Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 30/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 10 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi P. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział z dnia 30 listopada 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 grudnia 2006 r. P. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i życiową.

Decyzją z dnia 26 marca 2007 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. odmówił P. B. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne na koncie pod numerem [...] za okres od 09/1996r. do 12/1998r. w łącznej kwocie 54.485,40 zł., w tym odsetek, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych i opłaty dodatkowej;

- ubezpieczenia społeczne na koncie pod numerem [...] za okres od 09/1996r. do 04/1997r.; od 01/1998r. do 03/1998r. w łącznej kwocie 7.819,63 zł., w tym odsetek, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych i opłaty dodatkowej;

- ubezpieczenia społeczne na koncie [...] za okresy: od 04/1999r. do 04/2000r.; 06/2000r. od 04/2001r. do 06/2001r. oraz od 08/2001r. do 03/2002r. w łącznej kwocie 26.212,07 zł., w tym odsetek, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych i opłaty dodatkowej;

- ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od 02/1999r. do 07/2000r.; od 04/2001r. do 06/2001r.; od 08/2001 do 03/2002r. w łącznej kwocie 5.273,89 zł., w tym odsetek, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych i opłaty dodatkowej;

- Fundusz Pracy za okresy: od 04/1999r. do 04/2000r.; od 04/2001r. do 06/2001r. oraz od 08/2001r. do 03/2002r. w łącznej kwocie 1.249,80 zł., w tym odsetek, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych i opłaty dodatkowej;

W uzasadnieniu decyzji organ dodatkowo wyjaśnił, iż kwota zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w części finansowanej przez płatnika wynosi 30.681,19 zł. Odsetki wyliczone na dzień wpływu wniosku tj. na 11 grudnia 2006r. wynoszą 58.825,00 zł. Łączne koszty upomnienia wynoszą 75,20 zł. Na kontach NKP figuruje również zaległość z tytułu dodatkowej opłaty w łącznej kwocie 2.800,00 zł. oraz nieopłaconych kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym w ogólnej kwocie 3.575,00 zł.

Dodatkowo Zakład wskazał, że część zadłużenia za okres od 04/1999r. do 12/1999r. w wysokości 2,043,16 zł dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych, które zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie mogą podlegać umorzeniu ani rozłożeniu na raty. Natomiast zaległość za miesiące 01/2000r. - 04/2000 dotycząca osoby współpracującej jest finansowana w całości z własnych środków osoby prowadzącej pozarolniczą działalność i może podlegać umorzeniu (art. 16 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

W wyniku przeprowadzonego postępowania organ rentowy ustalił, że od 1 maja 1991 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie przetwórstwa i obrotu metalami szlachetnymi i kamieniami szlachetnymi. Wyrejestrowanie w ZUS nastąpiło z dniem 1 kwietnia 2002 r. wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (działalność nie została zlikwidowana). Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 17 grudnia 2002r. zobowiązany został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, obecnie nie pracuje i zgodnie z informacją przekazaną przez jego pełnomocnika przebywa w zakładzie zamkniętym o zwiększonym rygorze w G. Wnioskodawca jest rozwiedziony, posiada dwoje dzieci, z których jedno pracuje, natomiast drugie uczy się i pozostaje pod opieką jego matki, jako rodziny zastępczej. Nadal jest zameldowany w mieszkaniu matki, jednak z przyczyn oczywistych nie przebywa w miejscu zameldowania. Podczas spisywania kwestionariusza o stanie majątkowym, pełnomocnik zeznał, że ubezpieczony posiada nieruchomość w B. gm. K. KW nr [...], jest jej współwłaścicielem na prawach wspólnoty ustawowej z byłą żoną wobec 1/37 części nieruchomości. Nie posiada zaległości w Urzędzie Skarbowym. Powyższy fakt jest rezultatem przeprowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego, które decyzją z dnia 27 lutego 2004r. Naczelnika Urzędu Skarbowego zakończono i stwierdzono umorzenie zaległości podatkowych. Organ ustalił ponadto, iż wnioskodawca posiada natomiast zadłużenie z tytułu nieopłacanych alimentów, a zaległość z tego tytułu podana przez pełnomocnika, wg stanu na dzień 23 października 2006r. wynosiła 21.175,00 zł i obejmowała zadłużenie względem Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 3.675,00 oraz zadłużenie wobec córki w kwocie 17.500,00 zł.

