Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 402/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-09-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 260.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.G. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń-sierpień 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

P.G. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń-sierpień 2013r..

Uzasadniając wniosek skarżący wskazał na brak finansowych możliwości uiszczenia wpisu oraz na blokadę kont bankowych. Ze złożonego formularza wniosku wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 6.000 zł brutto z prowadzonej działalności gospodarczej. Żona skarżącego nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 160 m2, budynku gospodarczego, warsztatu i garażu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Do wydatków zaliczył: prąd 1000 zł, leczenie żony, dojazdy, lekarstwa 600 zł, ogrzewanie 1.000 zł, woda 200 zł, wywóz nieczystości 200 zł, wydatki na żywność 1.700 zł. Łączną kwotę wydatków podsumował na kwotę 4.700 zł.

W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skarżący wyjaśnił, iż jego dochód wynosi około 6.000 zł, a wydatki kształtują się na poziomie 5.950 zł. Ziemia i grunty rolne pozostają pod zabezpieczeniem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów. Zamieszkuje w domu typu bliźniak w starym budownictwie o powierzchni 120 m2, posiada dwa samochody osobowe "[...]" z 1994r. i "[...]" z 1992r. (karta nr 38 akt sądowych). Nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej w związku z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. W okresie 1.01.2012r. do 16.07.2015r. posiadał: dom jednorodzinny o powierzchni 120 m2 (wymienił go dwukrotnie), budynek gospodarczy o powierzchni 130 m2, garaż/warsztat o powierzchni 140 m2. Wszystkie budynki położone są na terenie jednej miejscowości. Poza ruchomościami związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą nie posiada innych ruchomości o wartości ponad 3.000 euro oraz żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych (k. 69). Podał, że nie wykorzystuje posiadanej nieruchomości rolnej w żaden sposób, nie przynosi ona żadnych dochodów (k. 70). Nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie. Wysokość opłat za usługi pełnomocników stanowi wynagrodzenie podstawowe w wysokości 3.500 zł oraz wynagrodzenie podstawowe stanowiące 5% netto kwoty, o jakie pomniejszone zostaną zobowiązania (k. 84 i 85).

Do złożonych oświadczeń wnioskodawca przedłożył dokumenty źródłowe do których złożenia został wezwany (k. 38-86 akt sądowych). Przedstawił kserokopie faktur potwierdzających ponoszenie opłat za energię elektryczną, wodę, kserokopie wyciągów z rachunków bankowych z Banku "[...]", kserokopie wykazu środków trwałych, kserokopie z Księgi Przychodów i Rozchodów za poszczególne miesiące styczeń - czerwiec 2015r. oraz zestawienie roczne księgi za rok 2014, kserokopie deklaracji VAT-7 wraz z kserokopiami urzędowego poświadczenia odbioru za miesiące kwiecień - czerwiec 2015r., wykaz środków trwałych z 31.05.2015r., w którym wyszczególniono 10 samochodów ciężarowych. Przedłożył również kserokopię umowy w zakresie pełnomocnictwa i opłat za usługę prawną.

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2015r. sygn. akt I SA/Ol 402/15 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył z zachowaniem terminu sprzeciw na to postanowienie. Wniósł o uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podał, że przy ocenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych powinny być brane pod uwagę nie tylko obroty i przychody działalności, ale również koszty jakie ta działalność generuje. Jako osoba fizyczna ponosi związane z prowadzoną działalnością gospodarczą znaczne koszty, w tym koszty związane z zatrudnianiem pracowników, bieżącym regulowaniem należności na rzecz kontrahentów, spłacaniem kredytów, jak również utrzymaniem siebie oraz swojej rodziny, a w tym ciężko chorej wnuczki. W jego ocenie referendarz sądowy całkowicie pominął okoliczność, że ciężar utrzymania i leczenia wnuczki w głównej mierze spoczywa na skarżącym, gdyż syn skarżącego kilka lat temu zginął w wypadku komunikacyjnym.

Zwrócił uwagę na fakt zablokowania jego kont bankowych. Podniósł, że nie może być również uznana za dyskwalifikującą możliwość przyznania prawa pomocy okoliczność posiadania przez skarżącego samochodów ciężarowych, które służą do prowadzenia działalności gospodarczej i zapewniają możliwość funkcjonowania w obrocie gospodarczym. Wnioskodawca nie ma możliwości ich sprzedaży celem uzyskania środków na wniesienie wpisu sądowego od skarg, zostały one zajęte w drodze egzekucji administracyjnej. Sam skarżący posiada dwa ponad 20-letnie samochody osobowe, które nie prezentują żadnej wartości majątkowej.

