Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 76/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-4, art. 26 ust. 3,  art. 24
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3, art. 80, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 509 par. 1,
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 68 ust. 2
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] sierpnia 2012 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek K. B. o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne powstałych na koncie pracowniczym do listopada 1998 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę i innymi kosztami; zaliczenie na poczet należności wierzytelności przeniesionych na ZUS cesją przelewu wierzytelności, określonych w prawomocnych nakazach zapłaty na kwotę [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia [...] czerwca 2005 r. i na kwotę [...] zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia [...] stycznia 2012 r., a także o wykreślenie hipoteki, ustanowionej na jego nieruchomości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie spłacić zaległych składek z powodu nieotrzymania zapłaty za wykonane i odebrane protokołem końcowym roboty budowlane, których wartość wynosiła [...] zł. Podkreślił także, że jego sytuacja materialna – z uwagi na kryzys ekonomiczny – uległa pogorszeniu i nie rokuje poprawy, a jedynym majątkiem jaki posiada są wierzytelności. Ponadto prowadzone wobec niego przez Naczelników Urzędów Skarbowych W. F., W.-K. i W. S. postępowania egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania należnych kwot, z uwagi na brak dochodów i majątku.

W toku postępowania administracyjnego skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, wyrok Sądu Wojewódzkiego we W. - Wydział [...] z dnia [...] maja 1998 r. orzekający rozwód, decyzję Urzędu Miejskiego W. z dnia [...] października 2010 r. w sprawie wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, umowę zlecenia z dnia [...] stycznia 2012 r., wyciąg z księgi wieczystej, dwa nakazy zapłaty oraz umowę użyczenia z dnia [...] lipca 2012 r.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygnął o odmowie umorzenia należności z tytułu składek figurujących na koncie pracowniczym, w łącznej kwocie [...] zł, na którą składają się składki na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 1994 r. do listopada 1998 r., odsetki, koszty upomnienia oraz opłata dodatkowa.

We wniosku o ponowne rozparzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji z uwagi na brak uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy, o ustalenie jednej kwoty zobowiązań oraz ponowne wydanie decyzji, z uwzględnieniem proponowanych, nowych warunków uregulowania zobowiązań. Skarżący wskazał, że jego wniosek o umorzenie poparty został deklaracją o przekazaniu cesją należnych mu i prawomocnych wierzytelności, zaspakajających zobowiązania w kwocie je przenoszącej oraz wskazał, że jego niepokój budzą podawane przez Zakład różne kwoty zaległych składek, gdyż jak zaznaczył, w tytule egzekucyjnym skierowanym do Urzędu Skarbowego W.-S. wynoszą one [...] zł, natomiast w decyzji odmawiającej umorzenia określone zostały na kwotę [...] zł. Dodatkowo skarżący podkreślił, że powstałe zaległości nie wynikają ze złej woli, a z braku zapłaty za wykonane i odebrane prace budowlane, które dla celów postępowania w Europejskim Trybunale Praw Człowieka w Strasburgu w kwietniu 2007r. wyliczone zostały na kwotę [...] zł.

W dniu [...] listopada 2012 r. wpłynęło do Zakładu pismo, w którym skarżący powielił swoją prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że został oszukany.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] października 2012 r.

W uzasadnieniu organ II instancji powołał treść art. 28 ust. 3 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r.,

Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej "u.s.u.s.") wskazując, że wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie pozostaje w związku małżeńskim, jednak posiada majątek nieruchomy, na którym Zakład w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek ustanowił hipotekę przymusową, ponadto skarżący posiada wierzytelność oraz uzyskuje dochody z umowy zlecenia. Dodatkowo po stronie skarżącego występuje następca prawny. W konsekwencji zatem nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Ustosunkowując się do przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4a organ wskazał, że zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą 8,80 zł. Zatem powyższa przesłanka również nie została spełniona. Odnosząc się do przesłanki umorzenia wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy podkreślono, że wprawdzie prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości do listopada 1998 r. dwukrotnie zostało zakończone wydaniem protokołu nieściągalności, jednak ponownie zostało podjęte. Aktualnie postępowanie egzekucyjne, obejmujące należności za okres od maja 1996 r. do listopada 1998 r., prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – S. i dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, czy to przez wyegzekwowanie należności, czy przez umorzenie postępowania w związku z bezskutecznością. O niespełnieniu tej przesłanki świadczy również fakt posiadanego przez skarżącego majątku. Odnośnie przesłanki umorzenia wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano, że uwzględniając fakt, iż skarżący posiada majątek nieruchomy, na którym Zakład w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek ustanowił hipotekę przymusową jak również mając na względzie posiadaną wierzytelność i fakt, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia, nie można uznać za oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zatem omawiana przesłanka – w ocenie organu – nie została spełniona.

