Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1304/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ustawy  o ARMiR
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] Nr [...] z dnia [...] października 2014 r., 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz K. K. kwotę 713 (siedemset trzynaście) złotych tytułem zwrotu koszów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].10.2014 r., nr [...]/U/PRŚ Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B., działając na podstawie:

. art. 104, art. 105 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.),

. art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.),

. art. 20 ust. 2 pkt 1 art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173),

w związku z

. § 27 ust. 4, § 28 ust. 2 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.),

. § 38 ust. 1 i 6, § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., zwanej dalej "rozporządzeniem rolnośrodwiskowym")

. art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011 r.),

. art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającym rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2),

. art. 44 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE L z dnia [...] grudnia 2006 r.),

. art. 47 § 1 oraz art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej z dnia [...] sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.),

w związku z wszczętym z urzędu w dniu [...].04.2014 r. postępowaniem administracyjnym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, ustalił K. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł z tytułu płatności rolnośrodowiskowych uzyskanych na mocy decyzji nr [...] -2013-000454 wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. w dniu [...].03.2013 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ opisał przebieg postępowania dotyczącego składania poszczególnych wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w latach 2011, 2012, 2013 wskazując, iż w dniach od [...].08.2013 r. do [...].08.2013 r. w gospodarstwie rolnym przeprowadzono kontrolę na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono niedotrzymanie przejętych zobowiązań rolnośrodowiskowych od podmiotu B. Spółka z o.o. z siedzibą w D. na działce ewidencyjnej nr [...] (wcześniej spółka przejęła zobowiązania od skarżącej. Zgodnie z ustaleniami uprawa prosa w ramach wariantu 2.1 i 6.1 wykraczała poza granicę działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku. Mając na uwadze ustaloną niezgodność nastąpiła redukcja powierzchni działki rolnej do pow. 3,63 ha (tj. obszar uprawy prosa w ramach działki ewidencyjnej nr [...]). Oznaczało to nie dotrzymanie przejętego i realizowanego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach wariantu 2.1 i 6.1 na powierzchni 2,07 ha.

Po przeprowadzeniu wszystkich wymaganych kontroli Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. dnia [...].02.2014 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie [...]zł. do następujących pakietów:

pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne;

. wariant 2.3-Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 4,89 ha,

. wariant 2.1-Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności)do powierzchni 50,68 ha,

pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone;

. wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 do powierzchni 4,89 ha.

pakiet 6 - zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych w rolnictwie;

. wariant 6.1 - produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych do powierzchni 50,68 ha.

W związku z ustaleniami podjętymi w sprawie z roku 2013, w dniu [...].08.2014 r. zawiadomieniem nr [...]/Z Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].03.2013 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M..

Jak wskazano, w rozpatrywanej sprawie nastąpiło niedotrzymanie wymogów w wariancie 2.9/2.10 realizowanych na działkach ewidencyjnych nr [...] (obręb: N. S.) na powierzchni 2,07 ha. Konsekwencją niedotrzymania wymogów jest konieczność zwrotu otrzymanych płatności rolnośrodowiskowych za 2012r., tj.:

. za wariant 2.1 (pow. 2,07ha x [...] zł, = kwota [...]zł.),

. za wariant 6.1 (pow. 2,07 ha x [...] zł = kwota [...]zł.), łącznie [...] zł

Organ wyjaśnił również, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy z [...] maja 2008 r. o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przepisie funduszy, uwzględniając przy tym, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. nr [...] z dnia [...].02.2014 r., z uwagi na wykryte podczas kontroli na miejscu nieprawidłowości, przyznano płatności rolnośrodowiskowe za 2013 r. w pomniejszonej wysokości, tj. w kwocie [...]zł.

W dalszej części uzasadnienia podniesiono, że przepis art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.01.2011 r. z późn. zm.) stanowi, że pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

. w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (IV) i (V) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

. kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

Podkreślono, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, dlatego powyższy przepis stosowany jest do spraw od roku 2011, tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenia nr 65/2011.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ I instancji zauważył, iż zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173), w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, z późn. zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote. Kurs euro ustalony jest zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.), który stanowi, iż w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.

Zgodnie natomiast z art. 119 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547), utraciło moc rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, przy czym odesłania do uchylonych rozporządzeń traktuje się jak odesłania do rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku III do tego rozporządzenia (art. 119 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013).

Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006, warunki określone w art. 32 ust. 6 lit. a) oraz w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 uznaje się za spełnione, jeśli kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach jednego programu pomocy nie przekracza sumy 100 EUR, nie licząc odsetek, zważywszy, że zgodnie z tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR podkreślił również, że art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, iż w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

1. w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony, jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza [...] EUR, nie licząc odsetek; lub

2. jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a [...] EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych; w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Zdaniem organu należy w tym miejscu zauważyć, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Powyższe wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj.:

. art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65),

. art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011 z poźn. zm.).

Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności jak wyjaśnił organ I instancji, zostały określone w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 i art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełniania następujących przesłanek:

. płatność została dokonana na skutek pomyłki Agencji,

. błąd ten w zwykłych okolicznościach nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego, związanych z obliczaniem płatności obowiązek zwrotu nie ma zastosowania wyłącznie jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od daty płatności.

Powyższe przepisy w ocenie organu nie miały zastosowania w sprawie, pomimo, że w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności nie nastąpiło wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej należności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. W przedmiotowej sprawie wypłata płatności nie nastąpiła w wyniku błędu organu, a błąd mógł być wykryty w zwykłych okolicznościach przez rolnika. W związku z powyższym w rozpatrywanej sprawie, uzyskane płatności rolnośrodowiskowe, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegały zwrotowi.

W konkluzji orzekający organ stwierdził, że kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...].

Wskazano, że cytowany przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, przewiduje wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych, lecz przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata; obejmuje więc swoim zakresem również nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych w oparciu o decyzję.

Organ odwołał się do § 38 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 13 marca 2013 r. dotyczącego zmniejszenia płatności i art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. stanowiącego, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłacanych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrowiskowego z 13 marca 2013 r. płatność podlega zwrotowi, gdy rolnik zmniejszył obszar na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowskowe.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji, K. K. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, podnosząc, że doręczenie decyzji nastąpiło dopiero po ponad 8 miesiącach. Wynika to z faktu, że organ I instancji tkwił w błędnym przekonaniu o skuteczności doręczenia zastępczego, które miało nastąpić w listopadzie 2014 r. Przez kilka miesięcy trwało wyjaśnianie kwestii skuteczności doręczenia zastępczego, co zostało ostatecznie rozstrzygnięte postanowieniem Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji w T. nr [...]/ 2015 o niedopuszczalności odwołania, z uwagi na brak skutecznego doręczenia decyzji przez organ I instancji.

W związku z powyższym organ ponownie przesłał swoją decyzję, która została doręczona w dniu [...].06.2015. Dokonując powtórnej wysyłki w czerwcu 2015 r., organ nie uwzględnił zmian stanu prawnego, jakie miały miejsce od [...].10.2014. wobec czego nie jest działaniem zgodnym z prawem podpisanie decyzji w dniu [...].10.2014, następnie przetrzymanie decyzji w aktach sprawy przez ponad 8 miesięcy i doręczenie tej decyzji, opartej na stanie prawnym obowiązującym w dniu jej podpisania, a nieaktualnym w dniu jej ponownej wysyłki.

Jak podkreśliła odwołująca się, w przypadku zmiany stanu prawnego w okresie pomiędzy wydaniem decyzji (tj. datą jej podpisania przez organ I instancji), a rozstrzygnięciem organu II instancji w postępowaniu odwoławczym, organ odwoławczy uwzględnia zmiany stanu prawnego po wydaniu decyzji przez organ I instancji, bowiem może się zdarzyć, że w dacie wydania decyzji jest ona prawidłowa, ale jeżeli wskutek odwołania nie stanie się ostateczna, a następnie dojdzie do zmiany stanu prawnego, decyzja się dezaktualizuje i należy wydać nową lub zmienioną, dostosowaną do aktualnego stanu prawnego (chyba że coś innego wynika z ewentualnych przepisów przejściowych).

W niniejszym postępowaniu organ I instancji mógł samodzielnie zweryfikować, czy decyzja podpisana w październiku 2014 r., a wysyłana skarżącej dopiero w czerwcu 2015 r. jest jeszcze aktualna, czego zdaniem strony nie uczyniono, poprzestając na ponownej wysyłce.

