Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 842/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2008-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 91 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7 art. 10 par. 1 art. 77 par. 1 art. 79 par. 1 art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 135 art. 152 art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Arkadiusz Windak Protokolant Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2007r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...], II stwierdza , że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę [...] ( [...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia "[...]", po rozpatrzeniu wniosku z dnia "[...]" – odmówił M. J. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok "[...]" z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych (z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej i Uzupełniającej Płatności Obszarowej).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wskazanych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych było stwierdzenie różnicy (54,74 %) między powierzchnią działki rolnej nr "[...]" Obręb "[...]" o identyfikatorze A (łąka trwała) zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną w wyniku kontroli przeprowadzonej na miejscu.

Sankcja z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej wyniosła 287,33 zł, natomiast z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej 325,99 zł. Powyższe sankcje potrącane będą z płatności, do której producent rolny uprawniony jest z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

M. J. nie zgadzając się z powyższą decyzją wniósł od niej odwołanie. W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, że jest właścicielem przedmiotowej działki na prawach ustawowej współwłasności małżeńskiej. W 2004 r. ustnie zlecił Z. P. usługę koszenia trawy w zamian za pozwolenie wypasania bydła. Zdaniem M. J. ww. usługa miała trwać do czasu jej odwołania, przy czym koszenie trawy miało gwarantować utrzymywanie łąki w dobrej kulturze rolnej, co było podstawą do składania przez odwołującego się wniosku o dopłaty.

Odwołujący się podniósł również, że nie zna Z. P., od rozmowy w 2004 r. Z. P. nie kontaktował się z nim, nie poinformował go również, że w jego imieniu działa brat.

M. J. podkreślił, że wszelkie decyzje od momentu nabycia spornej działki podejmuje sam, a praca poza granicami kraju nie ogranicza jego praw właścicielskich.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia "[...]", po rozpatrzeniu odwołania – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja organu odwoławczego wydana została na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z sekcji gwarancji EFO i GR ( Dz. U. Nr 2003r., Nr 229 poz. 2273); art.11 ust.1 Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76); art. 2 ust.1 Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 z późn. zm.), art. 138 ust.1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Komisji (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004); art.2 pkt. 10, 22, 35 , art. 51 ust. 1 i ust.2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz.Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004, ze zm.).

Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ II instancji ustalił, iż M. J. w dniu 6 maja 2006 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok "[...]", w którym zadeklarował działki rolne A, B i C, działka rolna A zlokalizowana została na działce ewidencyjnej Nr "[...]", Obręb "[...]". W toku czynności organ stwierdził, że wniosek o przyznanie płatności na działkę Nr "[...]", Obręb "[...]" złożyło dwóch producentów rolnych. W celu wyjaśnienia przedmiotowego konfliktu organ wezwał obydwu producentów.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie M.J. przesłał pismo z dnia 1 października 2006 r., w którym wyjaśnił, iż jest właścicielem spornej działki Nr "[...]" Obręb "[...]", której nigdy nie wydzierżawiał, ani nie użyczał. Drugi z producentów - Z. P. oświadczył, że użytkował sporną działkę jako pastwisko bowiem wypasał na niej swoje bydło.

Dodatkowo w dniu 15 listopada 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego przesłuchał w roli świadka T. P. - doradcę Z. P., który zeznał, że to jego brat użytkował w 2006 roku sporną działkę jako pastwisko, nie tylko w 2006 roku, ale również wcześniej i działo się to za ustną zgodą M. J. Od wizyty w 2004 r. M. J. nie kontaktował się z nimi.

Z dalszej części uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu "[...]" w gospodarstwie została przeprowadzona kontrola na miejscu metodą "FOTO". Kontrola na działkach rolnych A i B nie stwierdziła uchybień, ustalenia dla działki rolnej A odniesiono do wniosku T. P. ze względu na fakt, iż to jego uznano za posiadacza tej działki.