Organ wykluczył zastosowanie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 5, ponieważ okoliczności w nich wskazane nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

Z uwagi na fakt, że zakres wniosku skarżącego obejmował należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powstałych na koncie pracowniczym, organ wskazał, że ocenie nie podlegają przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład w uzasadnionych przypadkach, uwzględniając ważny interes osoby zobowiązanej, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wydane na podstawie art. 28 ust. 3b powołanej ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) precyzuje zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a. Powołane przepisy mają zastosowanie jedynie do należności na osobiste ubezpieczenia płatnika, w związku z czym należności za zatrudnionych pracowników mogą być umarzane jedynie w przypadku wystąpienia którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W kontekście argumentacji wniosku, iż powstałe zadłużenie nie wynika z złej woli, lecz z braku zapłaty za wykonane prace budowlane organ wskazał, że to na osobie prowadzącej działalność gospodarczą ciąży obowiązek obliczania i przekazywania do Zakładu składek na ubezpieczenia. Przedsiębiorca powinien liczyć się z odpowiedzialnością za wszelkie działania i zaniechania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] oraz nakazanie organowi ubezpieczeniowemu zmiany wpisu wysokości hipoteki przymusowej do wysokości kwoty stanowiącej wartość przedmiotu sporu. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

- obrazę art. 6 k.p.a. poprzez niewykorzystanie możliwości prawnych do załatwienia sprawy, poprzez odmowę przyjęcia wierzytelności skarżącego w wysokości przenoszącej wielkość zobowiązania na spłatę tychże, dążąc przez 22 lata do wykluczenia społecznego skarżącego;

- obrazę art. 7 k.p.a. poprzez niechęć organu ubezpieczeniowego do ostatecznego załatwienia sprawy;

- obrazę art. 8 k.p.a. poprzez odmowę wykonania prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2008 r. w sprawie o sygn. Akt. V SA/Wa 2676 uchylającego decyzję odmawiającą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą;

- obrazę art. 12 § 1 k.p.a. poprzez przewlekłość załatwienia sprawy;

- obrazę art. 28 ust. 2i art. 28 ust. 3a u.s.u.s.;

- obrazę przepisów rozporządzenia rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne;

- brak wskazania w decyzji ostatecznej wysokości zobowiązań skarżącego.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie.

Na rozprawie skarżący wyjaśnił, że powodem, dla którego ponownie wystąpił do Sądu ze skargą na rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest okoliczność, że przedstawił organowi do potrącenia swoje wierzytelności, które w całości pokryłyby składki (bez odsetek). Organ nie przyjął tej propozycji. Skarżący podał także, że ustalenia poczynione w sprawie o sygn. akt III SA/Wr [...] co do jego stanu majątkowego i rodzinnego pozostają praktycznie niezmienne z tym tylko, że nie osiąga już dochodów z egzaminowania czeladników i mistrzów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazać trzeba,

że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym,

czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy

i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W konsekwencji zatem organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień,

ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie – wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował – uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a.

