Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 219/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1, art. 36(4) ust. 3.
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi N. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] -[...] czerwca 2011 r., utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdzającą, że N. K., skarżący w niniejszej sprawie, uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniach [...] czerwca - [...] czerwca 2011 r. skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...].

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. ww. Komisja na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65) stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu wskazano, że po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżący otrzymał ocenę niedostateczną (58 pkt), z drugiej części egzaminu radcowskiego (prawo karne) - ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) – ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) – ocenę dobrą, z piątej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) – ocenę dobrą.

Zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającego oceny, Komisja Egzaminacyjna, jak podała, ustaliła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Skarżący złożył obszerne odwołanie od powyższej uchwały. W odwołaniu zakwestionował prawidłowość pytań nr 4, 24, 26, 27 i 55 wskazując, że są niezgodne z art. 364 ust. 1 i 3 w związku z ust. 12 ustawy o radcach prawnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, iż uzyskał wynik pozytywny.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Organ uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne i odniósł się do każdego z kwestionowanych w odwołaniu pytań.

Pytanie numer 4 brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania karnego, w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego, że czy nie zawiera znamion czynu zabronionego, sąd:

A. umarza postępowanie wyrokiem;

B. wydaje wyrok uniewinniający;

C. umarza postępowanie postanowieniem.

W wykazie prawidłowych odpowiedzi wskazano, że prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "B", co wynika z art. 414 § 1 kpc w związku z art. 17 § 1 i 2 kpk.

Skarżący zarzucił, że udzielenie prawidłowej odpowiedzi, wymaga poczynienia dodatkowego założenia, że sprawca był poczytalny, gdyż w sytuacji niepoczytalności sprawcy sąd umarza postępowanie wyrokiem. Zatem wskazana przez niego odpowiedź "A" powinna zostać uznana za prawidłową, tym bardziej, że pytanie to nie zostało skonstruowane w sposób jasny i precyzyjny.

Zdaniem organu założenie, na którym skarżący oparł swoje zastrzeżenia co do prawidłowości odpowiedzi do pytania nr 4, są wynikiem niezrozumienia treści art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. W treści pytania chodziło bowiem o sytuację, gdy po rozpoczęciu przewodu sądowego sąd ustalił, że w czynie zarzuconym oskarżonemu brak jest znamion czynu zabronionego. Pytano zatem o okoliczność, która jest wymieniona w art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. in principio; drugą okolicznością tam wymienioną - po słowie "albo" - jest sytuacja, gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa (a więc wtedy, gdy pomimo, że czyn zaistniał i wyczerpał znamiona czynu zabronionego, to ustawa stanowi, że jego sprawca nie popełnia przestępstwa). Właśnie w przypadku niepoczytalności sprawcy przestępstwa, ustawa w art. 31 § 1 k.k. stanowi, że nie popełnia on jednak przestępstwa, a to z uwagi na brak winy.

Końcowa część art. 414 § 1 k.p.k. na której opiera się skarżący, dotyczy właśnie tylko tej sytuacji z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. in fine, która ujęta jest w art. 31 § 1 k.k., a zatem nie odnosi się do okoliczności, gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Organ wskazał na różnicę między brakiem znamion czynu zabronionego a brakiem przestępstwa. Zawsze brak znamion czynu zabronionego jest brakiem przestępstwa, ale w niektórych sytuacjach (np. art. 27, 28, 29, 30 - k.k.) ustawa stanowi, że pomimo wyczerpania przez sprawcę znamion czynu zabronionego nie poniesie on odpowiedzialności za przestępstwo. Zatem tylko w sytuacji, gdy zajdzie okoliczność z art. 31 § 1 k.k. dojdzie do umorzenia postępowania a nie uniewinnienia oskarżonego, jeśli okoliczność ta ujawni się po otwarciu przewodu sądowego.

Pytanie nr 24 brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, z chwilą dowiedzenia się przez radcę prawnego o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę, radca prawny:

A. nie może działać w imieniu mocodawcy;

B. obowiązany jest działać za mocodawcę jeszcze przez dwa tygodnie chyba, że zostanie z tego obowiązku zwolniony przez mocodawcę;

C. działa do czasu zawiadomienia sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę."

W wykazie prawidłowych odpowiedzi wskazano odpowiedź "A", a jako podstawę prawną art. 94 § 1 kpc, a contrario.

Zdaniem skarżącego, konieczność posłużenia się wnioskowaniem a contrario dowodzi wadliwego sformułowania pytania, ponieważ wnioskowanie takie, stanowi jedną z reguł argumentacji prawniczych, którą posługuje się podmiot, aby wypełnić luki w prawie, zatem pytanie nie jest jasne, Jego zdaniem z art. 94 § 1 kpc a contrario wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę nie wywiera skutku, dopóki sąd nie został o tym zawiadomiony, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników - do chwili doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd. Nadto w przedmiotowej sytuacji radca prawny może zostać tymczasowo dopuszczony do sprawy przez sąd na podstawie art. 70 § 2 kpc.