Organ I instancji w dniu 2 kwietnia 2006 r. zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie i o uprawnieniach do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i możliwości składania nowych wniosków dowodowych. Wnioskodawca w dniu 16 kwietnia 2007 r. potwierdził odbiór zawiadomienia i nie zapoznał się z aktami sprawy.

W dniu 7 maja 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję Nr "[...]" odmawiającą przyznania wnioskodawcy płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w związku z wykluczeniem spornej działki z wniosku M. J. Organ wskazał, że podstawę prawną powyższej decyzji stanowi przepis art.2 ust.1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U z 2004 r. Nr 6 poz.40) stanowiący, iż osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane "gruntami rolnymi".

Zdaniem organu odwoławczego, organ I Instancji prawidłowo, na podstawie powyższego przepisu uznał, że posiadaczem spornego gruntu był wypasający na nim swoje bydło Z. P. Według organu II instancji działka rolna może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa rolnego i mieć tylko jednego posiadacza, a płatność do niej może być przyznana w danym roku kalendarzowym tylko jednemu producentowi rolnemu i tylko raz. W tych okolicznościach, skoro posiadaczem był Pan Z. P. to, zdaniem organu II instancji, nie mógł nim być M. J.

Organ odwoławczy podniósł dalej, że zarzuty podniesione w odwołaniu nie dowodzą, iż to M. J. był w 2006 roku posiadaczem spornej działki. Organ ten bowiem po rozpatrzeniu argumentów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że:

- żaden z organów ARiMR nigdy nie kwestionował prawa własności M. J. do działki ewidencyjnej Nr "[...]", Obręb "[...]", jednak płatności bezpośrednie związane są nie z własnością, a z posiadaniem i stanowią uzupełnienie dochodu;

- argument wnioskodawcy, iż zlecił ustnie usługę koszenia trawy w zamian za pozwolenie wypasania bydła jest - zdaniem organu- wewnętrznie sprzeczny. Na działce rolnej, na której wypasa się bydło nie ma już trawy i dlatego nie można wykonywać usługi koszenia trawy. Według organu odwoławczego można przyjąć hipotetycznie, że wcześniej trawa codziennie byłaby wykaszana i zjadana przez bydło po skoszeniu - nie byłby to jednak wypas, lecz skarmianie skoszonej trawy, co ma miejsce wtedy, kiedy trawę dostarcza się bydłu na wybieg lub do obory;

- według organu odwoławczego nie ma powodu, dla którego Z. P. winien był poinformować M. J., że jest reprezentowany przez swojego brata. Organ ten zauważył również, iż kontakt z odwołującym się po uprzednim odszukaniu jego danych w Gminie byłby co najmniej uciążliwy i skutecznie zniechęcający, a ponadto być może Z. P. nie widział powodów do takiego kontaktu. Brak kontaktu z M. J., zdaniem organu, stanowi argument przemawiający za tym, iż to Z. P. posiadał przedmiotowy grunt i samodzielnie podejmował w stosunku do niego decyzje. Ponadto odwołujący się podniósł, że co roku ponosił koszty utrzymania działki w dobrej kulturze rolnej, zlecając koszenie trawy, a jednocześnie stwierdza, iż nie kontaktował się z użytkownikiem działki od 2004 roku;

- organ odwoławczy, ani inny organ ARiMR nie interesowały się miejscem pracy M. J. Obowiązkiem organu jest natomiast ustalenie, czy odwołujący się posiada uprawnienia do ubiegania się o płatność do spornej działki oraz czy działka ta posiada uprawnienia do płatności. Z akt sprawy, według organu II instancji, wynika, że M. J. zakupił działkę i pozwolił innemu producentowi rolnemu wypasać na niej swoje bydło. Odwołujący się nie interesował się działką Nr "[...]" Obręb "[...]" do momentu wejścia w konflikt kontroli krzyżowej ze Z. P;

