Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 648/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Monika Świerczak (spr.) WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 22 lipca 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania W. P. (dalej: Skarżąca, Wnioskodawczyni), reprezentowanej przez adwokata, od decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w W. działającego z upoważnienia Burmistrza W. (dalej: Burmistrz) z dnia 27 maja 2022 r., [...], odmawiającej przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną M. K. (dalej: Matka) – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W obszernym uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył w szczególności następujące okoliczności.

Dnia 26 października 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynął wniosek Skarżącej, reprezentowanej przez adwokata, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym – Matką. Do wniosku załączono m.in. oświadczenie Wnioskodawczyni z dnia 22 października 2021 r. do sprawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z załącznikiem nr [...] (wykaz krewnych Matki) oraz dokumentem pn. "Czynności wykonywane podczas opieki nad: "M. K."; kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., którym zaliczono Matkę do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; wskazano ponadto, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały, orzeczenie wydaje się na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności oraz niepełnosprawność (inwalidztwo) datuje się od 1997 r.; kopię wyroku Sądu Okręgowego z 20 marca 2003 r. rozwiązującego małżeństwo Matki.

W toku postępowania akta sprawy zostały uzupełnione o:

- dane z systemu ZUS, e-podatki, PESEL, CEiDG, EKSMoON i NFZ;

- kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 04 listopada 2021 r. w miejscu zamieszkania Matki. Ustalono, że Matka mieszka wspólnie z matką, która przebywa na emeryturze i nie czuje się na siłach, by opiekować się córką. Skarżąca opiekuje się matką, przyjeżdża do niej codziennie z rocznym synkiem, a wieczorami lub popołudniami wraca do siebie do K. , gdzie mieszka na co dzień z mężem i dwojgiem dzieci. Skarżąca jest jedynaczką, nie ma innych osób które mogłyby zaopiekować się Matką. Skarżąca od 1 października 2018 r. do 31 października 2020 pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, natomiast od 1 listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r. świadczenie rodzicielskie. W trakcie wywiadu Skarżąca oświadczyła, że sprawuje opiekę nad Matką w miejscu jej zamieszkania co najmniej 6 godzin dziennie, przygotowuje i podaje jej obiad, pomaga w myciu, w razie potrzeby podaje leki. Od dnia 11 listopada 2018 r. jest jej opiekunem prawnym;

- - kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 18 listopada 2021 r. w miejscu zamieszkania Skarżącej, w toku którego ustalono, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Małżeństwo posiada dwoje dzieci tj. córkę lat 4 i syna, który skończył roczek. Skarżąca jeździ do Matki 7 dni w tygodniu od 13.00 do wieczora. Zabiera ze sobą dzieci. Matka potrzebuje wsparcia w każdej czynności dnia codziennego ze względu na porażenie czterokończynowe; porusza się na wózku inwalidzkim. Z uwagi na konieczność pomocy Matce Wnioskodawczyni nie podejmuje żadnego zatrudnienia i nie pomaga mężowi w gospodarstwie rolnym. Swój czas poświęca Matce i dzieciom. Pomaga Matce w codziennych czynnościach takich jak przygotowanie posiłków, utrzymanie higieny, sprzątanie, zakupy, dowożenie na rehabilitację;

- decyzję ZUS Oddział w O. . z dnia 01 marca 2021 r. o przyznaniu dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego Matce;

- decyzję ZUS Oddział w O. . z dnia 23 kwietnia 2021 r. o podwyższeniu renty i ponownym obliczeniu wysokości świadczenia uzupełniającego Matce;

- pisma Skarżącej z 18 listopada 2021 r. stanowiące odpowiedź Skarżącej na wezwanie organu z 29.10.2021 r.

Decyzją z 21 grudnia 2021 r., [...], Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełniania kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Wskutek odwołania Skarżącej, SKO decyzją z 04 lutego 2022 r., [...], uchyliło powyższe rozstrzygnięcie, podnosząc, że niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia tylko i wyłącznie z powodu niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Podkreśliło konieczność ustalenia związku między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki, ustalenia od kiedy strona podejmuje opiekę nad matką, ustalenia stanu zdrowia Wnioskodawczyni w kontekście jej zdolności do pracy.

W odpowiedzi na wezwanie Burmistrza, Skarżąca opisała stan zdrowia mamy i zakres opieki sprawowanej przez nią. Podniosła, iż jest to opieka całodzienna i długoterminowa. Stan zdrowia pozwala jej tę opiekę sprawować. Wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim z uwagi na sprawowaną opiekę nad Matką.

