Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 224/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 179a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Magdalena Jankowska-Szostak, Asesor WSA Anna Moskała, Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale III na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2020 r. wydanego w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżony wyrok w całości; II. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz skarżącego S. S. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2020 r. (sygn. akt III SA/Wr 224/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, organ drugiej instancji) we W. z dnia [...] r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ pierwszej instancji) we W. z dnia [...] r., nr [...], stwierdzające bezprzedmiotowość zarzutów egzekucyjnych i umarzające postępowanie w tym zakresie. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 26 lipca 2017 r., opatrzonym adnotacją, że dotyczy ono egzekucji z zawiadomienia nr: [...],[...],[...] S. S. zakwestionował skuteczność zajęcia wierzytelności rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, wnosząc o uchylenie tych zajęć oraz zwolnienie rachunku firmowego jako przedwczesnych.

Pismo to ostatecznie zostało zakwalifikowane jako zawierające zarzut egze-kucyjny z art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzeku-cyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) skierowany do tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...].

Postanowieniem z dnia [...] . ZUS zarzut ten w całości uznał za nieuzasadniony. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek strony o rozłożenie na raty zaległości pozostał bez rozpoznania i nie doszło do podpisania umowy układu ratalnego.

Jak również wynika z akt administracyjnych, po złożeniu pisma z dnia 26 lipca 2017 r., a przed wydaniem postanowienia o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów egzekucyjnych, tj. w piśmie z dnia 20 października 2017 r. skarżący zakwestionował dokonane w dniu [...] r. zajęcie "kolejnego rachunku bankowego". Pismo to skarżący opatrzył adnotacją, że dotyczy ono zajęć egzekucyjnych o numerach: [...], [...] oraz [...],. Pismo to w części wstępnej zostało zatytułowane jako skarga na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w oparciu o tytuły wykonawcze: [...], [...], [...], [...] wraz z ponagleniem na bezczynność organu.

Początkowo, pismo skarżącego z dnia 20 października 2017 r. zostało zakwa-lifikowane jako skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (dokonanego na podstawie zawiadomień o zajęciu o numerach: [...], [...], [...],), którą ZUS oddalił jako nieuzasadnioną postanowieniem z dnia [...] r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. postanowienie z dnia [...] r. uchylił w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał m.in. na konieczność wezwania strony do sprecyzowania wniosku z dnia 20 października 2017 r., który mógł stanowić wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. lub też inny środek prawny.

Na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego odnośnie do intencji wnioskodawcy zawartej w piśmie z dnia 20 października 2017 r. zwrócił uwagę także Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. w postanowieniu z dnia [...] r., uchylającym w całości zaskarżone postanowienie z dnia [...]r. i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania.

Wezwaniem z dnia 21 września 2018 r. ZUS wezwał skarżącego do sprecyzowania treści pisma z dnia 20 października 2017 r. W następstwie tego wezwania skarżący w piśmie z dnia 9 października 2018 r. oświadczył, że pismo to należy potraktować jako zarzuty z art. 33 § 1 u.p.e.a. na całe postępowanie egzekucyjne "bowiem w sprawie objętej okresem należności w egzekucji były one niewymagalne z powodu rozłożenia na raty w układzie ratalnym, to zaś skutkuje przedwczesnością egzekucji.

Postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]), wydanym na podstawie art. 34 § 4 i art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.), ZUS stwierdził bezprzedmiotowość zarzutu wniesionego do tytułów wykonawczych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...].z uwagi na wcześniejsze już rozpatrzenie zarzutu rozłożenia na raty spłaty należności w postanowieniu z dnia [...]r. i umorzył postępowanie w tym zakresie.

Także postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]), ZUS uznał za nieuzasadniony zarzut strony dotyczący rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej z tytułu składek określonych w tytułach wykonawczych wystawionych przez ZUS w dniu [...] r., tj.: o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],.

W zażaleniu wniesionym na oba wyżej wymienione postanowienia z dnia [...]r. strona podtrzymała zarzut przedwczesności egzekucji wobec faktu nierozpoznania jej wniosku o układ ratalny, względnie, prowadzenia egzekucji pomimo zawarcia per facta concludentia takiego układu i niewypowiedzenia tego układu przez ZUS. Podniosła, że nie otrzymała korespondencji ZUS. Zarzuciła, że bezskutecznie wzywa ZUS do doręczenia jej decyzji z projektem umowy układu ratalnego. Wskazała również, że jeżeli ZUS uznał, że skarżący nie wywiązał się z układu i propozycji (nie uiścił kosztów i bieżących składek) to ZUS powinien złożyć oświadczenie na piśmie, że wypowiada układ ze skutkiem natychmiastowym.