Zarzut skarżącego odnośnie tego pytania sprowadzał się do twierdzenia, że pytania na końcowym egzaminie zawodowym nie mogą zmuszać do wykładni przepisów dla wskazania prawidłowej odpowiedzi, gdyż wypacza to sens tego rodzaju formy egzaminu (test), która powinna sprawdzać tylko i wyłącznie wiedzę teoretyczną.

Zdaniem organu zarzut ten nie jest uzasadniony ponieważ pytanie spełnia wymogi, które pytaniom testowym stawiają obowiązujące przepisy. Udzielenie prawidłowej odpowiedzi nie wymagało bowiem wykładni art. 94 § 1 kpc, tylko prawidłowego odczytania jego treści. Art. 94 § 1 kpc stanowi z jaką chwilą odwołanie pełnomocnictwa przez mocodawcę wywołuje skutek prawny w stosunku do innych uczestników postępowania, niż pełnomocnik procesowy, gdyż bez tego przepisu następowałby w tym samym momencie, co wobec pełnomocnika. Celem pytania nr 24 było ustalenie czy zdający wie, jakie są skutki wypowiedzenia pełnomocnictwa przez mocodawcę. Mocodawca może odwołać pełnomocnictwo procesowe w każdym czasie i z chwilą dowiedzenia się o tym pełnomocnik nie może już "działać w imieniu mocodawcy", gdyż nie ma pełnomocnictwa. Gdyby nie było art. 94 § 1 kpc odwołanie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę wywoływałoby skutek prawny wobec sądu, przeciwnika i innych uczestników postępowania z tą samą chwilą, co wobec pełnomocnika. Rodziłoby to bardzo poważne konsekwencje procesowe, prowadząc nawet do nieważności postępowania.

Art. 94 § 1 kpc nie stanowi, że pełnomocnik procesowy, któremu mocodawca cofnął pełnomocnictwo może działać za stronę do czasu aż sąd, strony i inni uczestnicy postępowania zostaną o fakcie cofnięcia pełnomocnictwa powiadomieni, tylko określa chwilę, z jaką cofnięcie pełnomocnictwa w stosunku do tych podmiotów odnosi skutek prawny, co jest zupełnie innym zagadnieniem. Dowodzi tego także treść art. 94 § 2 kpc, w którym mowa jest o obowiązku "działania za stronę" przez pełnomocnika, który wypowiedział pełnomocnictwo, a nie o skutku prawnym wypowiedzenia pełnomocnictwa przez pełnomocnika. W konsekwencji to, że pełnomocnik procesowy po dowiedzeniu się o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa przez mocodawcę nie może działać w imieniu mocodawcy wynika z treści art. 94 § 1 kpc. Powołanie się na art. 70 § 2 kpc również nie może odnieść skutku, gdyż w omawianej sytuacji, domaganie się przez radcę prawnego tymczasowego dopuszczenia do sprawy oznaczałoby świadome działanie wbrew woli mocodawcy.

Pytanie nr 26 brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, strona po ogłoszeniu wyroku:

A. może zrzec się prawa do wniesienia apelacji w sprawie gospodarczej, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 15.000 zł;

B. może zrzec się prawa do wniesienia apelacji w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym;

C. nie może zrzec się prawa do wniesienia apelacji w żadnej sprawie."

W wykazie prawidłowych odpowiedzi wskazano odpowiedź "B" i art. 505 (8) § 3 kpc jako podstawę prawną.

Skarżący podkreślił w odwołaniu, że z przytoczonego wyżej przepisu wynika, iż ewentualnego zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji może dokonać tylko strona obecna na posiedzeniu. Pominięcie w pytaniu kwestii obecności strony na posiedzeniu powoduje, że trzeba dokonać dodatkowego założenia, co uchybia zasadom konstruowania pytań testowych. Nadto sama treść omawianego przepisu nasuwa wątpliwości co do jego konstytucyjności, w świetle prawa do zaskarżania orzeczeń wyrażonego w art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz prawa do sądu (art. 45 Konstytucji).

Zdaniem organu zarzuty skarżącego są chybione. Pytanie nr 26 wymagało odpowiedzi czy, a jeżeli tak, to w sprawie rozpoznawanej, w jakim postępowaniu odrębnym strona może zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W zakres pytania nie wchodziło to, jakie warunki strona musi spełnić, aby jej zrzeczenie się prawa do wniesienia apelacji było skuteczne. Nie ulega wątpliwości, że tylko w postępowaniu uproszczonym strona może zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W żadnym innym postępowaniu strona nie może zrzec się tego prawa bez względu na to, czy była obecna na posiedzeniu, czy nie. Dlatego nie trzeba było czynić żadnych dodatkowych założeń dla prawidłowej odpowiedzi na to pytanie, mieszczące się w treści art. 5058 § 3 kpc.

