Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1239/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10, 81
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2016 r. sprawy ze skargi [...] Towarzystwa [...] w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2016 r., po rozpoznaniu odwołania [...] Towarzystwa [...] S.A., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Wnioskiem z 30 grudnia 2011 r., sprecyzowany pismem z 1 marca 2012 r., [...] Towarzystwo [...] S.A. wystąpiło do Wojewody [...] o stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy w [...] położony w obrębie majątku [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – dalej: dekret o reformie rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r., wydaną na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy w [...], obejmujący działki nr [...], wchodzący w skład majątku [...], położonego w gminie Z, powiat [...], województwo [...], stanowiący byłą własność [...] Towarzystwa [...] S.A. z siedzibą w W., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Wojewoda uzasadnił decyzję tym, że sporny zespół pałacowo-parkowy wchodził w skład nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, pomiędzy nim a pozostałą częścią majątku istniał związek funkcjonalny oraz spełniał warunki do uznania go za niezbędny do przekazania na cele reformy rolnej.

Od decyzji Wojewody [...] odwołanie wniosło [...] Towarzystwo [...] S.A. zarzucając niewłaściwą ocenę dowodów zebranych w sprawie oraz naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zespół pałacowo-parkowy nie był powiązany funkcjonalnie z majątkiem ziemskim. Ze względu na swój luksusowy charakter nie mógł być domem mieszkalnym dla pracowników [...]. Podkreślono także kwestię błędnego ustalenia istnienia ogrodu warzywnego i sadu o powierzchni [...] ha w granicach zespołu pałacowo-parkowego, a także błędne ustalenie miejsce zamieszkania zarządcy.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnił, że podstawą przejęcia majątku ziemskiego "[...]" był art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, zgodnie z którym pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych. Dekret o reformie rolnej nie zawierał definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska". Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK z 1990/1/26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Aby ocenić, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej w trakcie postępowania administracyjnego należy zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych. Natomiast – jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego – w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie, a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Z żądaniem takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wobec braku definicji związku funkcjonalnego, ustalenie co do występowania takiej zależności jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym, które wskazuje, że o związku funkcjonalnym nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyroki NSA IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08), brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej (wyroki NSA I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09), nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (wyroki NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08), źródła dochodów właściciela (wyroki NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10), zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (wyroki NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08), korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (wyrok NSA I OSK 1014/08). Natomiast istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to, skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (wyroki NSA I OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09).

W trakcie postępowania administracyjnego pozyskano dokumenty pochodzące z akt [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. V Wydział Ksiąg Wieczystych oraz księgę hipoteczną [...]. Zgromadzono także dokumentację pochodzącą z zasobów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L., Archiwum Państwowego w P., Archiwum Akt Nowych, Sądu Rejonowego dla W., jak również dokumentację geodezyjną z rejestru gruntów obrębu [...]. Ponadto przeprowadzono dwukrotnie (w 2008 r. i 2013 r.) oględziny nieruchomości objętej wnioskiem oraz przesłuchano świadków K. J. (pracownika majątku) i J. J. (zamieszkałego przed wojną w [...]), a także pozyskano oświadczenia B. B. (zamieszkałej przed wojną w [...]) i J. B. (osobistego lokaja i kelnera L. K.).

Zgodnie ze sprostowanym wnioskiem, przedmiotem postępowania są działki nr [...]. W granicach tych działek znajdują się pałac, oficyna, park oraz staw.

Najlepszy obraz układu przestrzennego parku [...] oddaje dokumentacja ewidencyjna pozyskana z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L.. Dokument ten zawiera opis całego parku dzieląc go na: część dojazdową od wschodu (rosną na niej swobodnie ugrupowane drzewa oraz znajduje się tu boisko z płytą betonową), część centralną (obszar między pałacem i oficyną z podjazdem, scharakteryzowany jako rodzaj polany częściowo otoczonej grupami starych drzew), część południową (najbardziej reprezentacyjną z polaną przed kolumnowym tarasem pałacu), część zachodnią (wyróżnia się w niej szpaler grabowy i stara aleja kasztanowa oraz plac boiskowy w północnym narożniku), a także część północną (jej głównym akcentem jest staw o podłużnym kształcie i szpaler grabowy). Do ewidencji załączona jest mapa parku oraz karta ewidencyjna dworu opisująca jego architekturę.

