Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 999/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6071 Trwały zarząd nieruchomościami
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1, art. 60 ust. 1a
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1a i c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skarg S. oraz Prezydenta W. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. oddala skargę Prezydenta W. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 2011 r., rep. A nr [...] Skarb Państwa - Sąd Najwyższy nabył lokal mieszkalny nr [...] usytuowany w budynku położonym w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], w obrębie [...], o pow. [...] ha, uregulowanej w [...] wraz z prawami związanymi.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 4 pkt 9 i 9b1, art. 11 ust. 1, art. 82, art. 83 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651- dalej "ugn.", ustalił cenę nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], w obrębie [...] o powierzchni [...] m2, uregulowanej w księdze wieczystej [...], pozostającej w trwałym zarządzie Sądu Najwyższego, w stosunku do udziału wynoszącego [...] części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości (odpowiadający lokalowi mieszkalnemu nr [...]), na podstawie jej wartości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, na kwotę [...] zł.

Jednocześnie w decyzji tej organ I instancji ustalił opłatę roczną z tytułu trwałego zarządu w wysokości [...] ceny udziału w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, czyli kwotę [...] zł.

Pierwszy Prezes Sąd Najwyższego wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, z uwagi na wadę powodującą jej nieważność, w tym naruszenie art. 82 ugn, gdyż przepis ten nie ma zastosowania do prawa trwałego zarządu, jaki jest sprawowany przez państwowe jednostki organizacyjne wymienione w art. 60 ust. 1 ugn., a w szczególności zaś, gdy źródłem takiego prawa nie jest decyzja administracyjna.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] stwierdził nieważność uprzednio wskazanej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r. w części dotyczącej naliczenia w pkt 4 opłaty za 2012 r.

Uzasadnił, że trwały zarząd stanowi prawną i - co do zasady - odpłatną formę władania nieruchomościami Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego przez jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (art. 82 ust. 2, 83, 87, 88 i 89 ugn.). Zwolnienie od opłaty rocznej ma charakter wyjątkowy (wyczerpujący) i dotyczy ściśle określonych nieruchomości, o których mowa w art. 83 ust. 3 i art. 60 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 60a ust. 1 ugn.

Stosownie do treści art. 17 ugn. państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej nabywają nieruchomości - na własność lub w użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa, a samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej - na własność lub w użytkowanie wieczyste odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego. W myśl ust. 3 art. 17 jednostki organizacyjne uzyskują do nabytych nieruchomości trwały zarząd z mocy prawa z dniem ich nabycia. Z kolei art. 89 ugn. stanowi, że w razie nabycia trwałego zarządu z mocy prawa, opłaty roczne ustala właściwy organ w drodze decyzji. Opłaty tej nie pobiera się za rok, w którym nastąpiło nabycie z mocy prawa trwałego zarządu. Obowiązek uiszczenia opłat powstaje dopiero od następnego roku kalendarzowego. Nabycie z mocy prawa trwałego zarządu skutkuje obowiązkiem uiszczania opłat rocznych, których wysokość podlega ustaleniu w drodze decyzji administracyjnej (vide - wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt III SA/Po 323/08).

Ustawodawca, w przypadku nabycia trwałego zarządu z mocy prawa, wprowadził odmienną - niż w przypadku trwałego zarządu ustanawianego w drodze decyzji - regulację co do terminu wniesienia pierwszej opłaty rocznej. Mianowicie za rok, w którym nastąpiło nabycie z mocy prawa trwałego zarządu, nie jest pobierana opłata. Obowiązek ten powstaje dopiero od następnego roku kalendarzowego.

