Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1025/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 kwietnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie NSA Anna Szkodzińska (spr) WSA Renata Czeluśniak Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2005r. sprawy ze skargi Samorządu Mieszkańców wsi J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 lutego 2001 r. Nr : . [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz M.D. kwotę 10 zł ( dziesięć złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

IISA/Kr 1025/01

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2001 r. znak [...] Samorządowe Kolegium odwoławcze w K. , "po rozpatrzeniu odwołania M.D. , sołtysa wsi J. oraz Zarządu Mieszkańców wsi J. na decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] 2000 r., działając na podstawie art. 123 § 1 i 2 kpa, oraz art. 127 § 1 kpa, oraz art. 29 i 29 kpa, w związku z art. 134 kpa" stwierdziło "uchylenie przez M.D. terminu do wniesienia odwołania" i stwierdziło "niedopuszczalność odwołania".

W uzasadnieniu postanowienia podano co następuje:

"Odwołanie na wyżej opisane decyzje wpłynęła do Wójta Gminy B. 15 stycznia 2001 r. W swoim piśmie M.D. oraz Samorząd Mieszkańców wsi J. zwraca się do SKO o rozszerzenie wydanej decyzji o rozpatrzenie nielegalnego usunięcie jeszcze innych drzew. Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni a zatem upłynął w stosunku do zakwestionowanej decyzji, która tym samym stała się ostateczne.... wobec faktu, że przedmiotowe decyzje stały się ostateczna, brak jest podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego postępowania odwoławczego. Rozpatrywana sprawa jest również nieprawidłowa z punktu widzenia określenia strony postępowania. M.D. i Samorząd Mieszkańców wsi J. nie brali udziału w postępowaniu przed organem I instancji, nie byli więc traktowani jako strona postępowania, a tylko stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania. Nie będąc stroną, nie otrzymali też odpisów decyzji organu I instancji.....M.D. jako sołtys wsi i wnioskodawczyni podjętego postępowaniu była informowana o toku postępowania, niemniej nie uzyskała ona statutu strony......W analizowanym przypadku ze złożonego odwołania przez Z.D. nie wynika jakoby legitymowała się ona jakimś interesem prawnym w omawianym zakresie, usunięcia drzew z nieruchomości należącej do A.S. . Pojęcie "interes prawny" z art. 28 pozwala na ścisłe oddzielenie interesu prawnego wynikającego z przepisów prawa od interesu faktycznego nie opartego na wyraźnym przepisie prawa...... W aktualnie obowiązującym stanie faktycznym i prawnym nie ma podstaw do rozpatrywania odwołania M.D. i Samorządu Mieszkańców, gdyż nie zostały zachowane przewidziane prawem terminy, a ponadto Żalący się nie wykazali swojego interesu prawnego uzasadniającego traktowanie ich jako strony w postępowaniu administracyjnym."

Skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego została opatrzona pieczątką "Samorząd Mieszkańców wsi J. " i podpisana przez Z.D. - członka Rady Sołeckiej, T.M. - świadka w sprawie, K.C. - świadka w sprawie, oraz M.D. - sołtysa wsi J.

