Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 977/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 14 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. J., M. M., T. T., T. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 37/04 w sprawie ze skargi M. M., B. J., T. T., T. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej zespołu pałacowo-parkowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. oddala wniosek wnoszących skargę kasacyjną o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 37/04 stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej zespołu pałacowo-parkowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] [...] nr [...], w której stwierdzono, że objęty na dzień 1 września 1939 r. Lwh 365,361 księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...] zespół pałacowo-parkowy w P., powiat [...] – obejmujący szereg parceli o łącznej pow. ponad 8 ha wchodzący w skład majątku ziemskiego, stanowiącego uprzednio własność M. L. – podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy został przejęty na rzecz Skarbu Państwa we wskazanym trybie co dokumentuje zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 28 stycznia 1947 r. Na parcelach katastralnych objętych wnioskiem spadkobierców byłej właścicielki, wg poczynionych przez Wojewodę ustaleń, poza pałacem i parkiem oraz drogami dojazdowymi znajdowały się także domek zarządcy, obora, ogród oraz staw. Natomiast z protokołu spisanego 16 marca 1950 r., w ośrodku szkolnym w P. wynika, że do przedmiotowej resztówki zaliczono następujące budynki: pałac, 2 obory, 2 kurniki, pralnię, spichlerz, stajnię i 2 czworaki. Wojewoda zaznaczył, że z posiadanych dokumentów archiwalnych wynika, iż resztówka ta została przekazana m.in. na potrzeby Szkoły Rolniczej w P. Wojewoda wskazał na przepisy art. 1 ust. 2 tego dekretu, w szczególności na sformułowanie, iż przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Organ podkreślił, że nieruchomościami podpadającymi pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ tego dekretu były m.in. nieruchomości ziemskie, których rozmiar łączny przekraczał 100 ha pow. ogólnej, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego o łącznym rozmiarze przekraczającym 100 ha pow. ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły z dniem 13 września 1944 r. na mocy prawa, bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Przedmiotowy majątek miał pow. 285 ha, w tym 112 ha użytków rolnych. Wojewoda zaznaczył też, że wydając tej treści decyzję miał na względzie utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego powstałe w oparciu o uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, z której wynikało, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego na cele reformy rolnej nie powinny być natomiast przeznaczane nieruchomości niemające takiego charakteru, m.in. działki budowlane niepozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie przed dniem 1 września 1939 r. Z tego względu Wojewoda [...] wskazał istnienie powiązań: finansowego (budynek dworu był utrzymywany z dochodów pochodzących z rolniczej działalności prowadzonej w majątku), organizacyjnego (właścicielka zamieszkująca w dworze podejmowała kluczowe decyzje dotyczące zarządu majątkiem, mimo że bieżący zarząd sprawował rządca zamieszkały osobno) oraz terytorialnego (zespół pałacowo-parkowy wraz ze znajdującymi się w niedalekim sąsiedztwie budynkami gospodarczymi, stanowiły centrum majątku oraz integralną całość terytorialną z pozostałą częścią majątku ziemskiego w P.). Tym samym uznał, iż wykazał istnienie związku funkcjonalnego przedmiotowej części majątku z resztą przejętego majątku ziemskiego. Niezależnie od tego zauważył, iż w art. 19 dekretu (w pierwotnym brzmieniu) wykluczono możliwość otrzymania samodzielnego gospodarstwa rolnego przez byłego właściciela majątku ziemskiego na terenie wywłaszczonego majątku, a po nowelizacji nawet na terenie tego samego powiatu, co wykluczałoby możliwość pozostawienia niektórych budynków we władaniu dotychczasowych właścicieli. Z tego względu uznał, że zapis ten pozostawał w sprzeczności z interpretacją nieruchomości ziemskiej przyjętą przez Trybunał Konstytucyjny, pozwalającą przyjąć, że niektóre nieruchomości zabudowane nie mogły być przejmowane na cele reformy rolnej. Wojewoda powołał się także na rozporządzenie wykonawcze do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zaznaczając, iż § 11 wymieniał tylko i wyłącznie te nieruchomości, które nie podlegały przejęciu od byłych właścicieli, co jego zdaniem przemawia za przyjęciem, że nieruchomości przejmowano bez wyłączeń. Natomiast w świetle § 44 rozporządzenia wykonawczego do dekretu nie podlegały podziałowi m.in. parki (wymienione w pkt 2), zabudowania dworskie i przemysłowe (pkt 3), oraz zabytki architektoniczne (pkt 4), co świadczyło zdaniem Wojewody o możliwości ich przejęcia na cele reformy rolnej.