Jak wskazano, zaskarżona decyzja została oparta m.in. na rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (dalej "Rozporządzenie"). Organ na wstępie przywołał § 38 ust. 1 i 6, § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, a następnie zacytował wskazane przepisy w uzasadnieniu (str. 6, str. 7). Nie uwzględniono jednak zmiany rozporządzenia, która weszła w życie z dniem [...].03.2015 r. Przywołane przez organ I instancji przepisy dotyczą obecnie innych pakietów (Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone, Pakiet 8. Ochrona gleb i wód), podczas gdy skarżąca otrzymywała płatności z Pakietu 2, 3 i 6. Z cytatów przepisów zawartych w uzasadnieniu można w ocenie odwołującej się stwierdzić, że organ oparł się na nieaktualnym brzmieniu przepisów, a brak uwzględnienia aktualnego stanu prawnego jest istotny dla rozstrzygnięcia, ponieważ obecnie inaczej są sformułowane przesłanki obliczania wysokości zwrotu płatności w § 39 rozporządzenia.

Odnosząc się do przepisów przejściowych zawartych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2015 r. zmieniającym rozporządzenie, skarżąca zwróciła uwagę, że jedynie § 2 wymaga rozważenia (pozostałe dotyczą płatności w innych pakietach), a zgodnie z § 2 do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w sprawach objętych postępowaniami:

. wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia,

. zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia

- stosuje się przepisy dotychczasowe.

Skarżąca wyjaśniła jednak, że niniejsze postępowanie nie dotyczy przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", lecz zwrotu płatności przyznanych w latach wcześniejszych; nie ulega przy tym wątpliwości, że kategoria spraw dotyczących przyznawania płatności jest inną kategorią, aniżeli kategoria spraw dotyczących zwrotu płatności. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania § 2 rozporządzenia z 11.03.2015 r. do niniejszego postępowania i takie stanowisko jest również w przekonaniu skarżącej o tyle uzasadnione, że § 2 jako przepis przejściowy nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, co oznacza, że nie ma żadnych podstaw do stosowania przepisów dotychczasowych, a zgodnie z ogólną zasadą należało stosować przepisy obowiązujące.

Wobec powyższego odwołująca się podniosła, iż decyzję organu I instancji należy uznać za błędną, ponieważ organ I instancji zastosował nieaktualną podstawę prawną, co oznacza, że sprawę należy uznać za nierozpoznaną przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że podstawę prawną dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2012 stanowił przepis § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na rok 2013., zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętej zmniejszeniem. Późniejsze zmiany przepisów rozporządzenia w przedmiotowej kwestii, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ rozporządzenie MRiRW z dnia [...].03.2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 324) w § 3 ust. 3 stanowi, że do pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" przyznawanej za realizację zobowiązania, o którym mowa w ust. 1, albo nowego zobowiązania, określonego w ust. 2, w kolejnych latach jego realizacji, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z tym przepisem do przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" stosuje się przepisy rozporządzenia MRiRW z dnia [...].03.2013 r. w brzmieniu obowiązującym w roku 2013. Późniejsze nowelizacje pozostają bez wpływu na rozpatrzenie niniejszej sprawy, gdyż nie dokonały zmiany § 39 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu II instancji stwierdzić należy, że organ I instancji prawidłowo w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za 2012 za wariant 2.1/6.1 odwołał się do przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego MRiRW z dnia [...] marca 2013 r. w brzmieniu na rok 2013. W konsekwencji zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o obowiązujący stan prawny. Tym samym zarzuty pełnomocnika dotyczące oparcia tej decyzji na nieaktualnym stanie prawnym nie są zasadne. W ramach realizacji zobowiązania doszło do jego zmniejszenia w odniesieniu do powierzchni. Podkreślono też, że strona nie kwestionowała decyzji o pomniejszeniu płatności z 12.02. 2014 r.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia [...] maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, jak jednoznacznie wynika z ww. okoliczności zarówno faktycznych jak i prawnych.

Podkreślono również, że zasadą jest, iż płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane zawężająco, natomiast przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone

w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

. płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

. błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego: związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy odpłatności.

Jak wskazano, w niniejszej sprawie płatności, wypłacone w dniu [...].04.2013 r. za rok 2012, nie wynikały z pomyłki ARiMR, tym samym kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Dodatkowo odwołująca się składała oświadczenie o znajomości zasad przeznaczenia płatności i świadomości konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązania wynikającego z realizacji programu.

