Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 355/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 132 ust. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 35 ust. 1 i2 oraz art. 36
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 lipca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Wojewody [...] i [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 września 2020 r., sygn. akt II SA/Po 230/20 w sprawie ze skarg [...] z siedzibą w [...] oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 września 2020 r. (sygn. akt II SA/Po 230/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - po rozpoznaniu sprawy ze skarg: [...] S.A z siedzibą w [...] oraz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] – uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] - w części punktu 2, w zakresie, w jakim do zapłaty odszkodowania zobowiązano [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz w zakresie stanowiącym o solidarnym charakterze zobowiązania (pkt I wyroku); umorzył postępowanie administracyjne w zakresie wskazanym w punkcie I (pkt II wyroku); oddalił skargę [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (pkt III wyroku) oraz zasądził od Wojewody [...] na rzecz [...] S.A z siedzibą w [...] kwotę 2.043 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt IV wyroku).

Z motywów w/w wyroku wynikało, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], wydaną na wniosek M.W., mocą której organ: (1.) ustalił na rzecz M.W. odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości, stanowiącej własność wnioskodawcy, to jest na działce nr [...], położonej w obrębie [...], ujawnionej w księdze wieczystej [...], trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz (2.) zobowiązał [...] sp. z o.o. i [...] S.A. do wypłaty M. W. solidarnie wskazanego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

Wydanie powyższej decyzji odszkodowawczej organ odwoławczy uzasadniał faktem, że decyzją z dnia [...] grudnia 1983 r. nr [...] – wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej "u.z.t.w.n.") - Naczelnik Gminy w [...] zezwolił Zakładowi Energetycznemu w [...] na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...]- na nieruchomościach, określonych w załączniku do decyzji (między innymi na nieruchomości, obejmującej działkę [...]). Naczelnik Gminy w [...] powołał się przy tym na decyzję Biura Planowania Przestrzennego z dnia [...] listopada 1982 r. [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, w której to decyzji stwierdzono, że plan ten jest zgodny z uproszczonym planem zagospodarowania przestrzennego gminy [...], zatwierdzonym zarządzeniem Naczelnika Powiatu [...]z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] oraz z projektem planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...].

Podkreślając zatem, że na skutek powyższej decyzji Naczelnika Gminy w [...] ograniczono właścicielowi sposób korzystania z jego nieruchomości, Wojewoda [...] wskazał na treść art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. i zaznaczył, że przepisy te znalazły obecnie odpowiedniki w obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.). Wymienił przy tym art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. oraz art. 124 ust. 1 u.g.n. a także wyjaśnił, że współcześnie podstawą dochodzonego roszczenia odszkodowawczego, w przypadku opisanego ograniczenia praw do nieruchomości, powinien być art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w którym ustawodawca stwierdził, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Ustalając wysokość należnej wnioskodawcy kwoty odszkodowania Wojewoda oparł się na operacie szacunkowym, sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego T. S., uznając, że operat ten prawidłowo opisywał rzeczywistość, zawierał właściwe wyliczenia, był kompleksowy i rzetelny. Zatem mógł stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania.

Zdaniem Wojewody, istotne znaczenie w sprawie miał także art. 132 ust. 6 u.g.n., w którym (uzupełniająco w stosunku do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.) stwierdzono, iż "obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie [...] przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii [...] przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji [...] energii elektrycznej [...]".

W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że - stosownie do art. 132 ust. 6 u.g.n. - pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był w tym przypadku nie Skarb Państwa a Zakład Energetyczny [...] – jako beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Zgodnie bowiem z treścią art. 12 dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jednolity Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111): (1.) przedsiębiorstwo państwowe odpowiadało tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego (2.) za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiadał.

Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Wojewoda ustalił, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała [...] S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV [...] - na następcę prawnego Zakładu Energetycznego [...]. Biorąc pod uwagę, że [...] S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny [...] oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV), w ocenie Wojewody, należało przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1983 r. [...], a zatem była ona zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Kolejne - jak zwrócił na to uwagę Wojewoda - istotne dla sprawy wydarzenie miało miejsce w dniu 30 czerwca 2007 r., kiedy to zawarto umowę, mocą której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A. W umowie tej wskazano, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Powyższe zatem wskazywało, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, należącej do M.W. leżał zarówno po stronie [...] S.A., jak i [...] sp. z o.o.