Pytanie nr 27 brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, gdy po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że w chwili wniesienia pozwu pozwana osoba prawna nie miała organu powołanego do jej reprezentacji, sąd:

A. uchyli z urzędu wyrok zaoczny, bez wzywania do usunięcia tego braku;

B. zwróci się do sądu rejestrowego o ustanowienie kuratora osoby prawnej;

C. wyznaczy powodowi odpowiedni termin do usunięcia braku w składzie organów pozwanego, a po bezskutecznym upływie terminu uchyli z urzędu wyrok zaoczny."

W wykazie prawidłowych odpowiedzi wskazano odpowiedź "C", a jako podstawę prawną art. 3431 kpc.

Stosownie do art. 3431 kpc, jeżeli po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te, nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie.

Zdaniem skarżącego na tle tego przepisu pojawia się wątpliwość, czy sąd uchyla wyrok zaoczny po wezwaniu do usunięcia braków, czy uchyla wyrok zaoczny i dopiero wzywa do usunięcia braków. Skarżący przytoczył pogląd zawarty w jednym z komentarzy wskazujący, że interpretacja art.3431 kpc oparta na jego brzmieniu nie jest racjonalna, gdyż może dojść do sytuacji, że wyrok zaoczny uprawomocni się przed usunięciem braków w składzie organów i postuluje uprzednie uchylenie wyroku zaocznego. Nadto zarzucił brak korespondencji odpowiedzi "B" z treścią art. 3431 kpc i brak logiki w konstrukcji pytania. Skoro bowiem osoba prawna nie miała organu powołanego do jej reprezentowania, to nie zrozumiałe jest wezwanie jej do "do usunięcia braku w składzie organów".

Zdaniem organu zarzuty nie są zasadne. Odwołanie sprowadza się do kwestionowania treści art. 3431 kpc z powołaniem się na niejednolite poglądy doktryny. Pytanie nr 27 dotyczyło jednej z sytuacji prawnych wskazanych w hipotezie art. 3431 kpc, a mianowicie braku organu powołanego do reprezentowania osoby prawnej pozwanej w sprawie, przy czym brak ten występował już w chwili wniesienia pozwu, ale ujawnił się dopiero po wydaniu wyroku zaocznego. Wskazana jako prawidłowa odpowiedź C na to pytanie stanowi literalne przytoczenie treści części drugiej art. 3431 kpc. Treść art. 3431 kpc jest jednoznaczna i nie ma podstaw do jego rozumienia na różne sposoby, co najwyżej w komentarzach mogą być zgłaszane postulaty de lege ferenda, co nie ma znaczenia dla wskazania prawidłowej odpowiedzi zgodnej z kpc.

W zadaniu występuje sytuacja, w której osoba prawna w ogóle nie posiada zarządu. Przez braki w składzie zarządu należy rozumieć zarówno taką sytuację, gdy osoba prawna nie posiada organu uprawnionego do reprezentacji, jak i taką, gdy występują braki w składzie tego organu, czyli gdy skład ten jest niezgodny z ustawą lub statutem. Z tego powodu nie występuje w pytaniu zarzucana wada konstrukcyjna.

Pytanie nr 55 brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem spółek handlowych, w spółce akcyjnej:

A. wszystkie akcje mają te samą wartość nominalną;

B. akcje mogą mieć różną wartość nominalną, o ile statut tak stanowi;

C. akcje mogą mieć różną wartość nominalną, jeżeli pochodzą z różnych emisji.".

Jako prawidłową odpowiedź wskazano "A" i art. 302 ksh jako podstawę prawną.

Zgodnie z art. 302 ksh kapitał zakładowy spółki akcyjnej dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej.

Skarżący zarzucił, że z przepisu tego nie wynika, iż w spółce akcyjnej wszystkie akcje (np. przed podwyższeniem kapitału zakładowego i po jego podwyższeniu) mają tę samą wartość nominalną. Podwyższenie kapitału zakładowego może nastąpić albo w drodze emisji nowych akcji, albo przez zwiększenie wartości nominalnej dotychczas wyemitowanych akcji (art. 431 ksh). Skoro pytanie nie precyzuje o jakie akcje chodzi jest wadliwie skonstruowane.