Ponadto upłynął już znaczny okres czasu od weryfikacji sytuacji majątkowej skarżącego przez profesjonalne instytucje finansowe przy udzieleniu kredytu, co powoduje, że weryfikacja ta na chwilę obecną jest nieadekwatna do istniejącej w chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spłaty kredytów obniżają możliwości płatnicze skarżącego, przez co nie ma on możliwości zaoszczędzenia i zgromadzenia środków na wpisy sądowe od złożonych skarg. Przy czym skarżący złożył do tut. Sądu łącznie sześć skarg, co powoduje, że wysokość wpisów sądowych od wszystkich skarg wynosi 10.479 zł, i okoliczność ta winna zostać wzięta pod uwagę.

Nawiązując do postanowienia Referendarza sądowego wskazał, że przy ocenie sposobu wykorzystywania tego majątku należy uwzględnić również możliwości jakie oferuje w chwili obecnej rynek nieruchomości i brak zainteresowania ze strony potencjalnych kontrahentów sprzedażą czy wynajmem określonych nieruchomości, ich atrakcyjnością na rynku, a nie bezrefleksyjnie przyjmować, że majątek ten generuje przychody. Takie rozumowanie uznał za niezgodne z doświadczeniem życiowym i rzeczywistością rynkową. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z pewnością nie świadczy o dobrej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Sam ustawodawca nie wyklucza możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, gdy strona korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej i z tego chociażby tytułu taka okoliczność nie może z zasady dyskredytować skarżącego.

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko postanowieniu Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 lipca 2015r., straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ww. ustawy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015r. (w tym dniu art. 260 otrzymał nowe brzmienie na podstawie art. 1 pkt 73 w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 14 maja 2015r. poz. 658).

Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

- w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

- w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa, przyznawaną osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale ocenianą poprzez odniesienia obiektywne, tzn. poziom dochodów, ewentualnie świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin.

Co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597).

Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie częściowym.

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd miał na względzie, że skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów sądowych w sześciu sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. I SA/Ol 272/15 - I SA/Ol 275/15, I SA/Ol 401/15 i I SA/Ol 402/15, w których łączny wpis sądowy od skarg wynosi 10.479 zł. Podkreślenia przy tym wymaga, że na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, w czterech sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. akt I SA/Ol 272/15-I SA/Ol 275/15, w których łączna wartość wpisów od skarg wynosi 8.190 zł, wydane zostały cztery postanowienia z dnia 29 czerwca 2015r., na mocy których tut. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym zasadnym jest rozważenie czy wnioskodawca, w jego sytuacji materialnej i finansowej, jest w stanie ponieść opłaty sądowe w wyższej, wskazanej już wysokości.

Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, z której uzyskuje wysokie dochody. Jak wynika z przedłożonej przez niego księgi przychodów i rozchodów miesięczne dochody w okresie od kwietnia do czerwca 2015r. kształtowały się w wysokości od 242,57 zł (czerwiec 2015r.) do 37.672,62 zł (za kwiecień 2015r.). Łączny dochód za sześć miesięcy bieżącego roku wyniósł 189.017,34 zł. Natomiast dochód za rok 2014 wyniósł 356.495,80 zł.

Tym samym skarżący posiada środki na systematyczne regulowanie swoich wysokich zobowiązań. Skarżący oświadczył, że jego konta bankowe są zablokowane, a jego dochód miesięczny wynosi około 6.000 zł. Jednak rozpoznając sytuację materialną skarżącego należy uwzględnić wysokość obrotów w prowadzonej działalności gospodarczej, wysokość przychodów oraz uzyskiwanego dochodu. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność o dużych rozmiarach, przychody z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2014r. wyniosły bowiem 2.137.504,39 zł, natomiast w okresie styczeń – czerwiec 2015r. wyniosły 816.189,28 zł. Zatem strona ma możliwość poniesienia kosztów sądowych, prowadzona działalność nie przynosi strat, przeciwnie jak wskazano wyżej przynosi zyski i to dość znaczne, za wyjątkiem jedynie miesiąca czerwca 2015r., w którym pomimo dość znacznego spadku dochodu za ten miesiąc, przychody w tym okresie wyniosły 99.010,69 zł, zaś koszty wyniosły 98.768,12 zł.