- odnośnie argumentu M. J., iż w skład jego gospodarstwa wchodzą działki "[...]" Obręb "[...]", a zatem jego powierzchnia jest większa, niż powierzchnia działki Nr "[...]" organ ten wskazał, że posiada informacje, iż w 2005 roku działka "[...]" została z wniosku wycofana, a działki "[...]" uczestniczyły w konflikcie kontroli krzyżowej z innym producentem rolnym, który dowodził, że to on, a nie odwołujący się był ich posiadaczem. Organ stwierdził, że w 2006 r. w skład gospodarstwa M. J. nie wchodziła działka Nr "[...]" Obręb "[...]".

Mając powyższe na względzie organ II instancji wskazał, że:

* obszar deklarowany do płatności wynosił: 2,94ha (A -1,04 ha+ B - 0,60 ha+ C - 1,30ha),

* obszar stwierdzony do płatności - 1,90ha (2,94ha - 1,04ha),

* różnica wynosi więc 1,04ha, co stanowi 54,74 % obszaru wyznaczonego do płatności (1,04 podzielone przez 1,9ha x 100%).

Dyrektor Oddziału Regionalnego w końcowej części uzasadnienia decyzji wyjaśnił, że w odniesieniu do Jednolitych Płatności Obszarowych zgodnie z art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. (Dz. Urz.WE. Nr L.345 z 20 listopada 2004r. ze zm.) sankcje skutkujące pomniejszeniem, bądź odmową płatności dotyczą przypadków, gdy w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdzone zostanie, iż różnica między obszarem deklarowanym, a wyznaczonym do płatności przekracza 30% wyznaczonego obszaru, to za dany rok nie przyznaje się płatności, i dodatkowo, jeśli przekracza ona 50% rolnik jest wykluczany ponownie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym, a wyznaczonym.

Organ ten wskazał dalej, że zgodnie z powyższym przepisem skoro różnica miedzy obszarami wynosiła 54,74 %, była więc większa od 30% i dlatego odwołującemu się odmówiono płatności; dodatkowo ww. różnica była większa od 50%, a więc naliczona została sankcja w kwocie 287,33 zł (1,04ha x 276,28 zł, przy czym 276,28 zł jest to kwota płatności w 2006 roku na jeden kwalifikujący się ha gruntów).

Natomiast w przypadku Uzupełniającej Płatności Obszarowej zastosowanie ma art. 51 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004r. ze zm.), który stanowi, że jeżeli różnica "przekracza 50% rolnik będzie również wyłączony z otrzymania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a stwierdzonym (...)". Organ przytoczył taki sam wzór i sposób obliczenia prowadzonej do ustalenia różnicy w wysokości 54,74%.

Dokonując matematycznego obliczenia sankcji dla Uzupełniającej Płatności Obszarowej w kwocie 325,99 zł (różnica między obszarem zadeklarowanym, a zatwierdzonym, tj. 1,04ha x 313,45 zł, przy czym 313,45 zł jest to kwota płatności w 2006 roku na jeden kwalifikujący się ha gruntów) organ odwoławczy stwierdził, że płatności, redukcje i wyłączenia zostały wyliczone prawidłowo i zgodnie z prawem krajowym i unijnym. Tym samym organ odwoławczy uznał decyzję organu I instancji za prawidłową.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. J. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów:

- art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru ( Dz. U. z 2004 r. nr 6, poz. 40 ze zm.)

- oraz art. 77 ust. 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i błędne przyjęcie, iż nie jest posiadaczem działki nr "[...]" o pow. 1,30ha z obrębu "[...]".

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dokonały nieprawidłowych ustaleń faktycznych i błędnie przyjęły, iż posiadaczem przedmiotowej działki pozostaje Z. P. Skarżący podkreślił, że nigdy nie udzielił osobom trzecim prawa do dzierżawy albo użyczenia w żadnej formie, tj. ani pisemnej, ani ustnej.