Zdaniem organu pytanie skonstruowane jest prawidłowo. Akcje mogą być różnorakie, ale zawsze mają tę samą wartość nominalną. Nie ma możliwości zarejestrowania spółki akcyjnej ani zmiany jej statutu przez podwyższenie lub obniżenie kapitału zakładowego, jeżeli wartość nominalna jakichkolwiek akcji (emisji) będzie różna od wartości wskazanej obligatoryjnie w zarejestrowanym statucie.

Przedstawiając treść art. 431 § 1 ksh, należy zwrócić uwagę, że bez względu na to czy podwyższenie następuje w drodze emisji nowych akcji czy podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych akcji, to zawsze odbywa się to w drodze zmiany statutu. Bez względu na zakres statutowych zmian, wskazana musi być wartość nominalna jednej akcji - taka sama dla wszystkich jej rodzajów.

Organ w związku z całościową oceną zasadności zaskarżonej uchwały uznał, że pytanie testowe numer 19, którego skarżący nie kwestionował, zostało sformułowane wadliwie. Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, poręczenie za dług przyszły jest:

A. zawsze nieważne;

B. ważne tylko wówczas, gdy określa wysokość długu przyszłego;

C. ważne tylko wówczas, gdy określa termin w jakim poręczyciel przyjmuje na siebie odpowiedzialność na wypadek, gdyby dłużnik nie wykonał swego zobowiązania."

W wykazie prawidłowych odpowiedzi wskazana została odpowiedź "B", zaś jako podstawa prawna art. 878 § 1 k.c. skarżący zaś zakreślił odpowiedź "C".

Zgodnie z art. 878 § 1 k.c. można poręczyć za dług przyszły do wysokości z góry oznaczonej. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że odpowiedzi "A" i "C" są ewidentnie błędne. Organ stwierdził, że wskazana jako prawidłowa odpowiedź "B" również jest wadliwa i dlatego za pytanie nr 19 zaliczono skarżącemu punkt, co w sumie daje 59 punktów uzyskanych z testu, lecz do uzyskania pozytywnego wyniku z części testowej egzaminu wymagane jest 60 punktów i tym samym zdaniem organu brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

W skardze na powyższą uchwałę skarżący wnosząc o jej uchylenie zarzucił:

- błędne ustalenie, że z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych otrzymał 59 punktów, co przy zastosowaniu skali ocen, o której mowa art. 364 ust. 9 ustawy o radcach prawnych stanowi ocenę negatywną, a to w konsekwencji z uwagi na art. 36(> ust. 1 ustawy o radcach prawnych doprowadziło do podjęcia uchwały utrzymującej w mocy uchwałę stwierdzającą, iż uzyskał wynik negatywny;

- naruszenie art. 364 ust. 1 i 3 w związku z ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, iż pytania nr 4, 24, 26, 27 i 55 zestawu pytań testowych są zgodne z tymi przepisami;

- naruszenie art. 361 ust. 1 i 3 w związku z ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie oceny zakwestionowanych pytań testowych odwołując się do ich celu, traktując je jak "zadania testowe" oraz ocenianie każdego pytania w oparciu o niejednolite kryteria;

- naruszenie art. 364 ust. 4 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie prawidłowości oceny pytań nr 4, 24, 26, 27 i 55 zestawu pytań testowych według wykazu prawidłowych odpowiedzi, o którym mowa w § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych.

Skarżący odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej w uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia podkreślił, iż każde z zakwestionowanych przez niego w odwołaniu pytań zostało przez Komisję ocenione według różnych (niejednolitych) kryteriów dobranych w sposób wybiórczy. Wskazał, że w jednym z pytań Komisja Egzaminacyjna II stopnia za prawidłową odpowiedź uznała stanowisko prezentowane w piśmiennictwie, natomiast w innym pytaniu uznała, iż poglądy prezentowane w piśmiennictwie mogą być zgłaszane de lege ferenda i nie mają znaczenia dla wskazania prawidłowej odpowiedzi. Jednocześnie uznając, iż prezentowane w odwołaniu poglądy doktryny (przytoczone piśmiennictwo) są niejednolite, nie wskazała poglądów odmiennych piśmiennictwa, czy judykatury od zaprezentowanych w odwołaniu. W kolejnym pytaniu Komisja Egzaminacyjna II stopnia w ogóle nie odniosła się do poglądów piśmiennictwa przedstawionych w odwołaniu, zajmując odmienne stanowisko, na poparcie którego nie wskazała podobnego stanowiska doktryny. W innych pytaniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia zamiast oceny pytań w kontekście zgodności z prawem dokonała oceny przesłanek kierujących zdającym przy zaznaczaniu odpowiedzi.

