Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 28/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska Asesor sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 listopada 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi M.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/ M . Kosewska T.M. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

W dniu [...]roku J.M. działając na podstawie upoważnienia udzielonego przez M.B. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Toyota [...], wyprodukowany w 1998 roku, nr nadwozia [...]. Do zgłoszenia celnego zawartego w dokumencie SAD nr [...] dołączył dokumenty wymagane do objęcia towaru wnioskowaną procedurą: rachunek zakupu z dnia [...] roku, Fahrzeugbrief nr [...], pełnomocnictwo podpisane przez M.B., deklarację wartości celnej oraz opinię techniczną nr [...] z [...]r. wystawione przez M.J.

W dniu [...] roku Prokuratura Okręgowa w P. przekazała materiały dotyczące sprowadzenia samochodu przez M.B. za pośrednictwem J.M., którego wartość zgłaszana do odprawy celnej była zaniżona. W trakcie prowadzonego postępowania przygotowawczego ujawniono mechanizm prowadzący do uszczuplenia należności podatkowych i celnych państwa, obejmujący również import przedmiotowego pojazdu. Faktura zakupu dołączona do deklaracji opiewała na kwotę [...] DM, opinia techniczna pojazdu wskazywała jego wartość na sumę [...] zł, podczas gdy pojazd wystawiono w dniu [...]r. na sprzedaż w komisie z ceną [...] zł.

Dyrektor Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie uznania powyższego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej kwoty długu celnego oraz zapisów we wskazanych polach, ponieważ Prokuratura Okręgowa w P. przekazała materiały dotyczące między innymi przedmiotowego samochodu. Postępowanie wszczęto przy tym wobec kręgu osób uznanych przez organ celny za dłużników – M.B., M.Z. ( który nakłonił go do podpisania pełnomocnictwa na zakup samochodu ), J.M., M.L. ( mającego zlecać M.Z. poszukiwanie osób godzących się na firmowanie swoim nazwiskiem importu pojazdów do Polski ), autora opinii technicznej M.J. oraz R.T., sprzedającego samochody po zaniżonej cenie.

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] skierowaną do powyższych osób Dyrektor Urzędu Celnego uznał przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej kwoty długu celnego i przyjmując wartość celną samochodu w wysokości [...] DEM, wskazał, że niedobór cła wynosi [...] złotych, wzywając dłużników do jego uiszczenia.

Uzasadniając solidarną odpowiedzialność dłużników, przyjętą na podstawie art.209 § 3 Kodeksu celnego, organ I instancji wskazał na przepis art. 3 § 1 pkt 23 Kodeksu celnego w stosunku do M.B. jako osoby, w której imieniu dokonano zgłoszenia celnego oraz art. 209 § 3 w stosunku do pozostałych adresatów decyzji jako osób, które wiedziały lub mogły się dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności, że dane wymagane do sporządzenia zgłoszenia celnego są nieprawdziwe.

Do obliczenia wartości celnej pojazdu, jak wynika z uzasadnienia, zastosowano metodę ostatniej szansy, posługując się przy tym wyceną rzeczoznawcy, zaś do wyliczenia wartości celnej przyjęto wartość rynkową samochodu według wyceny rzeczoznawcy tj. kwotę [...] zł.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli M.B., M.Z., J.M., M.L., M.J. oraz

R.T., M.L. wniósł o umorzenie postępowania w niniejszej sprawie, zarzucając organowi celnemu naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i nie sprawdzenie wszystkich okoliczności zaistniałych w toku postępowania karnego. Jego zdaniem organ nie mógł weryfikować wartości celnej spornego pojazdu po dopuszczeniu go do wolnego obrotu w polskim obszarze celnym. Podniósł on, iż nigdy nie zlecał sprowadzenia tego samochodu komukolwiek, co zamierzał wykazać w trakcie sądowego procesu karnego. Jak wskazał, nie potwierdzały tego żadne dowody oprócz wyjaśnień oskarżonych, uznanych przez niego za pomówienia. Obowiązkiem organu celnego było poczekanie do prawomocnego zakończenia procesu sądowego w sprawie karnej.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 i art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 65 § 5, art. 29 § 1 w zw. z art. 23 § 7, art. 85 § 1, art. 209 § 3 i art. 262 Kodeksu celnego, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej J.M., M.J. i R.T., umarzając postępowanie organu I instancji w tym zakresie. W pozostałym zakresie orzeczenie utrzymano w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że mając na uwadze przywołane regulacje prawne, informacje uzyskane z Prokuratury Okręgowej w P. oraz fakt, że cena na rynku polskim pojazdu tej samej marki, typu i rocznika [...]zł w okresie z dnia dokonania zgłoszenia celnego zdecydowanie odbiegała od kwoty widniejącej na dokumencie sprzedaży – [...] DM, organ celny I instancji miał prawo do zakwestionowania wiarygodności informacji wypływającej z tego dokumentu. Konsekwencją zakwestionowania wiarygodności przedstawionego przez stronę dowodu sprzedaży w zakresie uwidocznionej w nim ceny, jak wskazał organ odwoławczy, była konieczność ustalenia wartości celnej przedmiotowego samochodu z wykorzystaniem jednej z metod wskazanych kolejno w art. 25 – 28 Kodeksu celnego. Z uwagi na fakt, iż przedmiotowy samochód był używany właściwą metodą określenia jego wartości celnej stała się metoda tzw. " ostatniej szansy", czyli ustalenia wartości na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym.