Powołanym na wstępie postanowieniem, wydanym na postawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...]r. podzielając argumentację zawartą w tym postanowieniu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zaskarżył postanowienie organu drugiej instancji zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem licznych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a także, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Objęte skargą zarzuty dotyczyły naruszenia: art. 18 u.p.e.a w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a., art. 138 § 2 k.p.a., art. 105 § 1 k.p.a., art. 39 k.p.a., art. 6 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., a także – art. 136 k.p.a., art. 138 w zw. z art. 144 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 104 i art. 107 k.p.a., a także - art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., art. 34 u.p.e.a., art. 56 u.p.e.a., art. 59 u.p.e.a. oraz art. 21 u.p.e.a.

Na tej podstawie skarżący wniósł o:

1. uchylnie w całości zaskarżonego postanowienia,

2. zasądzenie zwrotu od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego;

3. rozpoznania skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o odda-lenie skargi. Wyjaśnił, że z uwagi na różne daty wystawienia tytułów wykonawczych, różne daty dokonywania zajęć egzekucyjnych oraz różne daty wnoszenia pism przez skarżącego, w sprawie były prowadzone dwa postępowania, tj. dla jednej części tytułów wykonawczych oraz dla drugiej części tych tytułów. Wskazał, że w postanowieniach z dnia [...]r. oraz [...]r. dokładnie wyjaśniono skarżącemu stan faktyczny sprawy oraz powody dla których prowadzone są dwa osobne postępowania z podziałem tytułów wykonawczych. Zwrócił uwagę, że o zasadności zarzutu egzekucyjnego zgłoszonego do tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] oraz od [...] do [...] wypowiedziano się w prawomocnym postanowieniu z dnia [...]r. Podkreślił, że postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 18 kwietnia 2018 r. i nie zostało przez nią zaskarżone. Nadmienił także, że zarzut zgłoszony do wspomnianych tytułów wykonawczych (wynikający z treści pisma 20 października 2017 r., sprecyzowanego pismem z dnia 9 września 2018 r.) został wniesiony po upływie terminu ustawowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lutego 2020 r. oddalił skargę w całości uznając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W ocenie Sądu I instancji, analiza akt sprawy nie dawała podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności faktyczne wynikające z akt sprawy wskazują, że postanowienie z dnia [...]r. zostało wydane w związku z treścią oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia 9 października 2018 r., w którym skarżący w odpowiedzi na wezwanie organu wyjaśnił, że jego pismo z dnia 20 października 2017 r. należy potraktować jako zarzuty z art. 33 § 1 u.p.e.a. na całe postępowanie egzekucyjne "bowiem w sprawie objętej okresem należności w egzekucji były one niewymagalne z powodu rozłożenia na raty w układzie ratalnym, to zaś skutkuje przedwczesnością egzekucji". Skarżący w tym piśmie wskazał również, że zarzuty dotyczą "wszystkich tytułów wykonawczych objętych wszczętą egzekucją na dzień 20.10.2017 r." Sąd I instancji wskazał, że jakkolwiek wypowiedź skarżącego zawarta we wspomnianym piśmie nawiązywała w sposób bezpośredni do treści pisma z dnia 20 października 2017 r. (w którym skarżący wskazywał na inne numery zawiadomień niż w piśmie z dnia 26 lipca 2017 r.), to wobec sformułowanego w piśmie z dnia 9 października 2018 r. oświadczenia skarżącego co do tego, że zgłoszone zarzuty dotyczą "wszystkich tytułów wykonawczych objętych wszczętą egzekucją na dzień 20.10.2017 r.", zasadnie organ egzekucyjny uznał, że oświadczenie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 9 października 2018 r. odnosi się także do tytułów wykonawczych wymienionych w zawiadomieniach o zajęciu o numerach: [...],[...],[...],[...], a zatem w tych zawiadomieniach, które zostały wskazane w piśmie skarżącego z dnia 26 lipca 2017 r. Sąd zwrócił przy tym jednocześnie uwagę na to, że w części wstępnej pisma z dnia 20 października 2017 r. skarżący podniósł zarzut bezpodstawnego zajęcia rachunku bankowego w oparciu o tytuły wykonawcze:, a zatem tytuły wykonawcze odnośnie do których zasadność wniesienia sprzeciwu była przedmiotem oceny organu egzekucyjnego w prawomocnym postanowieniu z dnia [...]r.