Decyzją z 15 marca 2022 r., Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Powodem odmowy ponownie było niespełnienie kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Wskutek rozpoznania odwołania Skarżącej, decyzją z 05 maja 2022 r., [...], SKO uchyliło ww. decyzję Burmistrza, ponownie wskazując że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, iż niepełnosprawność Matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub pomiędzy 18 a 25 rokiem życia, w trakcie nauki. Kolegium uznało nadto za niezbędne uzupełnienie rodzinnego wywiadu środowiskowego w szczególności co do sposobu, zakresu sprawowania opieki oraz związku rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym z podjęciem opieki nad Matką, a także załączenie do akt sprawy decyzji przyznającej Skarżącej świadczenia, o którym mowa w wywiadzie środowiskowym.

Strona przesłała ww. decyzję w odpowiedzi na wezwanie Burmistrza z 11 maja 2022 r. Akta sprawy zostały także uzupełnione o kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 13 maja 2022 r. w miejscu zamieszkania Skarżącej, w którym ustalono, że Skarżąca sprawuje opiekuje nad Matką, mieszka wraz z mężem, dziećmi oraz teściami w K. , natomiast Matka w miejscowości oddalonej ok. 16 km. Skarżąca dojeżdża do matki własnym samochodem. Córka Wnioskodawczyni uczęszcza do przedszkola, ok. godz. 13 Skarżąca odbiera ją i w godzinach 14 do 18-19 jedzie wraz z dziećmi do Matki. Podczas nieobecności Wnioskodawczyni Matką opiekuje się jej babcia, która podaje Matce leki oraz robi zakupy naprzemiennie ze Skarżącą, która przygotowuje posiłki. Gdyby nie opieka nad Matką Skarżąca mogłaby pracować w gospodarstwie rolnym, nie ma orzeczenia z KRUS. Wnioskodawczyni opiekuje się Matką (osobą całkowicie sparaliżowaną, wymagającą opieki wszechstronnej w każdym aspekcie życia) od 2018 r. Skarżąca sprawuje tę opiekę w godzinach od 14 do 18-19, czyli 4-5 godzin dziennie.

Decyzją z 27 maja 2022 r., [...], Burmistrz ponownie odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponownie wskazując jako podstawę odmowy niespełnienie przesłanki wieku powstania niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.") bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13.

Decyzją z 22 lipca 2022 r., [...], wskazaną we wstępie, SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie przytoczyło art. 17 i art. 17b u.ś.r. Odnosząc się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdziło, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, iż niepełnosprawność Matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub pomiędzy 18 a 25 rokiem życia, w trakcie nauki. Z tego względu uznało stanowisko organu I instancji za nieprawidłowe.