W rozpatrywanej sprawie w ocenie organu odwoławczego nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 który stanowi, iż okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Przy tym upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. Przepisy tego rozporządzenia przewidują, że okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jednak w myśl art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. W przypadku programów wieloletnich w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu (31.12.2015 r.).

Wobec powyższego organ II instancji uznał, iż nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowych za 2012 rok.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w pełni podzielił i przyjął za swoje ustalenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., zwracając uwagę, że w rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości: [...] zł przyznanej za rok 2012, przy czym ww. kwota przekracza kwotę stanowiącą równowartość [...] euro (418,80 zł), przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 tj. przedostatniego kursu wymiany walut ustanowionego przez EBC przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności w ocenie organu nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR zauważył, iż w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 ze zm.).

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji (...) do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni. Zgodnie z art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200 % podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2 %, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8 %. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia. Stawka odsetek od zaległości podatkowych od dnia [...].10.2014 r. wynosi 8% kwoty zaległości w stosunku rocznym, zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia [...] października 2014 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (Monitor Polski z 2014 r. poz. 905) i może ulec zmianie.

W przekonaniu organu odwoławczego zastosowanie powyższych przepisów do regulacji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności oznacza, iż w przypadku niewpłacenia wskazanej w niniejszej decyzji kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

W skardze do sądu K. K. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając naruszenie § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2014 r., poz. 324 - dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2014 r.") poprzez przyjęcie, że wskazany przepis odnosi się również do ustalania kwot nienależnie pobranych płatności.

W uzasadnieniu podniesionego zarzutu skarżąca podniosła, że istota sporu sprowadza się do ustalenia brzmienia przepisów, na podstawie których organy mają ustalać wysokość ewentualnego zwrotu. Organ uznał, że podstawą prawną do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2013 r., poz. 361 - dalej rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r., lecz z uwagi na fakt, że powyższy przepis ulegał zmianom zachodzi konieczność ustalenia, czy należy stosować jego aktualne brzmienie, czy też na podstawie przepisów przejściowych konieczne jest stosowanie wersji nieobowiązującej.

Wskazano, że Dyrektor powołując się na § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego, który jest przepisem przejściowym, stwierdził, że w postępowaniu należy stosować § 39 rozporządzenia w wersji obowiązującej przed [...].03.2014 r. (wejście w życie rozporządzenia zmieniającego). Zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego: "do pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" przyznawanej za realizację zobowiązania, o którym mowa w ust. 1, albo nowego zobowiązania, określonego w ust. 2, w kolejnych latach jego realizacji stosuje się przepisy dotychczasowe".

Brzmienie powyższego przepisu w ocenie skarżącej nie pozostawia wątpliwości, że dotyczy on kolejnych płatności, a nie żądania zwrotu płatności już wypłaconych. W przepisie jest bowiem mowa o kolejnych latach (tj. latach po wejściu w życie rozporządzenia zmieniającego) realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, tymczasem przedmiotem postępowania jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2013, która została przyznana w decyzji z dnia [...].02.2014 r. Kwestionowana przez organy płatność dotyczy więc roku sprzed wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego i została przyznana w decyzji sprzed wydania rozporządzenia zmieniającego, dlatego nie jest to pomoc finansowa w kolejnych latach zobowiązania, lecz w roku już minionym.

Zdaniem skarżącej interpretacja Dyrektora byłaby prawidłowa, gdyby w § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego nie było słów "w kolejnych latach jego realizacji". Wówczas przepis ten odnosiłby się rzeczywiście do wszelkiej pomocy finansowanej (zarówno przeszłej, jak i przyszłej) udzielonej w ramach zobowiązań wymienionych w § 3 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia. Skoro jednak do przepisu wprowadzono sformułowanie odsyłające do kolejnych lat, zdaniem skarżącej interpretacja Dyrektora jest błędna, a ponadto niedopuszczalne jest interpretowanie przepisów przejściowych w sposób rozszerzający. W konsekwencji w postępowaniu należało zastosować przepisy w brzmieniu aktualnym.