W skardze tej podniesiono, że termin do wniesienia odwołania nie został przekroczony, bowiem - wbrew zresztą temu, co zapisano w uzasadnieniu postanowienia - decyzja została doręczona M.D. w dniu 2 stycznia 2001 r., a odwołanie złożono w Kolegium Odwoławczym w dniu 15 stycznia 2001 r. Zarzucono, że uzasadnienie skarżonego postanowienia jest chaotyczne i niespójne, odwołano się też do ciążącego na wszystkich obowiązku dbałości o stan przyrody. Na tym tle podważono prawidłowość decyzji określającej sankcję za nielegalne usunięcie tylko niektórych , i to najmniej wartościowych drzew.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wyjaśniło, że zaskarżonym postanowieniem stwierdzono niedopuszczalność odwołania z powołaniem się na dwie przesłanki: przekroczenie terminu do wniesienia odwołania oraz brak przymiotu strony wnoszącego odwołanie. Przyznało rację skarżącemu Samorządowi Mieszkańców wsi J. , iż odwołanie wniesiono z zachowaniem terminu, ale nie zmienia to zasadności postanowienia ze względu na drugą przesłankę. Podkreślono, że - zgodnie z art. 28 kpa - tylko osoby legitymujące się interesem prawnym doznają ochrony w postępowaniu administracyjnym . Zacytowano też przepis art. 29 kpa i stwierdzono, że obok stron w postępowaniu administracyjnym może brać udział pewna kategoria uczestników określanych przez kodeks jako "uczestnicy na prawach strony". Jest to , zdaniem Kolegium instytucja "czysto" procesowa i warunkiem przyznania takiego statusu jest spełnienie przesłanek kodeksowych, a nie przesłanek wyznaczonych przepisami prawa materialnego. Krąg uczestników na prawach strony jest taksatywnie wymieniony w kpa i są to organizacje społeczne, prokurator oraz rzecznik praw obywatelskich. Z akt sprawy nie wynika, aby Samorząd Mieszkańców można było zakwalifikować jako organizację społeczną, a nawet gdyby było to możliwe, to nie zostały spełnione przesłanki formalne o dopuszczeniu do udziału w sprawie na prawach strony w/w organizacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dla jakichkolwiek rozważań co do zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem, konieczne jest poczynienie pewnych założeń co do rzeczywistej treści rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to bowiem, celowo przytoczone in extenso, sformułowane zostało wadliwie, a wadliwość ta nie wynika li tylko z błędów literowych. Po pierwsze więc przyjąć należy, że Kolegium rozpatrzyło odwołania: M.D. będącej sołtysem /a nie - jakby to wynikało z redakcji postanowienia - odwołania M.D. i sołtysa wsi/, oraz Samorządu Mieszkańców wsi J. /a nie jak to zapisano - Zarządu Mieszkańców/. Po drugie stwierdzenie "uchylenia" terminu rozumiane jako stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania dotyczy tylko odwołania M.D. , a nie drugiego z wymienionych w postanowieniu odwołujących się - Samorządu Mieszkańców. Obu zaś odwołujących się dotyczy stwierdzenie niedopuszczalności odwołania.

Przepis art. 134 kpa upoważnia organ odwoławczy do wydawania dwojakiego rodzaju postanowień: albo o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, albo o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. Każde z tych postanowień stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpatrzeniu odwołania, każde z nich jednak stanowi następstwo odmiennej przesłanki. W sytuacji, kiedy odwołanie jest niedopuszczalne, zbędne jest stwierdzanie dodatkowo, iż zostało ono wniesione z uchybieniem terminu. Terminowość we wniesieniu odwołania ma bowiem znaczenie wówczas, kiedy nie ma innej, dalej idącej, przeszkody formalnej. Zbędne więc było wyrzeczenie, że M.D. odwołanie wniosła z uchybieniem terminu, skoro i tak stwierdzono, że jej odwołanie jest niedopuszczalne. Jak zresztą przyznaje to organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, w rzeczywistości termin ten był zachowany /choć w aktach sprawy nadal brak jest dowodów doręczeń decyzji M.D. i Samorządowi Mieszkańców/.

