Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2679/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 2 września 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 541/20 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 2 września 2020 r., II SA/Ke 541/20 oddalił skargę M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2017 r. I.B. został zaliczony do osób niepełnosprawnych ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Orzeczenie zostało wydane do dnia [...] maja 2018 r. i utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Powyższe orzeczenie, jak i wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., [...], z uwagi na wniesioną przez M.B. apelację, zostały zmienione wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., [...], którym orzeczono, że I.B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w okresie od dnia [...] maja 2017 r. do dnia [...] maja 2018 r. Orzeczeniem z dnia [...] lipca 2018 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył I.B. do osób niepełnosprawnych, wskazując, że niepełnosprawność istnieje u niego od 6-go roku życia. Orzeczenie to zostało uchylone przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2018 r., w którym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje u ww. od niemowlęctwa. Orzeczenie zostało wydane do dnia [...] sierpnia 2020 r. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. znak: [...], Burmistrz [...], mając na uwadze orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanym jako "u.ś.r., wnioskowanego na I.B., na okres od dnia [...] maja 2018 r. do [...] sierpnia 2020 r.

W dniu [...] listopada 2019 r. M.B. złożyła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna za okres od dnia [...] maja 2017 r. do dnia [...] maja 2018 r., a zatem za okres, którego dotyczy orzeczenie o niepełnosprawności zweryfikowane ostatecznie przez Sąd Okręgowy w [...] ww. wyrokiem z dnia [...] czerwca 2019 r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M.B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...] orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na I.B. na okres od dnia [...] maja 2017 r. do [...] kwietnia 2018 r. oraz umarzającą postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na I.B. na okres od dnia [...] kwietnia 2017 r. do [...] kwietnia 2017 r. oraz od dnia [...] maja 2018 r. do [...] maja 2018 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na treść art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. oraz, powołując się na wyrok Naczelnego Sąd Administracyjny z dnia 10 stycznia 2019 r., I OSK 3075/18, wyjaśniło, że od orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności służy odwołanie do sądu powszechnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, co wynika z art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W takim przypadku to wyrok sądu powszechnego ostatecznie rozstrzyga w przedmiocie niepełnosprawności. Jednak, aby wyrok sądu powszechnego wywoływał skutek wiążący w stosunku do stron danego postępowania, innych sądów i organów, musi posiadać walor prawomocności, o czym wprost stanowi art. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem zawarte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" – w przypadku, gdy stopień niepełnosprawności ustala sąd powszechny – należy rozumieć jako dzień uprawomocnienia się wyroku sądu. W konsekwencji trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w [...] został wydany w dniu [...] czerwca 2019 r. i jest to jednocześnie data jego uprawomocnienia się. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna skarżąca złożyła w dniu [...] listopada 2019 r., a zatem po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna za okres od dnia [...] maja 2017 r. do dnia [...] maja 2018 r. Kolegium podkreśliło, że niedopuszczalnym było powtórne przyznanie prawa do świadczenia za miesiące: kwiecień 2017 r. i maj 2018 r., za które świadczenie to zostało już skarżącej przyznane. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie umorzył postępowanie za powyższy okres, czego skarżąca nie kwestionuje.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję wniosła M.B. podnosząc, że nie zdawała sobie sprawy z konieczności złożenia do Sądu Okręgowego w [...] wniosku o doręczenie odpisu wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., gdyż we wcześniejszych sprawach sądowych, które toczyły się przez dwa lata otrzymywała odpisy orzeczeń bez składania wniosku w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał powyższą skargę za niezasadną. Zdaniem Sądu I instancji, Kolegium prawidłowo powołało regulację zawartą w art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. oraz trafnie wskazało, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Niewątpliwie odstępstwem od wyrażonej powyżej zasady jest przyznanie świadczenia zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Przepis ten znajduje zastosowanie, gdy w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Wówczas prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w [...], którym stwierdzono, że I.B. wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w okresie od dnia [...] maja 2017 r. do [...] maja 2018 r., został wydany w dniu [...] czerwca 2019 r. i z tym też dniem stał się prawomocny. Skarżąca natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu [...] listopada 2019 r., a więc po upływie pięciu miesięcy od daty uprawomocnienia się ww. wyroku. Dlatego też, zdaniem Sądu I instancji, prawidłowo zarówno Kolegium, jak i organ I instancji przyjęły, że złożenie wniosku nastąpiło z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a tym samym brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z żądaniem skarżącej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M.B. zaskarżając wyrok "w części dotyczącej oddalenia przez Sąd I instancji skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]" w zakresie odmowy przyznania M.B. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] maja 2017 r. do [...] kwietnia 2018 r. i zarzucając :