Decyzja, w której przywołano niewłaściwe podstawy prawne w przekonaniu skarżącej jest niewątpliwie wadliwa, w konsekwencji w niniejszej sprawie postępowanie wymaga powtórzenia, ponieważ żaden z organów nie zastosował przepisów w ich obowiązującym brzmieniu, więc nie wiadomo, czy zwrot płatności jest zasadny i ewentualnie w jakiej wysokości.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

W sprawie niniejszej decyzje organów obu instancji wydane zostały na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) wydanego w oparciu o delegację z art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173).

Przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich zawierający delegację ustawową stanowi, iż Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określa w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem, a także przestrzegany zasięg wdrażania tych działań. Przepis ten stanowił delegację ustawową w oparciu o którą wydano kolejne rozporządzenia dotyczące pomocy finansowej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013.

Pierwotną podstawą działań mających na celu wsparcie rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich stanowi rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005) dalej jako rozporządzenie nr 1698/2005.

Szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady uznającej zgodność w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich realizuje Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 65/2011.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, tj. organ Agencji (art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Dz. U. z 2014 r., poz. 1438),

Przepisami krajowymi w zakresie płatności rolnośrodowiskowej są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2013 r., poz. 361 ze zm.).

Przepisy tego rozporządzenia, tak jak rozporządzenia UE nr 65/2011 rozróżniają instytucje w postaci zmniejszenia, wykluczenia, odzyskiwania (zwrotu). Powyższe oznacza, że instytucje te charakteryzują się innymi przesłankami i powinny być stosowane zależnie od okoliczności faktycznych, które uregulowane są w przepisach. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w 2012 r.,

Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości zastosowanej podstawy prawnej do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego na lata 2007-2013

Organ I instancji przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ust. 1 akapit drugi Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Ten stanowi, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie, mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Zastosowanie art. 18 ust. 1 akapit drugi Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oznacza, że w razie stwierdzenia nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których uchybienie stwierdzono zastosowanie będzie miał zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W ocenie organu, przepis art. 18 ust. 1 akapit 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 stanowi podstawę odzyskania płatności za lata poprzednie.

W ocenie Sądu należy go jednak czytać w połączeniu z art. 18 ust. 2 tego rozporządzenia czego organ nie uczynił. W opinii pełnomocnika organu odwoławczego wyrażonej na rozprawie warunki zawarte w tym przepisie – w ust. 2 realizowane są na etapie stwierdzania i kwalifikowania nieprawidłowości w procesie kontroli. Należy jednak zwrócić uwagę, że przepis ten odnosi się do ustalania zmniejszania wykluczania czy odzyskiwania, które następują na podstawie decyzji. W ocenie Sądu przepis art. 18 należy odczytać kompleksowo, z uwzględnieniem okoliczności o których mowa w art. 18 ust. 2 i stosować przy wydaniu decyzji. Organ odwoławczy przyjął za podstawę rozstrzygnięcia § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. a kolejne nowelizacje rozporządzenia 2013 r. nie wprowadziły żadnych zmian.

Niewątpliwie zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim i wymogi określone w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym winny być spełniane w ramach całego okresu trwania zobowiązania. Tym samym producent rolny powinien otrzymać taką samą płatność za realizację tych samych wymogów w ramach pakietów, wariantów chyba, że co innego wynika z planu działalności rolnośrodowiskowej.

Ocena zmieniających się przepisów krajowych, (rozporządzenia rolnośrodowiskowego) co do zasady została przedstawiona prawidłowo. Stanowisko organu odwoławczego jednak nie wyjaśnia czy zwrot nienależnego świadczenia należy zastosować, bo doszło do wydania decyzji o zmniejszeniu płatności czy w oparciu o rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r. Nie wyjaśnia również pominięcia regulacji wspólnotowych, które odnosi tylko do należności ubocznych i zwolnień z obowiązku zwrotu płatności. Przywołanie przepisu art. 29 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest niewystarczające.

W sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za 2012 r., w ocenie Sądu zastosowanie będą miały ponadto przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Wprawdzie zostały one uchylone na podstawie art. 43 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (DE) Nr 640/2014, ale w określonych przypadkach obowiązują.

Zgodnie z art. 43 rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L.2014.181.48), rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 i (UE) nr 65/2011 tracą moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do: a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.; b) wniosków o płatności złożonych w odniesieniu do roku 2014; oraz c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007. W tych kategoriach organ powinien rozważyć czy przepisy rozporządzenie 65/2011 mają zastosowanie. Jeśli nie wchodzą w grę przesłanki z art. 43 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 należy jednocześnie zauważyć, że stosownie do art. 44 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 rozporządzenie stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy lub wniosków o płatność dotyczących lat składania wniosków lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2015 r.

