Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2890/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: ref.staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. C. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

SA/Rz 2890/01

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2001 roku pozbawił uprawnień kombatanckich W. C.

Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach i osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Kierownik Urzędu ustalił, że uprawnienia kombatanckie W. C. uzyskał służąc w 8 Pułku KBW w okresie od 24 września 1947 roku do dnia 28 września 1949 roku. Jednostka ta brała udział w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem od 24 września 1947 roku do 31 grudnia 1947 i od 16 września 1948 roku do 28 września 1949 roku. Zostało to ustalone na podstawie zaświadczenia Archiwum Inspektoratu Obrony Terytorialnej w W. z dnia 3 marca 1976 r. Na tej podstawie, Zespół ds. Przeglądu akt członków ZBoWiD potwierdził uzyskanie uprawnień kombatanckich w wymienionych okresach. / k.6 i 9 akt osobowych / na podstawie ustawy z dnia 23 października 1975 roku. W aktach sprawy znajduje się karta powołania do wojska i zaświadczenie Kierownika Archiwum Inspektoratu Obrony Terytorialnej o pełnieniu służby wojskowej w 8 pułku KBW. / k.10/ i zaświadczenie ZBoWiD nr [...] z 23 marca 1976 roku./ k.15/.

Skarżący przedłożył do akt administracyjnych kopię kwestionariusza , który składał ubiegając się o przyznanie świadczenia pieniężnego, z którego wynika, że od maja 1941 roku do lutego 1945 roku był deportowany do pracy przymusowej do Niemiec, a następnie od marca 1945 roku do listopada 1945 roku przebywał w jednostce wojskowej wojsk rosyjskich na b. terenach niemieckich koło Oleśnicy. Odnośnie okoliczności pobytu na robotach w Niemczech - Kierownik Urzędu podniósł, że nie są to represje, które wymienia art. 4 ustawy o kombatantach. Sprawy te są rozstrzygane na podstawie ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym.

We wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy W. C. wniósł o uchylenie krzywdzącej go - jego zdaniem ,decyzji i wniósł o utrzymanie ciągłości uprawnień kombatanckich poprzez pozytywne rozpatrzenie jego wniosku z 1 października 1992 roku przy zastosowaniu kwalifikacji prawnej zgodnie z art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku . Nadto wniósł o przywrócenie mu terminu do złożenia wniosku w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu decyzją nr [...] z dnia [...] października 2001 r. utrzymał decyzję własną.

W motywach decyzji podał, że w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka ,W. C. pełnił służbę wojskową w 8 Pułku KBW po 30 czerwca 1947 i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. W informacji akt b.ZBoWiD brak jest jakiejkolwiek informacji o udziale w walkach z UPA. Dokument, na jaki strona się powołuje jest jedynie stwierdzeniem, w jakiej jednostce służył. W decyzji oparł się na art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy.

W skardze do NSA W. C. zarzuca, że :

-Kierownik Urzędu nie dopełnił obowiązków określonych w art. 10 par.1,35 par.1 i art. 73 par. 1 k.p.a., gdyż nie udostępnił mu w miejscu zamieszkania akt do wglądu,

- o zmianę kwalifikacji uprawnień wystąpił do Urzędu w piśmie z 17.03.2001 roku. nadal brak jest wypowiedzenia się adresatów co do przytoczonych faktów.

Jest kuriozalne,że niski rangą urzędnik uzurpuje sobie prawo w zakresie politycznego odbierania sędziwym kombatantom praw nabytych , przyznanych 25 lat temu,

-na uprawnienia kombatanckie zaczął sobie zapracowywać już w marcu 1945 roku, gdy w drodze powrotnej z przymusowych robót został zatrzymany przez wojsko alianckie i włączony do uzbrojonej grupy dla ochrony mienia pozafrontowego / inwentarza żywego / Werhrwolf usiłował to ochraniane mienie podkradać, więc dochodziło do potyczek zbrojnych obronno - zaczepnych,

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm. / sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone / a do takich należy niniejsza sprawa / podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych stanowi, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przez rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie pozostaje legalność decyzji Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...] października 2001 roku utrzymującej decyzję własną z dnia [...].06. 2001 roku o pozbawieniu W. C. uprawnień kombatanckich.

Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Stosownie do tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz art. 4 ustawy.

Z akt sprawy wynika, że w okresie od 24 września 1947 roku do 28 września 1949 roku W. C. pełnił służbę wojskową w 8 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jednostka ta brała udział w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem od 24 września 1947 do 31 grudnia 1947 i od 16 września 1948 do 28 września 1949 roku.

/Karta powołania wydana przez Rejonowego Komendanta Uzupełnień R.K.U. w C. z 4.IX.1947 i zaświadczenie Kierownika Archiwum Inspektoratu Obrony Terytorialnej z 1.03.1976 /. Powołując się na te dowody, W. C. wnioskiem z dnia 25 lutego 1976 roku zwrócił się do Z.W.ZBoWiD w R. o przyjęcie go w poczet członków Stowarzyszenia i przyznanie uprawnień określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 roku. Komisja Weryfikacyjna Zarządu Wojewódzkiego, orzeczeniem z dnia 15 marca 1976 roku uznała, że wnioskodawca odpowiada warunkom stawianym przez ustawę i przyznała mu prawo przynależności do Stowarzyszenia w charakterze członka zwyczajnego. W oparciu o te dowody - Zespół do Spraw Przeglądu akt członków ZBoWiD w R. stwierdził w dniu 18 marca 1976 roku, że W. C., z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie 1 roku 4 m-cy, , upoważniony jest do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 pażdziernika 1975 r., co potwierdza zaświadczenie nr [...] z dnia 23 marca 1976 roku.

Przepisy o uprawnieniach kombatanckich zmienione ustawą z dnia 24 stycznia 1991 roku, uchwaloną w odmiennych warunkach ustrojowych odbierają uprawnienia kombatanckie osobom, które nabyły je na podstawie dotychczasowych przepisów za działalność w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Przepis art. 25 ust. 2 pkt stanowi, że żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 zachowują uprawnienia kombatanckie, sytuacja ta nie dotyczy jednak skarżącego, którego służba w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego przypadła na okres od 24 września 1947 r.

W odwołaniu od 1-szej decyzji Kierownika Urzędu, skarżący wskazał na inny tytuł, który jego zdaniem uprawnia go do zachowania uprawnień, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Przepis ten stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Skarżący , jako dowód uczestniczenia w walkach z Werhwolfem przedłożył zaświadczenie o powrocie do miejsca zamieszkania na początku grudnia 1945 roku. Zaświadczenie to wydane przez Zarząd Gminy w W. ,powiat O., wydane dnia 6 października 1945 roku poświadcza, że skarżący "pracował do tego czasu w gromadzie Schónou gminy tut. u Sowietów. Po zwolnieniu od władz Sowieckich Ob. C. W. udaje się do D. pow. B. na stałe (.....) . ...uprasza się Władze Cywilne i Wojskowe o nieczynienie przeszkód w podróży".... Cytowany dokument jest jedynie dokumentem podróży, nie zawierającym żadnych informacji o jakichkolwiek walkach . Informacje o walkach z Werhwolfem , umieszczone w odwołaniu skarżącego i skardze, podane są bez przytoczenia jakichkolwiek dowodów. Przede wszystkim jednak przepis, na który skarżący się powołuje, stanowi, że uczestnictwo w walkach z tymi formacjami traktowane jest jako działalność kombatancka jedynie wówczas, ,gdy miało ono miejsce w ramach Wojska Polskiego lub zmilitaryzowanych służbach państwowych. Armia Czerwona taką formacją nie była. Nadto w/w zaświadczenie stwierdza fakt zatrudnienia, a nie fakt uczestniczenia w walkach. Dlatego przedstawiony przez skarżącego dowód nie wnosi nowych okoliczności do sprawy i nie daje żadnej podstawy do przyjęcia, że skarżący walczył z Werhwolfem w ramach Wojska Polskiego. Organizacja Wehrwolf, powołana do życia we wrześniu 1944 roku działać miała przede wszystkim na froncie zachodnim. W świetle opinii historycznej o działalności tej organizacji na ziemiach polskich prof.dr hab.Mariana Wojciechowskiego , weryfikacja uprawnień kombatanckich za tytułu walki z Wehrwolfem możliwa jest jedynie w drodze konfrontacji oświadczeń czy też zaświadczeń przedstawionych przez zainteresowanego z konkretnym materiałem archiwalnym danego Urzędu Bezpieczeństwa, materiałem poddanym surowej krytyce wewnętrznej tego źródła i także - w konfrontacji z literaturą przedmiotu... .