Skarżący zarzucił także, że Komisja oceniając prawidłowość formułowania pytań brała pod uwagę cel pytań, a także artykuły wskazane w wykazie prawidłowych odpowiedzi tj. kwestie, które nie są znane zdającemu w trakcie egzaminu. Jego zdaniem stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia do poszczególnych pytań wskazuje na okoliczności, iż zakwestionowane pytania są niejednoznaczne, nieprecyzyjne i dotyczą kwestii spornych w doktrynie, a także posługują się pojęciami potocznymi. Jego zdaniem udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi na zakwestionowane uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Tym samym pytania nr 4, 24, 26, 27 i 55 zestawu pytań testowych są niezgodne z art. 364 ust. 1 i 3 w związku z ust. 12 ustawy o radcach prawnych, co w konsekwencji powinno doprowadzić do przyznania skarżącemu za te pytania punktów, co tym samym daje ocenę pozytywną z testu i wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Skarżący odnośnie pytania nr 4 wskazał, że nie kwestionuje przyjętego przez Komisję poglądu doktryny na temat wykładni art. 414 § 1 w związku z art. 17 § 1 pkt 2 kpk., ale wskazał że pogląd ten oparty jest na wykładni systemowej (odwołanie się m.in. do art. 31 § 1 kk) opartej na kodeksie karnym, a pytanie odnosi się do przepisów kodeksu postępowania karnego. Fakt stosowania wykładni systemowej dowodzi, iż podstawowe formy wykładni (np. językowej) nie doprowadziły do poznania normy prawnej danego przepisu. Ta okoliczności powoduje, iż przedmiotowe pytanie odnosi się do kwestii niejasnych, a odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa do których się odnosi, a jedynie " z poglądów doktryny i orzecznictwa. Zatem z uwagi na treść pytania "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego..." dopuszczalne jest dokonanie wykładni przepisów do których odnosi się pytanie wyłącznie w świetle działu prawa wskazanego w pytaniu. Z kolei wykładnia językowa tych przepisów prowadzi do konkluzji, iż nie jest możliwe udzielenie prawidłowej odpowiedzi poprzez wskazanie jednej z trzech zaproponowanych bez przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniu. Ponadto zdaniem skarżacego w pytaniu nie zawarto informacji, dotyczących sprawcy, tj. czy był on poczytalny, czy niepoczytalny w chwili czynu. Dopiero przyjęcie, czy sprawca był poczytalny czy też nie daje możliwość udzielenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie. Po przyjęciu, iż sprawca był poczytalny prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "B", natomiast po przyjęciu, iż sprawca czynu był niepoczytalny prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A".

Pytanie to nie odpowiada rygorom z art. 364 ust. 1 i 3 w związku z ust. 12 ustawy o radcach prawnych, ponieważ nie zostało skonstruowane w sposób jasny i precyzyjny, a udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przejęcia założeń, które nie zostały wskazane w pytaniu pomimo ich wystąpienia w przepisach, do których pytanie się odnosi.

Odnośnie pytanie nr 27, do którego w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych jako prawidłową odpowiedź wskazano odpowiedź "C" i art. 3431 kpc, który stanowi, że jeżeli po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie, skarżący wskazał, że na tle tego artykułu pojawia się wątpliwość, czy sąd uchyla wyrok zaoczny po wezwaniu do usunięcia braków, czy uchyla wyrok zaoczny i dopiero wzywa do usunięcia braków. Wskazał, że wątpliwości te podzielają również komentatorzy (vide: Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, Dolecki Henryk, Gromska-Szuster Irena, Jakubecki Andrzej, Klimkowicz Jan, Knoppek Krzysztof, Misiurek Grzegorz, Pogonowski Piotr, Wiśniewski Tadeusz, Zembrzuski Tadeusz, Żyznowski Tadeusz, LEX 2011, komentarz do art. 343").

Skarżący zwrócił uwagę, iż odpowiedź "C" wskazana w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin radcowski, nie koresponduje z przepisem, do którego pytanie się odnosi, ponieważ wskazuje na brak w składzie organów (brak organu lub skład organu niezgodny z ustawą lub statutem), a art. 3431 kpc dotyczy sytuacji gdy osoba prawna nie posiada organu do jej reprezentacji. Przypadki składu organu niezgodnego z ustawa lub z statutem nie są objęte dyspozycją tego przepisu, który był podstawą prawną przedmiotowego pytania. Jego zdaniem gdyby przyjąć wykładnię literalną, iż najpierw wzywamy do usunięcia braków, potem uchylamy wyrok zaoczny, to nie można wzywać do usunięcia braku w składzie organów pozwanego, ponieważ tego rodzaju brak nie jest objęty art. 3431 kpc. Skarżący stwierdził, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 27 jest odpowiedź "A", którą zaznaczył.