1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2a u.ś.r. w związku z art. 69 Konstytucji RP przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż trzymiesięczny termin na złożenie przez uprawnionego do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia, biegnie zawsze i bez przerwy wyłącznie od dnia wydania (ogłoszenia) orzeczenia (w tym prawomocnego wyroku sądu powszechnego) o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, także wtedy, gdy uprawniony podjął w ustawowym terminie starania o doręczenie mu wyroku wraz z klauzulą prawomocności, a niezwłocznie po doręczeniu mu przez sąd powszechny odpisu wyroku, złożył z zachowaniem rozsądnego terminu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia, podczas gdy wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r., uwzględniająca m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., P 28/07 oraz cel unormowania zawartego w art. 24 ust. 2a u.ś.r, pozwala na objęcie dyspozycją tego przepisu także osobę, która nie była w stanie złożyć wniosku nawet w okresie trzech miesięcy, na skutek trwającego postępowania sądowego w przedmiocie niepełnosprawności i takich okoliczności, jak ubieganie się o przyznanie świadczenia przez osobę nieobeznaną w przepisach prawnych działającą bez profesjonalnego pełnomocnika i która nie została pouczona o tym jak należy rozumieć treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. lub została w tym zakresie błędnie pouczona przez właściwy organ pomocy społecznej, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonego rozstrzygnięcia;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1, art. 135, art. 151 p.p.s.a. oraz w związku z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi, zamiast uwzględnienia, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo iż nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w sprawie według ustawowych zasad, w tym nie wyjaśniono czy skarżąca realnie próbowała złożyć wniosek o wydanie odpisu orzeczenia sądu powszechnego II instancji ze stwierdzeniem jego prawomocności w celu złożenia wniosku o kontynuację od daty, stwierdzenia przez sąd powszechny stopnia niepełnosprawności świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wraz z wymaganym kompletem dokumentów w terminie określonym w art. 24 ust 2a u.ś.r. oraz dokładnej daty, w której po raz pierwszy zwróciła się do właściwego organu pomocy społecznej o przyznanie tego świadczenia za ww. okres przedkładając wymagany komplet dokumentów, który jednak nie został przyjęty przez organ I instancji ze względu na rzekomy brak formalny (brak odrębnej formalnej klauzuli prawomocności na wyroku), a jeśli tak, to czy opieszałość organów (brak rzetelnej informacji) oraz błędne pouczenia udzielone skarżącej nie spowodowały, że strona tego nie uczyniła, bowiem konsekwentnie podejmowała kolejne próby uzyskania nadania formalnej klauzuli wykonalności w celu skutecznego złożenia wniosku z kompletem dokumentów, pozostając jednocześnie w błędnym przeświadczeniu, że termin trzymiesięczny liczy się od chwili nadania klauzuli prawomocności orzeczeniu sądu powszechnego, a wyjaśnienia organu pomocy społecznej utwierdziły ją w tym przekonaniu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i w tym samym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przechodząc zatem do oceny zarzutów wypada wskazać, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych. Badana skarga zarzuty naruszenia przepisów postępowania wywodzi jednak z wadliwej wykładni prawa materialnego, a zatem to od tych zarzutów należy rozpocząć ocenę zasadności skargi kasacyjnej.

Nie budzi wątpliwości, iż zakres kognicji organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (vide: B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2017, s. 456-457). Norma taka w okolicznościach niniejszej sprawy wynika z art. 24 ust. 2a u.ś.r., który normuje w sposób szczególny początkowy moment prawa do świadczeń rodzinnych. Generalną zasadę w tym zakresie ustanawia norma art. art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. stanowiąca, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na określony czas, którym co do zasady na okres zasiłkowy, a ustalenie tego prawa następuje począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Z treści tej normy wynikają istotne konsekwencje: prawo do świadczeń rodzinnych określane jest w ramach czasowych; na każdy kolejny okres, w tym na kolejny okres zasiłkowy, winien być złożony nowy, odrębny wniosek dotyczący konkretnych świadczeń rodzinnych; świadczenia rodzinne nie mogą być przyznane bez stosownego wniosku.