Dokumentacja ta nie zawiera jednak opisu, w jaki sposób wykorzystywany był zespół pałacowo-parkowy, co jest niezbędne do ustalenia istnienia (bądź nie) związku funkcjonalnego pomiędzy tym zespołem, a pozostałą częścią nieruchomości przejętą na cele reformy rolnej. Wobec tego najistotniejsze dla rozstrzygnięcia w sprawie są zeznania/oświadczenia świadków. K. J. zeznała, że w majątku zatrudniony był zarządca P. P. oraz jego zastępca J. P., którzy mieszkali w budynku na terenie parku. Okoliczności te potwierdzili również J. J. i B. B. O zatrudnieniu i funkcji P. P. oraz J. P. świadczą ponadto podpisy, które złożyli jako administracja majątku D. pod protokołem o jego przejęciu na cele reformy rolnej. Na terenie zespołu pałacowo-parkowego zatrudniony był jeszcze R., który sprawował ogólną pieczę nad tym terenem (sprzątał, pilnował). K. J. i J. J. zgodnie zeznali, że zarządcy podejmowali decyzje w sprawie funkcjonowania majątku, takie jak obsiew pól (w majątku uprawiane były zboża, buraki). Z kolei B. B. oświadczyła, że P. P. jako administrator zarządzał całym gospodarstwem (w tym budynkami gospodarczymi, jak: chlewnie, obory, stajnie), natomiast bezpośredni nadzór nad pracownikami zatrudnionymi do prac polowych sprawował J. P. Pracownicy ci odbierali wynagrodzenie za pracę w budynku [...] (przed wojną) i bezpośrednio u P. (w trakcie wojny). Ponadto gromadzili się oni na terenie zespołu pałacowo-parkowego skąd wyruszali do pracy na polach.

Zdaniem świadka J. J. w pałacu przed wojną był klub magnatów, do którego zjeżdżali się co sobota oraz mieli spotkania wyżsi rangą pracownicy umysłowi [...] (według B. B. w klubie tym miały miejsce także bale i potańcówki dla młodzieży). Dodał on także, że w pałacu mieszkały dwie rodziny pracowników [...] (N. i M.). Zeznanie to jest zgodne z oświadczeniem B. B., która uściśliła, że klub pracowników [...] znajdował się na dole pałacu, podobnie jak i mieszkania zakładowe, w których mieszkały rodziny N. i P. Z kolei na piętrze znajdowały się kolejne mieszkania pracownicze, zajęte przez Panią M. (prowadziła stołówkę pracowniczą) oraz rodzinę L.. Również zdaniem J. B. pałac służył w celach mieszkalnych oraz towarzyskich, a ponadto – jego zdaniem – "nikt z pałacu nie uprawiał pola".

J. J. zeznał, że na terenie zespołu pałacowo-parkowego nie było żadnych stawów. Z kolei K. J. oświadczyła, że był staw zlokalizowany na terenie zespołu-pałacowego, ale nie były w nim hodowane ryby (w trakcie wojny służył za miejsce gdzie się prało). Ponadto zeznała, że w granicach zespołu pałacowo-parkowego od strony wschodniej do rowu melioracyjnego zlokalizowany był sad, zaś od strony północnej ogród warzywny. J. J. stwierdził, że sad znajdował się za szpalerem drzew, aż do rowu melioracyjnego, natomiast ogród warzywny znajdował się ok. 10 metrów przed boiskiem. Ponadto oboje stwierdzili, że w granicach zespołu nie było żadnych łąk, pastwisk i pasieki.