Jednocześnie, w związku z zawartym w piśmie z dnia 9 października 2018 r. zarzutem skarżącego, że w sprawie objętej egzekucją należności były "niewymagalne z powodu rozłożenia na raty w układzie ratalnym, to zaś skutkuje przedwczesnością egzekucji" zasadnie organ egzekucyjny uznał, że wypowiedź skarżącego zawarta w tym piśmie stanowi powtórzenie zgłoszonego już w piśmie z dnia 26 lipca 2017 r. zarzutu rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej z tytułu składek określonych w tytułach wykonawczych wystawionych przez ZUS w dniu [...] r.

Sąd wyraził również pogląd, że procesowy charakter podjętego przez organ rozstrzygnięcia wykluczał merytoryczną ocenę skuteczności złożonego przez skarżącego wniosku o rozłożenie na raty należności objętych egzekucją.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku skarżący zarzucił:

1) obrazę przepisów prawa procesowego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i pominięcie przez Sąd I instancji uchybień organu egzekucyjnego II instancji w zakresie właściwego zastosowania przepisów prawa poprzez uznanie za prawidłowe postanowienia z dnia [...]r., zamiast prawidłowego umorzenia postępowania egzekucyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie przez Sąd I instancji, że organ II instancji bezzasadnie pominął te przepisy i nie umorzył postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu, względnie, nie uchylił postanowienia Dyrektora ZUS Oddział we W. z dnia [...]r. i błędną akceptację stanowiska organu II instancji, który uznał za prawidłowe stanowisko ZUS w zakresie bezprzedmiotowości postępowania w oparciu o bezzasadnie zastosowany art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 136 § 1 - 3 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., art. 140 k.p.a. oraz art. 77 § 1-2 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie przez Sąd I instancji, że organ II instancji nie rozpoznał z należytą starannością i wszechstronnie zażalenia skarżącego z dnia 27 grudnia 2018 r., nie uwzględniając wszystkich istotnych okoliczności w sprawie i nie przeprowadził ewentualnie z urzędu wszystkich dowodów, w tym na fakt, że skarżący zawarł z ZUS ugodę w formie umowy cywilnoprawnej o rozłożeniu zadłużenia na raty, która nigdy nie została później rozwiązana, co skutkowało koniecznością umorzenia egzekucji;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7a § 1 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie przez Sąd I instancji, że organy obu instancji uchybiły naczelnym zasadom postępowania, tj. zasadzie legalizmu, zasadzie uwzględniania wszelkich wątpliwości na korzyść strony w sposób bezstronny oraz podważenia zasady zaufania strony do organu;

- art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i bezzasadne oddalenie w całości skargi skarżącego w sprawie;

2) obrazę przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:

- art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 2 w zw. z art. 34 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i § 3-4 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, że organ II instancji bezzasadnie pominął w/w przepisy i nie uwzględniając zarzutu skarżącego przedwczesności zobowiązania wskutek braku wymagalności oraz jego odroczenia terminu wykonania wskutek zawarcia ugody z ZUS nie umorzył w całości postępowania egzekucyjnego;

- art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 29 § 1 oraz § 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) poprzez pominięcie, że w sprawie organ II instancji nie uwzględnił, że skarżący uzyskał zgodę na piśmie w dniu [...]r. od Dyrektora Oddziału ZUS we W. na rozłożenie zaległości na raty w układzie ratalnym i zawarł per facta concludentia umowę cywilnoprawną w tym zakresie, która nigdy nie została rozwiązana, a także, poprzez błędną interpretację tych przepisów, iż taka umowa nie może zostać (na zasadach ogólnych z art. 3531 k.c. oraz art. 60 i art. 61 k.c.) zawarta w formie ustnej pomiędzy stronami, wskutek ich zgodnych oświadczeń woli, a nadto, że sposób rozpoznania wniosku strony o rozłożenie na raty zaległości składkowej nie może rzutować na wynik sprawy.