Pomocne przy ustalaniu wartości pojazdu było orzeczenie techniczne wykonane na zalecenie Prokuratury Okręgowej w P. Biegły Sądu Okręgowego w P. ustalił, iż wartość pojazdu w chwili dokonywania odprawy celnej wynosiła [...] zł. Tak ustalona wartość została następnie pomniejszona o 10% marży, 22 % podatku VAT, 15 % podatku akcyzowego oraz 35% cła.

Organ II instancji powtórzył argumenty dotyczące uznania adresatów decyzji I instancji za dłużników celnych, stwierdzając jednocześnie konieczność umorzenia postępowania wobec J.M., M.J. i R.T. ze względu na doręczenie im orzeczenia Dyrektora Urzędu Celnego po upływie 3 lat od daty zgłoszenia celnego.

W skardze na powyższą decyzję M.L. wniósł o jej zmianę i umorzenie przedmiotowego postępowania, zarzucając organowi celnemu błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu go za osobę winną powstania długu celnego, podczas gdy nie miał on nic wspólnego z importem spornego pojazdu. Organ odwoławczy nie odniósł się w swoim uzasadnieniu do kwestii jego winy praktycznie w żaden sposób. W sprawie karnej toczonej przeciwko niemu nie postawiono mu zresztą zarzutu dotyczącego organizowania importu tego konkretnego samochodu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik skarżącego podniósł, iż w sprawie karnej zapadł przed Sądem Rejonowym w P. w dniu [...]r. wyrok, który nie jest jednak prawomocny ( [...] ). Wskazał ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.01.2005r. ( P 9/04 ), który winien być wzięty pod uwagę przez organy celne. Zakwestionował też sposób obliczenia wartości celnej pojazdu, oparty na art. 29 Kodeksu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż organ odwoławczy nie odniósł się praktycznie do zarzutów skarżącego dotyczących przyjęcia jego odpowiedzialności za dług celny w przedmiotowej sprawie na podstawie przepisu art. 209 § 3 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej wskazał jedynie, iż w niniejszej sprawie zaistniały fakty, które dały podstawy do uznania M.L. za dłużnika, powołując się na informacje uzyskane z Prokuratury Okręgowej w P. o podejrzeniu dokonywania importu pojazdów w oparciu o fałszywe dokumenty, przez co wprowadzano w błąd organy celne i powodowano uszczuplenie należności celnych i podatkowych.

Art. 209 § 3 Kodeksu celnego określa podmioty zobowiązane z tytułu długu celnego w przywozie, powstającego z mocy prawa w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego ( art. 209 § 1 pkt. 1 i § 2 Kodeksu ). Normuje on zatem przesłanki podmiotowe powstania długu celnego w legalnym przywozie towarów na terytorium Polski. Taką konieczną przesłanką jest niewątpliwie istnienie podmiotu, któremu można było przypisać przymiot dłużnika – w pierwszej kolejności ustawa wskazywała na zgłaszającego. Chodzi przy tym o zgłaszającego w rozumieniu art. 3 § 1 pkt. 23 Kodeksu celnego, czyli osobę dokonującą zgłoszenia celnego we własnym imieniu i na własną rzecz, we własnym imieniu i na cudzą rzecz ( czyli przedstawiciela pośredniego ) oraz osobę w imieniu której dokonano danego zgłoszenia ( w przypadku przedstawicielstwa bezpośredniego ). Zdanie drugie art. 209 § 3 Kodeksu celnego wprowadzało odpowiedzialność celną osoby na rzecz której dokonywano zgłoszenia w ramach przedstawicielstwa pośredniego.