Na wyżej przedstawioną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wniosły: [...] S.A. i [...] sp. z o.o. Skargi te zostały pierwotnie zarejestrowane pod sygnaturami akt II SA/Po 230/20 i II SA/Po 231/20 a następnie, postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Po 231/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] postanowił: połączyć w/w sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygania, prowadząc je pod sygnaturą akt II SA/Po 230/20.

W skardze wniesionej przez [...] S.A., skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wskazując, że zachodziły w tym przypadku przyczyny określone w art. 156 k.p.a., ewentualnie wnosiła o jej uchylenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącej [...] S.A. doszło w sprawie do naruszenia:

– art. 156 § 1 k.p.a. - ponieważ zaskarżona decyzja została wydana wobec [...] S.A., która nie brała udziału w postępowaniu i w związku z tym nie była stroną postępowania;

– art. 28 k.p.a. - poprzez pominięcie udziału [...] S.A. jako strony w postępowaniu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego, skoro został na nią nałoży obowiązek zapłaty wysokiego odszkodowania;

– art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. w zw. z art. 129 ust. 5 u.g.n. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania;

– art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124 b ust. 1 u.g.n. oraz art. 107 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że [...] S.A. jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania – jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów – i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania;

– art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do pomiotu prywatnego jakim jest [...] SA, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa;

– art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. - poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działanie Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego jakim jest [...] SA,

- art. 118 k.c. - poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się.

W skardze, wniesionej przez [...] sp. z o.o., skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji obu instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Jej zdaniem z kolei zaskarżona decyzja naruszała:

– art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez nie wyjaśnienie podstaw, przyczyn i ocen prawnych, skutkujących utrzymaniem decyzji w mocy oraz nie ustosunkowanie się przez Wojewodę do zarzutów odwołania;

– art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. - poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa pod tytułem ogólnym i szczególnym;

– art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. - poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa, a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium;

– art. 11 k.p.a. - poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, w szczególności lakoniczne i nie umotywowane stwierdzenie, że "obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie [...] sp. z o.o., jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości"; w ocenie [...] sp. z o.o. pominięto też wyjaśnienie kwestii prawnych dotyczących sukcesji między Skarbem Państwa, Zakładem Energetycznym, [...] S.A. oraz [...] sp. z o.o., jej rodzaju, charakteru i skutków, a także podstaw przejścia publicznoprawnego obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie ze Skarbu Państwa na rzecz podmiotu prywatnego;

– art. 118 k.c. - poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy roszczenie o odszkodowanie przedawniło się;

– art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298) - poprzez nie wezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu [...] S.A., przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny w [...], przyjęcie wbrew treści art. 8 ust. 3 wymienionej ustawy, że na [...] sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych;

– art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69) - poprzez nie wezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu [...] S.A., przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny w [...] oraz przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym [...] S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które [...] S.A. (poprzednia nazwa Energetyka [...]) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.;

– art. 7, 77, 80 i 84 k.p.a. - poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: 1) niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym w [...], Zakładem Energetycznym a [...] S.A., [...] S.A. a [...] sp. z o.o., 2) niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] sp. z o.o., 3) nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] S.A., to jest następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu 5 grudnia 1990 r., 4) brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, to jest sprawdzenia pochodzenia działki 17 w celu weryfikacji, czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości, 5) brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności w zakresie strat właściciela w produkcji rolnej w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda [...] wnosił o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skarga wniesiona przez [...] sp. z o.o. nie zawierała usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu – z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – podlegała oddaleniu. Sąd Wojewódzki podzielił bowiem stanowisko organów, że przesłanki, warunkujące możliwość ustalenia odszkodowania, przewidziane w art. 128 ust. 4 u.g.n., zostały w tym przypadku spełnione.

W ocenie Sądu I instancji, nie było również podstaw do twierdzenia, iż roszczenie wnioskodawcy przedawniło się. Przepis art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. nie określał bowiem terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. W rezultacie wniosek, złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., będący skutkiem decyzji, wydanej na podstawie u.z.t.w.n., jako, że dotyczył roszczeń nieprzedawnionych, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. Niewątpliwie też - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. – była "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, czyli – M. W..