W okolicznościach badanej sprawy istotne znaczenie ma charakter prawny terminu złożenia wniosku o świadczenia rodzinne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest kwestionowane, iż terminy, o których mowa art. 24 ust. 2 i art. 24a u.ś.r. są terminami materialnoprawnymi, a zatem nie mają do nich zastosowania przepisy tyczące terminów procesowych, w szczególności odnoszące się przywracania terminów (art. 58-60 k.p.a.). (vide: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2008 r., I OSK 696/07; wyrok NSA z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3742/18; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2018 r., I OSK 197/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Drugą istotną konsekwencję jest to, że w przypadku gdy stopień niepełnosprawności, od którego zależy określone świadczenie, ustala sąd powszechny, a dzieje się tak w następstwie zaskarżenia orzeczenia zespołu do spraw niepełnosprawności, zawarte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia", należy rozumieć jako dzień uprawomocnienia się wyroku sądu, a więc z uwzględnieniem art. 365 § 1 k.p.c. (vide: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r., I OSK 2143/15; wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2017 r., I OSK 1863/18; wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2019 r., I OSK 3075/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Powyższe zapatrywania uwzględniają stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2007 r., P 28/07, OTK-A, 2007/9/106, którym orzeczono o niezgodności art. 24 ust. 2 u.ś.r. z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Wyrokiem tym Trybunał zakwestionował – w odniesieniu do określonej kategorii wnioskodawców – zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konsekwencją powyższego była nowelizacja przepisów u.ś.r. i dodanie art. 24 ust. 2a. Przepis ten stanowi zatem wyjątek od generalnej zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), umożliwiając nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Warunkiem uzyskania świadczenia za powyższy okres jest złożenie, w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia "wydania orzeczenia" o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. W takiej sytuacji prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Jakkolwiek dodany przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. pozwala przesunąć początkową datę prawa do świadczeń rodzinnych do miesiąca zainicjowania postępowania w przedmiocie niepełnosprawności, to jednak nie zmienia materialnoprawnego charakteru terminu, o których wniosek świadczeniowy należy złożyć. Przepisy art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. ustanawiają terminy materialne, których przekroczenie powoduje wygaśnięcie uprawnienia. Zostały one ustanowione dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych, a na gruncie u.ś.r. moment złożenia wniosku ma kapitalne znaczenie dla możliwości uzyskania świadczenia w ogóle lub w określonym rozmiarze. Wobec tego w razie ich niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczności i przyczyny niezłożenia takiego wniosku, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia (vide: A.Kawecka (w:) K.Małysa-Sulińska (red.), A.Kawecka, J.Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Lex 2015, uwagi do art. 24; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r., I OSK 3587/18, wyrok NSA z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3742/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Należy także dostrzec, iż ww. wyrokiem w sprawie P 28/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował odrębności trybów rozstrzygania w sprawach niepełnosprawności i świadczeń rodzinnych, wskazał natomiast – uwzględniając przede wszystkim ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego – na brak efektywnych mechanizmów legislacyjnych umożliwiających osiągnięcie celu w postaci uzyskania stosownego świadczenia rodzinnego przez osobę niepełnosprawną. Skutkiem takiego zaniechania legislacyjnego było przerzucanie na osobę ubiegającą się o świadczenie rodzinne konsekwencji dysfunkcji organów administracji w rozstrzyganiu o niepełnosprawności. Trybunał domagał się zatem wprowadzenia efektywnego mechanizmu prawnego dającego stronie uprawnienie (możliwość) uzyskania takiego świadczenia od czasu powstania niepełnosprawności. Wprowadzając do systemu prawnego przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. ustawodawca dodał zatem mechanizm wiążący postępowanie w przedmiocie niepełnosprawności z postępowaniem w sprawie świadczeń rodzinnych, który pozwala osobie aplikującej o stosowne świadczenie rodzinne warunkowane niepełnosprawnością, na jego uzyskanie od czasu złożenia wniosku w sprawie niepełnosprawności. Ograniczenie do 3 miesięcy uprawnienia domagania się ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego z datą wsteczną – liczonych od dnia wydania orzeczenia w sprawie niepełnosprawności – jakkolwiek uprawnienie to limituje w czasie, to jednak powyższego mechanizmu nie pozbawia cech efektywności. Termin 3 miesięcy jest bowiem terminem rozsądnie wyznaczonym, umożliwiającym osobie dbającej o swoje sprawy wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do stosownego świadczenia rodzinnego z tytułu stwierdzonej niepełnosprawności, zaś jego materialnoprawny charakter zapewnia stabilność stosunków prawnych (vide: A.Kawecka (w:) K.Małysa-Sulińska (red.), A.Kawecka, J.Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Lex 2015, uwagi do art. 24; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2018 r., I OSK 197/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W świetle powyższych uwag nie można zgodzić się z zarzutem postawionym w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Sposób rozumienia przez Sąd I instancji art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie odbiega od tego co zostało powyżej zaprezentowane. Podjęta w skardze kasacyjnej próba uznania skuteczności wniosku złożonego z przekroczeniem terminu wskazanego w ww. przepisie zupełnie abstrahuje od materialnoprawnego charakteru tegoż terminu i skutków jego przekroczenia (vide: wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r., I OSK 1108/10; wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., I OSK 1197/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie można także się zgodzić z zarzutem wadliwej wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. w zakresie nieuwzględnienia kontekstu konstytucyjnego wynikającego z art. 69 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił w postępowaniu przez Trybunałem Konstytucyjnym wzorzec kontroli konstytucyjnej art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przywołane powyżej uwagi nie dają podstaw do tego aby podważać zaprezentowaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 24 ust. 2a u.ś.r. z punktu widzenia normatywnej treści art. 69 Konstytucji RP. Ponadto wypada dostrzec, iż przepis art. 69 Konstytucji RP, zgodnie ze swoim miejscem w systematyce Konstytucji, koncentruje się nie na aspektach prawnych lecz społecznych (socjalnych) stanowiąc źródło zasad polityki państwa. Dodatkowo znaczenie prawne art. 69 Konstytucji RP jest osłabione z uwagi na treść art. 81 Konstytucji, który wyraźnie wskazuje, iż uprawnienia, o których mowa m.in. w art. 69 mogą być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Z tych względów za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r. w związku z art. 69 Konstytucji RP.