Skarżący podniósł ponadto, iż Komisja oceniając pytania nr 4 i 27 posłużyła się wybranymi przez siebie poglądami doktryny, które odpowiadały odpowiedzią wskazanym w wykazie prawidłowych odpowiedzi. Ponadto zignorowała poglądy doktryny przytoczone w odwołaniu twierdząc jednocześnie, iż pytania są jasne precyzyjne.

Odnośnie pytanie nr 24, do którego w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych jako prawidłową odpowiedź wskazano odpowiedź "A" i art. 94 § 1 kpc a contario jako jej podstawę prawną skarżący wskazał, że art. 94 § 1 i § 2 nie normuje wprost kwestii do której odnosi się pytanie nr 24. Nawet przyjęcie, tak jak to wskazano w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych, iż prawidłowa odpowiedź wynika a contrario z art. 94 § 1 kpc wydaje się nie mieć uzasadnienia.

Wnioskowanie a contrario stanowi jedną z reguł argumentacji prawniczej, którą posługuje się podmiot stosujący prawo aby wypełnić luki w prawie. W celu uzupełnienia luk prawnych "extra legem" powstałych, gdy system norm bezpośrednich nie wypowiada się o danym stanie faktycznym, chociaż powinien, a podmiot stosujący prawo nie może znaleźć w przepisach prawnych normy prawnej, z której wynikałyby skutki pozytywne, wtedy tworzone są normy pośrednie. Powstają one w wyniku zastosowania reguł tzw. argumentacji prawniczej.

Z tych względów, zdaniem skarżącego, należy uznać, iż w sytuacji gdy prawidłowa odpowiedź na przedmiotowe pytanie wynika (tak jak to wskazano w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin radcowski) a contrario z art. 94 § 1 kpc, to kwestie, których dotyczy pytanie nie zostały unormowane przez ustawodawcę wprost w Kodeksie postępowania cywilnego zamieszczonym w wykazie tytułów aktów prawnych ogłaszanym przez Ministra Sprawiedliwości. To z kolei powoduje, iż nie jest możliwe udzielenie na to pytanie jednej oraz jednoznacznej i precyzyjnej odpowiedzi, która mogła by podlegać sprawdzeniu według stanu prawnego z dnia egzaminu. Ponadto zdaniem skarżącego nawet gdyby dopuścić proponowane w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin radcowski wnioskowanie a contrario, to i tak uzyskana w ten sposób norma pośrednia nie odzwierciedla odpowiedzi "A" wskazanej w wykazie.

Odnośnie pytania nr 26, do którego jako prawidłową odpowiedź wskazano odpowiedź "B" i art. 5058 § 3 kpc jako jej podstawę prawną skarżący wskazał, że art. 505 § 3 kpc wynika, iż ewentualnego zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji może dokonać tylko strona obecna na posiedzeniu. Natomiast treść pytania nie precyzuje, czy każda strona, bez względu na obecność na posiedzeniu po ogłoszeniu wyroku może zrzec się prawa do wniesienia apelacji.

Skarżący wskazał, że tak skonstruowane pytanie powoduje, że zdający staje przed dylematem poczynienia założenia, czy pytający miał na myśli każdą stronę, czy tylko obecną na posiedzeniu. Z uwagi na pominięcie w pytaniu okoliczności obecności, czy też nieobecności strony na posiedzeniu, bez przyjęcia dodatkowego założenia nie jest możliwe udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi podlegającej sprawdzeniu w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Wskazał, że, gdyby przyjąć, iż zdający powinien wybrać najbardziej prawidłową odpowiedź (co stoi w sprzeczności z prezentowaną linią orzeczniczą dotyczącą wymogów formułowania pytań zgodnie z art. 36 ust. 1 i 3 w związku z ust. 12 ustawy o radcach prawnych, to prawidłową odpowiedź stanowi odpowiedź "C" a nie "B" tak jak to wskazano w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin radcowski. Skarżący zwrócił uwagę, iż poważne wątpliwości budzi art. 5058 § 3 kpc w świetle konstytucyjnie gwarantowanego prawa do zaskarżania orzeczeń wyrażonego w art. 77 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.

Odnośnie pyt. nr 55, do którego jako prawidłową odpowiedź wskazano odpowiedź "A" i art. 302 ksh jako jej podstawę prawną skarżący wskazał, iż z przepisu tego wynika, iż akcje w kapitale zakładowym (konkretnym) spółki akcyjnej są o równej wartości nominalnej. Jednakże z przepisu tego nie wynika, iż w spółce akcyjnej (w różnych kapitałach zakładowych) wszystkie akcje, (np. przed podwyższeniem kapitału zakładowego i po jego podwyższeniu) mają tę samą wartość nominalną.