Skoro nabycie prawa trwałego zarządu przez Sąd Najwyższy nastąpiło dnia 16 grudnia 2011 r., to zgodnie z przedstawionymi wyżej regulacjami opłaty winny zostać naliczone od następnego roku kalendarzowego, tj. od 2012 r. – a w części pkt 4 kontrolowana decyzja została wydana bez podstawy prawnej – stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia dotyczącego braku regulacji zezwalających ustalić w drodze decyzji administracyjnej wysokość opłat z tytułu sprawowania przez Sąd Najwyższy - jako państwowej jednostki organizacyjnej, wymienionej w art. 60 ust. 1 ugn. - prawa trwałego zarządu do nieruchomości organ wyjaśnił, że powołany przepis dotyczy wyłącznie nieruchomości przeznaczonych na potrzeby statutowe - w rozumieniu ust. 1a - wymienionych enumeratywnie jednostek. Opłaty zaś zostały ustalone w związku z nabyciem przez Sąd lokalu mieszkalnego z przeznaczeniem na zakwaterowanie pracowników, co nie stanowi przeznaczenia na potrzeby statutowe, w rozumieniu powołanego art. 60 ust. 1i1a.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Sąd Najwyższy - Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego złożył odwołanie od powyższej decyzji Wojewody, podnosząc zarzuty zgłoszone we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 2013 r. Wniósł ponadto o dopuszczenie jako dowodu - oświadczenia, że wszystkie składniki majątkowe nabyte przez Sąd Najwyższy, przeznaczone są na realizację prawa do bezpłatnego zakwaterowania w [...] sędziów Sadu Najwyższego.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] uchylił ww. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie Minister stwierdził, że rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy interpretacja obowiązującego przepisu prawa nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości i którego treść bez żadnych sporów może zostać ustalona, zaś organ narusza go w sposób oczywisty i nie dający się w żadnej mierze pogodzić z zasadą praworządności. Innymi słowy rażące naruszenie prawa ma miejsce, gdy pozostawienie decyzji ze względu na oczywiste i nie podlegające sporom interpretacyjnym naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie jest w żadnej mierze możliwe do pogodzenia z obowiązującym porządkiem prawnym. Stwierdzenie nieważności ma charakter nadzwyczajny, wyjątkowy, w związku z czym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w tym trybie nie wystarczy stwierdzenie istnienia uchybień i wad w wydanym akcie administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 1133/2010, LexPolonica nr 2473282, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 160/14 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2192/13).

Organ stwierdził, że kluczowe dla ustalenia w niniejszej sprawie organu właściwego do gospodarowania przedmiotowymi nieruchomościami oraz kwestii opłat z tytułu trwałego zarządu jest poczynienie ustaleń faktycznych, czy przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona na potrzeby statutowe Sądu Najwyższego.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ugn. organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami co do zasady jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, ale z art. 60 ust. 1 powołanej ustawy wynika wyjątek od tej zasady, który mówi, że nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonymi na potrzeby statutowe, m.in. Sądu Najwyższego, gospodaruje minister właściwy dla spraw Skarbu Państwa.

Generalną zasadą, wyrażoną w art. 82 ugn. jest pobieranie opłat rocznych za nieruchomość oddaną w trwały zarząd, jednak stosownie do art. 60 ust. 2 tej ustawy nie pobiera się opłat za trwały zarząd nieruchomościami przeznaczonymi na zaspokajanie potrzeb statutowych, m.in. Sądu Najwyższego. Przy czym zgodnie z linią orzeczniczą do trwałego zarządu nieruchomościami wymienionymi w art. 60 i art. 60a ugn. nie mają zastosowania art. 82 i 89 ugn. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 93/13). Jak natomiast wynika z art. 60 ust. 1a powołanej ustawy przez potrzeby statutowe należy rozumieć niezbędne do realizacji zadań i celów statutowych potrzeby komórek organizacyjnych, w szczególności izb, wydziałów i oddziałów, wyszczególnionych w statutach lub regulaminach jednostek organizacyjnych.