W ocenie skarżącego – jak wynika to z treści skargi, ustalenia organu II instancji odnoszące się do posiadania działki nr "[...]" przez Z. P. zostały oparte na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji, tj. jedynie na wyjaśnieniach złożonych przez Z. P. oraz zeznaniach świadka T. P. W sytuacji, gdy Z. P. ubiega się o płatność bezpośrednią na tę samą działkę, a świadek jest jego bratem i jednocześnie pozostaje jego doradcą tymczasowym, reprezentującym jego interesy, to według skarżącego, obie osoby nie są bezstronne, gdyż zainteresowane są uznaniem Z. P. jako posiadacza działki nr "[...]". W tym stanie rzeczy wyjaśnienia Z. P. i jego brata nie są wystarczające do uznania za udowodnione, iż Z. P. pozostaje posiadaczem działki nr "[...]".

M. J. wskazał również, że niezrozumiały jest dla niego fakt, iż organ ARiMR nie zażądał w postępowaniu wyjaśniającym od Z. P. potwierdzenia jego prawa do posiadania działki nr "[...]" Obręb "[...]", stojąc przy tym na stanowisku, że skarżący zlecił wypasanie bydła, a nie koszenie trawy.

W tych okolicznościach, zdaniem M. J., zarówno organ II, jak i I instancji, dopuścił się naruszenia art. 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, nakładających obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności w sprawie.

Dodatkowo skarżący podkreślił, iż nie został zawiadomiony o terminie i miejscu przesłuchania świadka T. P., czym - jego zdaniem - organy dopuściły się naruszenia art. 79 Kpa.

W końcowej części uzasadnienia skargi skarżący wskazał, że w dniu "[...]" firma A z B. na zlecenie ARiMR przeprowadziła kontrolę metodą FOTO wszystkich jego działek, tj: "[...]", nie stwierdzając żadnych uchybień. Powyższe wnioski kontrolne nie zostały uwzględnione ani w decyzji organu I instancji, ani w decyzji organu II instancji. Podobnie organ ARiMR korzystając z prawa do kontroli gospodarstwa skarżącego w kontekście błędów i uchybień w złożonym wniosku, nie stwierdził żadnych błędów.

Nadto M. J. uważa, że przepisy dotyczące płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, stanowiące podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji są krzywdzące dla właścicieli gruntów rolnych w sytuacji, gdy osoby trzecie bez ich zgody korzystają z tych gruntów lub bezpodstawnie przypisują sobie prawo do ich posiadania w celu uzyskania na swoją rzecz dopłat i tym samym przepisy te godzą w konstytucyjną zasadę ochrony własności prywatnej.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację uzasadniającą stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi, a mianowicie, iż rozstrzygnięcia dokonano jedynie w oparciu o istniejące akta sprawy, a zarówno Z. P., jak i jego brat T. P. nie są bezstronni w sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten można odnieść również w stosunku do skarżącego, bowiem także skarżący jako osoba zainteresowana płatnością nie jest bezstronny i dlatego przytacza argumenty świadczące na swoją korzyść.

Organ odwoławczy podkreślił dalej, że rozstrzygając w sprawie wziął pod uwagę fakt, iż M. J. w odwołaniu od decyzji organu I instancji nie przedstawił żadnych nowych dowodów w sprawie, nie przytoczył nowych argumentów.

Według organu bezspornym jest, że skoro obie strony jako argument podnoszą ustne ustalenia, brak jest świadków mogących te ustalenia potwierdzić. Bezspornym jest również fakt, iż na gruncie wypasał bydło Z. P. i dlatego, zdaniem organu odwoławczego, brak jest dowodów, że nie użytkował gruntu we własnym imieniu, skoro wypasane bydło było w jego posiadaniu.

