Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 768/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2013 poz 1409
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 21 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 roku sprawy ze skarg B.M. i K. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia obiektu do stanu pierwotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...], nr [...], znak: [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących: a) B. M. kwotę 757 (siedemset pięćdziesiąt pięć) złotych; b) K. B. kwotę 757 (siedemset pięćdziesiąt pięć) złotych. a.tp.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], znak [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., po rozpoznaniu odwołania B. M., uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] nr [...] w zakresie terminu wykonania obowiązku doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego i ustalił nowy termin do dnia 29 sierpnia 2014r. (pkt 1), a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (pkt 2).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 3 listopada 2009r. na działce nr ewid. 176, położonej przy ul. A 40 w T., w związku z pismem K. i K. B. z dnia 30 września 2009r., pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w T. ustalili, że otwór okienny o wymiarach 2,20m x 1,88m znajduje się w ścianie usytuowanej w granicy nieruchomości. Według oświadczenia B. M. budynek wybudowano około 120 lat temu, został on zakupiony w 1946r. przez wstępnych obecnych właścicieli nieruchomości, to jest M. M. i N. M.. Okna i drzwi budynku znajdowały się wówczas w tych samych ścianach, co obecnie.

Decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji nakazał M. M. – K. i B. M. zamurowanie otworu okiennego o wymiarach 2,20m x 1,88m, znajdującego się w ścianie szczytowej budynku mieszkalno – usługowego na działce przy ul. A 40 w T.. Wobec uwzględnienia odwołania M. M. - K. i B. M. od tej decyzji, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. decyzją z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Następnie decyzję z dnia [...] organ I instancji nakazał M. M. – K. i B. M. zamurowanie przedmiotowego otworu okiennego, ustalając termin realizacji obowiązku najpóźniej z chwilą przystąpienia do realizacji na działce K. i K. B. obiektu budowlanego (budynku) w odległościach od spornego otworu okiennego mniejszych niż określone w § 271 przepisów techniczno – budowlanych zawartych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75 poz. 690). Rzeczone rozstrzygniecie na mocy decyzji organu odwoławczego z dnia [...] zostało uchylone w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Kontynuując postępowanie wyjaśniające, organ pierwszej instancji pismem z dnia 11 czerwca 2010r. wystąpił do Urzędu Miasta w T. z zapytaniem, czy na budowę przedmiotowego obiektu w "latach wcześniejszych" było udzielone pozwolenie na budowę i kto był inwestorem oraz czy w zasobach archiwalnych Urzędu znajduje się dokumentacja techniczna lub figuruje zapis, który by potwierdzał, że na powyższej działce było udzielone pozwolenie na budowę na jakikolwiek budynek. W odpowiedzi Urząd Miasta w T. poinformował, iż po sprawdzeniu rejestrów pozwoleń z lat wcześniejszych nie znaleziono dokumentacji, ani też żadnego pozwolenia na budowę. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego nakazał M. M. i B. M. zamurowanie otworu okiennego w terminie do dnia 30 września 2010r. Następnie organ odwoławczy decyzją z dnia [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Kolejną decyzją z dnia [...] organ I instancji w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego nakazał M. M. – K. i B. M. zamurowanie spornego otworu okiennego w terminie do dnia 28 lutego 2011r. Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] uchylił w całości powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 lipca 2011r., w sprawie II SA/Łd 454/11 oddalił skargę K. B. i K. B. na decyzją kasacyjną organu odwoławczego.

Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające organ pierwszej instancji ustalił, że w archiwum Urzędu Miasta w T. brak jest dokumentów z lat przedwojennych i powojennych dotyczących przedmiotowego budynku mieszkalno – usługowego, natomiast w dokumentacji z lat 68 – 70 będącej w posiadaniu organu brak jest jakichkolwiek zapisów na temat budowy, przebudowy, remontu przedmiotowego obiektu. Również Archiwum Państwowe pismem z dnia 9 maja 2011r. poinformowało, że w swoich zasobach nie posiada żadnych akt mogących potwierdzić legalność budowy budynku mieszkalnego usytuowanego na działce przy ul. A 40 w T. W tej sytuacji organ I instancji decyzją z dnia [...] powtórnie nakazał właścicielom nieruchomości zamurowanie otworu okiennego w terminie do dnia 30 września 2011r. Decyzją z dnia [...] organ odwoławczy uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji przesłuchał świadków wskazanych przez B. M. i M. M. – K., mogących potwierdzić okres powstania spornego otworu okiennego. Świadek T. Z. oświadczyła, iż w 1964r. wraz z mężem G. Z. zamieszkała w budynku mieszkalnym przy ulicy wówczas B 40 w T. w pokoju na piętrze. Pokój ten posiadał okna w dwóch ścianach, w ścianie granicznej wychodzące na działkę sąsiednią oraz okno i drzwi balkonowe wychodzące na podwórze. Pokój ten został przegrodzony tak, że powstał pokój i kuchnia. T. Z. nie była w stanie powiedzieć kiedy przedmiotowy otwór okienny w ścianie granicznej został wybity i przez kogo. Oświadczyła natomiast, że ze słyszenia wie, iż okno wybiło Wojsko Polskie w latach 1945 – 1947. Drugi świadek G. Z. oświadczył, że w 1947r. jego ojciec K. Z., który był architektem miasta T., otrzymał w budynku mieszkalnym usytuowanym przy ulicy wówczas B 40 w T. mieszkanie pięciopokojowe na pierwszym piętrze. Właścicielem budynku mieszkalnego był wówczas ojciec B. M.. Z tego co pamięta w pokoju na piętrze było okno w ścianie granicznej tzw. weneckie składające się z trzech części i bardzo wysokie, w tym samym pokoju było jeszcze okno balkonowe wraz z drzwiami. Oświadczył także, że ze słyszenia wie, iż okno wybiło Wojsko Polskie, które kwaterowało w tym budynku w latach 1945 – 1947. Trzeci świadek A. K. (starsza siostra B. M.) oświadczyła natomiast, iż budynek mieszkalny przy ul. A 40 w T. był własnością jej rodziców M. i N. M.. W latach 1947 – 1948, w mieszkaniu na pierwszym piętrze w sypialni od strony działki sąsiada zawsze było duże trójskrzydłowe okno weneckie.