W ocenie organu odwoławczego błąd ten nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem Skarżąca nie spełniła przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną Matką. Jak podkreśliło Kolegium odnosząc się do orzecznictwa sądów administracyjnych, świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie ni o mi podjąć zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższe należy odnieść odpowiednio także do niemożności podjęcia lub rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym lub jego prowadzenia, w związku z koniecznością podjęcia ww. opieki. Świadczenie pielęgnacyjne skierowane jest do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jego istotą jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. , zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro dana osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki to rozważeniu przez organy może podlegać tylko czy wnioskodawca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Żaden przepis nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Z materiału dowodowego nie wynika, by opieka nad Matką sprawowana przez Skarżącą wykluczała całkowicie podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza, że dotychczas pracowała jedynie w gospodarstwie rolnym jako małżonka rolnika. Opieka nad matką zajmuje Skarżącej każdego dnia od 4-5 godzin. Od poniedziałku do piątku Wnioskodawczyni zawozi córkę do przedszkola. Po drodze robi zakupy i powraca do domu, gdzie zajmuje się młodszym synem. W czasie kiedy córka jest w przedszkolu, Skarżąca przygotowuje posiłki i sprząta. Następnie ok. godz. 13.00 odbiera córkę z przedszkola i ok. godz. 14.00 zabiera dzieci do Matki. Pomaga matce w każdej czynności, szczególnie jeśli chodzi o utrzymanie higieny osobistej, przygotowanie posiłków, załatwienie spraw związanych z utrzymaniem domu (sprzątanie, robienie zakupów) oraz spraw urzędowych. W godzinach między 18.00 a 19.00 wraca z dziećmi do domu. Wymiar czynności wykonywanych przez Skarżącą w ramach opieki nad Matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia bądź pracy w gospodarstwie rolnym. Rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad Matką jest do pogodzenia z równoczesnym wykonywaniem pracy w gospodarstwie rolnym, czy tez podjęciem pracy poza rolnictwem. W związku z tym brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (zaprzestaniem prac w gospodarstwie rolnym) przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad Matką. Skarżąca wychowuje dwoje dzieci w wieku 4 lat i roku, a zatem, nie można przyjąć, iż opieka Odwołującej nad matką ma charakter stały lub długotrwały i jest wyłączną okolicznością, całkowicie eliminującą możliwość podjęcia przez Odwołującą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy bądź pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad Matką stanowi rzeczywistą przyczynę zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 22 października 2021 r., zwłaszcza że opiekę nad Matką Skarżąca sprawuje od niemal 3 lat (od października 2018 r.) i opiekę tę dotychczas godziła z pracą w gospodarstwie rolnym. Ponadto trudno uznać by Skarżąca była w stanie pozostawać w pełnej gotowości by świadczyć pomoc Matce zarówno w dzień, jak i w nocy, skoro ma w dużym stopniu utrudnioną możliwość zajmowania się nią, nie tylko z uwagi na odrębne zamieszkiwanie, ale i wychowywanie małych dzieci.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie obu decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W krótkim uzasadnieniu, po zwięzłym przytoczeniu stanu faktycznego, zacytowała art. 17 ust. 1 u.ś.r. i fragment wyroku WSA w Gdańsku z 16 września 2021 r., III SA/Gd 577/21.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze,, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 lipca 2022 r., [...], utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w W. działającego z upoważnienia Burmistrza W. z 27 maja 2022 r., [...], odmawiającą przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną M. K. – Sąd nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."), na czele z art. 17 ust. 1, 1a, 1b u.ś.r.

W myśl wyżej przywołanych przepisów:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b.Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ponadto, w myśl art. 17b u.ś.r.:

1. W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą.

W odniesieniu do drugiej z przesłanek omawianych przez organy – jak zasadnie stwierdził pełnomocnik Skarżącej, przesłanką uniemożliwiającą przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Słusznie Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższe należy odnieść odpowiednio także do niemożności podjęcia lub rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym lub jego prowadzenia, w związku z koniecznością podjęcia ww. opieki (zob. wyrok WSA w Łodzi z 08 lutego 2022 r., II SA/Łd 825/21).

W przywołanym wyroku Sąd zaznaczył także, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (vide. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 14 września 2022 r., IV SA/Wr 187/22).

Jak z kolei wskazał m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 04 sierpnia 2022 r., III SA/Gd 222/22, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jeżeli nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną przez taką osobę opieką nad osobą wymagającą opieki (opieka nad tą osobą nie była bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia), to w konsekwencji nie zostaje spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r, I OSK 1333/21).

W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego albo zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 22 października 2021 r. Jednocześnie, jak zasadnie wskazał organ, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad Matką stanowi rzeczywistą przyczynę zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza że opiekę nad Matką Skarżąca sprawuje od niemal 3 lat (od października 2018 r.) i opiekę tę dotychczas godziła z pracą w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki wskazuje, że w przeważającym stopniu opiekuje się ona dziećmi (zasadniczo w przypadku rocznego synka – całodobowo, a w przypadku czteroletniej córki – z przerwą od 07:00 do 13:00, gdy córka jest w przedszkolu), natomiast Matką – niejako "dorywczo", "pomocniczo" – od 14 do 18-19; gdy w tym czasie Matką zajmuje się babcia Skarżącej. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego około pół roku po zaprzestaniu pobierania świadczenia rodzicielskiego, przy czym w tym okresie nadal sprawowała opiekę nad niepełnosprawną Matką. Zasadnie przy tym Organy wskazywały, że zakres opieki sprawowanej nad Matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia; przeciwnie – zakres czynności sprawowanych przez Skarżącą wskazuje, że braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą (bądź rezygnacji zeń) stanowi opieka nad dziećmi.

W ocenie Sądu nie sposób zatem mówić w niniejszej sprawie o istnieniu bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością opiekowania się osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia (w tej sprawie: zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym), a zatem spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu w powyższym zakresie. Sąd nie stwierdził przy tym żadnych innych naruszeń, które miałyby skutkować koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.