Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 955/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 03 lutego 2022 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania H. S. (zwanej też dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią, Z. S..

Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem datowanym na [...] lipca 2021 r. (data wpływu: [...] lipca 2021 r.) skarżącą wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią.

Przywołaną wyżej decyzją z [...] sierpnia 2021 r. Wójt Gminy C. (dalej jako "Wójt" lub organ I instancji’) odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu stwierdził, iż wymagająca opieki babcia wnioskodawczyni jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] sierpnia 2017 r. wynika, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej w skrócie "u.ś.r."). Ponadto organ I instancji ustalił, że niepełnosprawna jest zamężna i ma czworo dzieci. Mąż niepełnosprawnej, K. S., nie może sprawować nad nią opieki, ponieważ choruje i posiada orzeczenie KRUS o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Córka M. S. posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, córka A. K. nie pracuje, jednak pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad własnym dzieckiem, zaś syn G. S. i córka E. S. pracują zawodowo.

Wnioskodawczyni odwołała się od opisanej decyzji Wójta, wskazując, że opiekuje się babcią i mieszka z nią.

Utrzymując w mocy tę decyzję – przywołaną we wstępie decyzją z [...] września 2021 r. – SKO wyjaśniło, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2017 r. sygn. K 38/13 nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność babci, a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Istota sporu sprowadza się do zagadnienia, czy wnuczce można przyznać świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki są osoby bliższe – dzieci osoby niepełnosprawnej. W tym kontekście SKO powtórzyło ustalenia poczynione przez organ I instancji w zakresie sytuacji rodzinnej babci skarżącej, zaznaczając w szczególności, że dwójka jej dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pracuje zawodowo. Obowiązek alimentacyjny obciążający dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuków. Skoro skarżąca nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do spełnienia obowiązku świadczenia alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W rozpoznawanej sprawie córki i syna (nie legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia to, że wykonują pracę zarobkową, czy dzieląca odległość od miejsca zamieszkania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO H. S., reprezentowana przez r.pr. Ł. J., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych – a to z powołaniem się na zarzuty naruszenia:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – "poprzez przyjęcie, że wnuczka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;"

- art. 7 k.p.a. – "poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela;"

- art. 8 k.p.a. – "poprzez prowadzenie zaufania w sposób nie budzący zaufania obywateli do organów państwa, a także naruszający zasadę równego traktowania."

W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że jak zostało ustalone w toku postępowania, osobami, które mogłyby opiekować się Z. S., są córka E. S. i syn G. S.. Jednakże nie mieszkają oni razem z matką i nie są w stanie się nią opiekować. Faktyczną opiekę sprawuje wnuczka, H. S.. Zdaniem strony skarżącej przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. organy nie powinny ograniczać się do wykładni literalnej, lecz posiłkować także wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów. W niniejszej sprawie organy nie odniosły się do sytuacji zobowiązanych do opieki dzieci, przez co bezzasadnie odmówiły prawa do świadczenia skarżącej wnuczce.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 29 listopada 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 02 grudnia 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 u-COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonawszy tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2021 r. ([...]) – utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...] sierpnia 2021 r. ([...]) o odmowie przyznania H. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią, Z. S. – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. W szczególności w kontrolowanej sprawie w wymaganym zakresie został zebrany i rozpatrzony cały potrzebny materiał dowodowy, na podstawie którego organ II Instancji dokonał prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań.

Należy zauważyć, że choć w obu ww. decyzjach zgodnie uznano, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak w każdej z nich podstaw orzeczonej odmowy upatrywano w czym innym.

Organ I instancji stwierdził mianowicie, że nie może przyznać wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności u babci skarżącej, ustanowionego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r."). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zarazem Wójt wyjaśnił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją, jednakże skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie ww. przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia.