Wobec poczynionych ustaleń organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...], w trybie art. 105 § 1 K.p.a, umorzył postępowanie w sprawie otworu okiennego. Decyzją z dnia [...] organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające, organ pierwszej instancji pismem z dnia 16 sierpnia 2012r. wstąpił do Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta w T. z zapytaniem, czy w swoich zasobach posiada dokumentację dotyczącą przydzielenia K. Z. w latach 1945 – 1948 lokalu mieszkalnego przy ul. B 40 w T., bądź dokumentacji z lat 1960 – 1965 dotyczącej przydzielenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego T. i G. Z.. W odpowiedzi pismem z dnia 10 września 2012r. organ poinformował, że nie posiada wskazanych wyżej dokumentów. Decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji ponownie umorzył postępowanie w sprawie legalności wykonania otworu okiennego. Uwzględniając odwołanie od tej decyzji wniesione przez K. B., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. decyzją z dnia [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Ponownie prowadząc postępowanie organ pierwszej instancji pismem z dnia 18 czerwca 2013r. wystąpił do Archiwum Państwowego w P. o udzielenie informacji, czy w swoich zasobach posiada dokumentację potwierdzającą legalność budowy budynku mieszkalnego usytuowanego przy ul. A 40 w T.. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013r. Dyrektor Państwowego Archiwum w P. odmówił wydania żądanych dokumentów z uwagi na to, iż w zasobach Archiwum nie odnaleziono takiej dokumentacji. Następnie pismem z dnia 2 lipca 2013r. organ pierwszej instancji zwrócił się do Archiwum Zakładowego w P. z prośbą o udzielenie informacji, czy w jego zasobach znajduje się dokumentacja dotycząca legalności udzielonego pozwolenia na budowę, dokumentacja techniczna bądź jakakolwiek dokumentacja dotycząca udzielonego pozwolenia na remont czy przebudowę budynku mieszkalnego usytuowanego przy ul. A 40 w T.. W odpowiedzi pismem z dnia 17 lipca 2013 r. poinformowano o braku wspomnianych dokumentów. W dniu 5 sierpnia 2013r. organ I instancji wystąpił do Starostwa Powiatowego w T. z zapytaniem, czy w swoich zasobach posiada dokumentację związaną z ww. obiektem. W następstwie powyższego ustalono, że w zasobach archiwalnych Starostwa znajduje się między innymi decyzja Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] 1998r. nr [...], którą zatwierdzono projekt budowlany i udzielono pozwolenia na remont części pomieszczeń usługowych w budynku mieszkalno – usługowym na działce o nr ewid. 176 w T. przy ul. A 40 o powierzchni użytkowej pomieszczenia usługowego – 26,5 m2 dla M. i B. M.. Z zatwierdzonej wspomnianą decyzją dokumentacji technicznej wynika, iż sporny otwór okienny istniał już w czasie jej wydawania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. nakazał M. M. – K. i B. M. doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego poprzez likwidację otworu okiennego o wymiarach 2,20m x 1,88m, tj. zamurowanie lub wypełnienie otworu materiałem przepuszczalnym światło takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie, jeżeli powierzchnia wypełnionych otworów nie przekracza 10% powierzchni ścian, przy czym klasa odporności ogniowej wypełnień nie powinna być niższa niż klasa odporności ogniowej ściany budynku mieszkalno – usługowego na działce o nr ewid. 176 przy ul. A 40 w T., w terminie do dnia 31 marca 2013r. W odwołaniu do tej decyzji B. M. wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i ustalił nowy termin do dnia 29 sierpnia 2014r., zaś w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego merytoryczne rozstrzygnięcie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. jest prawidłowe. Przywołując regulację art. 5 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowy budynek mieszkalno –usługowy usytuowany na działce nr ewid. 176 przy ul. A 40 w T. posiada około 120 lat i nie zachowała się żadna dokumentacja potwierdzająca legalność jego powstania, ani też potwierdzająca legalność wykonania otworu okiennego znajdującego się w ścianie granicznej (wschodniej) budynku. Zdaniem organu niedopuszczalne jest w praworządnym państwie prawa uznanie, że z uwagi na brak możliwości odnalezienia dokumentów roboty budowlane są legalne, bowiem takie stwierdzenie prowadziłoby do bezpodstawnego zalegalizowania robót, na które faktycznie nie wydano żadnej zgody. W aktualnym stanie prawnym nie ma instytucji przedawnienia robót budowlanych wykonanych niezgodnie z prawem. Zasadą prawa budowlanego w zakresie przepisów