Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 579/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2016 roku, nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania I. C. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia w wysokości [...] zł tj. w wysokości otrzymanych alimentów od dłużnika w dniu [...] listopada 2014 r. tj. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla D. C. za okres od [...] października 2008 r. do [...] lipca 2009 r. wypłaconego gotówką w kasie oraz ustalenia obowiązku zwrotu ww. kwoty oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...] złote naliczonych na dzień wydania decyzji - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożyła I.C.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją z dnia [...] września 2014, nr [...], przyznano I. C. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki D.C. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2014 do [...] września 2015.

Pismem z [...] grudnia 2014 r. I. C. złożyła pod odpowiedzialnością karną oświadczenie o zamiarze zawieszenia postępowania wobec dłużnika alimentacyjnego C. S. od [...] grudnia 2014, wskazując, iż w dniu [...] listopada 2014 r. otrzymała od niego kwotę w wys. [...] zł tytułem należności na rzecz wierzyciela (dług powstał z wyprawki na córkę D. C. po urodzeniu).

W piśmie z [...] stycznia 2015, w nawiązaniu do ww. oświadczenia z [...] grudnia 2014 r., I. C. oświadczyła, iż kwota [...] zł przekazana na rzecz D. C. od ojca dziecka była w formie prezentu.

Decyzjami z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] oraz nr [...] Prezydent Miasta P. uznał za nienależnie pobrane świadczenia w łącznej wysokości [...] zł za okres od [...] kwietnia 2014 do [...] listopada 2014. Decyzjami z [...] kwietnia 2015 r., Nr [...] i Nr [...] SKO w P. utrzymało ww. decyzje w mocy.

Wyrokami z dnia 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 975/15 oraz I SA/Wa 976/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powyższe decyzje SKO w P. z [...] kwietnia 2015 r. oraz poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2015 r. W uzasadnieniach ww. rozstrzygnięć WSA wskazał, iż w stanie faktycznym sprawy nie sposób przyjąć, iż otrzymana od C. S. kwota [...] zł była darowizną, a nie alimentami. Sąd zobowiązał organ do przesłuchania dłużnika C. S. i do ustalenia, na poczet którego długu (za jaki miesiąc czy też miesiące) uiszczona przez dłużnika dobrowolnie kwota ma być zaliczona. Wskazał, iż w przypadku niewskazania powyższego okresu organ powinien zastosować zasadę zaliczenia należności według art. 451 Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem przesłanek z art. 2 pkt. 7 lit. d w związku z art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., Nr [...], Prezydent Miasta P. uznał za nienależnie pobrane świadczenia w wysokości [...] zł tj. w wysokości otrzymanych alimentów od dłużnika w dniu [...] listopada 2014 r. tj. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla D. C. za okres od [...] października 2008 r. do [...] lipca 2009 r. wypłaconego gotówką w kasie oraz ustalenia obowiązku zwrotu ww. kwoty oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...] złote naliczonych na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż uzyskał od dłużnika C. S. oświadczenie z [...] listopada 2015 r., w którym poinformował on, iż kwota [...] zł wysłana do D. Ch. była z przeznaczeniem na zakup komputera, ubrań, wyprawki dla dziecka, z którym nie widział się od 11 lat. Kierując się art. 451 Kodeksu cywilnego organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia za okres od [...] października 2008 r. do [...] lipca 2009 r. tj. powyższa kwota została zaliczona na poczet najwcześniej wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. za okres od [...] października 2008 r.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła I. C. podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Ponadto, wniosła o przesłuchanie świadków tj. B. S. oraz J. N. na okoliczność przekazania pieniędzy. Wskazała też składniki swojego dochodu i zaprzeczyła, iż pobierała świadczenie z dwóch źródeł. Podkreśliła, iż nie dysponuje środkami na zwrot świadczenia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 roku, nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji. SKO podniosło, iż wnioskodawczyni była pouczana o konsekwencjach pobierania świadczenia z dwóch źródeł zarówno przy składaniu wniosku o ustalenie prawa oraz przy każdej z wydawanych decyzji. Organ za w pełni wiarygodne uznał oświadczenie skarżącej z [...] stycznia 2015 r., w zakresie w jakim podała ona, iż kwota [...] zł została przekazana od ojca dziecka. Jako niewiarygodne uznał natomiast późniejsze tłumaczenia wnioskodawczyni co do charakteru przekazanej kwoty. Organ powołał się na stanowisko WSA w Warszawie i okoliczności wskazane przez Sąd, które przemawiają za uznaniem przekazanej kwoty jako należności alimentacyjnej. Podniósł ponadto, iż uzyskał wszystkie wymagane przez Sąd dokumenty, w tym również informację o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z dnia [...] grudnia 2015 r. W ocenie Kolegium, bezprzedmiotowe jest w rozpoznawanej sprawie przesłuchanie świadków zawnioskowanych przez I. C., gdyż podstawę rozstrzygnięcia stanowią oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię oraz dłużnika alimentacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję SKO w P. złożyła I. C. zarzucając organowi niepowołanie świadków, o których przesłuchania wnioskowała w odwołaniu. Ponadto, zaprzeczyła, iż pobierała świadczenia z dwóch źródeł i wskazała, że w oświadczeniu dłużnika alimentacyjnego z [...] listopada 2015 r. nie ma wzmianki, iż przekazana kwota stanowiła alimenty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia w wysokości [...] zł tj. w wysokości otrzymanych alimentów od dłużnika w dniu [...] listopada 2014 r. tj. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla D.C. za okres od [...] października 2008 r. do [...] lipca 2009 r. wypłaconego gotówką w kasie (pkt 1) oraz o ustaleniu obowiązku zwrotu ww. kwoty oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...] złote naliczonych na dzień wydania decyzji (pkt 2).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ww. ustawy, osoba która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Definicję "nienależnie pobranego świadczenia" z funduszu alimentacyjnego zawiera art. 2 pkt 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję;