Zdaniem Ministra ustalony stan faktyczny prowadzi do wniosku, że zespół pałacowo-parkowy w [...] nie miał charakteru typowego dworu magnackiego, który co do zasady pełnił funkcję miejsca zamieszkania właściciela majątku oraz gdzie koncentrowało się jego życie rodzinne. Z zeznań świadków wynika, że na co dzień wykorzystywany był on m in. przy prowadzeniu działalności rolniczej. Na jego terenie mieszkali i urzędowali zarządcy (P. i P.), którzy odpowiadali za funkcjonowanie całego majątku. W pałacu również musiało znajdować się biuro, czemu dowodzą zeznania świadków o gromadzeniu się na terenie zespołu pracowników przed otrzymaniem poleceń i rozpoczęciem prac polowych oraz sposobie otrzymywania wynagrodzenia. Również na pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. karcie ewidencyjnej dworu opisującej szczegółowo jego architekturę wyróżniono pomieszczenia, które zakwalifikowane zostały jako biura. Nadto należy dodać, że dwór ten znajdował się w bliskiej odległości zabudowań gospodarczych, które znajdowały się bezpośrednio za drogą przylegającą do zespołu (zeznania świadków K. J. i J. J.). Nie bez znaczenia także jest, że pomieszczenia dworu spełniały również funkcje mieszkań pracowniczych.

Jako że dla istnienia związku funkcjonalnego istotne znaczenie miało miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (wyroki NSA I OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09) należy stwierdzić, że zespół pałacowo-parkowy w D. nadawał się do przejęcia na cele reformy rolnej. Wykorzystywanie go w charakterze klubu magnatów, czy też na bale i potańcówki dla młodzieży nie było wydarzeniem, które miało miejsce codziennie. Nie stanowiło to bieżącej funkcji dworu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie podzielił także zarzutów podniesionych w odwołaniu. Zdaniem Ministra ze spójnych zeznań świadków K. J., J. J. i B.. B. jednoznacznie wynika, że pałac nie miał tylko i wyłącznie charakteru klubu magnatów. Ponadto, jak sam odwołujący przyznał, świadkowie stwierdzili, że magnaci zjeżdżali się w to miejsce tylko "co jakiś czas" (J. J. oznajmił, że zjeżdżali się co sobota). Z ich zeznań wynika, że jego podstawową funkcją było miejsce, skąd prowadzono zarząd nad całym majątkiem oraz mieszkania dla pracowników.

Kwestia ewentualnego istnienia ogrodu warzywnego oraz jego zlokalizowania w granicach zespołu pałacowo-parkowego nie ma decydującego znaczenia w przypadku, kiedy wykazano związek funkcjonalny między sporną częścią majątku, a pozostałą przejętą na cele reformy rolnej.

Z kolei odnośnie miejsca zamieszkania zarządcy świadkowie K. J. i J. J. stwierdzili, że mieszkali na terenie zespołu pałacowo- parkowego, co w tym przypadku nie musi oznaczać, że był to pałac ale oficyna. Zresztą jak wynika z ich zeznań w pałacu mieszkały rodziny N., P., L. oraz M.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło [...] Towarzystwo [...] S.A. Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła:

1. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. przez brak umożliwienia skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w tym np. przez zawiadomienie ze strony organu II instancji o możności zapoznania się z materiałem sprawy, a tym samym także przez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, w tym jako prowadzące do braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ II instancji (z naruszeniem m.in. art. 7 k.p.a., art.8 k.p.a., art.9 k.p.a.);

2. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. przez błędne pominięcie braku umożliwienia skarżącemu przez organ I instancji przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w tym np. przez zawiadomienie ze strony organu I instancji o możności zapoznania się z materiałem sprawy, a tym samym także przez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, w tym jako prowadzące do braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ I instancji, a w konsekwencji organ II instancji, a także przez błędne i bezpodstawne przyjęcie okoliczności faktycznych ustalonych w postępowaniu przed organem I instancji (wbrew art. 81 k.p.a.); a wreszcie przez błędne wydanie decyzji merytorycznej zamiast decyzji o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji (m.in. art. 138 § 2 k.p.a.);