W odwołaniu wskazano, że udziały w przedmiotowych nieruchomościach przeznaczone są na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sędziów Sądu Najwyższego, powołując art. 47 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.) Jednocześnie nie przedstawiono żadnego dowodu na tę okoliczność. Powołany wyżej art. 47 stanowi realizację konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziowskiej. Sąd Najwyższy, jako państwowa jednostka organizacyjna, ma obowiązek tworzyć warunki niezbędne do realizacji tej zasady, m.in. poprzez zapewnianie bezpłatnego zakwaterowania w Warszawie sędziom Sądu Najwyższego, mieszkającym w innych miejscowościach. Położone w [...] nieruchomości, służące zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych sędziów Sądu Najwyższego, mieszkających poza [...], uznać należy za przeznaczone na potrzeby statutowe Sądu Najwyższego.

Minister zarzucił, że Wojewoda [...] nie badał który organ przyjął przedmiotową nieruchomość do gospodarowania, tj. czy Prezydent [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, czy Minister Skarbu Państwa. Ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość podlega regulacji art. 60 ugn. umożliwi ustalenie, czy decyzja z dnia [...] października 2013 r. dotknięta była sankcją nieważności, tj. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości - art. 60 ust. 1 ugn., wskazującym jako organ właściwy do gospodarowania takimi nieruchomościami ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz czy wydana została z rażącym naruszeniem art. 60 ust. 2 tej ustawy. Ponadto organ I instancji powinien zgromadzić niezbędny materiał dowodowy na okoliczność przeznaczenia nabytych nieruchomości na realizację ustawowego uprawnienia sędziów Sądu Najwyższego, posiadających miejsce zamieszkania poza [...] do bezpłatnego zakwaterowania w [...].

Z powyższych względów decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Sąd Najwyższy - Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zaskarżając ją w całości. Została ona zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 999/15. Kwestionowanemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w związku z brakiem uchylenia w całości decyzji organu I instancji. Ponadto art. 138 § 2 w związku z art. 136 oraz art. 77 § 4 kpa., a także art. 7, art. 11, art. 12 § 1, art. 107 § 3 kpa, jak również – ewentualnie – art. 75 § 2 kpa w związku z art. 140 kpa, wskazując, że organ dowolnie ustalił, że Wojewoda [...] nie poczynił kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, gdyż organ I instancji takie ustalenia poczynił, jednakże dokonał ich wadliwej oceny prawnej.

Ponadto zarzucił, że Minister niesłusznie stwierdził, że obowiązkiem wnoszącego odwołanie było przedstawienie dowodu na okoliczność przeznaczenia składników majątkowych nabytych przez Sąd Najwyższy w imieniu Skarbu Państwa przez zawarcie umowy cywilnoprawnej. Zdaniem skarżącego Wojewoda [...] poczynił niesporne ustalenia w tym przedmiocie.

Skarżący podniósł także, że organ II instancji nie wykazał w uzasadnieniu swojej decyzji, że obiektywnie istnieje konieczność przeprowadzenia w przedmiotowej sprawie przez Wojewodę [...] postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części a także, że organ milcząco ustalił, że nie istnieją fakty powszechnie znane lub że w aktach sprawy nie ma dostatecznych danych, które mogłyby pozwalać na ustalenie, że nieruchomości nabywane przez Sąd Najwyższy przeznaczane są na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sędziów Sądu Najwyższego, posiadających miejsce zamieszkania poza [...] oraz że sąsiednie nieruchomości w stosunku do przedmiotowej są niezbędne do korzystania z nieruchomości lokalowych służących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych sędziów Sądu Najwyższego, posiadających miejsce zamieszkania poza [...]. Skarżący podniósł, że nabycie przez Skarb Państwa – Sąd Najwyższy nieruchomości lokalowej nie byłoby prawnie możliwe bez jednoczesnego przeniesienia związanych z nią praw do udziałów we współwłasności do części wspólnych budynku, a także gruntu, jak też związanych z nią praw do udziałów we współwłasności do części wspólnych nieruchomości. Sąd Najwyższy – Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wskazał, że zakup przedmiotowej nieruchomości stanowił przejaw realizacji obowiązków ustawowych Sądu Najwyższego i był możliwy jedynie z zaangażowaniem odpowiednio wyodrębnionych w budżecie Sądu Najwyższego środków, których wydatkowanie podlega kontroli, co oznacza, że zanim doszło do zakupu tej nieruchomości musiałaby zostać na taki zakup wyrażona zgoda. W kontekście powyższego skarżący podniósł, że nie otrzymałby środków na zakup innych nieruchomości niż służące realizacji jego rzeczywistych potrzeb statutowych. Skarżący podniósł jednocześnie, że powszechnie wiadomym jest, że Skarb Państwa - Sąd Najwyższy po uzyskaniu praw do nieruchomości, stanowiących jego aktualną siedzibę przy Placu [...] w [...]., nie artykułuje innych potrzeb w zakresie korzystania z nieruchomości niż związane z zapewnieniem odpowiedniego zakwaterowania w W. tym sędziom Sądu Najwyższego, którzy otrzymali zgodę na zamieszkiwanie poza stolicą.