Odnosząc się jednak do kwestii związanej z podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania, Sąd Wojewódzki stwierdził, iż (cyt.): " Z akt administracyjnych wynika, że obecnie (...) stan ograniczenia nieruchomości trwa, posadowione są tam linie, których właścicielem jest spółka [...] sp. z o.o. Skoro ona jest beneficjentem zezwolenia, właścicielem linii to i ona jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania.

Sąd przyjmuje powyższe stanowisko opierając się na założeniu wyjściowym, że zarówno pod rządami u.z.t.w.n. (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) jak i obecnie (art. 132 ust. 6 u.g.n.) beneficjent zezwolenia jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania. Skarżące spółki nie wykazały, że właścicielem linii i beneficjentem zezwolenia jest inny podmiot. Organ we własnym zakresie ustalał, czy skarżące są następcami prawnymi Zakładu Energetycznego w [...], co dodatkowo potwierdziło tezę o tym, że aktualnym beneficjentem wyposażonym w majątek nieistniejącego Zakładu jest [...] sp. z o.o.

W ocenie Sądu orzekającego – odmiennie od stanowiska Wojewody – kwestie związane z aportem i ewentualną odpowiedzialnością solidarną podmiotu wnoszącego go pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. Zainteresowani, w razie sporu, mogą ewentualnie uregulować te kwestie na drodze innych postępowań, organy administracji nie są uprawnione do ich rozstrzygania. Tym samym zgłoszone w skardze zarzuty w tym zakresie jako bezprzedmiotowe nie wymagały szczegółowej analizy.

W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1983 r. decyzja ma dziś znaczenie dla [...] sp. z o.o. i traktowana jest przez nią na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1983 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności co uzasadniać mogłoby ewentualnie tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Zakład Energetyczny w [...], ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – a obecnie od 2007 r., czyli też w dacie złożenia wniosku, [...] sp. z o.o.

Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego oczywistym beneficjentem jest nikt inny jak właśnie [...] sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten oto sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent. Warto podkreślić, że powyższe rozumowanie opiera się na założeniu, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń <> nie powinno polegać na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy tylko zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości, czyli tym prawem, za które ma nastąpić zapłata. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego do nadal prawa".

W związku z tym, Sąd Wojewódzki skonkludował, że (cyt.): " dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto niegdyś, dziesiątki lat temu, w dacie wywłaszczenia mógł i miał wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości decyzji, czyli w tym sensie – podmiotem "uzyskującym zezwolenie" w rozumieniu bycia jego adresatem (art. 132 ust. 6 u.g.n.)".

W tej sytuacji zatem Sąd I instancji stwierdził, że (cyt.): " Z wyżej opisanych przyczyn Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę wyraża odmienny pogląd, aniżeli w sprawach, gdzie akceptowano możliwość solidarnej odpowiedzialności spółek [...] sp. z o.o. i [...] S.A. Przyjmuje natomiast stanowisko wyrażone w wyrokach z dnia 6 listopada 2019 r., II SA/Po 517/19 i 12 grudnia 2019 r., II SA/Po 456/19 oraz 25 lutego 2020 r., II SA/Po 1040/19, z których argumentacja została zresztą zaczerpnięta na potrzeby niniejszego uzasadnienia".

Odnosząc się natomiast do skargi, wniesionej przez [...] S.A., Sąd Wojewódzki zauważył, iż (cyt.): "Wobec faktu, że [...] S.A. jest podmiotem wygrywającym sprawę i podlega zwolnieniu z ciężarów, jakie na nią nałożono zaskarżoną decyzją, Sąd odstąpił od zajmowania stanowiska co do poszczególnych zarzutów skargi [...] S.A." Ostatecznie zatem Sąd Wojewódzki uchylił - z mocy art. 145 §1 pkt 1 lit a p.p.s.a. - zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie odnoszącym się do interesu prawnego (obowiązku) [...] Spółka z o.o. oraz jednocześnie – z mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. - orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej [...] S.A.

Skargę zaś [...] sp. z o.o. – z mocy art. 151 p.p.s.a. – oddalił.