3. naruszenie art. 8 k.p.a., art. 9, art. 10 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania, a tym samym także przez niewyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz naruszenie wymogów uzasadnienia decyzji;

4. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego, w tym wskutek błędnej oceny dowodów i braku wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, a także wobec braku zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu skarżącemu;

5. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej – przez błędne niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że obejmował opisany zespół pałacowo-parkowy.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Rozważania należy rozpocząć od zarzutów procesowych skargi, dotyczących naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. przez brak umożliwienia skarżącej Spółce wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem decyzji. Zdaniem sądu zarzut ten nie znajduje potwierdzenia.

Zauważyć bowiem należy, że organ I instancji (Wojewoda [...]) pismem z 17 marca 2014 r., bezpośrednio przed wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2014 r., zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów – odwołując się właśnie do obowiązków organu na gruncie art. 10 k.p.a. W odniesieniu więc do organu I instancji zarzut ten jest co najmniej niezrozumiały.

Natomiast Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po wniesieniu odwołania nie prowadził żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, dotyczącego charakteru zespołu pałacowo – parkowego w [...]. W tej mierze bazował jedynie na dowodach zebranych przez organ I instancji. Minister pytał jedynie Prokuraturę Regionalną w W., czy z wniosku prokuratora badana była prawidłowość wpisu Spółki do KRS. Działanie to odnosiło się więc do legitymacji Spółki, jako strony postępowania, a nie do przedmiotu rozstrzyganej sprawy.

Mimo więc tego, że obowiązek zawiadomienia stron postępowania w trybie art. 10 § 1 k.p.a. dotyczy każdego stadium postępowania, to zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (zob. np. wyrok NSA z 17.05.2016 r., I OSK 1994/14, LEX nr 2108318). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca nie wskazuje na jakiekolwiek wnioski dowodowe, które nie mogły być zgłoszone ze względu na brak zawiadomienia ze strony Ministra o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

Za niezasadny uznać należy także zarzut zawarty w pkt 3 skargi, jako że organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania, tyle tylko, że skarżąca nie podziela jego stanowiska. To zaś ma związek z zarzutami podniesionymi w pkt 4 i 5 skargi. Ogólnie rzecz ujmując spór dotyczy oceny zebranych w sprawie dowodów na tle normy zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Ocenę tych zarzutów należy więc zacząć od wyjaśnienia treści normy zawartej w tym ostatnim przepisie, co jest konieczne dla późniejszej oceny, czy stan faktyczny w tej sprawie wypełnił znamiona tej normy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 (ONSAiWSA 2011/2/23), zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Stwierdzić zatem należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

Zdaniem sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie wskazał, że w odniesieniu do zespołu pałacowo – parkowego w [...] (który poza sadem i ogrodem warzywnym sam w sobie nie miał charakteru rolniczego) taki związek funkcjonalny z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym występował, co powoduje, że również zespół pałacowo – parkowy podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Sąd w całości podziela ustalenia organu odwoławczego, oparte na dokumentach i zeznaniach świadków, co do tego, z jakich elementów składał się zespół pałacowo – parkowy. Z ustaleń opartych na dokumentach wynika, że wspomniany zespół można podzielić na kilka części: część dojazdową od wschodu (rosną na niej swobodnie ugrupowane drzewa oraz znajduje się tu boisko z płytą betonową), część centralną (obszar między pałacem i oficyną z podjazdem, scharakteryzowany jako rodzaj polany częściowo otoczonej grupami starych drzew), część południową (najbardziej reprezentacyjną z polaną przed kolumnowym tarasem pałacu), część zachodnią (wyróżnia się w niej szpaler grabowy i stara aleja kasztanowa oraz plac boiskowy w północnym narożniku), a także część północną (jej głównym akcentem jest staw o podłużnym kształcie i szpaler grabowy). Ponadto z zeznań świadków wynika, że w granicach zespołu pałacowo-parkowego od strony wschodniej do rowu melioracyjnego zlokalizowany był sad, zaś od strony północnej ogród warzywny (tak zeznała K. J.). J. J. stwierdził natomiast, że sad znajdował się za szpalerem drzew, aż do rowu melioracyjnego, natomiast ogród warzywny znajdował się ok. 10 metrów przed boiskiem.