A nadto, również naruszenie:

- art. 54 § 2 i § 5 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu i nie wezwanie organu II instancji do uzupełnienia akt administracyjnych o akta sprawy prowadzonej przed Dyrektorem ZUS Oddział we W., choć skarżący wnioskował o załączenie tych akt w zażaleniu wniesionym do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W.;

- art. 62 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego pominięcie i zaniechanie przez Przewodniczącego Wydziału wydania zarządzenia w sprawie skompletowania w całości akt niezbędnych do rozpoznania sprawy.

W rozwinięciu zarzutów skargi kasacyjnej skarżący zarzucił Sądowi I instancji dokonanie pobieżnej oceny zarzutów skargi w zakresie wadliwej oceny zastosowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. przepisów u.p.e.a., jak również, nieuwzględnienia przez ten organ wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych w zarzutach. Skarżący przede wszystkim podniósł, że Sąd I instancji nie dokonał oceny wpływu na wynik sprawy okoliczności zawarcia przez stronę umowy z ZUS o rozłożeniu zadłużenia na raty. W tym kontekście podniósł, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo jeżeli obowiązek nie istniał. Przypadkiem, w którym zgodnie z innymi przepisami prawa, taki obowiązek nie stał się wymagalny jest sytuacja uwzględnienia przez organ wniosku o rozłożenie zobowiązania na raty. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 u.s.u.s. ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie ZUS może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z kolei w ust. 1a art. 29 u.s.u.s. wskazane jest, że odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. Wskazując na powyższe skarżący zarzucił Sądowi I instancji pobieżną ocenę jego zażalenia oraz pominięcie, że taką umowę w istocie strony zawarły. Zdaniem skarżącego, o zawarciu takiej umowy świadczy okoliczność, którą ZUS przyznał w aktach administracyjnych, że pismem z dnia [...]r. poinformował skarżącego o zgodzie na uwzględnienie jego wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty. Przy czym, należało uznać, że samo takie pismo ZUS, zgodnie z ogólnymi przepisami art. 60 k.c., stanowiło oświadczenie woli tego organu, zaś z chwilą przyjęcia i zapoznania się przez adresata (tu: skarżącego), zgodnie z art. 61 k.c. zostało przyjęte do wiadomości. Z tą też chwilą, z mocy prawa, doszło do zawarcia w tym zakresie pomiędzy skarżącym a ZUS zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Zdaniem skarżącego, nie można uznać, by pismo ZUS z dnia [...]r. miało tylko charakter informujący, albowiem z jego treści nie wynika, żeby ZUS wzywał skarżącego do osobnego zawarcia na piśmie jakiegoś porozumienia, w tym np. na wzorcu obowiązującym w ZUS. Skarżący podniósł, że Sąd I instancji przeoczył to, że kwestia ta była podnoszona przez stronę w zażaleniu z dnia 27 grudnia 2018 r., a zatem, rozpoznając to zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. nie dokonał właściwych ustaleń i oceny dowodów, zaś Sąd I instancji błędnie nie uznał tego za uchybienie proceduralne mające wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od tych zarzutów skarżący zarzucił nadto Sądowi I instancji błędną ocenę postępowania organów w zakresie uznania, że prawidłowo ZUS dokonał sztucznego rozdziału postępowania na dwie "grupy" oraz prawidłowo wydał – w dniu [...]r. – dwa odrębne postanowienia, gdzie w pierwszym (pod znakiem: [...]) uznał zarzut rozłożenia na raty za niezasadny w całości, zaś w drugim (pod znakiem: [...]) stwierdził bezprzedmiotowość zarzutu egzekucyjnego z uwagi na uprzednie rozpatrzenie zarzutu egzekucyjnego o rozłożenie na raty. Takie postępowanie było nieprawidłowe, naruszało zasadę zaufania obywatela do organu i miało na celu wprowadzenie strony skarżącej w błąd. Sąd I instancji nie zweryfikował bowiem należycie stanu sprawy i nie zauważył, że jednym zażaleniem z dnia 27 grudnia 2018 r. skarżący zaskarżył oba postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS we W.z dnia [...]r., co wynika z treści tiretu tegoż zażalenia, gdzie skarżący wyraźnie wskazał, że zaskarża w całości postanowienia z dnia [...]r. i wnosi o ich uchylenie. Skarżący zarzucił nadto, że Sąd I instancji dokonał swoistej nadinterpretacji jego twierdzeń ze skargi z dnia 2 maja 2019 r., że skarga obejmuje całość postępowania, a intencją skarżącego było złożenie zarzutów wobec całego postępowania egzekucyjnego, a zatem odnośnie do wszystkich tytułów wykonawczych realizowanych przez organ egzekucyjny.