przeciwpożarowych był i jest zakaz sytuowania otworów okiennych w ścianie usytuowanej w granicy działki. W rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. nr 23, poz. 202) – stosownie do treści art. 196 tegoż rozporządzenia – budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 metrów od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 cm ponad dach. Ponadto zgodnie z art. 278 rozporządzenia w wypadkach, gdy szczupłe rozmiary poszczególnych działek stoją na przeszkodzie zachowaniu odległości, budynki mogą być wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów pod warunkiem, że budynki nie są wznoszone jednocześnie przez właścicieli przyległych działek, budynek, wznoszony przy granicy, powinien posiadać pokrycie ogniotrwałe i powinien być zaopatrzony od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni o grubości, równej co najmniej długości jednej cegły, wyprowadzony 30 centymetrów ponad dach. Dalej organ wskazał, iż analogiczne unormowania zawarte były w późniejszych przepisach prawa budowlanego, to jest w ustawie z dnia 31 stycznia 1961r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 7, poz. 46) i w ustawie z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane (Dz.U. Nr 38, poz. 229). W świetle aktualnie obowiązujących przepisów także niedopuszczalnym jest sytuowanie w ścianie znajdującej się w granicy działki otworów okiennych, obniżających odporność pożarową budynku i umożliwiających rozprzestrzenianie się ognia poza teren działki budowlanej, co wynika z treści § 12 oraz § 226 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690 ze zm.). Zdaniem organu odwoławczego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wnioskować można, iż sporne okno wykonano przed rokiem 1990 bez uzyskania wcześniej pozwolenia na jego wykonanie. Na mocy art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. – Prawo budowlane, przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995r. lub przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, do obiektów tych stosuje się przepisy dotychczasowe – czyli przepisy ustawy z dnia 24 października 1974r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Wykonanie okien nie jest realizacją obiektu budowlanego, tylko wykonywaniem robót budowlanych w już istniejącym obiekcie. W związku z powyższym organ I instancji zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania naprawczego w sprawie budowy spornego okna w oparciu o przepisy art. 51 ust. 7 w związku z art. 50 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, stosownie do ustalonego stanu prawnego w czasie wykonywania otworu.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż przepis art. 51 ustawy – Prawo budowlane daje organom nadzoru budowlanego delegację do wyegzekwowania od inwestora dokonania wyłącznie czynności faktycznych mających na celu doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z warunkami określonymi w przepisach prawa. Przez wykonanie określonych czynności mających na celu doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem należy rozumieć nałożenie na inwestora obowiązku wykonania takich robót budowlanych, które spowodują, że wykonana budowa będzie zgodna z istotnymi wymogami technicznymi określonymi przepisami lub normami. Do przepisów takich należą m.in. warunki techniczne jako przepisy szczególne dotyczące ustawy – Prawo budowlane. Wobec zasady niedziałania prawa wstecz, przepisy te nie mogą mieć zastosowania do oceny stanu prawnego robót wykonanych przed wejściem tych przepisów w życie. Mogą mieć natomiast znaczenie, a także stanowić podstawę do nakazania wykonania określonego obowiązku jeżeli zostanie udowodnione, że roboty budowlane zostały wykonane w sposób istotnie naruszający wymogi obowiązujące w czasie wykonywania robót. Uwzględniając fakt, że istniejące w ścianie granicznej budynku sporne okno nie spełnia warunków, o jakich mowa w w/w przepisach, brak pozwolenia na jego wykonanie pociąga za sobą konieczność przeprowadzenia postępowania naprawczego w oparciu o przepisy art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawno budowlane. W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na to, że przedmiotowy otwór okienny narusza przepisy obowiązujące w dacie budowy obiektu, jak i obecnie obowiązujące, okno winno ulec likwidacji. Skoro zaś termin wyznaczony przez organ pierwszej instancji upłynął, zasadnym było zmienić, wyznaczony przez ten organ, termin wykonania w/w obowiązku, co skutkowało wydaniem decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wywiedli B. M. i K. B..

