Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 13/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-06-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6155 Uzgodnienia w sprawach z zakresu zagospodarowania przestrzennego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 oraz art. 246 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od opłat sądowych od zażalenia na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W skardze Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego.

W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełniona funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 marca 2017r. odrzucił przedmiotową skargę z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych, a postanowieniem z dnia 21 marca 2017r., stwierdzając oczywistą bezzasadność skargi odmówił prawa pomocy.

Stowarzyszenie [...] wniosło zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi wnosząc również o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, oraz zwolnienie z kosztów sądowych od zażalenia i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżące Stowarzyszenie wniosło również zażalenie na postanowienie z dnia 21 marca 2017r. w przedmiocie omowy przyznania prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 12 maja 2017r. oddalił zażalenie Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2017r. odrzucające skargę i uchylił postanowienie tut. Sądu z dnia 21 marca 2017r. w przedmiocie prawa pomocy.

Oznacza to, iż sprawa wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Na wstępie ustalić należało jednak zakres złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z treści skargi Stowarzyszenie pierwotnie wnosiło o zwolnienia od wpisu od przedmiotowej skargi, a w złożonych zażaleniach na postanowienia tut. Sądu wnosiło o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od wpisu od wydanych w sprawie postanowień.

Mając na uwadze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych od zażalenia na postanowienie Sądu w przedmiocie prawa pomocy, wskazać należy, że zgodnie z art. 261 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t: Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a.) od sprzeciwu i zażaleń wnoszonych w sprawie prawa pomocy nie pobiera się opłat sądowych.

W świetle art. 249a P.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne.

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając występujące w sprawie zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia na postanowienie Sądu w przedmiocie prawa pomocy, orzeczono więc jak w pkt 1 sentencji postanowienia.

Przechodząc do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie należy stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie w toku postępowania poszerzyło zakres pierwotnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, ostatecznie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na taki zakres wniosku wskazuje również znajdujący się w aktach sprawy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 18-19 akt), w którym skarżące stowarzyszenie w rubryce 4.1. i 4.2. formularza nie skreśliło żadnej pozycji, pomimo tego, iż z treści pouczenia do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gdy w rubrykach występuje tekst oznaczony znakiem "*", niepotrzebną treść należy skreślić.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w/w podmiotom można zaś przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).

Wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2015r., poz. 1393 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Dodatkowo wskazać należy, iż zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika ze znajdującego się w aktach regulaminu, majątek stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit".

W takiej sytuacji należy stwierdzić, że przyznanie stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznane odstąpienie od pobierania składek członkowskich.

Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354).

W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 246 §2 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.