Od powyższego wyroku zostały wniesione dwie skargi kasacyjne. Pierwszą z nich wniósł Wojewoda [...] a drugą – [...] sp. z o.o.

Zaskarżając w/w wyrok w całości, Wojewoda [...] zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w [...] naruszenie:

1. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest :

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65, dalej: "u.g.n.) i art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64, z późn. zm., dalej: "ustawa wywłaszczeniowa") - poprzez uchylenie decyzji organu II instancji i uznanie, że Wojewoda [...] naruszył przepisy prawa i błędnie zobowiązał do zapłaty odszkodowania na rzecz M. W. solidarnie [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A., podczas gdy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż ww. podmioty są następcami Zakładu Energetycznego [...] - Miasto, który to uzyskał zezwolenie na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...]-na nieruchomościach, określonych w załączniku do decyzji Naczelnika Gminy w [...] z [...] grudnia 1983 r. znak [...],

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie i niezasadne uchylenie decyzji organu II instancji, podczas gdy w warunkach niniejszej sprawy zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r., w którym to WSA w Poznaniu nakazał organowi II instancji zbadać relacje podmiotowe, związane z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym w [...], między Zakładem Energetycznym w [...] a [...] S.A. oraz między [...] sp. z o.o. a [...] S.A.,

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia prawnego skarżonego wyroku, niezawierającego należytego wyjaśnienia przyjętych podstaw rozstrzygnięcia w odniesieniu do przyjętej wykładni 132 ust. 6 u.g.n., art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej, w szczególności zaś poprzez przyjęcie, iż podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z ww. nieruchomości na rzecz M. W. jest wyłącznie [...] sp. z o.o.;

2. prawa materialnego, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 6 u.g.n., art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej, art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. Nr 16 poz. 69, dalej: "ustawa o przekształceniach") i art. 554 k.c. - poprzez błędną wykładnię tych przepisów i uznanie, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jest wyłącznie [...] sp. z o.o. (jako obecny właściciel instalacji - linii elektroenergetycznej), a w konsekwencji uchylenie decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. znak: [...], podczas gdy w przepisach u.g.n. wyraźnie wskazano, że obowiązek zapłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na zajęcie nieruchomości - wobec faktu, iż nie istnieje już podmiot, jakim jest Zakład Energetyczny [...] - Miasto, zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest jego następca prawny.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie obu skarg wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok również w całości, [...] Sp. z o.o. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie:

I. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest:

1. art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że [...] sp. z o.o. jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą a także nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmiot obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej,

2. art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust.1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12 marca1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 k.p.a. oraz w zw. z "przepisami" dekretu z 26.10.1950r. o przedsiębiorstwach państwowych - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa/ polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego/ który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym),

3. art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie/tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego. który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa [w szczególności w sensie administracyjnoprawnym] a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium,

4. art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. la, 2 i 6/ art. 134 ust. 1 i art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami -poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z wywłaszczonym na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej,

5. art. 554 k.c. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niezasadne przyjęcie, ze na Skarżącą mógł w drodze aportu przedsiębiorstwa przejść publicznoprawny obowiązek wypłaty odszkodowania i jednocześnie przepis ten może statuować odpowiedzialność prywatnego podmiotu za działania Skarbu Państwa jak i stanowić podstawę wypłaty odszkodowania,

6. art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13.07.1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298) - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na:

a) przyjęciu, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny [...] w [...]

b) przyjęciu wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych.

II. przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia:

a) na jakiej podstawie publicznoprawny dług należący pierwotnie do Skarbu Państwa przeszedł na rzecz [...] SA a następnie z [...] SA na rzecz [...] sp. z o.o., w szczególności w kontekście Indywidualnego charakteru publicznoprawnego zobowiązania wypłaty odszkodowania [do zapłaty, którego zobowiązany jest Skarb Państwa] a także przejścia majątku przedsiębiorstw obejmujących stan czynny, tj. obejmujący wyłącznie aktywa i nie zawierający zobowiązań i długów, miała przejść na rzecz skarżącej,

b) z jakich faktów i na jakiej podstawie Sąd Administracyjny przyjął, że decyzja wywłaszczeniowa ma dziś znaczenie dla [...] sp. z o.o. i traktowana jest przez nią na równi z zezwoleniem na równi z art. 124 u.g.n., co zdaniem Sądu pozwala na kwalifikowanie skarżącej jako podmiotu z art. 132 ust. 6 u.g.n.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca [...] sp. z o.o. wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w [...] wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewody [...], uczestniczka postępowania – [...] SA wnosiła o jej oddalenie wraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Odpowiedź ma skargę kasacyjną [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skarg kasacyjnych, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skargach kasacyjnych.