Oznacza to, zdaniem Sądu, że rozporządzenie nr UE 65/2011, ma zastosowanie przy rozpoznaniu tej sprawy, a więc co do wniosków złożonych wcześniej.

Kwestię odzyskania nienależnych płatności reguluje art. 5 tego rozporządzenia. Wskazuje on na zasadę dotyczącą zwrotu przez beneficjenta (rolnika) nienależnie pobranej płatności wraz z odsetkami. W ust. 3 tego artykułu wskazano na przypadki braku obowiązku zwrotu płatności.

Bezpośrednim powodem przyznania w 2013 r. płatności w pomniejszonej wysokości było ustalenie, że strona w toku trwania zobowiązania nie przestrzegała wymogów opisanych w decyzji. Organ podkreślił, że składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i podejmując się realizacji 5-letniego zobowiązania skarżąca oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności i jest świadoma konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

W odniesieniu do obowiązku zwrotu płatności nienależnie pobranej płatności organ odwoławczy nie rozważył przepisów wspólnotowych, ale rozpoznał sprawę w oparciu tylko o § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. (w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2014 r.) dotyczący zwrotów. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

W § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego ustawodawca przewidział sankcję administracyjną, skutkującą nałożeniem w drodze aktu stosowania prawa przez organ administracji publicznej ujemnych (niekorzystnych) skutków dla podmiotów prawa, które nie stosują się do obowiązków wynikających z norm prawnych. W tym miejscu należy podkreślić, że konstruowanie przez ustawodawcę odpowiedzialności za działanie naruszające obowiązujące przepisy prawa, zagrożone sankcją administracyjną (delikty administracyjne), skutkującej w praktyce brakiem możliwości uniknięcia tej odpowiedzialności, w przypadku ustalenia, że określonym działaniem wyczerpano znamiona deliktu administracyjnego, nakłada na organ stosujący prawo obowiązek szczególnie precyzyjnego, nierozszerzającego interpretowania znamion deliktu.

Powstaje jednak uzasadniona wątpliwość dotycząca automatycznego zastosowania sankcji zwrotu nienależnie pobranych płatności w związku z wydaniem decyzji o zmniejszeniu płatności. Ostatnie zdanie art. 18 ust. 1 rozporządzenia UE nr 65/2011 nie przesądza o analogicznym (wręcz automatycznym) stosowaniu przepisów dotyczących wysokości sankcji z tytułu zmniejszeń do kwestii ustalania wysokości zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata wcześniejsze, gdyż nie można czytać tego zdania w oderwaniu od ust. 2 art. 18 rozporządzenia UE nr 65/2011. Z decyzji organu wynika, że skoro decyzja o przyznaniu stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 w pomniejszonej wysokości, stała się ostateczna, to stanowi to podstawę do ustalenia takiej samej kwoty nienależnie pobranych płatności. Wcale taka zależność nie wynika z § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. jeśli nastąpi powiązanie tej podstawy z regulacją wspólnotową.

W tej sytuacji rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu winno znaleźć oparcie w § 39 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. z uwzględnieniem zasad, o których mowa w ust. 2 art. 18 rozporządzenia UE nr 65/2011. Organ odwoławczy modyfikując podstawę rozstrzygnięcia nie odniósł się do przepisów wspólnotowych w zakresie ustalenia wysokości zobowiązania głównego stosując te przepisy wyłącznie do świadczenia akcesoryjnego.

Organ I instancji, powołał w podstawie prawnej swojej decyzji § 39 ust. 1 rozporządzenia z 13 marca 2013 r., jednak nie dokonał analizy jego treści pod kątem spełnienia przesłanek do żądania zwrotu wypłaconych skarżącemu płatności za lata 2011 - 2012 z uwzględnieniem zasad wynikających z ust. 2 art. 18 rozporządzenia UE nr 65/2011.

Rozporządzenie MRiRW z 13 marca 2013 r. dotyczy szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Pomoc rolnośrodowiskowa" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

W § 1 tego artykułu wskazuje się , że określa ono warunki i tryb przyznawania wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach ww. działania.