Na tle tych zarzutów skarżący wniósł o:

1) o uchylenie w całości wyroku I instancji z dnia 5 lutego 2020 r. wraz z poprzedzającym je postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...]r.;

2) ewentualnie, o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...]r. i orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ZUS Oddział we W.;

3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym, kosztów reprezentacji według norm prawem przepisanych;

4) rozpoznanie skargi na wyznaczonej rozprawie kasacyjnej, także pod nieobecność skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych, sąd I instancji może uchylić własne zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

Po analizie zarzutów skargi kasacyjnej Sąd uznał, że zaszła druga z przesłanek wspomnianej autokontroli. Okoliczność ta uprawniała Sąd I instancji, po myśli art. 179a p.p.s.a., do uruchomienia procedury autokontrolnej, która skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku przez Sąd I instancji oraz ponownym rozpoznaniem sprawy.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań Sądu należy zwrócić uwagę, że stan faktyczny wynikający z akt administracyjnych sprawy jest dość skomplikowany w tym sensie, że podjęte przez skarżącego środki obrony przed egzekucją, zawarte w dwóch odrębnych pismach. tj. z dnia 26 lipca 2017 r. oraz z dnia 20 października 2017 r. stanowiły przedmiot wielokrotnej analizy procesowej organów administracji publicznej, co stanowiło m.in. konsekwencję rozstrzygnięć kasatoryjnych wydawanych przez organ drugiej instancji.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 26 lipca 2017 r. (opatrzonym adnotacją, że dotyczy ono egzekucji z zawiadomienia nr:[...], [...], [...]) skarżący zakwestionował skuteczność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, wnosząc o uchylenie tych zajęć oraz zwolnienie rachunku firmowego jako przedwczesnych. Wniosek ten został pierwotnie uznany przez organ egzekucyjny jako skarga na czynność egzekucyjną, którą oddalono w postanowieniu z dnia [...]r. (nr [...]). Postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. uchylił postanowienie z dnia [...]r. i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji z zaleceniem wyjaśnienia, czy żądanie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 26 lipca 2017 r., uzupełnionym pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. , stanowi zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wniesione w trybie art. 33 u.p.e.a., czy też inny możliwy do zastosowania środek (np. o zwolnienie spod egzekucji zajętego rachunku bankowego na okres realizacji układu ratalnego). Jak wynika z akt administracyjnych, pismem z dnia 4 grudnia 2017 r. organ egzekucyjny wezwał stronę do sprecyzowania pisma z dnia 26 lipca 2017 r., ostatecznie przyjmując (w następstwie udzielonej przez stronę w piśmie z dnia 27 grudnia 2017 r. odpowiedzi na to wezwanie), że pismo to stanowi zarzut egzekucyjny z art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. skierowany do tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...].

Postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]) ZUS zarzut ten w całości uznał za nieuzasadniony.

Jak również wynika z akt administracyjnych, po złożeniu pisma z dnia 26 lipca 2017 r., a przed wydaniem postanowienia z dnia [...]r. o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów egzekucyjnych, skarżący złożył kolejne pismo, tj. z dnia 20 października 2017 r., które zatytułował skarga na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w postaci bezpodstawnego zajęcia egzekucyjnego rachunku bankowego w oparciu o tytuły wykonawcze: [...],[...],[...],[...] wraz z ponagleniem na bezczynność organu.

Po analizie treści skargi kasacyjnej oraz ponownej ocenie zarzutów skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...]r. (nr [...]) Sąd przyjął – na tle zrelacjonowanego stanu faktycznego –, że dokonany przez organ "rozdział postępowania na dwie grupy" (co znajduje odzwierciedlenie w postanowieniach z dnia [...]r.) jest co najmniej przedwczesny jeśli chodzi o kwalifikację stanowiska skarżącego jaką przyjął organ I instancji w postanowieniu z dnia [...]r. (nr [...]), utrzymanym następnie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. w postanowieniu z dnia [...]r.