W obu skargach kasacyjnych zarzuty te zostały oparte zarówno na obrazie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a), jak i na istotnym naruszeniu przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) a zarzuty oparte na tej ostatniej podstawie okazały się uzasadnione.

W przedmiotowej sprawie Sąd Wojewódzki oceniał zasadność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], która została wydana na wniosek M.W., a mocą której to decyzji Starosta: 1. ustalił na rzecz M.W. odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości, stanowiącej własność wnioskodawcy, to jest na działce nr [...], położonej w obrębie [...], ujawnionej w księdze wieczystej [...], trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz (2.) zobowiązał [...] sp. z o.o. i [...] S.A. do wypłaty M.W. solidarnie wskazanego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

Jedną z zasadniczych kwestii, podlegających ocenie Sądu Wojewódzkiego było w tym przypadku ustalenie podmiotu, który - z mocy w/w decyzji odszkodowawczej – miał aktualnie uiścić odszkodowanie na rzecz właściciela nieruchomości – M. W. z tytułu ograniczenia go w sposobie korzystania z jego nieruchomości.

Jak wynikało przy tym z treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji niniejsza sprawa była jedną z wielu analogicznych spraw, które rozpoznawał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W części z tych spraw składy orzekające przyjmowały solidarną odpowiedzialność spółek [...] sp. z o.o. i [...] S.A. za zobowiązania dawnego Zakładu Energetycznego [...] (np. wyrok z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 452/19) a w części spraw wyrażono pogląd, iż podmiotem obecnie odpowiedzialnym z tytułu powyższych zobowiązań jest jedynie [...] sp. z o.o. Ten ostatni pogląd podzielił Sąd I instancji nadmieniając, że przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacja została zaczerpnięta właśnie tych wyroków (vide: wyroki z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po 517/19, z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Po 456/19 oraz z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1040/19). Uszło jednak uwagi Sądu Wojewódzkiego, że rozpoznawana aktualnie sprawa podlegała już poprzednio kontroli sądowej. Wyrokiem zaś z dnia 13 czerwca 2018 r. (sygn. akt II SA/Po 1028/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uchylił poprzednią decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r., a mocą której to decyzji zostało ustalone na rzecz M. W. odszkodowanie z tytułu posadowienia na jego nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] w obrębie [...] trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej, a do którego wypłaty organ (poprzednio orzekający) zobowiązał tylko [...] sp. z o.o. (Oddział Dystrybucji w [...]).

Powyższe podstępowanie sądowe toczyło się ze skargi [...] sp. z o.o., która podnosiła w niej m. in, że organ nie wyjaśnił zapadłego rozstrzygnięcia bo jedynie lakonicznie twierdził, że obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie [...] sp. z o.o. jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości.

Podkreślić w tym miejscu należy, że chociaż w motywach wyroku, który zapadł w dniu 13 czerwca 2018 r., Sąd podał wprawdzie, iż jego podstawę stanowił przepis art. 146 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż – zdaniem wówczas orzekającego Sądu - Wojewoda [...] naruszył (cyt.): "przepisy postępowania dotyczące reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych: art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. oraz w zakresie obowiązku odzwierciedlenia ustaleń faktycznych i prawnych organu w uzasadnieniu decyzji – art. 107 § 3 K.p.a.", ale jednocześnie w uzasadnieniu w/w wyroku Sąd Wojewódzki zawarł również pewne wypowiedzi o charakterze merytorycznym, a które były odmienne od tych, jakie znalazły się w wyroku obecnie zaskarżonym.