Skarżący zarzucił Ministrowi zaniechanie przeprowadzenia ewentualnego uzupełniającego postępowania dowodowego. Podniósł, że organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie z uzasadnieniem na niekorzyść wnoszącego odwołanie, które podważa niekwestionowane przez skarżącego i jego zdaniem prawidłowe ustalenie faktyczne Wojewody [...], że Skarb Państwa – Sąd Najwyższy nabył nieruchomość będącą przedmiotem postępowania dla realizacji przysługującego niektórym sędziom tego Sądu prawa do bezpłatnego zakwaterowania w [...]. Skarżący jednocześnie wskazał, że jako następstwo wadliwego wykonania kompetencji organu odwoławczego Minister naruszył art. 15 kpa, gdyż dowolnie stwierdził, że organ I instancji nie poczynił kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktycznego co do nabytych przez Sąd Najwyższy składników majątkowych, jako służących zakwaterowaniu pracowników Sądu Najwyższego w [...] oraz zaniechał, co do zasady, zreferowania zarzutów i twierdzeń odwołania i uchylił się od obowiązku odniesienia się do nich w sposób, który mógłby pozwolić organowi na zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez stwierdzenie nieważności w całości decyzji Prezydenta [...].

Ponadto skarżący wniósł o przyjęcie jako elementu uzasadnienia zarzutu skargi – stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 69/15 oraz obszernego omówienia odwołania, jakie przedstawiono w części sprawozdawczej uzasadnienia skargi, w zestawieniu z treścią motywów skarżonej decyzji.

W oparciu o powyższe skarżący wnioskował o:

- uchylenie w całości decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody w połączeniu ze wskazaniem na obowiązek stwierdzenia - w całości - nieważności kontrolowanej nadzorczo decyzji Prezydenta [...].,

- uchylenie w całości decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody, a także o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta.

Kolejną skargę zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Wa 1000/15 wniósł na powyższą decyzję Skarb Państwa - Prezydent W., zaskarżając ją w całości.

Zarzucił jej:

- naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 60 ust. 1, 1a i 2 ugn., poprzez przyjęcie, że położone w [...] nieruchomości, służące zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych sędziów Sądu Najwyższego, mieszkających poza [...], należałoby uznać za przeznaczone na potrzeby statutowe Sądu Najwyższego, co w konsekwencji oznaczałoby, że gospodaruje nimi minister właściwy ds. Skarbu Państwa i że są one zwolnione od opłat z tytułu trwałego zarządu,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80, art. 107 § 3 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że sprawa nie została wszechstronnie zbadana podczas, gdy organ I-ej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób szczegółowy, wyczerpujący i nie zachodzi w tym wypadku konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Wskazując na powyższe naruszenia wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W jego ocenie potrzeby statutowe mają odnosić się, sprzyjać realizacji ww. "zadań i celów statutowych" przez konkretne komórki organizacyjne Sądu Najwyższego, tj. izby, wydziały wyszczególnione w regulaminie Sądu Najwyższego, stanowiącym akt wykonawczy do ww. ustawy. Nabycie przez Sąd Najwyższy lokalu mieszkalnego z przeznaczeniem na zakwaterowanie pracowników w żadnej mierze nie stanowi realizacji potrzeb statutowych tej jednostki (takie stanowisko podzielane jest również przez Ministerstwo Skarbu Państwa (wyrażone w pismach z dnia 24 października 2012 r., 14 listopada 2012 r. i ostatnio w piśmie z dnia 30 kwietnia 2015 r.).

Odpowiadając na skargi Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1000/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 999/15 i I SA/Wa 1000/15 oraz postanowił prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 999/15.

Na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego przedłożył do akt sprawy oświadczenie, że nabycie lokalu służyło realizacji obowiązku wynikającego z art. 47 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę Skarbu Państwa Sądu Najwyższego – Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego , Sąd orzekający w sprawie niniejszej uznał za uzasadnioną, natomiast skarga Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] wykonywującego zadania z zakresu administracji rządowej podlega oddaleniu .

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], uchylająca podjętą w trybie nadzoru decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], mocą której organ ten stwierdził nieważność części decyzji Prezydenta W., wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...] października 2013 r., nr [...] ustalającej opłaty roczne z tytułu trwałego zarządu Sądu Najwyższego nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, której podstawę prawną stanowiły przepisy art. 4 pkt 9 i pkt 9 b1, art. 11 ust. 1, art. 82, art. 83 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( 2010 r. Dz. U. Nr 102, poz. 651, ze zm.).

Minister zarzucił organowi I instancji, że w toku dokonywania kontroli prawidłowości wydania wskazanej decyzji Prezydenta W. w trybie art.156 k.p.a., nie dokonał jednoznacznego ustalenia czy Sąd Najwyższy zakupił, będący przedmiotem sporu lokal wraz z przynależnymi mu prawami, w ramach wykonywania swoich zobowiązań statutowych, czy też bez związku z ich istnieniem. Wskazana okoliczność faktyczna determinuje bowiem ocenę czy powstały na rzecz tego podmiotu trwały zarząd jest odpłatny, a także w zasobie jakiego organu przedmiotowa nieruchomość pozostaje. Minister wskazał ponadto , że uzupełnienie postępowania w tym przedmiocie przez organ II instancji, w oparciu o art.136 k.p.a. stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a.

Stanowisko to nie zasługuje, zdaniem Sądu, na akceptację.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 17 w/w ustawy państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej nabywają nieruchomości - na własność lub w użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa (ust. 1). W przypadku nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną prawa użytkowania wieczystego, ustanowionego na nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa, prawo to wygasa (ust. 2). Jednocześnie jednostki organizacyjne, o których mowa wyżej, uzyskują do nabytych nieruchomości trwały zarząd z mocy prawa z dniem ich nabycia (ust. 3). Nabycie trwałego zarządu w trybie art. 17 jest nabyciem z mocy prawa, następuje automatycznie z chwilą nabycia przez daną jednostkę organizacyjną nieruchomości dla Skarbu Państwa lub danej jednostki samorządu terytorialnego.

Powyższe nabycie nie może być potwierdzone odrębną decyzją administracyjną. Kwestię tą przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 grudnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 309/10, Lexis.pl nr 2483729), stwierdzając, że "w przypadku gdy ustawa stanowi o nabyciu z mocy prawa, a jednocześnie nie przewiduje wydania przez właściwy organ decyzji administracyjnej potwierdzającej nabycie tego prawa, to decyzja administracyjna nie może być wydana, choćby ze względu na brak podstawy prawnej i regulacji przewidującej umocowanie organu do jej wydania".