Stanowisko Wojewody [...] podzielił w całej rozciągłości Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W swej decyzji położył on nacisk na cele reformy rolnej, zaznaczając, iż były one szersze niż tylko parcelacja przejętych obszarów na rzecz rolników, bowiem celem tym było także zarezerwowanie terenu m.in. dla szkół rolniczych. Powołał się również na art. 6 dekretu, upoważniający Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych do objęcia zarządem państwowym nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 wraz z zabudowaniami, w tym mieszkaniowymi, do których należy zaliczyć pałace i dwory. W jego ocenie organ I instancji prawidłowo zbadał okoliczności sprawy, w tym kwestię owego związku funkcjonalnego, którego istnienie zostało wykazane.

Pełnomocnik spadkobierców byłej właścicielki w skardze powołał się na dotychczasowe orzecznictwo NSA, powstałe w oparciu o powołaną uchwałę Trybunału Konstytucyjnego, wskazując, iż przejęty zespół pałacowo-parkowy nie miał charakteru rolniczego, a więc nie stanowił nieruchomości ziemskiej. Celem dekretu nie było wszak, jak zaznaczył, wywłaszczenie właścicieli ziemskich z całego ich majątku. Podkreślił, że była właścicielka miała lat 80, a jej mąż 90 i oboje nie zajmowali się wówczas gospodarstwem, co należało do obowiązków zarządcy. Uznał też, że nie zostało dostatecznie udowodnione powiązanie terytorialne oraz finansowe zespołu pałacowo-parkowego z resztą majątku ziemskiego. Dwór jego zdaniem nie spełniał żadnych funkcji gospodarczych, a jedynie mieszkalne. Z tego względu wskazane powiązania funkcjonalne nie tylko budzą wątpliwości, ale i nie mogą być uznane za udowodnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę stwierdził, że decyzje organów obu instancji są wadliwe. W oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele tej reformy przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te bezzwłocznie przechodziły na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Ustawodawca zarówno w samym dekrecie, jak i w przepisach wykonawczych nie wprowadził uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu nieruchomości ziemskich od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytucyjnym. Nie zawarł również uregulowań, które odraczałyby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Dekret z datą jego wejścia w życie, odnośnie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. e/, wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex lege.

Zaistnienie tych skutków rzeczowych nie było uzależnione ani do wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 z późn. zm.).

Przepisy wykonawcze tego dekretu – rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. – w § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadło w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Samo złożenie wniosku przewidzianego w § 6 omawianego rozporządzenia nie zawieszało skutku w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości, jak też nie stanowiło przeszkody ani w wystawieniu zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani do dokonania na jego podstawie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej, a odmienne stanowisko w tej mierze skargi nie ma umocowania prawnego. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu wywoływało skutki rzeczowe, wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile został uprzednio wpisany.

Zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Wprawdzie § 5 rozporządzenia posługuje się zwrotem orzekania "w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu", co mogłoby sugerować, że przepis ten stanowi podstawę do rozstrzygnięcia również o tym, czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno-gospodarcze przeznaczenie. Jednakże zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona łącznie obejmuje. Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada na stronę składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania może być wyłącznie orzeczenie o tym czy nieruchomość ziemska jako całość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu, z uwagi na wielkość powierzchni gruntów składających się na ten majątek ziemski. Omawiany § 6 podobnie jak i § 5 rozporządzenia posługuje się określeniem "dana nieruchomość" a zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu, z uwagi na jej areał gruntów. Kierując się taką wykładnią omawianych przepisów Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie przyjął odmiennie niż czyniło to w przeważającej mierze dotychczasowe orzecznictwo, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z uwagi na łączną wielkość jej areału, w tym użytków rolnych.