W zdaniu trzecim artykułu 209 § 3 Kodeksu celnego uregulowano natomiast szczególną sytuację powstania wielości dłużników wynikającej z nieprawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym ( zob. m. in. J. Borkowski i in., Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 407 ). Za dłużnika uznawano bowiem każdego, kto dostarczył danych wymaganych do sporządzenia danego zgłoszenia i kto wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że dane te są nieprawdziwe – jednakże jedynie w sytuacji, gdy podanie w zgłoszeniu nieprawdziwych danych spowodowało, iż nie pobrano w ogóle należności celnych przywozowych, bądź też pobrano je w kwocie niższej niż prawnie należna. Z lakonicznych uzasadnień orzeczeń organów celnych wynika, iż podstawą uznania skarżącego za dłużnika celnego w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego było zaliczenie go do tej kategorii osób.

Dyrektor Urzędu Celnego , jak również organ odwoławczy, nie poczyniły jednak żadnych szerszych rozważań w tym zakresie. Organ I instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż w trakcie postępowania przygotowawczego M.B. i M.Z. wskazali na M.L. jako osobę organizującą proceder importu pojazdów po zaniżonych cenach. Miał on zlecać Z. poszukiwanie osób dających pełnomocnictwa na zakup pojazdów i następnie przekazywał te dokumenty przewoźnikom. Sam M.L. nie przyznał się przy tym do popełnienia zarzucanych mu czynów i odmówił składania wyjaśnień.

Okoliczności te były wystarczające dla organu I instancji do uznania, iż skarżący namawiając M.Z. do wyszukiwania osób, które udostępnią swoje dane osobowe wiedział, iż zostaną one następnie wykorzystane do sporządzenia zgłoszenia celnego na podstawie nieprawdziwych informacji. W ocenie Sądu przyjęcie takiej tezy przez organy celne obu instancji było jednak zbyt arbitralne. Zeznania świadków złożone w postępowaniu karnym winny bowiem podlegać odpowiedniej ocenie organów celnych pod kątem ewentualnej odpowiedzialności skarżącego za dług celny, która nie jest tożsama z odpowiedzialnością karnoskarbową, opartą na innych przesłankach ustawowych.

W sytuacji zatem, gdy organy celne na podstawie informacji i okoliczności ustalonych w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w P. powzięły wątpliwości co do wiarygodności dokumentów i samego zgłoszenia celnego, aby zasadnie uznać M.L. za jednego z dłużników na podstawie art. 209 § 3 Kodeksu celnego, zobowiązane były dokonać własnych ustaleń faktycznych dotyczących oceny jego zachowania w kontekście przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ winien był zatem dokonać własnych, jednoznacznych ustaleń w tym zakresie w ramach samodzielnie przeprowadzonego postępowania dowodowego. W przypadku zaś rezygnacji z dokonania samodzielnych ustaleń należało natomiast zawiesić postępowanie celne do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego ( art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego ). Tylko bowiem prawomocne orzeczenie sądu, wydane w sprawie karnej, mogło stanowić podstawę do przyjęcia odpowiedzialności skarżącego za dług celny, na podstawie wskazanego wyżej przepisu. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego postępowanie przygotowawcze zakończyło się wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia obejmującego zarzut podania nieprawdziwych danych również w zgłoszeniu celnym dotyczącym przedmiotowego pojazdu, co spowodować miało uszczuplenie należności publicznych z tytułu cła oraz podatku VAT ( zob. pkt. 4.I.10 aktu ). Zaś wyrokiem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w P. ( sygn. akt [...] ) uznał skarżącego za winnego zarzucanego mu czynu, uznając jednocześnie, iż spowodował on uszczuplenie należności celnych, przy czym zachowanie to nie może stanowić już przestępstwa karnoskarbowego (s. 29, 110, 112-113, 122 i 133-134 uzasadnienia wyroku ). Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.01.2005r. ( sygn. akt P 9/04, OTK-A 2005/1/9 ) po wejściu Polski w dniu 01.05.2004r. do Unii Europejskiej czyny polegające na uszczupleniu należności celnych popełnione przed tą datą nie pociągają za sobą konieczności poniesienia odpowiedzialności karnoskarbowej. Zauważyć jednak należy, iż fakt zwolnienia od odpowiedzialności karnoskarbowej z powodu wejścia Polski do europejskiego obszaru celnego i depenalizacji czynów tego typu nie powoduje, w ocenie Sądu, braku odpowiedzialności za dług celny na postawie art. 209 § 3 Kodeksu celnego. Sam Trybunał Konstytucyjny podkreślił w uzasadnieniu powyższego orzeczenia z 31.01.2005r., iż należy wyraźnie odróżnić kwestię realizacji obowiązku publicznoprawnego powstałego przed wejściem Polski do Unii Europejskiej od kwestii odpowiedzialności karnej za niewykonywanie tych obowiązków, lub ich wykonanie niezgodnie z prawem.