Zakład wskazał dodatkowo, iż wobec zadłużenia za okres 09/1996r. - 12/1998r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wdrożył postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie wierzytelności z tytułu wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym. Zajęcie okazało się nieskuteczne z uwagi na zbieg egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym na poczet zaległych i bieżących alimentów oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych ZUS (w zakresie zadłużenia powstałego przed 01 stycznia 1999r.), Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz Izby Wytrzeźwień. Jednak z uwagi na brak majątku dłużnika egzekucja jest bezskuteczna. Wobec figurujących zaległości Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wszczął postępowanie celem dokonania zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości położonej w B. (gm. K.). Postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do zaległości za okres 02/1999 - 03/2002 zostało postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 23 lipca 2004r. umorzone z uwagi na brak majątku.

Organ przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne tj. art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a powołanej ustawy.

Dokonując oceny sytuacji finansowej ubezpieczonego na podstawie powyższych przepisów Zakład uwzględnił fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w 2002 r. oraz brak wypłacalności potwierdzony dokonaniem wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych w dniu 17 grudnia 2002r. Organ stwierdził, że w świetle przepisów zobowiązany nadal jest jednak przedsiębiorcą i pozostaje w gotowości do kontynuowania działań zarobkowych w zakresie przetwórstwa i obrotu metalami i kamieniami szlachetnymi. Jednocześnie posiada majątek w postaci nieruchomości. Organ nie stwierdził również wystąpienia szczególnych przesłanek, które miałyby wpływ na powstanie zadłużenia. Zwrócił uwagę, że zadłużenie jest wynikiem systematycznego nieopłacania składek w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej, a nie rezultatem okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej. Zakład nie znajduje także uzasadnienia w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej, które przemawiałoby za umorzeniem składek. W jego ocenie argumenty dotyczące trudnej sytuacji materialnej oraz choroby alkoholowej zobowiązanego nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia należności.

Pismem z dnia 4 kwietnia 2007 r. P. B. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając swój wniosek m.in. wyjaśnił, że nieruchomość w B., której jest współwłaścicielem wspólnie z była żoną stanowi przydrożny lasek o niedużej wartości, co powoduje, że jej sprzedaż nie pokryje nawet kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na toczące się postępowanie w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2009 r. podjęto zawieszone postępowanie.

W piśmie z dnia 4 maja 2009 r. zobowiązany, działający przez pełnomocnika – H. B. wyjaśnił, że jego sytuacja materialna i życiowa nie uległa żadnej zmianie i poprawie. Wnioskodawca po odbyciu kary więzienia nie podjął stałej pracy, pomimo rejestracji w urzędzie pracy. W dalszym ciągu nie płaci alimentów na córkę, a dług z tego tytułu zwiększył się do 35.000 zł. Nie posiada żadnego majątku, który mógłby zabezpieczyć spłatę długu, choćby w części. Zamieszkuje u matki nie partycypując w kosztach utrzymania. Korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Opieki.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. decyzją z dnia 30 listopada 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 26 marca 2007 r. odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił uaktualniony stan rozliczeń z tytułu nieopłaconych składek będący konsekwencją decyzji z dnia 20 maja 2009 r. określającej zobowiązanemu wysokość zadłużenia. Zakład wskazał ponadto na ustanowioną na rzecz wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń społecznych hipotekę kaucyjną na stanowiącym własność zobowiązanego udziale wynoszącym 12/444 części nieruchomości, w kwocie 102.590,15 zł. Zakład uznał trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności oraz stwierdzoną przez Komornika Sądowego i Naczelnika Urzędu Skarbowego całkowitą nieściągalność. Biorąc jednakże pod uwagę fakt dokonanego zabezpieczenia zadłużenia na posiadanym przez wnioskodawcę majątku nieruchomym, zdaniem organu nie można w przedmiotowej sprawie stwierdzić całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).

Zakład nie stwierdził także podstaw do umorzenia zobowiązanemu nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a powołanej ustawy. Jak ustalił organ z przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentów wynika, że jest on osobą rozwiedzioną i na mocy wyroku posiadał zasądzone na małoletnią córkę alimenty w wysokości 500,00zł miesięcznie. Obecnie córka jest osobą pełnoletnią, przy czym Zakład nie posiada informacji, czy kontynuuje naukę (co pozwoliłoby potwierdzić aktualnie istniejący obowiązek alimentacyjny). W okresie od 26 kwietnia 2007r. do 17 czerwca 2008r. wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Powiatowy Urząd Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponowne zgłoszenie nastąpiło z dniem 23 lipca 2010r. Zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym stwierdzono, iż strona nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych, nie spłaca kredytów, jak również - zgodnie z oświadczeniem matki wnioskodawcy nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, w którym jest zameldowany wraz z matką i córką.

