Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 816/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-08-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245  par. 1 i 3,  art. 246  par. 1  pkt 2 oraz  art. 258  par. 1 i  par. 2  pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe stowarzyszenia "A" z siedzibą we W. z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2007 r., odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie skarżący M. L. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że od dnia 28 lutego 2013 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, która w roku 2012 przyniosła mu dochód w kwocie ok. 20.000 zł, i od dnia 2 maja 2013r. jest zatrudniony w wymiarze 1/8 etatu z wynagrodzeniem 200 zł (brutto). Podał także, że od roku 2005 ma ustanowioną rozdzielność majątkową z żoną.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z nieletnim synem oraz, że ma zasądzone alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie na rzecz drugiego syna.

Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2012 wnioskodawca uzyskał dochód w łącznej kwocie 34.222,15 zł, przy przychodzie w łącznej kwocie 128.653,57 zł; w styczniu, lutym i marcu 2013 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o wartości odpowiednio 7.677 zł, 8.878 zł i i 7.128 zł oraz nabył towary i usługi wartości odpowiednio 21.951 zł, 1.367 zł i 720 zł. Saldo karty kredytowej skarżącego w dniu 30 lipca 2013 r. wyniosło 8.376,12 zł, natomiast jego rachunek bankowy w dniu 5 maja 2013 r. został zasilony przez żonę skarżącego kwotą 5.000 zł, w dniu 25 czerwca 2013r. – kwotą 1.000 zł z tytułu "płatności za rozprawę z dnia [...] r.", w dniu 26 czerwca 2013 r. – kwotą 825 zł przez "A", w dniu 5 maja 2013 r. skarżący uiścił natomiast kwotę 5.017 zł tytułem czesnego za semestr [...] studiów doktoranckich na Uniwersytecie [...]. Wynagrodzenie skarżącego z tytułu pracy w "B" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. składa się z kwoty 500 zł oraz premii uznaniowej. W treści pisma procesowego z dnia 12 sierpnia 2013 r. wnioskodawca oświadczył, że w związku z rozdzielnością majątkową z żoną nie ma możliwości przedstawienia dokumentów dotyczących jej sytuacji materialnej, natomiast na jego koszty miesięcznego utrzymania składają się wydatek na wyżywienie i środki higieny w kwocie około 450 zł ponoszony z wynagrodzenia za pracę, alimenty w kwocie 300 zł wypłacane z nieznacznych oszczędności z dochodu uzyskanego w roku 2012, oraz spłata debetu na karcie kredytowej z pożyczonych środków.

Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach aktualnie zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu ze skargi M. L., pod sygn. akt od I SA/Wr 815/13 do I SA/Wr 820/13 został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w łącznej kwocie 3.000 zł.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej).

W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.

Nie bez znaczenia dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje rozbieżność między oświadczeniem strony o wysokości aktualnych (od dnia 2 maja 2013 r.) dochodów z jednego źródła – umowy o pracę, a treścią historii rachunku bankowego, z którego wynika, że w czerwcu 2013 r. uzyskał on kwotę 1.000 zł tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie strony przed sądem. Rozbieżność ta prowadzi do powstania wątpliwości co do zupełności i prawdziwości wykazania przez skarżącego jego sytuacji materialnej, które stanowi podstawę oceny wystąpienia w spawie przesłanki określonej w powołanym art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Już ta wątpliwości powoduje, że w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Oceniając jednak zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Po pierwsze, niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło znacznych przychodów.

Po drugie analiza akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że w ramach środków pieniężnych pozostających w dyspozycji członków rodziny skarżącego możliwe jest poniesienie kosztów sądowych należnych w sprawach z jego skargi (aktualnie 3.000 zł). Odnośnie argumentacji wnioskodawcy w zakresie wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej między skarżącym i jego żoną wskazać trzeba, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 tego Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu). Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę mężowi oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie jego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenia mają tym większe znaczenie w sprawie, że żona skarżącego wspomaga go finansowo, o czym świadczy przelew na jego rachunek bankowy kwoty 5.000 zł, która – jak wynika z zestawień operacji na tym rachunku – została przeznaczona na opłacenie czesnego za studia doktoranckie. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżący korzysta i może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jego żonę o znacznych rozmiarach. Nadto wydatku tego nie sposób zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego strony skarżącej, gdyż nie warunkuje on egzystencji osób wchodzących w jego skład. Ponoszenie tego wydatku jest natomiast dobrowolne, tzn. uzależnione od autonomicznej decyzji skarżącego, bez względu na źródło pochodzenia pieniędzy. Ocena ta jest tym bardziej zasadna, że rezultatem ponoszenia tego wydatku, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżący obciążyć chce budżet Państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – przeniesiony zostałby ciężar zwolnienia.

W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że na obecnym etapie po-stępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.