Z treści art. 23 ust. 1 ustawy wynika, iż do zwrotu nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego świadczenia obowiązana jest osoba, która pobrała takie świadczenie. Powyższe prowadzi do wniosku, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Innymi słowy mówiąc, dopiero wtedy gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot.

Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1570/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1555/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 253/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1844/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOSA). Przywołane w powyższych orzeczeniach poglądy i argumentację jurydyczną na ich poparcie sąd w składzie orzekającym w całości podziela.

Dodać trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12, publ. CBOSA, orzekł, że "art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (...). Powyższe oznacza, że aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Przy czym podkreślić należy, że inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Tym samym stwierdzić należy, że zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje". Przywołany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego został co prawda wyrażony na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), to jednak z uwagi na istotne podobieństwo regulacji prawnych dotyczących uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz obowiązku zwrotu takiego świadczenia, istniejących na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowisko to należy w pełni podzielić w niniejszej sprawie, z tym zaznaczeniem, że w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego badaniu organu podlegają przesłanki określone w art. 2 pkt 7 lit. a) - d) i f) ustawy, natomiast w postępowaniu o zwrot tych świadczeń bada się przesłanki określone w art. 23 ustawy.

O rozgraniczeniu w art. 23 ww. ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również ust. 2 powołanego przepisu, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Powyższe rozgraniczenie potwierdza ponadto treść art. 23 ust. 4 ustawy, który to przepis stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOSA).

Reasumując, w świetle przytoczonych uwag należało zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego uznać za niezgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie bowiem organ I instancji w jednej decyzji orzekł o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane oraz nakazał ich zwrot, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane (a takiego ostatecznego rozstrzygnięcia brak jest w niniejszej sprawie), a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję uchylić z uwagi na wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego. Z powyższych względów, należało również orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał - nie wchodząc na tym etapie w zasadność merytoryczną kwestionowanego przez skarżącą rozstrzygnięcia – że orzekając w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i nakazaniu zwrotu tego świadczenia Prezydent Miasta P. orzekł z naruszeniem art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zaś utrzymując tę decyzję w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. naruszyło art. 138 § 1 pkt kpa. Z tego powodu, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z [...] stycznia 2016 r.

Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy rzeczą organów orzekających będzie uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych Sądu co do wykładni wskazanych powyżej przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.