Skarżący podkreślił, iż do podwyższenia kapitału zakładowego może dojść wyłącznie w wyniku zmiany statutu, który przecież zgodnie z art. 304 § 1 pkt 4 ksh powinien określać jego wysokość. Zasada ta nie obowiązuje jednak w pełni przy warunkowym podwyższeniu kapitału zakładowego. Uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego, jako uchwała o zmianie statutu, podejmowana jest większością trzech czwartych głosów, jeśli statut nie przewiduje surowszych wymogów (art. 415 ksh).

Podwyższenie kapitału zakładowego może nastąpić albo w drodze emisji nowych akcji, albo przez zwiększenie wartości nominalnej dotychczas wyemitowanych akcji (art. 431 § 1 ksh). Tym samym mając na uwadze treść pytania, która nie precyzuje jakie akcje autor pytania miał na myśli należy uznać, iż zdający udzielając odpowiedzi obowiązani byli uwzględnić wszystkie przepisy Kodeksu spółek handlowych, nie będąc związani pojęciem "akcji", o którym mowa w art. 302 ksh, tj. odnoszącym się do konkretnego kapitału zakładowego. Mając to na uwadze odpowiedź "A" wskazana w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych nie stanowi prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 55 ponieważ odnosi się wyłącznie do pojęcia "akcji" o którym mowa w art. 302 ksh, natomiast z treści pytania nie wynika, iż dotyczy ono akcji w konkretnym kapitale zakładowym, a biorąc pod uwagę wszystkie przepisy Kodeksu spółek handlowych, które wskazują na różne rozumienie pojęcia "akcji" (np. akcje nowe, akcje dotychczasowe) oraz sposoby podwyższenia kapitału zakładowego należy uznać, iż prawidłową odpowiedź stanowi odpowiedź "B".

W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego artykułu, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. ppsa - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona uchwała nie narusza bowiem prawa w stopniu uzasadniającym w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. jej uchylenie.

Egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa (art. 364 ust. 3 powołanej ustawy).

Prawidłową odpowiedzią na zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 4 była odpowiedź "B", co wynika z art. 414 § 1 kpc w związku z art. 17 § 1 i 2 kpk. Zdaniem Sądu pytanie zostało skonstruowane w sposób jasny i precyzyjny. W treści pytania chodziło o sytuację, gdy po rozpoczęciu przewodu sądowego sąd ustalił, że w czynie zarzuconym oskarżonemu brak jest znamion czynu zabronionego. Pytano zatem o okoliczność, która jest wymieniona w art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. in principio; drugą okolicznością tam wymienioną - po słowie "albo" - jest sytuacja, gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa (a więc wtedy, gdy pomimo, że czyn zaistniał i wyczerpał znamiona czynu zabronionego, to ustawa stanowi, że jego sprawca nie popełnia przestępstwa). Właśnie w przypadku niepoczytalności sprawcy przestępstwa, ustawa w art. 31 § 1 k.k. stanowi, że nie popełnia on jednak przestępstwa, a to z uwagi na brak winy. Niepoczytalność sprawcy z art. 414 § 1 k.p.k. odnosi się zatem tylko do jednej sytuacji, tej z art. 31 § 1 k.k., a w tym przepisie wyłączono przestępczość, a warunkiem uznania za przestępstwo jest przecież wyczerpanie wszystkich znamion czynu zabronionego przez ustawę karną (art. 115 § 1 k.k.), którą w pytaniu wykluczono. Należy podkreślić różnicę między brakiem znamion czynu zabronionego a brakiem przestępstwa. Zawsze brak znamion czynu zabronionego jest brakiem przestępstwa, ale w niektórych sytuacjach (art. 27, 28, 29, 30 - k.k.) pomimo wyczerpania przez sprawcę znamion czynu zabronionego nie poniesie on odpowiedzialności za przestępstwo. Zatem tylko w sytuacji, gdy zajdzie okoliczność z art. 31 § 1 k.k. dojdzie do umorzenia postępowania a nie uniewinnienia oskarżonego, jeśli okoliczność ta ujawni się po otwarciu przewodu sądowego.

Co do kolejnego zakwestionowanego pytania nr 24 w wykazie prawidłowych odpowiedzi wskazano odpowiedź "A", a jako podstawę prawną art. 94 § 1 kpc, a contrario.