Następnie Dyrektor zacytował treść § 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmieniającego rozporządzenie w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 65 poz. 600 ze zm.) i wskazał, że z przytoczonego przepisu wynika, iż zlecenie samego koszenia trawy nie zapewniłby spełnienia wymogów dobrej kultury rolnej na spornym gruncie.

Organ wyjaśnił, że Z. P. podniósł, iż jako posiadacz wypasał na spornym gruncie bydło, a takie użytkowanie zgodnie z zgodnie z § 1 ust. 1 pkt.4 wyżej wymienionego rozporządzenia, zapewnia utrzymanie gruntów w dobrej kulturze rolnej i dlatego argumenty podniesione przez Z. P. uznał za bardziej wiarygodne i podjął rozstrzygnięcie na jego korzyść.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dostarczyła podstawy do stwierdzenia, że decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Warunkiem uznania legalności przyjętej podstawy materialnoprawnej decyzji jest oparcie prowadzących do niej ustaleń faktycznych na niewadliwej ocenie dowodów.

Istota problemu materialnoprawnego w rozpatrywanej sprawie zależy od prawidłowości ustalenia czy skarżący składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 był posiadaczem spornej działki rolnej nr "[...]" oznaczonej identyfikatorem A określonej jako łąka trwała w rozumieniu posiadania wynikającym ze wskazanego w zaskarżonej decyzji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40). W myśl bowiem tego przepisu producentowi rolnemu przysługują płatności na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska.

Organy orzekające w sprawie, wobec ustalenia w drodze kontroli krzyżowej, że o płatności do tej samej działki rolnej wystąpiło dwóch producentów rolnych, podjęły próbę wyjaśnienia, czy skarżący jako niekwestionowany właściciel spornej działki, jest równocześnie jej posiadaczem. Zgodzić się należy, zdaniem sądu, z założeniem organów, że skoro przedmiotowa ustawa nie definiuje pojęcia posiadacza, to kierować się należy jego cywilistycznym rozumieniem, a więc że zgodnie z art. 336 i następne Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią włada jak użytkownik, zastawnik, najemca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 grudnia 2007r. sygn. akt. II GSK 260/07 wskazał na to, że w piśmiennictwie "zwraca się również uwagę, że posiadanie w znaczeniu, jakie nadaje temu pojęciu kodeks cywilny, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego np. właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem) może jednak stanowić także jedynie stan faktycznego władztwa nad rzeczą w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (por.. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 799)".

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "powyższe rozróżnienie rodzajów posiadania ma znaczenie z tego względu, że idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy zatem być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wymaga jednocześnie zauważenia, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności obszarowych, odnoszona do "faktycznego posiadania" gruntu rolnego, nie może być przy tym rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika (producenta rolnego) nie został w przepisach prawa wspólnotowego nigdzie sformułowany. Tak jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i nie dysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyrok NSA z dnia

11 stycznia 2007r., sygn. akt. II GSK 258/06)".

Należało zatem, odpowiednio do tak rozumianego pojęcia posiadania zebrać materiał dowodowy umożliwiający wyjaśnienie spornej kwestii, a wiec ustalenie, czy skarżący był faktycznym posiadaczem zadeklarowanej działki rolnej, którą w swoim wniosku wymienił również Z. P.

W ocenie sądu, organy obu instancji obowiązkowi temu nie sprostały, nie zebrały wyczerpująco materiału dowodowego, a ten który zebrały oceniły pobieżnie bez dogłębnej analizy wynikających z niego okoliczności faktycznych.

W związku z powyższą konkluzją należy wyjaśnić po pierwsze, że okoliczność, iż ktoś ma interes w określonym rozstrzygnięciu sprawy nie świadczy o tym, że zeznaje nieprawdę, zataja prawdę lub składa fałszywe oświadczenia, dopóki się tego nie udowodni. Dlatego ocena, która z zainteresowanych stron jest niewiarygodna, w przypadku sprzecznych ich twierdzeń, powinna opierać się na analizie dowodów pośrednich, o ile takie są możliwe do przeprowadzenia.