B. M. w swej skardze (zarejestrowanej jako sprawa II SA/Łd 768/14) wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji podkreślając, że otwór okienny został wykonany w trakcie realizacji budynku ponad 120 lat temu. Podkreślił, że we wcześniejszych decyzjach organ odwoławczy zwracał uwagę na konieczność ustalenia, kiedy ów otwór powstał, ponieważ gdyby rzeczywiście powstał ponad 120 lat temu, to nie mogą mieć do niego zastosowania przepisy obowiązujące po 1928r. Ponadto dodał, że w takiej sytuacji właściciele sąsiedniej nieruchomości nabywając swoją działkę winni zdawać sobie sprawę z ograniczeń w zabudowie swojej nieruchomości.

K. B. w swej skardze (zarejestrowanej jako sprawa II SA/Łd 789/14) wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 51 ust. 1 pkt. 1 Prawa budowlanego, poprzez nakazanie właścicielom doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu poprzedniego, poprzez wykonanie prac w sposób zagrażający interesom osób trzecich – właścicieli nieruchomości sąsiednich, którzy nie będą mogli zrealizować obiektu budowalnego na działce sąsiedniej, w przypadku wykonania wypełnienia otworu okiennego materiałem przepuszczalnym światło. W motywach skargi podniesiono, że przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 – 3 Prawa budowlanego ma na celu doprowadzenie budowy do stanu zgodnego z prawem, co oznacza m.in. wyeliminowanie naruszenia interesów osób trzecich. Znajduje on zastosowanie również do robót budowlanych zakończonych. Wydanie decyzji w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego następuje wówczas, gdy nie ma prawnej, ani technicznej możliwości doprowadzenia danego obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem w drodze wydania decyzji, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 tej ustawy. Według niewadliwych ustaleń organów administracji obu stopni, otwór okienny wykonany został nielegalnie, podczas gdy w budynku o takim usytuowaniu jakiekolwiek otwory okienne nie mogły być sytuowane. Przy takim wniosku płynącym ze stanu faktycznego, doprowadzenie budynku do stanu poprzedniego, w rozumieniu art. 51 ust. 1 pkt. 1 ustawy, mogłoby i winno oznaczać wyłącznie zamurowanie otworu. Z akt spraw nie wynika ażeby przed wykonaniem nielegalnego otworu okiennego w kształcie ustalonym w toku postępowania, występował inny otwór, wypełniony materiałem przepuszczalnym światło o określonej odporności ogniowej. Według skarżącego organ dając właścicielom obiektu prawo wyboru materiału zastosowanego do przywrócenia obiektu wprawdzie niezgodnie ze stanem poprzednim, ale w sposób, który w jego ocenie, pozwoli na przywrócenie obiektu do stanu zgodnego z prawem, określając termin wykonania tych prac, zastosował art. 51 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego, a nie podany w sentencji rozstrzygnięcia art. 51 ust. 1 pkt. 1 tej ustawy. Zdaniem skarżącego doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem powinno oznaczać przede wszystkim wyeliminowania naruszenia interesów osób trzecich. Wypełnienie przez zobowiązanych otworu okiennego materiałem przepuszczalnym, w dalszym ciągu uniemożliwi K. i K. B., realizację obiektu budowlanego na działce sąsiedniej, który zgodnie z ostateczną decyzją o warunkach zabudowy, winien być realizowany w formie zabudowy pierzejowej – przy wykorzystaniu oparcia o ścianę budynku B. M. i M. M. – K. i realizację inwestycji w granicy działki. Takie działanie przekreśliłoby cel prowadzenia niniejszego postępowania przez skarżących, które zmierzało do zrealizowania obiektu budowlanego na swojej działce, zgodnego z decyzją o warunkach zabudowy. W konsekwencji wykonanie wypełnienia z materiału przepuszczającego światło, nie będzie ani przywracać obiektu budowalnego do stanu poprzedniego, ani też nie wytworzy stanu zgodnego z prawem, w którym skarżący będą mogli korzystać ze swojej nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem.

Odpowiadając na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015r. – w trybie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", połączył wspomniane wyżej sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia wskazując, iż dalej będą one prowadzone pod sygn. akt II SA/Łd 768/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 3 § 1 "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla zaskarżony akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Postępowanie w niniejszej sprawie tyczy nakazu zamurowania otworu okiennego znajdującego się w ścianie granicznej nieruchomości i prowadzone jest w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013r, poz. 1409 ze zm.). Dokonanie prawidłowej analizy prawnej tej sytuacji wymagało od organów administracji obu instancji dokonania precyzyjnych ustaleń faktycznych odnoszących się co najmniej do dwóch okoliczności; daty powstania budynku z oknem w ścianie granicznej, oraz daty powstania owego otworu okiennego. O ile nie budzi wątpliwości, iż przedmiotowy budynek został wzniesiony około 1890r., o tyle organy zaniechały jednoznacznego wskazania kiedy w ścianie szczytowej owego budynku powstało feralne okno. Okoliczność ta ma natomiast kapitalne znaczenie dla możliwości prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Dokonując ustaleń w powyższym zakresie organy jedynie wskazały, iż dwoje świadków wie ze słyszenia, że przedmiotowe okno zostało wykute przez wojsko polskie w latach 1945 – 1947. Ponieważ powyższe zeznania nie zostały poddane przez organy jakiejkolwiek ocenie, to nie wiadomo czy owe stwierdzenia świadków stały się podstawą uznania przez organy, że przedmiotowe okno powstało w latach 1945 – 1947. Nie wiadomo także dlaczego organy obu instancji nie dały wiary zeznaniom innego świadka, który wskazywał, iż przedmiotowe okno istniało od zawsze, a więc – jak należy rozumieć – od momentu wzniesienia budynku. Powyższe braki w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego (art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.) mają istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie i zasadniczo je deprecjonują. Co więcej organ odwoławczy w wydanej decyzji zdaje się wskazywać, iż zasadą prawa budowlanego w zakresie przepisów przeciwpożarowych jest i był zakaz sytuowania otworów okiennych w ścianie usytuowanej w granicy działki, a zatem bez względu na to kiedy i w jaki sposób powstało owe okno, to i tak nie może być ono uznane za legalne. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić, co najmniej z dwóch powodów.