Stosownie zaś do treści art. 43 ust.1 wskazanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez trwały zarząd rozumie się prawną formę władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną. Trwały zarząd na rzecz jednostki organizacyjnej w myśl ust.1 ustanawia właściwy organ, w drodze decyzji, z zastrzeżeniem art. 60 ust. 2 oraz art. 60a ust. 3, zaś w myśl art. 45 ust. 2 pkt 7 i 8 organ ten ma możliwość ustalenia opłaty z tytułu trwałego zarządu oraz jej aktualizacji.

W odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, pod pojęciem "właściwego organu" ustawodawca rozumie starostę (jak również prezydenta miasta na prawach powiatu), wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (art. 4 pkt 9 i pkt 9 b1).

Gospodarowanie nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa przeznaczonymi na cele statutowe podmiotów wymienionych w ust.1 art. 60 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym Sądu Najwyższego przekazane jest natomiast ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa (ust. 1). Minister Skarbu Państwa oddaje nieodpłatnie, w drodze decyzji, jednostkom organizacyjnym, o których mowa w ust. 1, w trwały zarząd nieruchomości stanowiące zasób nieruchomości Skarbu Państwa, po uprzednim przejęciu niezbędnej dokumentacji od starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej (ust. 2).

Przez potrzeby statutowe, o których mowa w ust. 1, należy natomiast rozumieć niezbędne do realizacji zadań i celów statutowych potrzeby komórek organizacyjnych, w szczególności izb, wydziałów i oddziałów, wyszczególnionych w statutach lub regulaminach jednostek organizacyjnych wymienionych w ust. 1 (art. 60 ust. 1a).

Zasady ustalania wysokości opłat z tytułu trwałego zarządu sprawowanego na zasadach ogólnych zostały uregulowane w art. 82 i art. 83 omawianej ustawy, natomiast art. 60 ust.2 oraz art. 60a ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowią wyjątek zarówno od zasady odpłatności jak i od zasady, że zasobem nieruchomości Skarbu Państwa generalnie gospodarują starostowie, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

W świetle przedstawionych wyżej przepisów prawa, okoliczności faktyczne niniejszej sprawy potwierdzają zdaniem Sądu w sposób niewątpliwy, że w konsekwencji nabycia aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2011 r[...] lokalu mieszkalnego nr [...], położonego przy ul. [...] w W., wraz z prawami z nim związanymi, Sąd Najwyższy stał się trwałym zarządcą wskazanej nieruchomości.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w sprawie niniejszej, zakup przez Skarżący Sąd Najwyższy określonych udziałów w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości związanych z zakupem lokalu mieszkalnego nr [...], dokonany został na cele statutowe Sądu Najwyższego w rozumieniu art. 60 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powyższe oznacza, że uzyskany przez Skarżący Sąd trwały zarząd nie podlega opłacie, a organem właściwym do gospodarowania nieruchomością jest Minister Skarbu Państwa ( art.60 ust.2).

Nie mają zatem w sprawie zastosowania przepisy art. 11 ust. 1, art. 82 ust. 1, 83 i art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z, którymi organem uprawnionym do ustalenia opłaty rocznej za powstały z mocy prawa trwały zarząd jest starosta tj. w tej sprawie Prezydent Miasta W. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, opisany w zaskarżonych decyzjach lokal mieszkalny nr [...], położony przy ul. [...], wraz z prawami z nim związanymi, zakupiony został w celu realizacji zobowiązania Skarżącego wynikającego z art. 47 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. z 2013 r. Dz. U. Nr 499), a tym samym uznać należy, że stanowił on wykonanie ustawowego obowiązku tego podmiotu.

