Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1527/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2,  art. 39  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., po rozpoznaniu odwołania J. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] przyznającą zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie zakupu gazu: [...] zł., odzieży [...] zł, obuwia [...] zł, w miesiącu lutym 2012 r. oraz odmawiającą przyznania zasiłku celowego w pozostałym zakresie.

Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Burmistrz Miasta [...] przyznał J. S. zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu gazu, odzieży i obuwia w miesiącu lutym 2012 r. w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na wywóz z szamba, zwrot kwoty [...] za zakupiony gaz, na zakup telefonu komórkowego [...] na kwotę [...] zł, artykuły piśmienne i kserowanie - [...] zł, utrzymanie telefonu komórkowego - [...] zł, świece - [...] zł, kostium kąpielowy i karnet na basen - [...] zł, kalosze - [...] zł i parasol duży - [...]zł, torbę na zakupy na kółkach - [...] zł, ciśnieniomierz - [...] zł, dres - [...] zł i piżamę [...] zł, wodę - [...] zł, leki - [...]zł, kołdrę z wełny merynosa i pościel - [...] zł, pralnię - [...] zł, leczenie zęba [...] zł i pantomogram -[...] zł, skrzynkę na listy - [...]zł, dwa garnki, patelnię z powłoką teflonową i czajnik - [...] zł, kuchenkę gazową - [...] zł, oraz [...] zł na szuflę do śniegu i [...] zł na bambosze. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 31 stycznia 2012 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęły wnioski o zasiłek w kwocie [...] zł na telefon komórkowy [...], o zwrot kwoty [...] zł za zakupiony gaz, kopia wniosku za wywóz z szamba. Wskazał również, że w dniu 3 lutego 2012 r. wpłynęło 18 wniosków skarżącej o pomoc społeczną w postaci zasiłków celowych na łączną kwotę [...] zł i wniosek o pomoc na dożywianie w ramach programu rządowego na sumę [...] zł. Następnie w dniu 6 lutego 2012 r. J. S. złożyła uzupełnienie do wcześniejszych wniosków, wnosząc o zasiłek na bambosze – [...] zł i szuflę do śniegu – [...] zł. Organ podał, że z uwagi na okoliczność, iż J. S. korzysta ze stałych form pomocy, długie terminy (ok. 3 tygodnie) odbierania korespondencji za zwrotnym potwierdzeniem odbioru oraz systematycznie składane wnioski o zasiłki celowe, pismem z dnia 27 stycznia 2012 r., doręczonym w dniu 14 lutego 2012 r. oraz pismem z dnia 2 lutego 2012 r., doręczonym w dniu 21 lutego 2012 r., zawiadomiono stronę o konieczności przeprowadzenia w miesiącu lutym 2012 r. dowodu w postaci wywiadu środowiskowego i zaproponowano termin 20 lutego 2012 r. w godzinach 10-12. Jednocześnie organ wskazał, że w dniu 17 lutego 2012 r. J. S. przesłała za pośrednictwem faksu informację, że wyjątkowo zgadza się na wywiad środowiskowy w dniu 20 stycznia (styczeń-prawdopodobnie omyłkowo–zamiast lutego) punktualnie o godzinie 10.

Powołując się na przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) organ stwierdził, że posiadając tytuł prawny do budynku o pow. zabudowy [...] m2 i działki przy ul. [...] J. S. ma możliwość wykorzystania tego faktu w celu poprawienia swojej sytuacji mieszkaniowej i bytowej. Ponadto wskazał, że organ posiadając ograniczony budżet musi uwzględnić potrzeby wszystkich osób i rodzin, szczególnie tych, którzy nie dysponują własnymi możliwościami i zasobami. Wskazał, że na miesiąc luty 2012 r. na zasiłki celowe obligatoryjne i fakultatywne dysponował kwotą ok. [...] zł, z której to sumy zakupiono węgiel na kwotę [...] zł dla 36 gospodarstw domowych. Pozostałą kwotę [...] zł przeznaczono na pomoc w formie zasiłków celowych dla 37 rodzin, co średnio na 1 gospodarstwo domowe wyniosło [...] zł. Organ podał, że mając na uwadze okres chłodów uwzględniono konieczność dofinansowania zakupu gazu, odzieży i obuwia, przyznając świadczenie w kwocie [...] zł. Jednakże w jego ocenie nie jest możliwe spełnienie wszystkich oczekiwań wnioskodawczyni na pomoc społeczną według wniosków rozpatrywanych przedmiotową decyzją.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu stwierdziło, że J. S. spełnia kryteria do przyznania pomocy w postaci zasiłku stałego celowego. Wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], sygn. [...]. Orzeczenie wydano do dnia [...] maja 2012 r.). Jej źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł (tj. łącznie [...] zł). Zatem w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji zasadnie przyznał jej świadczenie z przedmiotowego tytułu.