Po pierwsze organ odwoławczy wskazując, iż "jest i był zakaz" sytuowania otworów okiennych w ścianie usytuowanej w granicy działki odwołuje się – jako najstarszego – do rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202 ze zm.). W ten sposób zdaje się jednak zapominać – na co zasadnie zwraca uwagę skarżący B. M. – iż przedmiotowy obiekt powstał kilkadziesiąt lat przed wejściem w życie owego rozporządzenia. Tym samym zachodziła – z jednej strony – potrzeba precyzyjnego określenia daty powstania przedmiotowego okna (o czym była już powyżej mowa) – z drugiej zaś – wskazania regulacji prawnych obowiązujących w tej dacie. Brak jednoznacznego określenie przez organy administracji daty powstania owego otworu okiennego nakazywał prześledzenie regulacji prawnych odnoszących się do kwestii wykonania okien w ścianie granicznej nieruchomości, począwszy od daty wybudowania przedmiotowego budynku, a więc od około 1890r.

Po drugie zaś stawiając powyższą tezę organ odwoławczy pomija fakt, iż na terenie T. (dawne Królestwo Polskie), w czasie realizacji przedmiotowego budynku obowiązywał Kodeks cywilny Napoleona, który w przepisach art. 676 i 677 dopuszczał możliwość sytuowania otworów okiennych bezpośrednio w ścianie szczytowej budynku w granicy, ale z tym zastrzeżeniem, że okna te mogły być na parterze na wysokości co najmniej 26 decymetrów od podłogi albo posadzki pokoju, który miał być oświetlony, a na piętrach na wysokości co najmniej 19 decymetrów od podłogi. Przy czym okna te musiały być wyposażone w ramy stałe.

Powyższej regulacji prawnej nie można pomijać dla oceny legalności przedmiotowego okna. Wynika z niej jasno, iż w czasie realizacji przedmiotowego budynku, co do zasady istniała prawna możliwość jego wzniesienia z otworem okiennym od strony działki sąsiedniej. W realiach niniejszej sprawy brak jest ustaleń organów w aspekcie spełniania przez owe okno wymogów technicznych, o których mowa w przywołanych powyżej przepisach Kodeksu cywilnego Napoleona. Tym niemniej winno być jasne, że konsekwencją dokonania przez organ ustalenia, iż owo okno powstało przed wejściem w życie rozporządzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202 ze zm.), a więc przed 5 marca 1928r., jest konieczność zbadania spełnia owych wymagań. Gdyby wymagania te zostały spełnione, a stan ten trwał do chwili obecnej, a więc powstały otwór okienny odpowiadałyby przepisom obowiązującym w dacie jego wykonania, to należy stanąć na stanowisku, iż podlegałby on dalszej ochronie prawnej także pod rządami przepisów nie dopuszczających możliwości wykonywania otworów okiennych w ścianach budynków wzniesionych w granicy nieruchomości, a więc także pod rządami aktualnie obowiązującego prawa. Ochrona prawna tak zrealizowanego obiektu znajdowałaby bowiem źródło w konstytucyjnej zasadzie ochrony praw słusznie nabytych, wyprowadzonej z art. 2 Konstytucji RP.