Skarżący służył w Wojsku Polskim od 24 września 1947 roku , w 8 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, co potwierdza materiał zgromadzony w sprawie . Kierownik Urzędu ds. Kombatantów słusznie naprowadził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że brak jest w sprawie jakichkolwiek informacji, że formacja ta toczyła walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zaświadczenie bowiem z Archiwum Inspektoratu Obrony Terytorialnej z dnia 1 marca 1976 roku, na które powołuje się skarżący stwierdza jedynie, że jednostka ta brała udział w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem, co ,stosownie do przepisów ustawy o kombatantach stanowi przesłankę do pozbawienia uprawnień. Zaświadczenie złożone zostało do Z.BoWiD wraz z podpisanym przez skarżącego wnioskiem z dnia 25 lutego 1976 roku , w którym pisze on o swoim uczestnictwie w walce ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem. Jest to, w świetle ustawy o kombatantach podstawa do pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Sąd nie podziela zasadności zarzutu skargi ,że Kierownik Urzędu nie dopełnił obowiązków określonych w art. 10 par.1 , art. 35 par. 1 i art. 73 par. 1 k.p.a. Jest prawdą, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów zgłoszonych w sprawie. Zawiadomieniem z dnia 9.02.2001 roku Kierownik Urzędu powiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania, wzywając go jednocześnie do nadesłania wszystkich dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia. Jednocześnie powiadomił o możliwości zapoznania się przez stronę z całością akt weryfikacyjnych. Z możliwości tej skarżący nie skorzystał. Przepisy art. 32 i 33 k.p.a przewidują możliwość ustanowienia przez stronę pełnomocnika do działania w jej imieniu. Jeżeli stan zdrowia skarżącego nie pozwalał mu na osobiste zapoznanie się z aktami, mógł ustanowić w tym celu pełnomocnika. Zarzuty skarżącego kierowane do Kierownika Urzędu odnośnie deprecjacji dodatków kombatanckich są zarzutami skierowanymi pod niewłaściwy adres. Urząd ten, stosownie do ustawy z 1991 roku upoważniony jest do dokonywania weryfikacji uprawnień uzyskanych na mocy poprzednio obowiązujących przepisów. Nie decyduje natomiast o wysokości świadczeń, nie może też interpretować rozszerzająco przepisów ustawy. Dlatego polemika skarżącego z przepisami ustawy nie może być podjęta przez organ rozpoznający sprawę. Również Sąd, będąc powołany do stosowania, a nie do stanowienia prawa, ocenia zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z obowiązującymi przepisami prawa.

Zarzut odnoszący się do przyznania świadczeń na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku również jest bezzasadny, bowiem są one dochodzone w odrębnym postępowaniu. Z akt sprawy wynika jednak, że skarżącemu przyznano świadczenie z tytułu przymusowej pracy.

Uprawnienia kombatanckie są szczególnym przywilejem należnym osobom , które nie szczędząc życia i zdrowia walczyły o suwerenność kraju. Nie są one uprawnieniami socjalnymi, ale są formą honorowania za szczególne zasługi. Kryteria stosowane w poprzednich ustawach - z 23 października 1975 roku i 26 maja 1982 roku uległy zmianie w ustawie z 24 stycznia 1991 roku , która w art. 25 ust 2 pkt 2 wymienia osoby, które z mocy prawa pozbawia się uprawnień kombatanckich. Skoro skarżący nie wykazał, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka , pełniąc służbę wojskowa w 8 Pułku KBW brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 24 stycznia 1991 roku o kombatantach, to Kierownik Urzędu trafnie zastosował art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sad stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ Dz. U. nr 153 poz. 1270/.