Organy błędnie przyjęły jednak, iż już samo przedstawienie zarzutów M.L. w toku postępowania przygotowawczego oraz obciążające go zeznania świadków ( z których M.Z. występował następnie także w charakterze podejrzanego ) było okolicznością wystarczającą do uznania go za dłużnika na podstawie art. 209 § 3 Kodeksu celnego. Nie ulega zaś wątpliwości, iż dopiero ustalenia w zakresie winy M.L. w odniesieniu do przedstawionych mu zarzutów wynikające z prawomocnego wyroku sądu zwalniają organy celne z obowiązku poczynienia własnych ustaleń, co do oceny zachowania skarżącego jako osoby, która dostarczyła danych wymaganych do sporządzenia zgłoszenia i która wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że dane te są nieprawdziwe i ustalenia stopnia winy ( wina umyślna, niedbalstwo).

Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skarżącego dotyczącego sposobu określenia wartości celnej pojazdu – za pomocą metody "ostatniej szansy" określonej w art. 29 Kodeksu celnego. Ustalenie wartości celnej towarów w sytuacji, gdy wartość transakcyjna zostaje odrzucona przez organy celne, następuje bowiem stosownie do okoliczności przy wykorzystaniu metod, które zostały określone kolejno w art. 25 Kodeksu celnego ( czyli według wartości transakcyjnej identycznych towarów), art. 26 ( według wartości transakcyjnej podobnych towarów), art. 27 ( przyjmując cenę jednostkową towarów przywożonych, bądź identycznych lub podobnych sprzedawanych na polskim obszarze celnym w największych zbiorczych ilościach) lub art. 28 ( według wartości kalkulowanej), a dopiero gdy wartość celna nie może być ustalona na podstawie tych metod jest ona ustalana na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym z zastosowaniem środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r., Porozumienia w sprawie stosowania tego artykułu oraz przepisami tytułu II, działu III Kodeksu celnego ("Wartość celna towarów" ). Wyjaśnić należy, że postanowienia Kodeksu celnego z 9.01.1997 r. opierają się bezpośrednio na Porozumieniu w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r. zwanym "Kodeksem wartości celnej" ( publikowane w zał. do Dz. U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483). Wydając decyzje w niniejszej sprawie, dotyczącej wartości celnej używanego samochodu, organy celne obowiązane były również uwzględnić tzw. Wyjaśnienia Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (WCO) do Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r. ( publikowane w zał. do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999r. Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej – Dz. U. Nr 80, poz. 908 ze zm., wydanego na podstawie art. 33 Kodeksu celnego.), a zwłaszcza "Studium 1.1. – Postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych". W świetle powołanych przepisów organy celne miały obowiązek ustalenia wartości zgłoszonego do odprawy celnej używanego samochodu właśnie przy zastosowaniu tzw. metody "ostatniej szansy" ( art. 29 § 1 Kodeksu celnego ). Zgodnie z postanowieniami powyższego Porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego, w przypadku korzystania z metody "ostatniej szansy" przy ustalaniu wartości celnej używanych samochodów należy oprzeć się na danych uzyskanych z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism, zawierających ceny rynkowe pojazdów na polskim obszarze celnym.

Organy celne prawidłowo oparły się zdaniem Sądu na opinii biegłego sądowego z dnia [...]r. ( k. [...] akt administracyjnych ). Była ona bowiem oparta na danych pochodzących z katalogów motoryzacyjnych ( m. in. Eurotax, Schwackeliste i Auto Bazar ), podających uśrednione ceny samochodów z uwzględnieniem stopnia ich zużycia itd. Należy przy tym zauważyć, iż praktyka wykorzystania w postępowaniu celnym średnich cen pojazdów na rynku krajowym, publikowanych systematycznie przez specjalistyczne wydawnictwa, znalazła potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( patrz m. in. wyrok z dnia 18.04.2001r. – sygn. akt I SA/Po 2260/99 oraz z dnia 27.04.2001r. – sygn. I SA/Po 2135/99 ). Skorzystanie zatem z opinii biegłego sporządzonej według danych zawartych w katalogach motoryzacyjnych odpowiada w pełni wymogom art. 29 Kodeksu celnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien uwzględnić poczynione wyżej rozważania, w szczególności dokonać własnych szczegółowych i wyczerpujących ustaleń w zakresie dotyczącym przyjęcia odpowiedzialności skarżącego za dług celny w przedmiotowej sprawie na podstawie przepisu art. 209 § 3 Kodeksu celnego, bądź skorzystać z ustaleń w zakresie winy M.L. wynikających z prawomocnego wyroku sądu, wydanego w sprawie karnej.

Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem przepisów art. 209 § 3 Kodeksu celnego oraz art. 121 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, zaś uchybienia te nie pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c, art.152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.

/-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/ M . Kosewska

T.M.d