Stosownie do treści wymienionego wyżej przepisu, sędzia Sądu Najwyższego powinien bowiem mieszkać w [...]. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego może wyrazić zgodę na zamieszkanie przez sędziego w innej miejscowości (§ 1). Sędziemu mieszkającemu w innej miejscowości przysługuje jednakże bezpłatne zakwaterowanie w [...] oraz zwrot kosztów przejazdu i dodatek z tytułu rozłąki z rodziną na zasadach określonych w przepisach w sprawie wysokości i warunków wypłacania świadczeń urzędnikom państwowym przeniesionym do pracy w innej miejscowości (§ 2).

Skoro opisany wyżej lokal został zakupiony z przeznaczeniem dla Sędziów Sądu Najwyższego stale zamieszkujących poza siedzibą tego Sądu, którym Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wyraził zgodę na zamieszkanie w innej miejscowości zapewniając bezpłatne zakwaterowanie w [...], to zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, powyższe stanowiło realizację celu statutowego, o jakim mowa w art. 60 ust. 1 i art. 60 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z jego treścią przez potrzeby statutowe, o których mowa w ust. 1, należy rozumieć niezbędne do realizacji zadań i celów statutowych potrzeby komórek organizacyjnych, w szczególności izb, wydziałów i oddziałów, wyszczególnionych w statutach lub regulaminach jednostek organizacyjnych wymienionych w ust. 1.

Podkreślić należy , że jakkolwiek Sąd Najwyższy nie działa na podstawie statutu a jego roli nie może z całą pewnością pełnić regulamin przyjęty uchwałą Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, to jednak obowiązek zakwaterowania Sędziów Sądu Najwyższego mieszkających poza [...] wynika wprost z zapisu art. 47 § 1 i 2 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Powyższy pogląd stanowi pełną akceptację zarzutu skargi w tym zakresie, a ponadto wyrażony został w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 69/15 oraz w wyroku z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 589/15.

Wbrew stanowisku organów administracji, wskazana okoliczność w rozpatrywanej sprawie nie budzi zdaniem Sądu wątpliwości.

Podkreślenia wymaga bowiem, że budżet Sądu Najwyższego, stanowiący element budżetu Państwa przyjmowany jest corocznie z zachowaniem odpowiedniej procedury parlamentarnej poprzedzonej pracami nad ustawą budżetową w ramach, której Sejm, a następnie Senat weryfikują wnioski zgłoszone w tym przedmiocie, także pod kątem ustawowych obowiązków tego podmiotu. Środki finansowe na poszczególne cele są w nim przewidziane z wyprzedzeniem na dany rok kalendarzowy w którym mają być dokonane, a następnie podlegają nadzorowi w ramach czynności podejmowanych przez Najwyższą Izbę Kontroli, także w ramach ustawy o finansach publicznych.

W celu potwierdzenia powyższego, w złożonym przez Sąd Najwyższy wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r., zostało złożone oświadczenie pełnomocnika Skarżącego, że zakup nieruchomości dokonany został z przeznaczeniem dla Sędziów Sądu Najwyższego stale zamieszkujących poza siedzibą tego Sądu, którym Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wyraził zgodę na zamieszkanie w innej miejscowości zapewniając zakwaterowanie w W.

Jednoznaczne oświadczenie w tym przedmiocie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego M. G., której ustawa o Sądzie Najwyższym przyznaje prawo do składania oświadczeń w imieniu i na rzecz tego Sądu, przedłożone zostało do akt na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie.

Trafny jest tym samym, zdaniem Sądu, pogląd strony Skarżącej, że dowodem na potwierdzenie, iż zakup spornej nieruchomości został dokonany na cel statutowy jest okoliczność, że jest to fakt powszechnie znany oraz, że zasady tworzenia i zatwierdzania budżetu Sądu Najwyższego nie dają możliwości wydatkowania środków na inne cele niż statutowe. Dlatego nie było i nie ma potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie.

Zdaniem Sądu wskazane twierdzenie stanowi bowiem notorium nie podlegające dowodzeniu.