Oznacza to, że w ramach "pomocy" określonej w tytule rozporządzenia, obejmuje ona nie tylko warunki i tryb przyznawania pomocy, ale także warunki zwrotu.

W rozporządzeniu z 12 marca 2014 r. zmieniającym powyższe rozporządzenie(Dz.U. z 2014 r., Nr 324) w § 3 pkt 1 przyjęto, że rolnik, który na podstawie przepisów dotychczasowych podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", kontynuuje jego realizację zgodnie z przepisami dotychczasowymi, z tym że począwszy od dnia 15 marca 2015 r. nie może dokonać zmiany tego zobowiązania polegającej na:

1) jednorazowym zwiększeniu w drugim albo trzecim roku realizacji tego zobowiązania obszaru gruntów, na których to zobowiązanie jest realizowane w zakresie wariantu pierwszego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, o którym mowa w § 1.

Jednocześnie do pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" przyznawanej za realizację zobowiązania, o którym mowa w ust. 1, albo nowego zobowiązania, określonego w ust. 2, w kolejnych latach jego realizacji stosuje się przepisy dotychczasowe (§ 3 ust. 3 rozporządzenia z 2014 r.).

Fakt, że w ustępie 3 tego paragrafu użyto zwrotu "do pomocy finansowej" przyznawanej za realizację zobowiązania o którym mowa w ust. 1 a więc zobowiązania które przyjął rolnik i je kontynuuje w kolejnych latach jego realizacji stosuje się przepisy dotychczasowe, nie oznacza, że w ramach pojęcia "pomoc" należy wykluczyć warunki zwrotu płatności.

W ust. 3 jak i 1 mowa jest o realizacji zobowiązania. Użyty w ust. 3 zwrot do "pomocy finansowej" należy interpretować zgodnie z zakresem jaki został wyjaśniony w § 1 rozporządzenia z [...].03.2013, na mocy którego pomoc przyznano i jest ona kontynuowana. Należy zatem przyjąć, że organ prawidłowo odczytał treść normy zawartej w § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie z 2013 r. jako konieczność zastosowania przepisów dotychczasowych w kolejnych latach realizacji zobowiązania i zwrot "do pomocy finansowej" odczytuje zgodnie z brzmieniem § 1 rozporządzenia, a więc że obejmuje ona swoim zakresem także warunki i tryb zwracania pomocy finansowej. Także wykładania funkcjonalna tych przepisów przemawia za takim rozumieniem pojęcia "pomocy". Konieczne jest bowiem zachowanie równego traktowania podmiotów, które na różnych etapach weryfikacji realizacji zobowiązania zostają obciążeni obowiązkiem zwrotu płatności. Wobec tego reguły zwrotu powinny być jednakowe, a nie uzależnione od momentu ustalenia obowiązku zwrotu. Należy też podkreślić, że każda kolejna zmiana pierwotnego rozporządzenia nie zmieniała zakresu jego realizacji w odniesieniu do znaczenia pojęcia pomocy finansowej w ramach działania programu rolnośrodowiskowego za lata 2007-2013.

Można też wskazać, że w ustawie z dnia [...] marca 2007 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 j.t.) o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 określa się w art. 1 pkt 2 warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej: w ramach działań objętych programem, zwanej dalej "pomocą". Nie ma zatem podstaw do zakwestionowania interpretacji przepisów zmieniających rozporządzenie rolnośrodowiskowe, których dokonał organ.

Nie kwestionując zatem, co do zasady, obowiązku zmniejszenia przyznanych płatności, ale przy uwzględnieniu art. 18 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 trzeba zaznaczyć, że przepis ten ma charakter ramowy i jego stosowanie w konkretnej sprawie wymaga uszczegółowienia na gruncie przepisów prawa krajowego.

Z uwagi na to, że obie decyzje zawierały te same uchybienia przez naruszenie art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia UE nr 65/2011 w zw. z § 39 rozporządzenia z 2013 r., Sąd zdecydował o ich wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną dotyczący charakteru zastosowanej sankcji, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 18 ust. 2 rozporządzenia UE nr 65/2011. O ile będą zachodziły przesłanki do dochodzenia nienależnie pobranej płatności, organ zobowiązany będzie zakończyć sprawę przez wydanie decyzji merytorycznej ewentualnie w inny sposób kończącej postępowanie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł jak w sentencji.