Organ odwoławczy ustalił także, że w majątku zatrudniony był zarządca P. P. oraz jego zastępca J. P., którzy mieszkali w budynku na terenie parku (zeznania K. J.). Okoliczności te potwierdzili również J. J. i B. B.. O zatrudnieniu i funkcji P. P. oraz J. P. świadczą ponadto podpisy, które złożyli jako administracja majątku [...] pod protokołem o jego przejęciu na cele reformy rolnej. K. J. i J. J. zgodnie zeznali, że zarządcy podejmowali decyzje w sprawie funkcjonowania majątku. B. B. oświadczyła, że P. P. jako administrator zarządzał całym gospodarstwem, natomiast bezpośredni nadzór nad pracownikami zatrudnionymi do prac polowych sprawował J. P. Pracownicy odbierali wynagrodzenie za pracę w budynku [...] (przed wojną) i bezpośrednio u P. (w trakcie wojny). Ponadto gromadzili się oni na terenie zespołu pałacowo-parkowego, skąd wyruszali do pracy na polach.

Zdaniem świadka J. J. w pałacu mieszkały dwie rodziny pracowników [...] (N. i M.). Z kolei B. B. oświadczyła, że na dole pałacu były mieszkania zakładowe, w których mieszkały rodziny N. i P., a na piętrze znajdowały się kolejne mieszkania pracownicze, zajęte przez Panią M. (prowadziła stołówkę pracowniczą) oraz rodzinę L. Niezależnie więc od tego, ile rodzin w sumie mieszkało w pałacu (zeznania powołanych świadków różnią się co do tego, czy były to dwie, czy trzy rodziny), pewne jest, że rodziny N. i M. zamieszkiwały w pałacu, a trudno też znaleźć dowody zaprzeczające, że mieszkała w nim także rodzina L.. Wątpliwości powstają jedynie przy rodzinie P., gdyż K. J. zeznała wcześniej, że P. mieszkał w oficynie obok pałacu.

W tych okolicznościach podzielić należy także ocenę organu odwoławczego opartą na zeznaniach świadków, co do związku funkcjonalnego zespołu pałacowo – parkowego z pozostałą częścią nieruchomością ziemskiej o charakterze rolnym. Jeśli bowiem pałac służył w części jako miejsce pracy dla zarządców majątku, a także jako miejsce zamieszkania dla pracowników majątku, czego strona skarżąca nie była w stanie w sposób wiarygodny podważyć, to bez względu na to, że pałac mógł pełnić również inne funkcje, w tym rekreacyjną (między innymi jako "klub magnacki"), związkowi funkcjonalnemu z majątkiem ziemskim o charakterze rolnym, opartemu na tych dwóch przesłankach, nie sposób zaprzeczyć. Zdaniem sądu w podanych wyżej okolicznościach, ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie naruszyła art. 80 k.p.a. (nie była dowolna), a wyciągnięte z tej oceny wnioski na gruncie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, w tym co do istnienia związku funkcjonalnego zespołu pałacowego z pozostałą częścią majątku ziemskiego, należy uznać za zgodne z prawem i to bez względu na – jak to ujął organ – położenie i obszar sadu i ogrodu, gdyż sam fakt związku pałacu i oficyny z majątkiem ziemskim przesądza o tym, że cały zespół pałacowo parkowy taki związek posiadał, gdyż te dwa elementy zespołu mają znaczenie decydujące. Pozostała część zespołu nie miała bowiem samodzielnego znaczenia ani funkcji.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.