Sąd, po ponownej analizie akt sprawy, podziela zarzut skargi kasacyjnej, że takie postępowanie należało uznać – w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych – za nieprawidłowe i naruszające zasadę zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Nadto, uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, do czego Sąd jeszcze się odniesienie w toku dalszych rozważań. W rezultacie, Sąd podziela zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy należy przede wszystkim wyjść od tego, że w sprawie zagadnieniem o charakterze podstawowym była kwalifikacja prawna pisma skarżącego z dnia 20 października 2017 r., zatytułowanego jako skarga na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w oparciu o tytuły wykonawcze: [...], [...], [...],[...]wraz z ponagleniem na bezczynność organu.

W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, że na skutek postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. (nr [...]), organ egzekucyjny został zobowiązany do wyjaśnienia treści żądania strony zawartego w piśmie z dnia 20 października 2017 r. Jak wskazano w tym postanowieniu, wyjaśnienia wymagało, czy żądanie zawarte w tym piśmie stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego złożony w trybie art. 59 u.p.e.a., czy też ewentualnie inny możliwy do zastosowania środek (np. o zwolnienie spod egzekucji zajętego rachunku bankowego na okres realizacji układu ratalnego), a następnie, także i to, do jakich zajęć (egzekucyjnych – przyp. Sądu) i tytułów wykonawczych odnosi się wspomniane pismo strony. Na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego odnośnie do intencji wnioskodawcy zawartej w piśmie z dnia 20 października 2017 r. zwrócił uwagę także Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. w postanowieniu z dnia [...] r., uchylającym w całości zaskarżone postanowienie z dnia [...]r. i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania.

Z akt sprawy wynika, że realizując zalecenia organu drugiej instancji organ egzekucyjny skierował do strony wezwanie z dnia 21 września 2018 r. o sprecyzowanie treści żądania zawartego w piśmie z dnia 20 października 2017 r.

Odpowiadając na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 9 października 2018 r. oświadczył, że jego pismo z dnia 20 października 2017 r. należy potraktować jako zarzuty (z art. 33 § 1 u.p.e.a.) na całe postępowanie egzekucyjne oraz wniósł o umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego.

Analizując treść tej odpowiedzi skarżącego, organ egzekucyjny doszedł do przekonania, że treść pisma skarżącego z dnia 20 października 2017 r. zawiera w sobie zarzuty do tytułów wykonawczych, które stanowiły przedmiot wcześniejszego rozpoznania w postanowieniu z dnia [...]r., a także, zarzuty do innych jeszcze tytułów wykonawczych.

W rezultacie, postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]), wydanym na podstawie art. 34 § 4 i art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 105 k.p.a. ZUS stwierdził bezprzedmiotowość zarzutu wniesionego do tytułów wykonawczych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...]z uwagi na wcześniejsze już rozpatrzenie zarzutu rozłożenia na raty spłaty należności w postanowieniu z dnia [...]r. i umorzył postępowanie w tym zakresie.

Z kolei, w drugim postanowieniu także z dnia [...]r., (nr [...]), ZUS uznał za nieuzasadniony zarzut strony dotyczący rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej z tytułu składek określonych w tytułach wykonawczych wystawionych przez ZUS w dniu [...] r., tj.: o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],.

Postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS we W.z dnia [...]r. (nr [...]). Natomiast postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. uchylił w całości zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS we W.z dnia [...]r. (nr [...]) i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Mając na uwadze dotychczasowe uwagi, w ramach uruchomionego postępowania autokontrolnego z art. 179a p.p.s.a. i ponownego rozpoznania sprawy Sąd doszedł do przekonania, że należy podzielić trafność zastrzeżeń jakie do treści wezwania z dnia 21 września 2018 r. wyraził Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. w (znajdującym się w aktach sprawy) postanowieniu z dnia [...]r. (nr [...]), uchylającym w całości postanowienie z dnia [...]r. nr [...] i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Zdaniem Sądu, treść wezwania jakie zostało skierowane do skarżącego w piśmie z dnia 21 września 2018 r. nie stanowi pełnej realizacji normy z art. 9 k.p.a. (zasada informowania). W tym względzie, Sąd podziela stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. wyrażone we wspomnianym postanowieniu z dnia [...]r., że organ egzekucyjny powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Gdy organ wzywa do sprecyzowania wniosku strony, to powinien wyjaśnić, w jaki sposób wniosek może być zakwalifikowany z wyjaśnieniem podstaw prawnych takiej możliwej kwalifikacji. Innymi słowy, wzywając stronę do sprecyzowania treści pisma z dnia z dnia 20 października 2017 r., organ powinien zaproponować skarżącemu możliwe środki obrony prawnej jakie przysługują mu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie, po uwzględnieniu woli skarżącego, powinien rozpatrzyć wniosek strony (tu: z dnia 20 października 2017 r.) w odpowiednim trybie.