Prawidłowo natomiast organy nadzoru budowlanego wskazały, iż zgodnie z przepisami przywołanego powyżej rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (art. 196 i art. 278), budynki ogniotrwałe wznoszone bezpośrednio przy granicy musiały posiadać od strony granicy mur ogniochronny bez otworów i próżni o grubości co najmniej jednej cegły i wyprowadzony ponad dach na wysokość co najmniej 30 cm. Tym samym począwszy od wejścia w życie powyższego rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej przestała być prawnie dopuszczalna możliwość realizacji otworów okiennych w ścianach budynków wzniesionych w granicy nieruchomości. Brak prawnej możliwości wykonania otworów okiennych w ścianie granicznej, w takim kształcie jaki ustalony został w niniejszym postępowaniu istniał nieprzerwanie i trwa do dzisiaj, czego wyrazem są uregulowania aktualnie obwiązującego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 ze zm.) Tak więc dokonanie przez organ ustalenia, iż przedmiotowe okno zostało zrealizowane po dniu 5 marca 1928r. jednoznacznie wskazywać będzie na to, iż powstało ono w sprzeczności z prawem.

Jak wynika z powyższego ustalenie daty realizacji przedmiotowego okna ma charakter priorytetowy zarówno dla możliwości dalszego ukierunkowania organów w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego, jak i dla dokonania prawidłowej subsumpcji. Należy z przykrością skonstatować, iż pomimo tego, że sprawa ta jest przedmiotem zainteresowania organów nadzoru budowlanego od ponad pięciu lat, to dotychczas organy te nie przystąpiły do rzetelnej, wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nie udzieliły jednoznacznej odpowiedzi na kluczowe pytanie; o datę realizacji przedmiotowego okna.

Odnosząc się natomiast do zarzutów, które postawione zostały w skardze K. B. należy wskazać, iż aktualnie – wobec braków postępowania w gromadzeniu, a w szczególności w ocenie materiału dowodowego – niniejsza sprawa nie znajduje się na takim etapie aby możliwa była analiza wszystkich przepisów mogących stanowić materialnoprawną podstawę ewentualnej decyzji. Prima facie wydaje się jednak usprawiedliwiony zarzut skargi o wadliwości stanowiska organów nakazujących wykonanie określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego. W tym zakresie wypada wskazać, iż decyzje, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo budowlane, nakazujące zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź wreszcie doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego, wydaje właściwy organ nadzoru budowlanego w sytuacjach, gdy nie ma możliwości doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem wykonywanych bądź już wykonanych robót budowlanych. Innymi słowy taki sposób rozstrzygnięcia sprawy pojawia się dopiero wówczas gdy brak jest technicznej i prawnej możliwości doprowadzenia danego obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem w drodze decyzji, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy – Prawo budowlane (vide chociażby: wyrok NSA z dnia 7 lutego 2013r. w sprawie II OSK 1877/11 https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W dotychczas przywołanych okolicznościach sprawy organy nadzoru budowlanego nie powoływały się na brak takiej możliwości

Reasumując sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 P.p.s.a..

Stwierdzając, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu rozstrzygnięto na podstawie art. 152 P.p.s.a.

O kosztach postępowania zdecydowano odpowiednio do wyniku sprawy w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a.

Ponownie prowadząc postępowanie organy będą w pierwszej kolejności zobowiązane do dokonania ustaleń faktycznych umożliwiających jednoznaczne określenie czasu wykonania przedmiotowego okna w ścianie granicznej. Zależnie od dokonanego ustalenia podejmą się analizy regulacji prawnych odnoszących się do tej kwestii, obowiązujących w czasie wykonania okna. Nadto dokonają analizy parametrów technicznych okna z punktu widzenia wymagań stawianych przez prawo w czasie gdy istniała legalna możliwość wykonania otworu okiennego w ścianie granicznej – o ile konieczność takiej analizy będzie następstwem wcześniejszych ustaleń w zakresie daty wykonania okna. Konsekwencją powyższych ustaleń winno być umorzenie postępowania (art. 105 § 1 K.p.a.) – jeżeli organ dojdzie do wniosku o jego bezprzedmiotowości wynikającej z konieczności ochrony praw słusznie nabytych, bądź nakazanie określonego zachowania na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, jeżeli ustali przesłanki do stosowania tej regulacji opisane w art. 50 ust. 1 tejże ustawy. Przy czym przy wyborze jednego z możliwych sposobów nakazanego zachowania organ winien mieć na względzie uwagi, które zostały powyżej poczynione na temat relacji przepisów art. 51 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 i 3 tejże ustawy.

LS