W szczególności w wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r. Sąd stwierdził, że kwestią kluczową dla ustalenia odszkodowania z tytułu posadowienia na przedmiotowej nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz nałożenia obowiązku zapłaty odszkodowania na określony podmiot było ustalenie możliwości ukonstytuowania obowiązku zapłaty odszkodowania ze wskazanego tytułu oraz podmiotu obowiązanego do jego zapłaty na rzecz M.W.. W związku z tym Sąd zauważył, że (cyt.): "Z problemem tym w sposób immanentny związana jest kwestia sukcesji obowiązku zapłaty wskazanego odszkodowania (...)" (k. 7 uzasadnienia wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r. ).

Podobnie w dalszej części uzasadnienia w/w wyroku Sąd, mając na uwadze wcześniejsze swoje rozważania, dotyczące relacji podmiotowych związanych z sukcesją praw i obowiązków podmiotów na rzecz których doszło do ograniczenia prawa własności M.W.. podkreślił, że (cyt.): " Organ orzekający w kontrolowanej sprawie winien dokonać oceny powyższych zdarzeń prawnych również w kontekście sukcesji praw i obowiązków w obszarze prawa administracyjnego, konkretnie zaś w zakresie prawa do odszkodowania właściciela przedmiotowej nieruchomości i skorelowanego z tym prawem obowiązku zapłaty odszkodowania" ( k.7 uzasadnienia wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r.).

Tymczasem w zaskarżonym wyroku, którym – jak wyżej wspomniano - Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, w których przyjęto, że podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są obie spółki ([...] S.A. i [...] spółka z o.o.) bo uznał, że podmiotem takim jest wyłącznie [...] spółka z o.o., Sąd Wojewódzki odstąpił od poprzednio przyjętej koncepcji sukcesji obowiązku zapłaty na rzecz poglądu, że o takim obowiązku prawnym przesądza fakt, iż ta ostatnia spółka jest beneficjentem decyzji ograniczającej prawa właściciela nieruchomości. Podkreślił przy tym, iż swoje rozumowanie oparł na założeniu, że (cyt.): "stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń <>nie powinno polegać na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy tylko zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości, czyli tym prawem, za które ma nastąpić zapłata. (...). Powyższe skłania także ku tezie, że dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto niegdyś, dziesiątki lat temu, w dacie wywłaszczenia mógł i miał wypłacić odszkodowanie (...). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku (...) jest beneficjentem decyzji" (k. 14 i 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). . W związku z tym – zdaniem składu orzekającego - skoro po myśli art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie nie tylko organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, ale i także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (a co w tym przypadku nie miało miejsca), to wyżej przedstawione odmienności dotyczące wykładni prawa materialnego, jakie zaistniały pomiędzy wyrokiem zaskarżonym a poprzednim wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (wyrokiem 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17) uzasadniały przyjęcie, że zarzut kasacyjny, zawarty w skardze kasacyjnej wniesionej przez Wojewodę [...], oparty na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 153 p.p.s.a. był zasadny.

Usprawiedliwionym okazał się także zarzut sformułowany w obu skargach kasacyjnych, a który został oparty na art. 141§ 4 p.p.s.a. Wyjaśnić przy tym trzeba, że zarówno Wojewoda jak i [...] spółka z o.o. zaskarżyli wyrok Sądu Wojewódzkiego w całości i chociaż zarzut ten oba podmioty skarżące kasacyjnie inaczej uzasadniały, ale sam zarzut był taki sam a rozpoznając skargę kasacyjną ( w tym wypadku skargi kasacyjne), Naczelny Sąd Administracyjny jest związany jedynie podniesionymi w niej zarzutami a nie towarzyszącą im argumentacją.

Zgodnie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

W ocenie składu orzekającego, zaskarżony wyroku nie spełnia w pełni wymogu zawierającego się w obowiązku przedstawienia stanu sprawy i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Skoro bowiem, jak podał sam Sąd Wojewódzki (cyt.): "odstąpił od zajmowania stanowiska co do poszczególnych zarzutów skargi [...] S.A." (k. 16 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), to nie można było uznać, że w takim przypadku zaskarżony wyrok spełniał wymogi z art. 141 § 4 p.p.s.a. Okoliczność zaś, że odstąpienie to wiązało się z wykładnią prawa materialnego, niezgodną z wykładnią przyjętą w poprzednim wyroku tego Sądu (o czym była mowa wyżej), świadczyło o istotności owego naruszenia prawa.

