawiali jej dwie różne oceny, w tym ocenę dostateczną i ocenę niedostateczną. Z tego względu został ustalony negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Na podstawie art. 74h ww. ustawy – Prawo o notariacie skarżąca złożyła odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która w składzie zgodnym z § 3 tego przepisu odwołanie rozpatrzyła, odnosząc się przy tym do zarzutów podnoszonych przez skarżącą w stosunku do ocen wystawionych przez egzaminatorów za sporządzone projekty aktów notarialnych. Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r., Komisja Egzaminacyjna w jawnym głosowaniu jednogłośnie opowiedziała się za podwyższeniem oceny uzyskanej przez B. K. za sporządzenie pierwszego projektu aktu notarialnego i za niepodwyższaniem oceny uzyskanej za sporządzenie drugiego projektu aktu notarialnego, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Sformułowanie zawarte w § 5 ust. 4 in fine ww. rozporządzenia, iż Komisja głosuje w drugiej kolejności o wyniku egzaminu notarialnego oznacza, że zmiana oceny z zaskarżonej części egzaminu może wpłynąć na zmianę oceny całości, zatem ta kwestia musi także podlegać głosowaniu. Komisja II Stopnia uznała, że praca skarżącej, polegająca na sporządzeniu pierwszego projektu aktu notarialnego, zasługuje na ocenę dostateczną, jednocześnie stwierdzając brak podstaw do podwyższenia oceny za projekt drugi aktu notarialnego. W związku z tym, głosując nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, Komisja stwierdziła, iż ocena ta jest negatywna, co przełożyło się na ocenę z całego egzaminu złożonego przez skarżącą.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że Sąd, badając legalność podjętych przez komisje egzaminacyjne uchwał o ustaleniu wyników z egzaminu notarialnego, nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, ustalającą oceny na podstawie treści zadań egzaminacyjnych. Badając przedmiotowe uchwały, przy jednoczesnym uwzględnieniu zakresu zaskarżenia, w ocenie Sądu, nie ma podstaw do zarzucenia im naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia w sposób wyczerpujący odniosła się do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu, a więc w pełni zastosowała się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. o sygn. akt II GSK 1421/10, w którym wskazano, że postępowanie przed Komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą, w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w całości. Odwołanie służy bowiem od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia).

W postępowaniu przed Komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę skarżąca zakwestionowała, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Jednocześnie w przypadku, gdy Komisja odwoławcza dostrzeże także inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały, takie działanie Komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze swego rozstrzygnięcia tylko na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach pracy osoby zadającej.

Jeżeli więc Komisja odwoławcza uzna część zarzutów odwołania za trafne, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, jednocześnie uznając inne zarzuty Komisji Egzaminacyjnej za słuszne, to nie można twierdzić, że nie rozpoznała odwołania. Skoro bowiem Komisja odwoławcza badała zasadność zarzutów zdającej i uznała ich część za zasadną, w innym zaś zakresie przyjęła, że są bezzasadne, to ta właśnie okoliczność stanowi przyczynę utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały i brak jest podstaw do jej kwestionowania. Błędy i uchybienia w pracy skarżącej są – w świetle sporządzonych opinii – na tyle istotne, że nie pozwalają na podwyższenie oceny za projekt drugiego aktu notarialnego, zaś w przypadku projektu pierwszego aktu notarialnego wprawdzie umożliwiają podwyższenie oceny, ale tylko do oceny dostatecznej. Opinie te tworzą część materiału dowodowego, który jako całość podlega ocenie Sądu. W oparciu o ten materiał Sąd kontroluje prawidłowość samej uchwały. Przedmiotowe opinie nie są więc dodatkowymi, złożonymi do akt sprawy sądowej dokumentami, z których Sąd miałby przeprowadzać dowód, lecz współtworzą całość akt administracyjnych, będących podstawą orzekania w sprawie. Z tego względu brak jest prawnych podstaw do wyodrębniania z całości akt sprawy przedmiotowych opinii w celu przeprowadzenia z nich dowodów. Skoro bowiem opinie te stanowiły dowód przed orzekającą Komisją Egzaminacyjną II Stopnia, to są również takimi dowodami w postępowaniu przed Sądem i nie ma prawnej podstawy, by Sąd ponownie miał je włączać w poczet materiału dowodowego, przeprowadzając z nich dowód na wniosek strony. Opinie te podlegają ocenie Sądu w ramach oceny całości akt sprawy, toteż bez konieczności formułowania przez stronę skarżącą wniosku o przeprowadzenie z nich dowodów Sąd zapoznał się z ich treścią, dokonując oceny legalności zaskarżonej uchwały.

Zdaniem sporządzającej opinię dotyczącą projektu drugiego aktu notarialnego, projekt ten nie zasługuje na ocenę pozytywną. Opinia ta zawiera opis błędów, uchybień i mankamentów pracy skarżącej, które Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zakwalifikowała jako istotne i poważne. Z kolei opinia dotycząca projektu pierwszego aktu notarialnego również podaje, z jakich powodów ocena w tym zakresie została podwyższona. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia omówiła wszystkie zarzuty skarżącej odnoszące się zarówno do pierwszego, jak i drugiego projektu aktu notarialnego, ze wskazaniem na przepisy mające w ich przypadku zastosowanie.