Mając na względzie powyższe ustalenia Zakład nie zanegował faktu, iż sytuacja materialna ubezpieczonego jest aktualnie trudna uznając jednocześnie, iż konieczność jednorazowej spłaty istniejącego zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże wobec okoliczności, iż strona nie przedłożyła zaświadczeń o korzystaniu z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub instytucji o podobnym charakterze, mogących formalnie potwierdzić trudną sytuację materialną rodziny organ uznał, iż nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie prawa. Wprawdzie strona oświadczyła, iż korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, jednakże powyższa informacja nie została udokumentowana. W konsekwencji Zakład uznał, że ubezpieczony nie wykazał, iż zapłata należności pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że choć aktualnie wnioskodawca nie jest zatrudniony jednakże obecną sytuację materialną i zawodową można uznać za tymczasową, choćby z uwagi na fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy.

Organ odwoławczy nie odniósł się do § 3 pkt 1 podpunkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż stwierdził, iż obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego. Dodatkowo zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej, co oznacza brak możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o ten właśnie przepis prawa.

Zakład podniósł, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ubezpieczony nie powołał się na treść § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia - ciężką chorobę własną uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Wskazane przez pełnomocnika załamanie psychiczne i choroba alkoholowa nie zostały potwierdzone orzeczeniem lekarskim, a jedynie obserwacją członków rodziny, a zatem nie mogą stanowić podstawy umorzenia należności. Również fakt wyczekiwania na operację stawu biodrowego (która miała odbyć się w 2007r.), a co za tym idzie ewentualna czasowa hospitalizacja nie może, zdaniem Zakładu, stanowić wystarczającej przesłanki do zadośćuczynienia prośbie płatnika. Organ podkreślił przy tym, że nie jest w posiadaniu informacji czy w/w zabieg operacyjny został wykonany.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. B. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych oraz obrazę przepisów prawa administracyjnego – art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany przedstawił swoją sytuację życiową wskazując okoliczności powołane już we wniosku o umorzenie oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł ponadto, że nie posiada majątku, z którego mógłby choćby częściowo spłacić zadłużenie względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Oświadczył, że jest jedynie współwłaścicielem na prawach wspólnoty ustawowej z byłą żoną do 1/37 części nieruchomości położonej w B. Jednak przedmiotowa nieruchomość posiada znikomą wartość, a poza tym nie można jej sprzedać, ponieważ ustanowiona na niej hipotekę przymusową na rzecz Zakładu. Skarżący podkreślił ponadto, iż oprócz problemów alkoholowych oraz załamania psychicznego, od 2002 r. oczekuje na przeszczep stawu biodrowego, co dodatkowo pogarsza jego możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zawodowej i osiąganie dochodów. Zwrócił także uwagę, że oprócz zadłużenia względem Zakładu posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych alimentów, które wynosi około 42.000,00 zł. Podniósł również, iż jego matka, która do tej pory pomagała jego dzieciom oraz zapewniała mu dach nad głową ma poważne problemy zdrowotne i w związku z tym uznana została za osobę niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. skarżący wyjaśnił, że w lipcu skończy 50 lat i nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Od momentu wyjścia z Zakładu Karnego w 2007 r. nie podjął żadnej pracy, utrzymuje się z pracy dorywczej. Wynagrodzenie z tego tytułu wystarcza mu na własne utrzymanie, ale nie starcza na pomoc córce. Nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, jeden raz po wyjściu z Zakładu Karnego taką pomoc otrzymał w postaci zasiłku na odzież i żywność. Stwierdził, że zwracał się ponownie o taką pomoc, ale jej nie otrzymał. Zobowiązany oświadczył, że jego córka nadal się uczy, jest studentką. Podał, że nie zgłosił się na operację, na którą wskazuje w skardze. Wyjaśnił, że z zawodu jest jubilerem, swoją działalność zlikwidował po wyjściu z Zakładu Karnego. Skarżący oświadczył, że nie ma żadnych innych zaległości publicznoprawnych. Jednak nie jest w stanie podjąć działalności z uwagi na to, że całe wyposażenie zakładu łącznie z towarem zostały zlicytowane przez Urząd Skarbowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r Nr 205., poz. 1585), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy (ust. 3):

