Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1113/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędzia: WSA Inga Gołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Kr 1113/18.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z 20 czerwca 2017 r. odmówił M. N. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Pismem z 11 lipca 2017 r. M. N. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek swój uzasadnił ciężką sytuacją finansową i zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 18 sierpnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu ZUS wskazał, że w oparciu o zebraną dokumentację ustalono, iż w okresach od 10 kwietnia 2006 r. do 28 lutego 2012 r. M. N. prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót związanych z budową dróg szynowych i kolei podziemnej. Z tytułu prowadzonej działalności ciążył na nim obowiązek opłacania należnych składek na wskazane ustawą ubezpieczenia, a ponieważ nie wywiązał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na koncie rozliczeniowym w ZUS powstało zadłużenie. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieterminowo opłaconych składek należne są odsetki za zwłokę.

ZUS wyjaśnił dalej, że zadłużenie z tytułu składek zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia. Postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zostały objęte składki na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009 r. do lutego 2012 r. w kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2009 r. do lutego 2012 r. w kwocie [...]zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2009 r. do lutego 2012 r. w kwocie [...]zł.

Jak podkreśli ZUS od 29 lutego 2012 r. wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej. Według złożonych przez niego dokumentów prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i pasierbem. Zgodnie z ustaleniami aktualnie jest zgłoszony w [...] Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zgodnie z przedłożonymi dokumentami korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i otrzymuje zasiłek okresowy przyznany od 1 marca 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. w kwocie [...]zł, zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie za czerwiec 2017 r. w kwocie [...]zł, dodatek mieszkaniowy przyznany od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Na syna wnioskodawca otrzymuje stypendium szkolne na okres od września 2016 r. do czerwca 2017 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, świadczenie wychowawcze miesięcznie w kwocie [...]zł, zasiłek rodzinny przyznany od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Dochodem rodziny są zasiłki otrzymywane z pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych na syna w łącznej kwocie około [...] zł oraz dochód uzyskiwany przez pasierba w kwocie [...]zł brutto. Zgodnie z przedstawionymi przez wnioskodawcę dokumentami o stanie zdrowia leczy się on u lekarza psychiatry oraz z powodu nadciśnienia tętniczego.

Według informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 11 maja 2017 r. M. N. ma [...] zł zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Zgodnie z Systemem Dostępu do Ksiąg Wieczystych posiada on nieruchomość gruntową o powierzchni 1,75 ha w miejscowości W. K.. Kolejno ZUS wskazał na przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej "u.s.u.s."), oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Podkreślił, że sytuacja, w jakiej znajduje się wnioskodawca nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z okoliczności sprawy winno niezbicie wynikać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Z ustaleń stanu faktycznego wynika natomiast, że wnioskodawca aktywnie poszukuje pracy, o czym świadczy rejestracja w Grodzkim Urzędzie Pracy. Zadłużenie strony zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone, wobec tego, w ocenie organu, informacje będące w posiadaniu organu nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Następnie, wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności, ZUS rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, czyli o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podkreślił, że w przeprowadzonym postępowaniu przeanalizowano ustalony stan faktyczny w oparciu o każdą dającą możliwość umorzenia przesłankę, wskazaną w przepisach wykonawczych do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jednak w przypadku wnioskodawcy nie stwierdzono wystąpienia żadnej z opisanych tam przesłanek.

ZUS podkreślił, że sytuacja finansowa osoby zobowiązanej do opłacenia należności i występującej z wnioskiem o ich umorzenie oceniana jest przez pryzmat uzyskiwanych dochodów, w tym i ewentualnych możliwości ich uzyskiwania przez osoby wspólnie gospodarujące i zamieszkujące z zobowiązanym. ZUS wyjaśnił, że zarówno wnioskodawca, jak i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, jako osoby dorosłe są zdolni do podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy.

ZUS wskazał, że wnioskodawca posiada wprawdzie inne zobowiązania pieniężne, ale fakt ich posiadania nie może stanowić okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek. Prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tym bardziej że należności składkowe jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

Wnioskodawca nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące brak możliwości prowadzenia działalności w wyniku opłacenia należności z tytułu składek. Nie przedstawił on bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Jak podkreślił organ, rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada on przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i ryzyko z nią związane ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokość uzyskiwanych z niej dochodów.