Tym samym Sąd uznał, że brak było przeszkód do orzekania w sprawie przez organ II instancji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał bowiem na rozstrzygnięcie istoty sprawy, tj. udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zakup przez Sąd Najwyższy określonych w akcie notarialnym udziałów w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości związanych z zakupem lokalu mieszkalnego nr [...] dokonany został na cele statutowe Skarżącego w rozumieniu art. 60 ust.1 i 60 ust.1a ustawy o gospodarce nieruchomościami. A tym samym ustalenie organu, w którego dyspozycji pozostaje nieruchomość i który władny jest rozstrzygać w sprawie.

Powyższe prowadzi zaś do uwzględnienia zarzutu naruszenia przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a.

Skarga złożona przez Prezydenta W. podlega natomiast oddaleniu. W ocenie Sądu, Prezydent W., działający jako organ I instancji - starosta wykonujący zadania z zakresu administracji publicznej - nie posiada własnego interesu prawnego do wniesienia skargi w niniejszej sprawie.

Warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi jest potwierdzenie dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy skarga spełnia wymogi formalne i została złożona w przewidzianym w prawie trybie i terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu i merytoryczne jej rozpatrzenie.

Art. 50 § 1 p.p.s.a stanowi, że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Natomiast przepisem ogólnym, określającym, kto posiada legitymację strony w postępowaniu administracyjnym, jest art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stronami postępowania administracyjnego mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej.

Stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest zatem strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że Prezydent Miasta W. wydając kontrolowaną obecnie w trybie nadzoru decyzję z dnia [...] października 2013 r. działał jako organ administracji publicznej – starosta, podejmujący władcze rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej. Stroną tego postępowania był natomiast Skarb Państwa reprezentowany przez Sąd Najwyższy, który jako właściciel nieruchomości jest także stroną postępowania nadzorczego.

Powyższe determinuje ocenę, że złożona skarga Prezydenta [...] jest niedopuszczalna.

W tej kwestii Sąd orzekający podziela w całości pogląd wyrażony w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r., sygn. OPS 1/03, zgodnie z którym "rola jednostki samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym jest wyznaczona przepisami prawa materialnego. (...) Powierzenie zatem organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na mocy ustawy, czy też w drodze porozumienia, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego, czy sądowoadministracyjnego. W takiej sytuacji jednostka samorządu terytorialnego nie ma legitymacji procesowej strony w tym postępowaniu, nie jest również podmiotem uprawnionym do zaskarżania decyzji administracyjnych do NSA, ani też legitymowanym do wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego."

Tym samym Prezydent, działający jako starosta, może występować w obrocie prawnym zarówno jako osoba prawna, jak i jako organ administracji publicznej. Przy czym sprawowanie przez niego władzy administracyjnej w sposób znaczący ogranicza uprawnienia do reprezentowania własnych interesów, rozumianych jako interes osoby prawnej. Niedopuszczalna wydaje się być sytuacja gdy Starosta wykonuje swoje uprawnienia w sferze władztwa administracyjnego (imperium) wydając władcze rozstrzygnięcia w stosunku do strony postępowania administracyjnego, a następnie - w ramach tego samego postępowania - podejmuje obronę swoich interesów cywilnoprawnych wynikających ze sfery dominium.

Sąd w pełni podziela pogląd, że odmienna interpretacja" mogłaby prowadzić do paradoksalnej sytuacji, w której w ramach jednego postępowania organy jednostki samorządu terytorialnego mogłyby występować w podwójnej roli zarówno organu administracji, jak również strony postępowania (w rozpatrywanej sprawie postępowania nadzorczego), która to strona byłaby tym samym w sposób nieuzasadniony uprzywilejowana wobec innych stron postępowania. Powyższa sytuacja jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zadań sądownictwa administracyjnego, w tym kontroli działalności administracji publicznej, a także konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa."

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt.1 a. i c. oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.