Ponadto – w realiach rozpoznawanej sprawy - zaistniała sytuacja ma też takie znaczenie, iż uniemożliwia ona Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do większości pozostałych zarzutów zawartych w obu skargach kasacyjnych. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu trzeba, że chociaż uczestniczka postępowania – [...] S.A. nie wniosła skargi kasacyjnej, ale zarzuty materialnoprawne, zawarte w skardze kasacyjnej, wniesionej przez Wojewodę a przede wszystkim w skardze kasacyjnej, wniesionej przez [...] Spółka z o.o., były w zasadniczej części tożsame, albo ściśle powiązane z zarzutami, podniesionymi w skardze, którą [...] S.A. wniosła do Sądu Wojewódzkiego a do których to zarzutów Sąd Wojewódzki – jak wyżej wspomniano - w ogóle się nie odniósł.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że na skutek wydania przez Sąd Wojewódzki postanowienia o połączeniu skarg, wniesionych przez obie Spółki, do wspólnego rozpoznania i wyrokowania, obie Spółki stały się stronami skarżącymi w tym samym (wspólnym) postępowaniu. Z tego powodu sytuacja procesowa obu Spółek stała się zatem w tym sensie szczególna, że sytuacja procesowa jednej Spółki niejednokrotnie zaczęła bezpośrednio oddziałowywać na sytuację procesową drugiej. Taki stan rzeczy przejawia się m. in. w tym, iż dopóki Sąd I instancji nie oceni wszechstronnie obu skarg (czyli także skargi [...] S.A.), to jest nie wypowie się co do zasadności poszczególnych zarzutów zawartych w jej skardze, nie jest możliwe by w tych samych kwestiach (podniesionych obecnie w skargach kasacyjnych Wojewody i [...] Spółka z o.o.) wypowiedział się - jako pierwszy - Sąd Kasacyjny. Oceniając bowiem zasadność tego rodzaju zarzutów kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny doprowadził by w istocie do związania Sądu Wojewódzkiego w jego ocenie skargi, wniesionej przez [...] S.A. Powyższe zatem oznacza, że w aktualnym stanie niniejszej sprawy wypowiadanie się przez Naczelny Sąd Administracyjny w kwestii zasadności zarzutów materialnoprawnych musiało być uznane za przedwczesne.

Analogiczna sytuacja zachodzi w odniesieniu do zarzutów kasacyjnych, podniesionych w skardze kasacyjnej Wojewody [...] a opartych na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. u.g.n. i art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Uzasadniając bowiem zarzuty te, skarżący kasacyjnie organ kwestionował w istocie rzeczy wykładnię prawa materialnego dokonaną przez Sąd Wojewódzki.

Jedynie zatem w stosunku do zarzutów prawa materialnego, zawartych w skardze kasacyjnej, wniesionej przez [...] spółka z o.o. a opartych na art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. la, 2 i 6/ art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny może stwierdzić, że nie były one uzasadnione. Skarżąca twierdziła bowiem, że Sąd Wojewódzki naruszył powyższe regulacje prawne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne (cyt.): "poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z wywłaszczonym na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej". W rozpoznawanej zaś sprawie osobą ograniczoną w prawie własności jak i osobą występującą o przyznanie należnego z tego tytułu odszkodowania była ta sama osoba to jest: M. W.. Zatem niezależnie od oceny merytorycznej stanowiska skarżącej, w rozpatrywanym przypadku nie miało ono żadnego prawnego znaczenia bo nie odnosiło się do stanu faktycznego, który w tej sprawie zachodził.

W rezultacie zatem, z uwagi na istotne naruszenie przez Sąd I instancji wyżej wskazanych przepisów postępowania, zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu celem ponownego rozpoznania przez Sąd Wojewódzki wniesionych przez obie Spółki skarg. Rozpoznanie obu skarg winno być zaś dokonane rzetelnie i wszechstronnie a przede wszystkim w granicach związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a.

Z tych powodów – z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte na art. 207 § 2 p.p.s.a. mając na uwadze, że obie skargi kasacyjne okazały się uzasadnione a ponadto uchylenie zaskarżonego wyroku nie zostało zawinione przez żadną ze stron.