Sąd zaznaczył, że stanowisko takie zawarte jest pośrednio w uzasadnieniu zarówno decyzji Wojewody [...] jak i organu odwoławczego. W obu tych decyzjach zaznaczono, iż łączna powierzchnia majątku ziemskiego przejętego na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o uregulowanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, należącego do M. L. wynosiła 285 ha, a zatem majątek ten podpadał pod działanie dekretu. Zdaniem Sądu to stwierdzenie jakkolwiek słuszne i bezsporne w sprawie nie odpowiada treści żądania strony. Wojewoda [...] natomiast orzekł o podpadaniu części przejętego majątku powołując się na § 5 rozporządzenia wykonawczego, do czego nie było podstaw. Wydanie orzeczenia w przedmiocie podpadania danej nieruchomości ziemskiej, jako całości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu mogło nastąpić wyłącznie na taki wniosek strony, stosownie do treści § 6 omawianego rozporządzenia i organ administracji nie był uprawniony do wszczynania w tym zakresie postępowania z urzędu. Tym bardziej, mając na względzie przedstawioną argumentację, nie było podstaw do orzekania w oparciu o § 5 w zw. z § 6 rozporządzenia o nie podpadaniu pod działanie dekretu jedynie części przejętego w tym trybie majątku. Oznacza to w ocenie Sądu, że zarówno decyzja organu I jak i II instancji zapadła bez podstawy prawnej, a zatem dotknięta jest wadą nieważności, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Sąd uważa, iż złożony w rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim nieruchomość nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu, jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 K.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów. W § 5 rozporządzenia przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich (własności), w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. c/ dekretu, z uwagi na łączną wielkość powierzchni majątku ziemskiego. W ocenie Sądu brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość, z uwagi na swój charakter, nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Nie oznacza to, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania dekretu, w tym na art. 2 ust. 1 lit. e/ zostały faktycznie przejęte przez państwo, ponieważ ani dekret, ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń o charakterze cywilnym na właściwej dla nich drodze, to jest w postępowaniu przed sądem powszechnym w drodze powództwa o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy też w powództwie windykacyjnym lub powództwie o ustalenie prawa. Sąd nie wypowiedział się czy i w jakiej mierze dla oceny charakteru przedmiotowej nieruchomości winna mieć zastosowanie przywołana wykładnia pojęcia "nieruchomość ziemska" zawarta w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/93, gdyż kwestia ta wobec przyjęcia, że żądanie skarżącego nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym nie miała znaczenia przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wnieśli M. M., T. T., T. T., B. J., reprezentowani przez adwokata M. T., zaskarżając wyrok ten w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania tego dekretu poprzez przyjęcie błędnego poglądu prawnego, iż przepisy dekretu oraz rozporządzenia wykonawczego pozwalają wyłącznie na wydanie decyzji rozstrzygającej o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z uwagi na łączną wielkość jej areału.

Zarzucono też naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w oparciu o błędne przyjęcie, iż decyzje te zostały wydane bez podstawy prawnej i dotknięte są wadą przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w sytuacji gdy przepisy prawa oraz dotychczasowe orzecznictwo wskazują na możliwość rozstrzygania w postępowaniu administracyjnym czy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej,

2) będące konsekwencją powyższych uchybień stwierdzenie, że wniosek złożony w tej sprawie jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego, do rozpoznania którego powołany jest sąd powszechny a przez to nierozpoznanie istoty sprawy.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną w świetle dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, poglądów doktryny i praktyki stosowania prawa, pogląd Sądu pierwszej instancji nie może się ostać. NSA wielokrotnie podkreślał, że przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu tej część nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele dekretu (m.in. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r. sygn. akt IV SA 2582/98). Nie było przy tym żadnych wątpliwości, iż może to mieć miejsce w postępowaniu administracyjnym, wszczętym na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego. W dotychczasowym orzecznictwie NSA wielokrotnie podnoszono konieczność uwzględnienia przeznaczenia i faktycznego sposobu wykorzystania części nieruchomości dla oceny, czy wchodziła ona w skład kompleksu ziemskiego podlegającego przejęciu na cele reformy rolnej. Wskazywano m.in. na absurdalność poglądu zgodnie z którym, o tym że na cele reformy rolnej jest przeznaczona określona nieruchomość decyduje nie jej charakter i przeznaczenie, lecz źródła dochodów właściciela (tak NSA w wyroku z 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02). Analizując zaszłości związane z wyodrębnieniem powiązań zespołów pałacowo-parkowych z pozostałą częścią majątków ziemskich NSA odwoływał się właśnie do charakteru nieruchomości, a nie wyłącznie jej areału. Istotnym jest przy tym fakt, iż powyższe stanowisko NSA znajdowało potwierdzenie nie tylko w zakresie stosowania art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu ale także art. 6 dekretu. Zgodnie z tym przepisem obejmowanie w zarząd państwowy nieruchomości o charakterze rolnym wraz z budynkami i inwentarzem oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego ograniczało się tylko do tych nieruchomości, nie zaś do wszelkich nieruchomości (tak m.in. wyrok NSA z 31 maja 2001 r. sygn. akt IV SA 56/00). Także zatem w zakresie zastosowania art. 6 dekretu istniała konieczność rozstrzygania czy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest nieruchomością ziemską i taka ocena w ramach drogi administracyjnoprawnej i postępowania sądowoadministracyjnego była dokonywana.