W świetle powyższych uwag nie można także potwierdzić zasadności zarzutów sformułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Materialnoprawny charakter terminu, w którym strona może złożyć wniosek o świadczenie rodzinne sprawia, że przyczyny niezłożenia wniosku w zakreślonym terminie, w tym także ewentualny brak winy strony w jego przekroczeniu, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia. Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wnika, iż prawomocne orzeczenie sądu powszechnego określające niepełnosprawność syna skarżącej zostało wydane w dniu [...] czerwca 2019 r. Data ta początkowała bieg 3 miesięcznego terminu do złożenia wniosku o świadczenie rodzinne w warunkach art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skarżąca wniosek taki złożyła w dniu [...] listopada 2019 r., a zatem z przekroczeniem powyższego terminu. Skutkiem tego jest wygaśniecie uprawnienia do skorzystania ze szczególnej regulacji art. 24 ust. 2a u.ś.r., a w konsekwencji brak możliwości przyznania uprawnienia do świadczeń rodzinnych od dnia wszczęcia postępowania w przedmiocie niepełnosprawności syna. Jednocześnie złożenie wniosku o świadczenie rodzinne w dniu [...] listopada 2019 r. zrodziło konieczność jego rozpoznania na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. Powyższe okoliczności determinowały zakres podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy. Powody, dla których skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z zachowaniem terminu art. 24 ust. 2a u.ś.r., nie mają istotnego znaczenia w badanej sprawie, a zatem zaniechanie ich ustalenia w toku dotychczasowego postępowania nie narusza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w szczególności, że skarżąca nie powołuje się na okoliczności nadzwyczajne (np. stan wyższej konieczności), uniemożliwiające jej działanie w sprawie z zachowaniem powyższego terminu, a jednocześnie autor kasacji formułując zarzut niezebrania i nierozważenia całego materiału dowodowego nie wskazuje na konieczność przeprowadzenia konkretnych dowodów. W konsekwencji nie można także zgodzić się z zarzutami naruszenia art. 8 i art. 9 K.p.a. Przy czym w tym zakresie wypada podkreślić, iż autor kasacji zarzutów tych nie uzasadnił odwołując się do weryfikowalnych okoliczności sprawy.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (vide: wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r., OSK 628/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy, a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), ale również wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej podnosi w związku z nie zebraniem i nie rozważeniem okoliczności wskazujących na przyczyny zaniechania złożenia przez skarżącą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z zachowaniem materialnoprawnego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r., to nieistotność powyższych okoliczności, z uwagi na charakter powyższego terminu, nie pozwala czynić Sądowi I instancji zarzutu nierozpoznania sprawy w jej granicach.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Przepis ten przyznaje określone uprawnienie orzecznicze sądowi administracyjnemu. Nie stwarza jednak wnoszącemu skargę podstaw do żądania, aby sąd zakresem orzekania objął akty wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, innych niż zaskarżony akt. Tak więc to do sądu należy ocena, czy w danej sprawie przepis ten należy zastosować gdyż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a takie rozstrzygnięcie zaskarżono skargą kasacyjną, a nadto, że naruszenie tego przepisu nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej (vide: wyrok NSA z dnia 17 maja 2018 r., I FSK 205/18; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018 r., I FSK 568/16; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018 r., I OSK 2093/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec niestwierdzenia naruszenia powyższych przepisów za niezasadne uznać należy także zarzuty kasacyjne skierowane do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.