w związku z art. 80 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ

przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust.1-3

u.s.u.s. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia

tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy,

że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego

w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Słusznie przy tym podkreślono, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie pozostaje w związku małżeńskim, jednak posiada majątek nieruchomy, na którym Zakład w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek ustanowił hipotekę przymusową, ponadto skarżący posiada wierzytelność oraz uzyskuje dochody z umowy zlecenia. Dodatkowo po stronie skarżącego występuje następca prawny. W konsekwencji zatem nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zasadnie wskazano także, że zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą 8,80 zł (art. 28 ust. 3 pkt 4a). Organ słusznie podkreślił również, że wprawdzie prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości do listopada 1998 r. dwukrotnie zostało zakończone wydaniem protokołu nieściągalności, jednak ponownie zostało podjęte. Aktualnie postępowanie egzekucyjne obejmujące należności za okres od maja 1996 r. do listopada 1998 r. dochodzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – S. i dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, czy to przez wyegzekwowanie należności, czy przez umorzenie postępowania w związku z jego bezskutecznością. Nie została zatem spełniona również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Podkreślić przy tym należy, że skarżący posiada majątek, z którego można przeprowadzić egzekucję. Ponadto Zakład w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek ustanowił hipotekę przymusową na nieruchomości skarżącego. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący posiada wierzytelność oraz uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia, a zatem nie można uznać za oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie została więc spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W ocenie Sądu, organ zasadnie przyjął, że również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 u.s.u.s. nie zachodzą.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego na wstępie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Literalna wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala zadośćuczynić wnioskowi strony skarżącej przez umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika, gdyż ten wyjątkowy przepis dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Ustawowe sformułowanie wskazuje, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, dotyczy bowiem wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", a więc ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287). W konsekwencji zatem organ słusznie przyjął, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu dotyczącego odmowy przejęcia wierzytelności skarżącego wskazać należy, że zgodnie z art. 509 § 1 kodeksu cywilnego wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Przelew wierzytelności (cesja) jest umową, na podstawie której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi wierzytelność ze swojego majątku do majątku osoby trzeciej (cesjonariusza). Brak jest podstaw do przyjęcia, by przelew wierzytelności mógł być skutecznie dokonany w drodze jednostronnej czynności prawnej (zob. wyrok SA w Katowicach z 8 listopada 2006 r., I ACa 1043/06, LEX nr 269589). Dla skuteczności przelewu konieczne jest więc zawarcie umowy pomiędzy cedentem a cesjonariuszem. Umowa przelewu może również dojść do skutku w konsekwencji przyjęcia przez cesjonariusza aktu cesji (H. Ciepła (w:) Komentarz do Kodeksu cywilnego, ks. III, t. I, pod red. G. Bieńka, Warszawa 2001, s. 587; B. Łubkowski (w:) Kodeks..., s. 1220; L. Stecki (w:) Kodeks..., s. 504). Jednostronny akt cesji, zawierający tylko podpisane przez cedenta oświadczenie, że wierzytelność swą przelewa na cesjonariusza, w ogóle nie przenosi wierzytelności (Agnieszka Rzetecka-Gil, Komentarz do art.509 Kodeksu cywilnego, LEX 2011). W niniejszej sprawie Zakład nie wyraził zgody na zawarcie umowy cesji wskazując, że istnieje duże ryzyko braku możliwości wyegzekwowania wierzytelności przysługujących skarżącemu. W kompetencji Sądu nie mieści się natomiast możliwość wywierania jakiegokolwiek wpływu na decyzję Zakładu w tym zakresie.

Odnośnie podniesionego przez skarżącego w skardze żądania nakazania Zakładowi zmiany wpisu wysokości hipoteki przymusowej do wysokości kwoty stanowiącej wartość przedmiotu sporu, wskazać należy, że również w tym zakresie sąd administracyjny nie ma żadnych kompetencji. Zgodnie z art. 26 ust. 3 u.s.u.s. Zakładowi przysługuje prawo ustanowienia hipoteki na wszystkich nieruchomościach dłużnika w celu zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W myśl natomiast art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) hipoteka zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy pieniężnej. Jeżeli zabezpieczenie hipoteczne jest nadmierne, właściciel obciążonej nieruchomości może żądać zmniejszenia sumy hipoteki. Właściciel nieruchomości obciążonej może zatem wytoczyć powództwo przeciwko wierzycielowi o ukształtowanie stosunku prawnego przez zmniejszenie sumy hipoteki (oczywiście jeżeli ten odmówi dobrowolnego zmniejszenia sumy hipoteki).

W kwestii braku jednoznacznego wykazania przez ZUS konkretnej wielkości aktualnego zadłużenia zainteresowanego względem tego organu wypowiedział się już NSA w swoim wyroku z dnia 10 lutego 2009 r. (II GSK 702/08), wyrażając tam zapatrywanie, że określenie wysokości zadłużenia nie jest istotnym elementem orzeczenia w przedmiocie umorzenia (odmowy umorzenia) zaległości. Niemniej jednak ZUS w piśmie z dnia [...] listopada 2012 r. skierowanym do skarżącego wskazał dokładne kwoty zadłużenia.

Przewlekłość nie ma obecnie znaczenia, ponieważ w takich przypadkach przysługują inne środki, z których skarżący powinien był skorzystać wcześniej (jeśli uznawał, że jego sprawa mogła być załatwiona szybciej), bo jeszcze w trakcie toczącego się postępowania, a nie dopiero po ostatecznym załatwieniem sprawy przez ZUS.

Jeżeli chodzi o wnioskowane przez skarżącego dopuszczenie dowodu z akt sprawy o sygn. III SA/Wr [...], wskazać należy, że na rozprawie skarżący podał, że dokonane w tej sprawie ustalenia nie uległy zmianie, w konsekwencji zatem Sąd przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy opierał się na ustaleniach dokonanych w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym rozpoznawaną skargę.

Odnosząc się zarzutu obrazy art. 8 k.p.a. poprzez odmowę wykonania prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2008 r. (sygn. akt V SA/Wa 2676/07), podkreślić należy, że kwestia wykonania tego wyroku podlegała ocenie Sądu w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] (sygn. akt III SA/Wr [...]).

Powyższe wywody prowadzą do wniosku, ze w sprawie nie doszło do podniesionych przez skarżącego naruszeń. W konsekwencji zatem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. – skargę należało oddalić.

| | |