Wykazane przez Komisję II Stopnia błędy dotyczące projektu drugiego aktu notarialnego w istocie determinują rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem są one nader istotne, gdyż ich skutki dotykają bezpośrednio nie tylko samego notariusza sporządzającego akt notarialny, ale także strony tego aktu. Zatem popełnione przez skarżącą błędy w projekcie drugiego aktu notarialnego, dostrzeżone przez Komisję Egzaminacyjną i ponownie wskazane przez Komisję odwoławczą, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części egzaminu i – w ocenie Sądu – brak jest podstaw do kwestionowania tego stanowiska. Komisja II Stopnia wskazała także na inne błędy sporządzonego przez skarżącą aktu notarialnego, jednakże nie były one podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Komisja wyraźnie wskazała na braki o istotnym dla jej oceny charakterze, dostrzeżone i akcentowane już przez Komisję I instancji i egzaminatorów. Należy podkreślić, że egzaminator wystawiający ocenę pozytywną za sporny akt notarialny także zwracał uwagę na niektóre błędy wymienione przez Komisję Egzaminacyjną, natomiast, to że nie zakwalifikował tych błędów jako dyskwalifikujących pracę skarżącej, nie wpływa bezpośrednio na ocenę tych błędów dokonaną przez drugiego egzaminatora.

Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 74e § 2-4 ww. ustawy – Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie Komisji Egzaminacyjnej, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków Komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie Przewodniczącemu Komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka Komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna – niedostateczna – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Zważywszy że ww. ustawa – Prawo o notariacie przewiduje, przy wielości ocen (pochodzących od poszczególnych egzaminatorów), ustalanie przez Komisję Egzaminacyjną oceny ostatecznej jako średniej arytmetycznej i wskazuje sposób obliczania takiej średniej, to logicznie uzasadnione jest, w świetle art. 74f § 1 tej ustawy, posłużenie się tą metodą także przy wystawieniu oceny końcowej za całą część egzaminu.

Podkreślić trzeba, że każdy z egzaminatorów jest prawnikiem, specjalistą w danej dziedzinie, którego wiedza, doświadczenie i autorytet daje rękojmię prawidłowej oceny pod kątem sprawdzenia, czy osoba przystępująca do egzaminu wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza (art. 74 § 3 ww. ustawy). Inne (łagodniejsze) podejście do pracy zdającego przez jednego z egzaminatorów nie może uzasadniać stwierdzenia, że ostrzejsze podejście drugiego z nich czyni jego ocenę nieprawidłową. Skoro egzamin notarialny ma stanowić podstawę do stwierdzenia, iż egzaminowany wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, to sporządzony na egzaminie projekt aktu notarialnego musi odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym tak, jak akt notarialny sporządzony przez notariusza, a więc jako akt ważny i skutecznie zabezpieczający prawa i interesy stron. Dlatego ocenie egzaminatorów i w następstwie Komisji II Stopnia (w zakresie zarzutów stawianych w odwołaniu) podlegają wszystkie, bez wyjątku, elementy projektu aktu sporządzonego przez osobę zdającą, zaś stwierdzone uchybienia i błędy mają wpływ na ocenę tych projektów aktów notarialnych i na ocenę końcową.

Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego, któremu poddała się skarżąca. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Należy zaakcentować, że do ustawowych obowiązków notariusza należy: czuwanie, przy dokonywaniu czynności notarialnych, nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność notarialna może powodować skutki prawne (art. 80 § 2 ww. ustawy – Prawo o notariacie), udzielanie stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej (art. 80 § 3 ww. ustawy – Prawo o notariacie), odmowa dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem (art. 81 ww. ustawy – Prawo o notariacie). Przy tak ukształtowanych obowiązkach ustawowych notariusza podstawową kwestią jest znajomość przepisów prawa. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ wykazał, że praca skarżącej (drugi projekt aktu notarialnego), którą oceniono przez pryzmat kryteriów przewidzianych w art. 74e § 2 ww. ustawy – Prawo o notariacie, nie zasługuje na ocenę pozytywną.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej uchwały wykazała, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, rozpatrując odwołanie skarżącej, zastosowała się do reguł wynikających z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Organ odwoławczy oparł się na materiale dowodowym, zgromadzonym przez Komisję Egzaminacyjną, i poddał go gruntowej ocenie, co znalazło swój wyraz zarówno w opiniach dotyczących odwołania, jak i w samym uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Należy podkreślić, że ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonywane przez niego zgodnie z prawem, przybierają postać dokumentów urzędowych (art. 1 § 1, art. 2 § 1 i 2 ww. ustawy – Prawo o notariacie). W tym aspekcie praca osoby zdającej egzamin notarialny ma być potwierdzeniem zarówno jej wiedzy, jak i zdolności do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza. W niniejszej sprawie dokonana ocena pracy skarżącej na taki wniosek jednak nie pozwala.

W takim stanie rzeczy, wydane w sprawie uchwały należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, mające jedynie charakter polemiczny. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.