Z kolei posiadany majątek również potwierdza dobrą sytuację majątkową wnioskodawcy, który posiada środki trwałe w postaci 10 samochodów ciężarowych, o wysokiej wartości przedstawionej wykazie środków trwałych (k. 71-72 akt sądowych). Z przedłożonego natomiast wykazu środków trwałych wynika, iż wnioskodawca systematycznie zwiększa wartość posiadanego przez siebie majątku poprzez zakup nowych pojazdów, co oznacza, że rozwija swoją działalność i w nią inwestuje. W ubiegłym roku dokonał zakupu kolejnych środków trwałych do prowadzenia swojej działalności gospodarczej za kwotę 105.226,80 zł. Bezsprzecznie zatem samochody ciężarowe stanowią określony majątek, pomimo prób podważania w sprzeciwie jego przydatności dla sprawy. Ich zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym i pozostawienie pod dozorem przedsiębiorcy, uniemożliwia jedynie samodzielną sprzedaż pojazdów, nie blokuje jednak możliwości osiągania przychodów. Również 20-letnie samochody osobowe skarżącego nie są całkowicie bezwartościowe zwłaszcza, że "[...]" i "[...]" nie są zaliczane na rynku do aut klasy niższej.

Dodatkowo skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 4 ha. Ma zatem potencjalne możliwości uzyskiwania dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego i odpowiednim jego wykorzystaniem np. uprawa, płatności obszarowe. Nieruchomości mogą być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych, np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Wnioskodawca wyjaśnił jednak, że nie wykorzystuje posiadanej nieruchomości i nie uzyskuje z niej jakichkolwiek dochodów. Jednak z przedstawionej polisy ubezpieczeniowej wynika, że wartość majątku nieruchomego wnioskodawca wycenił na kwotę 480.000 zł: budynek mieszkalny – 400.000 zł, budynek gospodarczy – 30.000 zł zaś garaż na kwotę 50.000 zł. Wartość ww. majątku znacząco przekracza zatem wartość należnych kosztów sądowych. Dodatkowo zabezpieczenie banku na nieruchomościach strony nie blokuje możliwości uzyskiwania dochodów, a kwestie podnoszone w tym zakresie w sprzeciwie nie zmieniają tej oceny. Podnoszony brak zainteresowania ze strony potencjalnych kontrahentów, sprzedaż czy wynajmem nieruchomości, nie stanowi jedynej możliwości czerpania przychodów, czego zdaje się nie dostrzegać autor sprzeciwu.

Z kolei po stronie wydatków skarżący wymienia przede wszystkim koszty ponoszone w związku z posiadaniem kredytów. Jednak powyższe samo w sobie nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r. sygn. akt II OZ 81/12 i II OZ 72/12, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też fakt spłacania przez skarżącego rat kredytowych, mocno akcentowany zwłaszcza w sprzeciwie, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa.

W tym miejscu zauważyć należy, że powszechnie znane są procedury bankowe otrzymywania kredytów, które cechują się dokładną weryfikacją danych dotyczących sytuacji majątkowej kredytobiorcy. Wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów, ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonych kredytów w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza zatem, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu.

Również podnoszona w sprzeciwie okoliczność ponoszenia znacznych kosztów w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym kosztów zatrudniania pracowników, bieżące regulowanie należności na rzecz kontrahentów, stanowi ogólne koszty prowadzonej działalności gospodarczej, i nie wpływa na ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych. Są to zwykłe koszty działalności gospodarczej, które przedsiębiorca ma prawo rozliczyć w prowadzonej księdze przychodów i rozchodów. Jak wyżej stwierdzono z tych ksiąg wynika, że dochód za rok 2014 wyniósł 356.495,80 zł, a łączny dochód za sześć miesięcy bieżącego roku wyniósł 189.017,34 zł.

Z kolei sytuacja życiowa związana z opieką nad wnuczką niewątpliwie nie jest łatwa, nie może jednak stanowić okoliczności przeważającej dla przyznania prawa pomocy. Skarżącego nie można uznać za osobę ubogą, a do takich osób jest kierowane prawo pomocy.

Zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się powszechnie, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.

Dodatkowo w postanowieniu z dnia 20 października 2004r., sygn. akt FZ 454/04, Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934r., sygn. akt C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009r. sygn. akt I OZ 563/09 i z 9 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 713/09; dostępne w Internecie j.w.).

Przedstawione w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych. Nie można w tym stanie rzeczy uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów i majątku, jak też możliwości ponoszenia wydatków Sąd uznaje, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie jest osobą ubogą, której sytuacja wymaga szczególnej ochrony, jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.