Jednocześnie organ stwierdził, że kwestią sporną pozostaje wysokość przyznanej pomocy. Zdaniem Kolegium Burmistrz przyznając świadczenie w wysokości [...] zł na miesiąc luty 2012 r. uwzględnił kwotę jaką dysponował w miesiącu lutym na zasiłki celowe obligatoryjne i fakultatywne, tj. kwotę 17.560 zł, z której zakupiono węgiel na kwotę 12.674 zł dla 36 gospodarstw domowych. Pozostałą kwotę 4.886 zł przeznaczono na pomoc w formie zasiłków celowych dla 37 rodzin, co średnio na gospodarstwo domowe wyniosło 132,05 zł. Z uwagi na okres zimowy J.S. przyznano kwotę przekraczającą średnią kwotę zasiłków, tj. przyznano pomoc w wysokości [...] zł na zakup gazu, obuwia i odzieży. Jednocześnie Kolegium podniosło, że skarżąca w każdym miesiącu ubiega się o kilkunastotysięczną pomoc, a pomoc ta od lat jest jej regularnie udzielana w znacznych kwotach. I tak w roku 2004 otrzymała pomoc na łączną kwotę [...] zł, w roku 2005 - [...] zł, w roku 2006 -[...] zł, w roku 2007 - [...] zł, w roku 2008 - [...] zł, w roku 2009 - [...] zł, w roku 2010 - [...] zł, w roku 2011 na łączną kwotę [...] zł plus comiesięczny zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Zatem udzielana pomoc niejednokrotnie przewyższała miesięcznie kwotę najniższej emerytury netto. Na miesiąc luty 2012 r. J. S. poza 18 wnioskami na zasiłek celowy wystąpiła również o pomoc na dożywianie. Pomocy tej udzielono jej odrębną decyzją administracyjną w kwocie [...] zł. Jednocześnie organ wskazał, że żądana przez skarżącą pomoc w wielu przypadkach przekracza niezbędne potrzeby życiowe, np żądanie zakupu telefonu komórkowego na kwotę [...] zł, art. piśmienne i kserowanie - [...] zł, utrzymanie telefonu komórkowego - [...] zł, kostium kąpielowy i karnet na basen - [...] zł, świece [...] zł, kalosze - [...] zł, parasol - [...] zł, bambosze - [...] zł, kołdrę z merynosa i pościel - [...] zł itd.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że skoro J. S. po raz kolejny ubiegała się o pomoc społeczną, to organ pierwszej instancji uprawniony był do aktualizacji wywiadu środowiskowego nawet w przypadku braku zmiany danych. Natomiast zawarte w ustawie sformułowanie "nie rzadziej" oznacza, że organ może sporządzać tę aktualizację także częściej niż co 6 miesięcy. Zaznaczył także, że aktualną sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową organ może ustalić nie tylko na podstawie wywiadu środowiskowego, ale także na podstawie zebranych w toku postępowania dowodów, co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W obszernym uzasadnieniu skargi wskazała na bezpodstawność wydanej decyzji oraz przedstawiła argumenty uzasadniające konieczność przyznania jej wnioskowanych świadczeń z uwagi na bardzo zły stan zdrowia i bardzo trudną sytuację życiową. Skarżąca powołała się również na negatywne nastawienie do niej pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Podniosła, że przyznane świadczenie jest niewystarczające na pokrycie jej potrzeb.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], stwierdzić należy, że decyzja ta, jak też poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zgodnie natomiast z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany".

Zasadnie zatem wskazały organy, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.

W rozpoznawanej sprawie przy ustalaniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały jego sytuację finansową m.in. na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu [...] lutego 2012 r. w miejscu zamieszkania skarżącej, z którego wynika, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], sygn. [...]. Orzeczenie wydano do dnia [...] maja 2012 r.). Jej źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł (tj. łącznie [...] zł). Zatem bezsporna w niniejszej sprawie jest okoliczność, że J. S. spełnia kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej, która została jej przyznana decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2012 r., jednakże w jej ocenie przyznana została w niesatysfakcjonującej ją wysokości.

W tym miejscu wyjaśnić należy, co słusznie podniósł w swoim uzasadnieniu organ odwoławczy, że zaskarżone rozstrzygnięcie o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Pomoc ta, jako instytucja polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 u.p.s.). Zaś jej zadaniem jest wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a nie całkowite wyręczanie tych osób w ich aktywności zmierzającej do poprawy swojej sytuacji bytowej. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia.

Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią. (por. wyrok NSA z 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1795/11).

Jednocześnie wskazać należy, że zarówno w uzasadnieniu pierwszo jak i drugoinstancyjnym organy wskazały na możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], którymi dysponował w lutym 2012 r. na zasiłki celowe obligatoryjne i fakultatywne kwotą [...]zł, z której zakupiono węgiel na kwotę [...]zł dla 36 gospodarstw domowych. Pozostałą kwotę 4.886 zł przeznaczono na pomoc w formie zasiłków celowych dla 37 rodzin, co średnio na gospodarstwo domowe wyniosło 132,05 zł, a więc mniej niż pomoc przyznana skarżącej. Również organy zwróciły uwagę na okoliczność, że J. S. w każdym miesiącu ubiega się o kilkunastotysięczną pomoc i jest ona regularnie udzielana w znacznych kwotach. W roku 2004 otrzymała pomoc na łączną kwotę [...] zł, w roku 2005 - [...] zł, w roku 2006 -[...] zł, w roku 2007 - [...] zł, w roku 2008 - [...] zł, w roku 2009 - [...] zł, w roku 2010 - [...] zł, w roku 2011 na łączną kwotę [...] zł oraz otrzymuje ona comiesięczny zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Zatem organy uwzględniły zarówno sytuację życiową świadczeniobiorcy, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków jakimi dysponował MOPS w [...] na pomoc w formie zasiłków celowych, a także potrzeby innych osób starających się o tę formę wsparcia. Podkreślenia wymaga okoliczność, że organ przyznający pomoc społeczną nie ma obowiązku spełniania żądań wnioskującego, który zawsze musi liczyć się z ewentualną odmową, również wielkość przyznanego świadczenia może być inna od wnioskowanej. A także podnieść należy, na co uwagę zwróciły organy, J.S. nie została pozbawiona jakiejkolwiek pomocy społecznej, gdyż, co wskazano powyższej, regularnie jest ona jej udzielana w znacznych kwotach.

Uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).