Tymczasem, jak wynika z treści wezwania z dnia 21 września 2018 r., w piśmie tym organ wyjaśnił stronie, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną może być konkretna czynność egzekucyjna, a nie zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, czy też prawidłowość jego prowadzenia. Nadto, organ zwrócił uwagę, że z treści pisma z dnia 20 października 2017 r. wynika, że intencją wnioskodawcy (skarżącego) jest zakończenie postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że skutek taki może przynieść pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że skarga na czynność egzekucyjną obliguje organ egzekucyjny jedynie do usunięcia powstałego uchybienia, bez wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne. Wskazując na powyższe organ wezwał stronę do sprecyzowania, czy pismo z dnia 20 października 2017 r. stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a., a nadto, także do wskazania tego do jakich zajęć i tytułów wykonawczych odnosi się to pismo. Trafnie zwraca uwagę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. w postanowieniu z dnia [...]r. (nr [...]), że redagując w ten sposób wezwanie organ nie przytoczył treści art. 59 u.p.e.a. Trafnie również akcentuje organ w rzeczonym postanowieniu, że skarżący w piśmie z dnia 9 października 2018 r. (stanowiącym odpowiedź na to wezwanie) zawarł żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołując przy tym przepis art. 34 u.p.e.a. oraz wskazał, że wnosi zarzuty przewidziane w art. 33 § 1 u.p.e.a. Sąd podziela stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W., wyrażone w postanowieniu z dnia [...]r. (nr [...]), odnośnie do tego, że powołanie przez skarżącego przepisu art. 34 u.p.e.a. najpewniej związane było z tym, że przepis ten przewiduje umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku wniesienia zasadnych zarzutów.

Mając na uwadze powyższe oraz po ponownej analizie zarzutów skargi Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie co najmniej przedwczesny był wniosek organu egzekucyjnego, który bazując na tym wezwaniu oraz na udzielonej przez skarżącego odpowiedzi zawartej w piśmie z dnia 9 października 2018 r. wywiódł, że wypowiedź strony co do tego, że "pismo z 20.10.2017 r. należy potraktować jako zarzuty na całe postępowanie egzekucyjne" winno się interpretować m. in. jako powtórnie zgłoszone zarzuty do tytułów wykonawczych wymienionych w postanowieniu z dnia [...]r., w którym orzeczono o ich niezasadności.

Jakkolwiek istotnie, w odpowiedzi udzielonej na wezwanie z dnia 21 września 2018 r. strona powołuje art. 33 § u.p.e.a., to jednak w świetle konsekwencji wynikłych z faktu z wydania postanowienia z dnia [...]r. - powinnością organu w tym momencie procedowania było ponowne udzielenie stronie informacji o przysługujących jej na tym etapie postępowania uprawnieniach procesowych, przez co należy rozumieć przede wszystkim udzielenie skarżącemu wyjaśnienia, że – na tym etapie sprawy - nie może on składać ponownych zarzutów do tytułów wykonawczych o numerach wymienionych w postanowieniu z dnia [...]r.

Dopiero powtórne i stanowcze oświadczenie się skarżącego, że treść jego pisma z dnia 20 października 2017 r. zawiera w sobie ponowne zarzuty do tytułów wykonawczych wymienionych w postanowieniu z dnia [...]r. uprawniałoby organ egzekucyjny do podjęcia odpowiedniej decyzji procesowej w tym zakresie. Sposób postępowania przez organ egzekucyjny pierwszej instancji, zaakceptowany następnie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. w objętym zarzutami skargi postanowieniu z dnia [...]r. przeczy obowiązkowi dbałości o to, by na strona na jakimkolwiek etapie postępowania mogła zostać pozbawiona możliwości skorzystania z wszelkich dostępnych środków procesowych oraz narusza zasadę zaufania do organów administracji publicznej. W rozwinięciu tej argumentacji należy dodać, że w stanie prawnym znajdującym zastosowanie w sprawie, zarzuty egzekucyjne należy traktować jako prawny środek zaskarżenia, przysługujący w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że dotyczą one jedynie okoliczności istniejących w tym czasie. Wynika to wprost z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który to przepis zakreśla zobowiązanemu do zgłoszenia takich zarzutów siedmiodniowy termin, liczony od dnia doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, a to - co do zasady - następuje w chwili przystąpienia do czynności egzekucyjnych. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów ich uzupełniać powołując nowe podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu.