Odnosząc się do przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów o stanie jego zdrowia, ZUS wskazał, że M. N. nie wykazał, że zdarzenia te uniemożliwiają całkowicie podejmowanie aktywności zawodowej, tym bardziej, że jest on zarejestrowany w [...] Urzędzie Pracy, jako bezrobotny poszukujący pracy i nie przedłożył do wniosku żadnego zaświadczenia lekarskiego lub orzeczenia lekarskiego, które stwierdzałyby, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu uzyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności z tytułu składek. Wobec tego, zdaniem ZUS, nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności, dotyczący przewlekłej choroby zobowiązanego bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nadto ZUS wskazał, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia w niniejszej sprawie również interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko, jako korzyść służącą ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa, takich jak solidarność społeczna, sprawiedliwość. Przez interes społeczny należy również rozumieć maksymalizację dochodów budżetu państwa i ograniczenie jego ewentualnych wydatków. Zakład podkreślił, że składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest zagwarantowanie świadczeń w wypadkach, w których człowiek nie może zapewnić sobie i swojej rodzinie środków utrzymania w przypadku uzyskania uprawnień emerytalno-rentowych. To właśnie ze środków pochodzących z opłaconych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych finansuje wypłacanie świadczeń. Umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę świadczeń, a zatem oznaczałoby, że nie jest zapewnione bezpieczeństwo socjalne społeczeństwa. Zakład także wyjaśnił, że ubezpieczenia społeczne nie są nastawione na osiągnięcie zysku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. N. nie zgodził się z wydaną decyzją oraz z jej uzasadnieniem.

Wyrokiem z 23 stycznia 2018r., w sprawie oznaczonej sygn. akt I SA/Kr 1082/17 Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 30.07.2018r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 20.06.2017r.

W skardze na tą decyzję M. N. wniósł o jej uchylenie, akcentując swą trudną sytuację materialną i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zaakcentować należy, że kontrola sądowa sprawy dokonywana jest po raz kolejny, gdyż przedmiotowa sprawa była już rozstrzygana przez tut. Sąd, który wyrokiem z 23 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Kr 1082/17 uchylił uprzednią decyzję odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wyroku z 23 stycznia 2017r. sąd wskazał między innymi, że nie sposób uznać argumentacji organu rentowego sprowadzającej się do stwierdzenia, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący poszukuje aktywnie pracy oraz, że jego zadłużenie zostało skierowane do przymusowego dochodzenia, a postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dodatkowo organ stwierdził, że informacje będące w jego posiadaniu nie pozwalającą na przyjęcie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W opinii Sądu okoliczności, na które powołuje się organ nie wypełniają nałożonego na niego obowiązku rozpatrzenia przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s. i nie mogą prowadzić do wniosku, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność. Obowiązkiem organu było wykazanie, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. W niniejszej sprawie tak się natomiast nie stało, organ nie wziął choćby pod uwagę, twierdzeń skarżącego, zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że z uwagi na jego stan zdrowia, przyszli pracodawcy nie chcą go zatrudniać, a zatem rejestracja w urzędzie pracy nic w tej sytuacji nie zmienia. Nadto z akt sprawy wynika, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego m.in. z nieruchomości skarżącego, ZUS po dokonaniu ponownej analizy zasadności egzekucji z uwzględnieniem informacji przekazanych przez organ egzekucyjny, wycofał swój wniosek o egzekucję, konsekwencją czego było wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela. Również organ nie odniósł się do decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., którą organ ten z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową skarżącego, umorzył zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług.

Z akt sprawy wynika, że skarżący zaprzestał prowadzenie działalności gospodarczej nie posiada majątku, co przyznał również ZUS. Jedyny dochód skarżącego, to zasiłki okresowe i celowe z MOPS. Prowadzona dotychczas egzekucja nie przyniosła nawet częściowego uregulowania zaległości składkowych.

Sąd wywiódł dalej, że niezrozumiałe jest zatem stanowisko ZUS, jakoby nie wystąpiła żadna z przesłanek, co do całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji brak jest wnikliwego rozważenia, czy nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa).

Po drugie, Sąd nie podzielił dokonanej przez ZUS oceny o braku spełnienia przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem Sądu, na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego. Przyjęte przez organ twierdzenia są zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarczają, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji w zakresie analizy podstaw do umorzenia należności w świetle brzmienia przywołanych wyżej regulacji sprowadzają się bowiem wyłącznie do wskazania, iż dochodem rodziny są zasiłki otrzymywane z pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych na syna w łącznej kwocie około [...] zł, a fakt posiadania przez skarżącego zobowiązań pieniężnych nie może stanowić okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek. Nadto w opinii organu, zarówno skarżący, jak i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, są zdolne do podjęcia zatrudnienia, zwłaszcza w okresie najlepszej od lat sytuacji na rynku.

Wobec zaś szczególnie mocno akcentowanych w toku całego postępowania administracyjnego problemów zdrowotnych skarżącego, ZUS poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że skarżący nie wykazał, iż jego schorzenia całkowicie uniemożliwiają mu podejmowanie aktywności zawodowej.