Przyczyną, dla której Samorządowe Kolegium stwierdziło niedopuszczalność odwołania było ustalenie, że ani M.D. , ani Samorząd Mieszkańców nie są stronami postępowania, bo nie legitymują się interesem prawnym o jakim mowa w art. 28 kpa. Organ zatem brak interesu prawnego potraktował jak formalną przesłankę dopuszczalności odwołania. Taki pogląd pozostaje w sprzeczności z istotą instytucji prawa formalnego jaką jest niedopuszczalność środka odwoławczego. Skoro istnienie interesu prawnego zależne jest od meritum sprawy i związanych z nim przepisów prawa materialnego, to stwierdzenie braku tego interesu po stronie osoby wnoszącej odwołanie powodować winno umorzenie postępowania odwoławczego /patrz uchwała 7 Sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. OPS 16/98 - ONSA 1999/4/119/.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium odwołało się też do art. 29 kpa i przytoczyło jego fragment, ale na tym "wyjaśnienie" tej podstawy prawnej się zakończyło. Nie wiadomo więc, w jaki sposób przepis ten został przez organ wyłożony w nawiązaniu do okoliczności przedmiotowej sprawy i jakie miał znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Tymczasem zasadniczy problem tkwi w tym, kto w rzeczywistości wniósł odwołanie. Jak wyżej wskazano, Kolegium przyjęło, iż było to odwołanie M.D. i Samorządu Mieszkańców wsi. W aktach sprawy nie ma oryginału odwołania, a na przedstawionej kopii brak jest potwierdzenia zgodności z oryginałem. Dalsze więc rozważane opatrzone być muszą zastrzeżeniem, iż odnoszą się do dokumentu, którym Sąd dysponuje. Otóż odwołanie sporządzone zostało w podobnej formie jak opisana powyżej skarga do Sądu: pismo zostało opatrzone pieczątką Samorządu Mieszkańców wsi J. , a podpisane zostało przez sołtysa wsi M.D. , oraz świadków T.M,. , Z.D. i K.C. . To, z jakich powodów w takiej sytuacji Kolegium uznało, że odwołującymi się jest M.D. /a nie np. wszyscy podpisani/ i Samorząd, nie zostało w ogóle wyjaśnione. Co więcej z uzasadnienia postanowienia nie wynika, aby Kolegium poddało rozwadze prawny charakter podmiotu nazwanego Samorządem Mieszkańców, jego status i reprezentację. Zawarte zaś w odpowiedzi na skargę uwagi do tej kwestii się odnoszące są zupełnie niejasne. Prawdą jest, że Samorząd Mieszkańców nie został dopuszczony do udziału w sprawie na podstawie art. 31 kpa, ale też i stwierdzić należy, że ewentualne takie postanowienie byłoby oczywiście wadliwe i to nie z powodu wskazanego przez Kolegium. Jest bowiem oczywiste, i nie musi to "wynikać z akt sprawy", że Samorząd Mieszkańców taką organizacja nie jest. Równie oczywiste jest, że osoby podpisane pod odwołaniem, w tym również M.D. , nie wyrażały woli własnego, osobistego uczestnictwa w sprawie , a odwołanie wniosły uznając się za reprezentantów Samorządu. To, oraz fakt, że M.D. wyraźnie upatruje swe uprawnienie do reprezentacji Samorządu w pełnionej funkcji sołtysa wskazuje na konieczność ustalenia statusu Samorządu Mieszkańców wsi J. w nawiązaniu do przepisów o samorządzie gminnym, a w szczególności o jednostkach pomocniczych gminy. Te zaś ustalenia dopiero stanowić mogą punkt wyjściowy dla oceny, czy podmiot nazywany Samorządem Mieszkańców wsi J. ma w pierwszej kolejności legitymację formalną do wniesienia odwołania. Dopiero zaś w wypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie w grę wchodzić będą rozważania co do interesu prawnego. W powyższym pomocne okazać się mogą wyrażane już w orzecznictwie poglądy /por. np.: wyroki NSA : z 29 kwietnia 2003 IV S.A. 2841/01 - Wspólnota 2004/9/59, z 20 września 2001 r. II SA 1539/00, z dnia 17 lutego 1998 r. IV S.A. 793/96, wyrok SN z 20 września 2002 r. III RN 144/01 OSNP 2003/15/349/.

Zaskarżone postanowienie zostało podjęte w zupełnym oderwaniu od tych okoliczności, które winny decydować o potrzebie jego wydania i o ewentualnej jego treści . Sąd rozpoznający skargę na takie postanowienie nie może zastąpić organu w wykonaniu jego zadania, musi natomiast postanowienie uchylić. Organ natomiast uwzględni powyższe uwagi , a dokonane ustalenia i oceny przedstawi w uzasadnieniu , przy zachowaniu większej dbałości o jego treść i formę.

Wyrok oparty został na przepisie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.