Skarżący podniósł, że konieczność posłużenia się wnioskowaniem a contrario dowodzi wadliwego sformułowania pytania, ponieważ wnioskowanie takie, stanowi jedną z reguł argumentacji prawniczych, którą posługuje się podmiot, aby wypełnić luki w prawie. Sąd nie podziela uwag skarżącego bowiem pytanie spełnia wymogi, które pytaniom testowym stawiają obowiązujące przepisy. Udzielenie prawidłowej odpowiedzi nie wymaga wykładni art. 94 § 1 kpc, tylko prawidłowego odczytania jego treści. Art. 94 § 1 kpc stanowi z jaką chwilą odwołanie pełnomocnictwa przez mocodawcę wywołuje skutek prawny w stosunku do innych uczestników postępowania, niż pełnomocnik procesowy, gdyż bez tego przepisu następowałby w tym samym momencie, co wobec pełnomocnika. Art. 94 § 1 kpc nie stanowi, że pełnomocnik procesowy, któremu mocodawca cofnął pełnomocnictwo może działać za stronę (składać oświadczenia woli w jej imieniu) do czasu aż sąd, strony i inni uczestnicy postępowania zostaną o fakcie cofnięcia pełnomocnictwa powiadomieni, tylko określa chwilę, z jaką cofnięcie pełnomocnictwa w stosunku do tych podmiotów odnosi skutek prawny, co jest zupełnie innym zagadnieniem. Dowodzi tego także treść art. 94 § 2 kpc, w którym mowa jest o obowiązku "działania za stronę" przez pełnomocnika, który wypowiedział pełnomocnictwo, a nie o skutku prawnym wypowiedzenia pełnomocnictwa przez pełnomocnika. W konsekwencji to, że pełnomocnik procesowy po dowiedzeniu się o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa przez mocodawcę nie może działać w imieniu mocodawcy wynika z treści art. 94 § 1 kpc.

Podnosząc wątpliwości, co do pytania nr 26 skarżący wskazywał, że z powyższego przepisu wynika, iż ewentualnego zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji może dokonać tylko strona obecna na posiedzeniu. Pominięcie w pytaniu kwestii obecności strony na posiedzeniu powoduje, że trzeba dokonać dodatkowego założenia, co uchybia zasadom konstruowania pytań testowych.

Zdaniem Sądu zarzuty skarżącego są chybione. Nie ulega wątpliwości, że tylko w postępowaniu uproszczonym strona może zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W żadnym innym postępowaniu strona nie może zrzec się tego prawa bez względu na to, czy była obecna na posiedzeniu. Dla udzielenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie nie było konieczności czynienia dodatkowych założeń, a argumenty skarżącego co do ewentualnej niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę odpowiedzi są bezpodstawne.

W wykazie prawidłowych odpowiedzi na pytanie nr 27 wskazano odpowiedź "C", a jako podstawę prawną art. 3431 kpc.

Stosownie do art. 3431 kpc, jeżeli po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te, nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie. Treść art. 3431 kpc jest jednoznaczna i nie ma podstaw do jego rozumienia na różne sposoby, zgłaszane postulaty de lege ferenda w komentarzach nie mają znaczenia dla wskazania prawidłowej odpowiedzi zgodnej z kpc.

Zdaniem Sądu również pytanie nr 55 zostało skonstruowane prawidłowo. Zgodnie z art. 302 ksh kapitał zakładowy spółki akcyjnej dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej. Nie ma możliwości zarejestrowania spółki akcyjnej ani zmiany jej statutu przez podwyższenie lub obniżenie kapitału zakładowego, jeżeli wartość nominalna jakichkolwiek akcji (emisji) będzie różna od wartości wskazanej obligatoryjnie w zarejestrowanym statucie. Należy zwrócić uwagę, że bez względu na to czy podwyższenie następuje w drodze emisji nowych akcji czy podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych akcji, to zawsze odbywa się to w drodze zmiany statutu, co wynika z literalnego brzmienia przepisu art. 431 § 1 ksh. Bez względu na zakres statutowych zmian, wskazana musi być wartość nominalna jednej akcji - taka sama dla wszystkich jej rodzajów.

Reasumując należy stwierdzić, że Sąd nie stwierdził błędnej konstrukcji zakwestionowanych pytań. Zawierają one bowiem wyłącznie jedną poprawną odpowiedź, sformułowane są w sposób jasny i logiczny, odpowiadają zatem kryteriom, o których mowa w art. 364 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Sąd nie dopatrzył się także naruszeń procedury przedmiotowego egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. W aktach administracyjnych znajduje się stosowny protokół sprawdzenia testu podpisany przez dwóch członków Komisji.

Mając na uwadze powyższe Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2002 r., nr 153 poz. 1270 ze zm.).

Podnieść przy tym należy, iż organ dokonując całościowej oceny zaskarżonej decyzji poddał kontroli, jak podał, dalszą jej treść i w jej wyniku zasadnie uznał, że pytanie testowe nr 19 zostało sformułowane wadliwie. Z tego względu zaliczył skarżącemu jeden punkt, co daje łącznie 59 pkt podczas, gdy wg obowiązującej skali ocen, minimalna ilość punktów, wymagana do uzyskania oceny dostatecznej wynosi 60 pkt.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne i na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.