Na dalszym etapie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji zaistnienia okoliczności opisanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu właściwym dla tej sprawy) zobowiązanemu przysługuje możliwość obrony swych praw poprzez domaganie się umorzenia postępowania egzekucyjnego (w całości lub w części).

Bez wątpienia również, w stanie prawnym właściwym w sprawie zarzuty mogą być wnoszone w postępowaniu egzekucyjnym tylko raz (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 839/14). Zatem także i z tego powodu powinnością organu egzekucyjnego było dołożenie starań ku temu, by intencja strony wyrażona w piśmie z dnia 20 października 2017 r. nie budziła jakichkolwiek wątpliwości oraz by strona, nie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie została pozbawiona wszelkiej możliwości przedstawienia swoich racji. Powyższe doprowadziło do uchybienia zasadzie pogłębiania zaufania do organów (art. 8 § 1 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Trzeba bowiem podkreślić, że w przeciwieństwie do zarzutów, wniosek o umorzenie postępowania może być złożony w każdym czasie. Odrębną kwestią jest natomiast skuteczność tego środka w kontekście wzajemnej relacji zarzutów egzekucyjnych i wniosku o umorzenie postępowania.

O tym, że intencja skarżącego mogła być przeciwna do tej, którą przyjęto w sprawie (tj. w postanowieniach - z dnia [...]r. (nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...]) świadczy m. in. ta część argumentacji skargi, w której skarżący podnosi, że zgłaszał zarzuty do "całego postępowania egzekucyjnego" oraz że wnosił o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, a więc także do poszczególnych czynności zajęcia rachunku. Jak również zarzuca on w skardze, uwzględnienie zarzutu z art. 33 u.p.e.a. winno skutkować umorzeniem egzekucji na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a.

Końcowo już tylko należy należy zwrócić uwagę, że niewątpliwie w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej pozostaje sytuacja, kiedy ten sam organ (tu: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W.) w jednym przypadku dostrzega uchybienia w redakcji wezwania z dnia 21 września 2018 r. (postanowienie z dnia [...]r., nr [...]), w drugim zaś takich uchybień nie zauważa (postanowienie z dnia [...]r., nr [...]).

Akcentowane w skardze kasacyjnej kwestie związane z zawarciem układu ratalnego i jego ewentualnym wpływem na obowiązek stwierdzony tytułami wykonawczymi, z uwagi na charakter stwierdzonych uchybień uznać należy na tym etapie za przedwczesne.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 179a p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I i II wyroku.

O kosztach postępowania (punkt III wyroku) orzeczono na podstawie art. 179a p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a., art. 203 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W kosztach tych Sąd uwzględnił także opłatę skarbową w kwocie 17 z tytułu udzielonego przez stronę pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu.

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu będzie precyzyjne, jasne i czytelne wezwanie skarżącego do sprecyzowania zakresu wniosku zawartego w piśmie z dnia 20 października 2017 r., z uwzględnieniem wcześniejszych uwag Sądu.

Organ winien mieć także na względzie treść postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...]r., w szczególności, w zakresie zawartych w tym postanowieniu wytycznych dla organu pierwszej instancji. Istotne jest bowiem, że być może realizacja zaleceń zawartych w tym postanowieniu (o ile zostały one wykonane przez organ I instancji) będzie skutkować bezprzedmiotowością wskazanych przez Sąd zaleceń w całości lub w części. Oczywiście będzie to mieć miejsce tylko w sytuacji, gdyby zakres wezwania wynikającego z zaleceń zawartych w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...]r. (nr [...]) był na tyle wyczerpujący i wszechstronny, a odpowiedź udzielona przez skarżącego odnosiła się do wszystkich kwestii spornych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym.

Rzeczą organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie dokonanie analizy wytycznych z postanowienia z dnia [...]r., prawidłowości i zakresu ich realizacji przez organ I instancji, a następnie, zakresu odpowiedzi skarżącego (jeżeli została udzielona) z jednoczesnym odniesieniem ich aktualności do zaleceń Sądu zawartych w niniejszym wyroku..