Z tym stanowiskiem nie zgodził się organ II instancji, który ocenił, że na skutek powyższego wyroku TK nie ma już znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała, a istotne jest to, że występuje ona w stopniu znacznym.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako zstępnej dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności ww. przepisu jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w punkcie uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Stanowisko sądów administracyjnych w powyższej kwestii jest, jak to już wyżej wskazano, jednolite. Dlatego organ I instancji, interpretując przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście analizowanego wyroku TK o sygn. K 38/13, powinien był mieć na względzie także i ten pogląd prawny wyrażony w orzecznictwie trybunalskim, zgodnie z którym: "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (zob. wyrok TK z 15.12.2008 r., P 57/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 178; tak też: uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Powracając do przesłanek odmowy wnioskowanego świadczenia wskazanych w kontrolowanej sprawie, należy zauważyć, że według SKO uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a pkt 2 u.ś.r. W myśl pierwszego z nich, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną – zob. art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom wskazanym w cytowanym wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki – świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanej sprawie spór pomiędzy skarżącą a SKO ogniskował się wokół warunku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., gdyż o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się w tej sprawie wnuczka osoby niepełnosprawnej w sytuacji, gdy – co bezsporne – występowały w niej również pełnoletnie osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. córki i syn Z. S..

Rozstrzygając ten spór, należy w pierwszej kolejności sięgnąć do odnośnych unormowań ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; w skrócie "k.r.o.") – co też słusznie uczyniło SKO.

Zgodnie z art. 617 § 1 i 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W uproszczeniu oznacza to, że krewnymi w linii prostej są rodzice, dzieci oraz wnuki (itd.). W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny – czyli, verba legis, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania – obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy tym obciąża on zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Ponownie można wskazać w uproszczeniu dla jasności przekazu, że wstępnymi są przodkowie, zaś zstępnymi – potomkowie.

Zgodnie z powyższą regulacją, do dostarczania środków utrzymania (realizacji obowiązku alimentacyjnego) obowiązane są w pierwszej kolejności dzieci, a dopiero w dalszej kolejności wnuki.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd – wyrażony m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z 14 grudnia 2021 r. o sygn. akt II SA/Po 254/21 (CBOSA) – zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy, co do zasady, odczytywać ściśle. Tylko więc wystąpienie którejś z dwóch przesłanek – niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu – uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (zob. też wyrok WSA z 24.07.2012 r., II SA/Bk 334/12, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Legalis 2017, uw. 3 do art. 17 u.ś.r.]. Przykładowo, wystąpienie okoliczności, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Taka osobą może być zresztą również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

Tym niemniej, z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej analizowanego przepisu – o których mowa w skardze – wypracowało pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. (w brzmieniu: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami") oraz zasady konstytucyjne, zwłaszcza z art. 2, art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r. mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu ust. 1a za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia, nie jest w stanie sprawować opieki (por. wyroki NSA: z 21.06.2017 r., I OSK 829/16; z 12.05.2017 r., I OSK 328/16; dostępne w CBOSA). W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności, i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych – a przez to i opiekuńczych – wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak np.: starczy wiek, ewidentne ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, za granicą, czy w zakładzie karnym. Sama zatem tylko deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda tudzież brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, nie są wystarczające dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia (por. wyroki WSA: z 25.06.2021 r., II SA/Po 573/20; z 14.12.2021 r., II SA/Po 254/21; dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że przynajmniej dwójka spośród dzieci Z. S. obiektywnie mogłaby sprawować opiekę nad matką i z tego tytułu ubiegać się o świadczenia pielęgnacyjne: córka E. S. oraz syn G. S.. Obie te osoby są aktywne zawodowo. A jak to już wyżej podkreślono, pozostawanie w zatrudnieniu nie jest okolicznością, która mogłaby skutecznie zwolnić ww. osoby z obowiązku alimentacyjnego względem matki i w konsekwencji doprowadzić do zmiany wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. porządku osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki NSA: z 18.07.2012 r., I OSK 198/12; z 16.11.2012 r., I OSK 1700/12; z 20.02.2014 r., I OSK 2998/13; por. też wyrok WSA z 24.03.2021 r., II SA/Gl 122/21; dostępne w CBOSA). Podobnie takiej okoliczności nie stanowi fakt zamieszkiwania w pewnym oddaleniu od wymagającej opieki matki (por. wyroki WSA z 17.11.2021 r., II SA/Ke 767/21; z 09.09.2021 r., II SA/Lu 365/21; dostępne w CBOSA).

Wbrew zarzutom skargi kwestie te zostały w dostatecznym stopniu zbadane przez organ II instancji i omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nie negując zatem faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad babcią, należy stwierdzić, że przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy byłoby działaniem niezgodnym z prawem.

Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.