Przyjętemu przez Sąd w zaskarżonym wyroku rozumowaniu przeczy także wykładnia językowa wymienionych przepisów. Jeśli bowiem art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu wprost mówi o nieruchomości ziemskiej, to istnieje konieczność odwołania się do rozumienia tego pojęcia ustalonego uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/93, a to wbrew stanowisku Sądu, wymaga oceny jej charakteru, która winna nastąpić w niniejszym postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez M. M., T. T., T. T., B. J. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 stycznia 2005 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy. Decyzja Wojewody [...] z [...] stwierdzająca, że objęty na dzień 1 września 1939 r. Lwh 365,361 księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...] zespół pałacowo-parkowy w P., obejmujący parcele katastralne w decyzji tej wymienione podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – została wydana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.).

Decyzję tę utrzymał w mocy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] podzielając tym samym stanowisko organu I instancji co do podstawy prawnej wydania w tej sprawie decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku skargi wniesionej przez wnioskodawców postępowania administracyjnego w tej sprawie, wyrokiem z 18 stycznia 2005 r. stwierdził nieważność ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ponieważ obie te decyzje zostały w ocenie Sądu wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Sąd orzekając w niniejszej sprawie przyjął odmiennie – jak sam to stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – niż czyniło to w przeważającej mierze dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, decyzja może rozstrzygać wyłącznie o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z uwagi na łączną wielkość jej areału w tym użytków rolnych i tylko w tym zakresie organ administracyjny posiadał kompetencje do rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu cyt. § 5 rozporządzenia, o którym mowa przewiduje więc drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich (własności) w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu – tylko – z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego (jako całości). Brak jest natomiast według Sądu podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sprawach dotyczących praw rzeczowych związanych z nieruchomością w tym do ustalenia, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest częścią nieruchomości ziemskiej. Spór zatem w tym zakresie jako mający charakter sporu cywilnego nie może być rozstrzygany przez organ administracji publicznej a właściwym do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny ponieważ – jak stwierdza Sąd – brak jest przepisu prawa, który przekazywałby taką właściwość organowi administracyjnemu. Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok jest jednym z szeregu orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanych w ostatnim czasie, w których Sąd ten odszedł od w zasadzie jednolitej od kilkunastu lat linii orzeczniczej sądownictwa administracyjnego jaka ukształtowała się na tle stosowania przepisów § 5 i § 6 wzmiankowanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. Rozbieżnością związaną ze stosowaniem przepisu § 5 cyt. rozporządzenia zajął się w wyniku wystąpienia jednego ze składów orzekających NSA, skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 wyraził pogląd prawny, że "Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.)". Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela. To zaś oznacza, że błędny jest pogląd Sądu I instancji, że § 5 omawianego rozporządzenia nie mógł stanowić podstawy prawnej do rozpoznania przez organ administracyjny wniosku złożonego przez pełnomocnika następców prawnych byłej właścicielki – M. L. – o uznanie, że zespół pałacowo-parkowy położony w P. nie miał charakteru "nieruchomości ziemskiej" i z tego względu nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z tego względu na podstawie art. 185 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę kasacyjną uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Oddalił natomiast Naczelny Sąd Administracyjny żądanie wnoszących skargę kasacyjną o zasądzenie zwrotu na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego ponieważ żądanie to nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 203 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z postanowieniami art. 199 tej ustawy w tym przypadku strona skarżąca ponosi koszty postępowania związane ze swym działaniem w sprawie.