Po drugie, przeprowadzenie każdego z dowodów, niezależnie czy pochodzi ze źródła osobowego czy z dokumentu odbywać się musi z zachowaniem reguł proceduralnych wynikających z przepisów prawa obowiązujących i mających zastosowanie w konkretnej sprawie.

Przenosząc powyższe rozważania natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest postępowaniem administracyjnym uregulowanym nie tylko przepisami wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r., ale przepisami zarówno prawa krajowego jak i prawa unijnego, tworzącymi spójny system. Oznacza to między innymi, że mają również zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie nie uregulowanym odrębnie przepisami prawa wspólnotowego mającymi pierwszeństwo stosowania z mocy art. 91 ust. 3 Konstytucji RP.

W szczególności, skoro w zakresie gromadzenia dowodów oraz ich oceny na okoliczność ustalenia posiadacza gruntów rolnych, wskazany system prawa nie zawiera odrębnego uregulowania, to oznacza, że w kwestii tej do postępowania mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego związane z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 ) i czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10), czego nie przestrzegano przy wydaniu zaskarżonej decyzji.

Z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że na okoliczność czy skarżący jest posiadaczem spornej działki rolnej odmówiły wiary twierdzeniom wnioskodawcy będącego właścicielem nieruchomości rolnej obejmującej tę działkę, a dały wiarę drugiemu wnioskodawcy, tj. Z. P., przy czym żadnego z wnioskodawców organy nie rozpytały na tę okoliczność. Przesłanką zdyskwalifikowania twierdzeń właściciela gruntu była konstatacja organu, że wewnętrznie sprzeczne jest twierdzenie, iż w zamian za zlecone w 2004 r. wykaszanie łąki zezwolił Z. P. na wypasanie na tej łące bydła. Organ nie rozpytał jednak na tę okoliczność skarżącego i nie wyjaśnił, czy M. J. w ogóle brał pod uwagę taki sposób rozumowania jaki zastosował organ posługując się wiedzą specjalistyczną na temat wzajemnego wykluczania się koszenia łąk i wypasu na nich bydła. Z drugiej zaś strony, organy oparły się na kserokopii napisanego pismem ręcznym oświadczenia podpisanego" P" z dnia 14.09.2006r, które nie wiadomo przez kogo zostało złożone i w jakich okolicznościach trafiło do akt sprawy. W tej akurat sprawie dowód ten może mieć kapitalne znaczenie dla rozstrzygnięcia, ponieważ - jak wynika to ze znajdującego się w aktach administracyjnych nieprawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego – co do Z. P. toczyło się już od 2005 r. (o czym świadczy sygnatura tego postępowania "[...]") postępowanie o ubezwłasnowolnienie. W postępowaniu tym, wskazanym wyżej postanowieniem, Sąd w dniu 16 października 2006 r. ustanowił dla Z. P. doradcę tymczasowego w osobie T. P. Fakt toczącego się postępowania o ubezwłasnowolnienie Z.P. powinien był wzbudzić w organie dociekliwość co do istnienia po stronie tej osoby obiektywnej możliwości zapamiętywania i odtwarzania faktów oraz świadomego sporządzania i podpisywania oświadczeń. W kontekście całokształtu powyższych uwag co do pozyskania dowodu w postaci oświadczenia oraz okoliczności związanych z bliżej nie wyjaśnionym w dacie oświadczenia stanem psychicznym Z. P., budzić może daleko idące wątpliwości zarówno autorstwo oświadczenia jak i jego przydatność dowodowa. Z całą pewnością przy ocenie dowodu pochodzącego od takiej osoby należy wykazać daleko idącą ostrożność.

