Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 309/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Asesor WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Katarzyna Kotulińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 stycznia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 2149/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2004 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] listopada 2003 r. nr [...] odmawiającą J. K. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd wskazał, iż zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 30 września 2003r. w okresie od [...] do [...] listopada 1940 roku matka skarżącej będąca w ciąży z wnioskodawczynią przebywała w obozie hitlerowskim w D. Skarżąca urodziła się [...] kwietnia 1941 roku, a więc po upływie 5 miesięcy od tego faktu. W ocenie Sądu pojęcie "osoba" użyte w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42 poz. 371) zwanej dalej ustawą o kombatantach i dotyczące również czasu przebywania w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach) odnosi się jedynie do osób fizycznych. Osobą fizyczną jest człowiek od chwili urodzenia i od tej chwili posiada on zdolność prawną (art. 8 kodeksu cywilnego). Obowiązujący od 16 marca 1993r. przepis art. 8 § 2 kodeksu cywilnego - przyznający zdolność prawną również dziecku poczętemu, pod warunkiem, że urodziło się żywe - został uchylony w dniu 4 stycznia 1997r. W dacie wydawania zaskarżonej decyzji więc nie obowiązywał. Z chwilą uchylenia ww. przepisu utraciło też aktualność stanowisko Sądu Najwyższego prezentowane m.in. w wyroku z dnia 29 maja 1996r. IIARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) w którym opierając się właśnie na treści obowiązującego wówczas przepisu art. 8 § 2 kodeksu cywilnego, przyjęto, że "pojęcie osoba fizyczna podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe. Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2005r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku załączyła kserokopię stron nr 214 i 215 książki A. D. "[...]" oraz kserokopię Kwestionariusza A wniosek nr [...].

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z [...] września 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] - dalej: k.p.a., odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] czerwca 2004 r. Organ administracji stwierdził, że strona we wniosku powołała okoliczności, które podnosiła już w postępowaniu weryfikacyjnym. Wyjaśnił, iż decyzja będąca przedmiotem wniosku o uchylenie była już badana przez WSA, który wyrokiem z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 2149/04 oddalił skargę skarżącej. W związku z tym organ powołując się na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej - p.p.s.a., nie mógł zaprezentować odmiennej od wyrażonej przez Sąd oceny prawnej w przedmiotowej sprawie, dlatego też nie znalazł podstaw do uchylenia swojej poprzedniej decyzji.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z [...] września 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] grudnia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2005 r. Organ zwrócił uwagę, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych, od której można odstąpić w przypadku zaistnienia określonej sytuacji prawnej. Jednym ze sposobów wzruszenia decyzji ostatecznej jest wniosek w trybie art. 154 § 1 kpa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż przedłożone przez stronę dokumenty były wprawdzie nowe, ale z uwagi na okoliczności sprawy (gdzie spór pomiędzy stroną a organem administracji dotyczył wyłącznie zagadnień prawnych, a nie okoliczności faktycznych) nie sposób było uznać, że były one istotne. Dlatego też wniosek strony został potraktowany jako wniosek o wzruszenie decyzji w trybie art. 154 § 1 kpa, a nie jako wniosek o wznowienie postępowania. Odnosząc się do żądania przyznania uprawnień kombatanckich organ stwierdził, iż nie ma obecnie podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich dziecku poczętemu podlegającemu represjom, gdyż w aktualnie obowiązujących przepisach zdolność prawna dziecka poczętego nie ma charakteru generalnego, ale jest ograniczona wyłącznie do enumeratywnie wyliczonych sytuacji, pośród których nie ma możliwości uzyskania uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach.

Pismem z dnia 5 stycznia 2006r. J. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W skardze wskazała, iż matka będąc w obozie w D. była w ciąży i z tej ciąży urodziła się skarżąca. W obozie panowały bardzo trudne warunki bytowe.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniach obu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle tych przepisów zbadania przez Sąd wymaga kwestia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami ustawy o kombatantach oraz przepisami procedury administracyjnej.

Oceniając zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Sąd nie stwierdził, aby została ona wydana z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przyszłe postępowanie administracyjne nie może zatem skutkować formułowaniem ocen sprzecznych z wykładnią prawa materialnego i procesowego, przedstawioną w uzasadnieniu wyroku. Pojęcie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd", oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (wyrok SN z 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 , OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2; glosa aprobująca: B. Adamiak, OSP 1999, nr 5, poz. 101).