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W rozpatrywanej sprawie, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Zakład wskazał bowiem na ustanowioną na rzecz wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – hipotekę kaucyjną w kwocie 102.590,15 zł. na udziale wynoszącym 12/444 części nieruchomości położonej w B. gm. K. KW nr [...], którego właścicielami jest skarżący i jego była żona M. B. na prawach wspólności ustawowej. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności oraz stwierdzoną przez Komornika Sądowego i Naczelnika Urzędu Skarbowego całkowitą nieściągalność. W ocenie Sądu zasadnie Zakład podkreślił, że mając na uwadze przede wszystkim fakt dokonanego zabezpieczenia zadłużenia na posiadanym przez skarżącego majątku nieruchomym, nie można w przedmiotowej sprawie stwierdzić całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 11, poz. 1365). Zgodnie jednak z § 3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wykazał organ, w rozpatrywanej sprawie, sytuacja skarżącego nie wyczerpuje dyspozycji norm, zawartych w § 3 tego rozporządzenia, które uzasadniałyby dokonanie wnioskowanego umorzenia zaległości.

Zobowiązany jest osobą rozwiedzioną i na mocy wyroku posiadał zasądzone na małoletnią córkę alimenty w wysokości 500,00zł miesięcznie. Obecnie córka jest osobą pełnoletnią, przy czym Zakład nie uzyskał informacji, czy kontynuuje naukę (co pozwoliłoby potwierdzić aktualnie istniejący obowiązek alimentacyjny). W okresie od 26 kwietnia 2007r. do 17 czerwca 2008r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Powiatowy Urząd Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponowne zgłoszenie nastąpiło z dniem 23 lipca 2010r. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, iż ubezpieczony nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych, nie spłaca kredytów, jak również - zgodnie z oświadczeniem jego matki nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, w którym jest zameldowany wraz z matką i córką.

Na podstawie wskazanych wyżej ustaleń, organ, w ocenie Sądu, słusznie uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W ocenie Sądu, prawidłowo organ ocenił sytuację życiową skarżącego jako tymczasową, stwierdzając, że choć aktualnie nie jest on zatrudniony, to jednak fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy wskazują na możliwości zatrudnienia.

Słusznie Zakład nie zbadał w przedmiotowej sprawie istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Bezsporne jest bowiem, iż obecne sytuacja materialna zobowiązanego nie została spowodowana okolicznościami o wymiarze klęski żywiołowej, czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego. Ponadto jak trafnie zauważył organ treść powołanego przepisu odnosi się do działalności gospodarczej aktualnie prowadzonej przez osobę ubezpieczoną, podczas gdy skarżący nie prowadzi już takiej działalności, co oznacza brak możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o omawiany przepis.

W ocenie Sądu zasadna jest także argumentacja Zakładu odnośnie przesłanki umorzenia sformułowanej w § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia. Niewątpliwie wskazane przez pełnomocnika załamanie psychiczne i choroba alkoholowa nie zostały potwierdzone orzeczeniem lekarskim, a zatem – jak słusznie przyjął organ - nie mogą stanowić podstawy umorzenia należności. Ponadto wobec oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. o niezgłoszeniu się na operację stawu biodrowego, trafne jest również stanowisko Zakładu, że fakt wyczekiwania na operację nie może stanowić wystarczającej przesłanki do zadośćuczynienia prośbie płatnika. Wbrew twierdzeniom ubezpieczonego sam fakt problemów zdrowotnych jego matki i uznanie jej za osobę niepełnosprawną nie może być podstawą do umorzenia zaległości w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżący nie wykazał bowiem, że ze względu na stan zdrowia jego matki zobowiązany jest do sprawowania nad nią opieki, co pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zauważyć dodatkowo należy, iż z przedłożonego wraz ze skargą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż matka skarżącego została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu stwierdzono ponadto, iż nie wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wymaga ponownego podkreślenia za organem, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny.

W tym stanie rzeczy, w sytuacji braku po stronie skarżącego przesłanek prawnych wnioskowanego umorzenia zaległości, organ zasadnie odmówił ich umorzenia.

Należy również wskazać, że w obu przypadkach mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy, czego skarżący nie kwestionował. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.