Ustanowienie doradcy tymczasowego w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie stwarza taki stan jak przy ubezwłasnowolnieniu częściowym. Doradca tymczasowy ustanowiony w takiej sprawie nie działa we własnym imieniu, lecz w imieniu i na rzecz osoby, dla której został ustanowiony. Doradca tymczasowy nie staje się zatem stroną postępowania administracyjnego, lecz reprezentuje w nim stronę. W zależności od okoliczności sprawy na jakie będzie przeprowadzony dowód, doradca tymczasowy może być przesłuchany w sprawie jako świadek albo jako pełnomocnik strony, gdy taki status przysługuje osobie dla której został ustanowiony doradcą tymczasowym. T. P. przesłuchany został bez zawiadomienia skarżącego o terminie przeprowadzenia tej czynności, co naruszyło, wynikające z art. 79 § 1 Kpa w związku z art. 10 §1 Kpa, prawo strony do czynnego udziału w tym przesłuchaniu. Warto przy tym odnotować, że z treści protokołu wnosić można, że organ nie potrafił się zdecydować w jakim charakterze dokonuje przesłuchania T. P., skoro zeznania spisał na formularzu przeznaczonym dla przesłuchania strony, osobę przesłuchiwaną określił w tym protokole jako: "świadek", a na koniec zawarł informacje i pouczenia jak dla strony, które T. P. podpisał. Z akt administracyjnych nie wynika aby

w jednym postępowaniu rozpatrywano wnioski M. J. i Z. P., a zatem nie zaistniały podstawy do uznania Z. P., a tym bardziej T. P. za stronę postępowania w sprawie z wniosku M. J. Tak pozyskany dowód nie może, w ocenie Sądu, stanowić skutecznej przeciwwagi dla twierdzeń skarżącego.

Z drugiej strony, organ nie wykazał inicjatywy własnej w zebraniu dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia spornej kwestii, chociażby w drodze przesłuchania sąsiadów Z. P. lub posiadaczy sąsiednich działek rolnych albo sołtysa wsi, na terenie której położone są grunty Z. J. na okoliczności mogące mieć znaczenie dla wyjaśnienia spornej okoliczności. Organ uchylił się również od wyjaśnienia czy Z. P. w 2005 r. również składał wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich między innymi do działki Nr "[...]" oraz w jakim czasie zaistniał u Z. P. stan psychiczny, z powodu którego wniesiono o jego ubezwłasnowolnienie.

Powyższe naruszenia i braki w gromadzeniu materiału dowodowego nie pozwalają na uznanie, że dokonana ocena dowodów mieści się w granicach swobody organu zakreślonych w art. 80 Kpa, nie jest to bowiem ocena wszechstronna i logiczna. Taka ocena nie może stanowić podstawy do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Reasumując powyższe, Sąd stwierdził, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji prowadzone było z naruszeniem art. 7, 10§1, 77§1, 79§1, 80 Kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowe wyjaśnienie zasadniczej dla sprawy kwestii posiadania rozumianego jako rolnicze użytkowanie przez skarżącego działki rolnej nr "[...]", oznaczonej we wniosku jako A wymagało będzie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia okoliczności, których logiczna ocena doprowadzić powinna do weryfikacji twierdzeń skarżącego.

W szczególności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ, stosując zasady procedowania wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, powinien:

- przesłuchać skarżącego na okoliczność treści ustnej umowy jaką zawarł ze Z. P. oraz przesłuchać na tę okoliczność w charakterze świadka T. P., a także ewentualnych innych świadków tej umowy, przy poszanowaniu zasady wynikającej z art. 79 § 1 Kpa w związku z art. 10 § 1 Kpa,

- rozważyć czy ze względu na stan psychiczny Z.P. oświadczenie jego z dnia 14 września 2006 r. może stanowić wiarygodny dowód w sprawie,

- ocenić wiarygodność tych dowodów we wzajemnym ich powiązaniu z zastosowaniem reguł logicznego rozumowania i wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego.

Powyższe względy mając na uwadze, nie przesądzając ostatecznego sposobu rozstrzygnięcia, należało na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w pkt I i II w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 tej samej ustawy.