Zdaniem Sądu przywołane wyżej twierdzenia nie pozwalają na przyjęcie, iż ZUS w realiach badanej sprawy dopełnił ciążącego na nim obowiązku rozeznania całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych, w tym przede wszystkim ustalenia, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów (tylko i wyłącznie pobieranych zasiłków okresowych i celowych) możliwe jest realne wywiązanie się przez skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości w łącznej kwocie [...]zł nie zagrozi w istocie jego egzystencji. Innymi słowy organ nie rozważył czy w świetle miesięcznego dochodu (zasiłków), konieczności wydatkowania środków na normalną codzienną egzystencję, skarżący istotnie ma możliwość spłaty zaległych składek oraz rosnących od zobowiązania głównego należności w postaci odsetek.

Wreszcie odnosząc się do twierdzeń ZUS sformułowanych wobec podnoszonej przez skarżącego sytuacji zdrowotnej, zauważył Sąd, iż jakkolwiek skarżący rzeczywiście nie przedłożył do przedmiotowego wniosku żadnego zaświadczenia lekarskiego lub orzeczenia lekarskiego, które stwierdzałoby, że jego sytuacja zdrowotna uniemożliwiła mu uzyskanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności, to jednak sytuacja ta udokumentowana przez skarżącego w aktach sprawy, pozostaje w bezpośrednim związku z możliwością podjęcia przez niego pracy, a w konsekwencji spłatą rzeczowego zadłużenia w ZUS.

ZUS winien powyższe okoliczności przeanalizować w kontekście ich wpływu na przesłanki umorzenia postępowania wyszczególnione w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

W takich okolicznościach faktycznych, wskazana przez organ możliwość odzyskania zaległych składek w drodze postępowania egzekucyjnego, jest całkowicie gołosłowna i oderwana od realiów życiowych. Wniosek ten potwierdza fakt, że prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne pomimo, że toczy się od lat to jak dotąd było całkowicie bezskuteczne.

W opinii sądu uprzednio rozstrzygającego, organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Mając powyższe na względzie, sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wedle treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi cena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten obejmuje sytuację, w której w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, dokonując określonej oceny. Z przepisu tego wynika zaś bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu i wynikających z niego wytycznych, co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Jak przyjmuje się jednolicie w literaturze i orzecznictwie przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (zob. Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Jako ocenę prawną przyjmuje się zatem osąd o prawnej wartości sprawy. W wyroku z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1261/10 (ONSA WSA z 2013 r. Nr 1, poz. 7) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcie popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy. Ponieważ, co jest istotne na tle wykładni art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna wyrażona w wyroku wiążąca jest także dla sądu, który go wydał; sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym, co do dalszego postępowania.

Uwzględniając powyższe, sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2017r.

Zaskarżona decyzja wciąż nie czyni zadość wskazanym tam wymogom. U podstaw tej oceny leży okoliczność, iż w istocie rzeczy decyzja nie zawiera w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. W szczególności przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Argumentu tego nie powiązano z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s., tym bardziej że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego m.in. z nieruchomości skarżącego, ZUS po dokonaniu ponownej analizy zasadności egzekucji z uwzględnieniem informacji przekazanych przez organ egzekucyjny, wycofał swój wniosek o egzekucję, konsekwencją czego było wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela. Również organ nie odniósł się do decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., którą organ ten z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową skarżącego, umorzył zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług.

Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji, niezależnie od przywołanych wyżej zaszłości, nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącego, stanowi wysokość znaczną. Nie sposób także tracić z pola widzenia wciąż hipotetycznych jedynie założeń dotyczących "możliwości" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości, bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań, a zwłaszcza ich skutków. Sąd w wyroku z 23 stycznia 2017r. wyraźnie stwierdził, że w okolicznościach faktycznych sprawy, wskazana przez organ możliwość odzyskania zaległych składek w drodze postępowania egzekucyjnego jest całkowicie gołosłowna i oderwana od realiów życiowych.

Organ zbagatelizował powyższą ocenę, przez co wadliwie ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organ nadal nie zbadał także prawidłowo przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 p. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz przepisy postępowania w postaci art. 7 i 77 § 1 i art. 107 k.p.a.

Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczonych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Jakkolwiek skarżący rzeczywiście nie przedłożył do przedmiotowego wniosku żadnego zaświadczenia lekarskiego lub orzeczenia lekarskiego, które stwierdzałoby, że jego sytuacja zdrowotna uniemożliwiła mu uzyskanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności, to jednak sytuacja ta udokumentowana przez skarżącego w aktach sprawy, pozostaje w bezpośrednim związku z możliwością podjęcia przez niego pracy, a w konsekwencji spłatą rzeczowego zadłużenia w ZUS.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie z przedstawionymi wskazaniami, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, sąd orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy o p.p.s.a.