W przedmiotowej sprawie Sąd wyrokiem z 28 stycznia 2005 r. oddalił skargę, obligując tym samym organ administracji do przyjęcia swej wykładni w ewentualnym późniejszym postępowaniu. Oddalenie skargi przez WSA w Warszawie nie wyłączyło możliwości zmiany decyzji ostatecznej w sprawie w trybie art. 154 § 1 Kpa zgodnie z którym - decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych dokonał zatem prawidłowej kwalifikacji ww. wniosku skarżącej zważywszy, że decyzja z [...] czerwca 2004 r. jest decyzją ostateczną, utrzymującą w mocy decyzję własną organu z [...] listopada 2003 r. wydaną w pierwszej instancji, odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich, a więc decyzję nie tworzącą praw nabytych, którą można wzruszyć na podstawie art. 154 Kpa, gdy będą spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie.

Wobec powyższego, zadaniem Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych było przeprowadzenie kontroli wydanej decyzji ostatecznej tj. zbadanie czy za zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny - a więc kwalifikowany - interes strony.

Skarżąca żądanie przyznania uprawnień wywodzi, jak zauważył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z tytułu przebywania matki będącej ze skarżącą w ciąży w obozie w D.

Kierownik Urzędu prawidłowo zauważył, co zostało potwierdzone wyrokiem z dnia 28 stycznia 2005r., że według obecnie obowiązujących przepisów (jak i przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich tj. 30 września 2003r.) nie ma podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich dziecku poczętemu (jeszcze nie urodzonemu ).

Pojęcie "osoba" użyte w art. 1 ust. 1 oraz art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach odnosi się jedynie do osób fizycznych. Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Słusznie zauważył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż zdolność prawna dziecka poczętego (ale jeszcze nie urodzonego) nie ma charakteru generalnego, ale jest ograniczona wyłącznie do enumeratywnie wyliczonych sytuacji, pośród których nie wymieniono sytuacji o której mowa w przedmiotowej sprawie. Powołane przez skarżącą we wniosku z dnia 18 sierpnia 2005r. dokumenty oraz świadkowie mogą jedynie odnosić się do faktu przebywania przez rodziców skarżącej w obozie, co nie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Istotą sporu, o czym mowa była wyżej, jest fakt nieposiadania przez skarżącą zdolności prawnej w chwili przebywania przez matkę skarżącej w obozie w D.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Abstrahując od w/w kwestii merytorycznych Sąd zauważył, iż samo subiektywne poczucie krzywdy żywione przez skarżącą oraz rozczarowanie i żal wobec stanowiska organu administracji, nie może być traktowane jako słuszny interes strony w rozumieniu przepisu art. 154 § 1 Kpa, a tym samym nie stanowi przesłanki wzruszenia decyzji z [...] czerwca 2004 r. Nie można też uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 Kpa, jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Skarżąca nie wskazała przy tym na żadne inne okoliczności faktyczne i prawne, które stwarzałyby podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji w myśl słusznego interesu strony w trybie cyt. wyżej przepisu.

W ocenie Sądu brak jest również podstaw do twierdzenia, że za uchyleniem decyzji ostatecznej z [...] czerwca 2004 r. przemawia interes społeczny. Sąd podziela stanowisko organu administracji, że interes społeczny w rozumieniu art. 154 Kpa, nie może sprowadzać się do naruszania przepisów prawa skoro warunkiem dopuszczalności wzruszenia decyzji w trybie art. 154 Kpa jest stwierdzenie, że stan prawny powstały wskutek uchylenia lub zmiany decyzji będzie zgodny z prawem. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązany jest do działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa i w przypadku stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich, zobowiązany jest do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania. Niedopuszczalne byłoby przy tym różnicowanie obywateli względem przyznania (bądź odmowy przyznania) uprawnień kombatanckich w kontekście warunków sprecyzowanych w ustawie.

Stojąc na ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisku, iż tryb postępowania przewidziany w art. 154 Kpa służy organom administracji do usuwania takich decyzji ostatecznych, które organy te uważają za niecelowe bądź sprzeczne z zakreśloną linią postępowania w sprawach danego rodzaju stwierdzić należy, iż Kierownik Urzędu zasadnie uznał, że jego decyzja [...] czerwca 2004 r. nie jest dotknięta wskazanymi wadami. Jako celowa i wydana na podstawie obowiązujących przepisów ustawy o kombatantach, ww. decyzja nie stoi w sprzeczności z praktyką postępowania w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Oceny tej nie podważa subiektywne poczucie krzywdy skarżącej, które jakkolwiek zrozumiałe z punktu widzenia trudnych i z całą pewnością bolesnych doświadczeń z okresu okupacji hitlerowskiej, nie ma jednak wpływu na trafność przedmiotowego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła okoliczności umożliwiających wzruszenie decyzji ostatecznej ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Wydając zaskarżoną decyzję, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych działał na podstawie przepisów prawa, a podjęte rozstrzygnięcie na podstawie art. 154 Kpa nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, a więc nie stanowi naruszenia prawa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.