Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1885/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6462 Wzory użytkowe
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 94 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2017 poz 776
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
article: art. 7 art ,8,art. 80,art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant st. ref. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy oddala skargę


UZASADNIENIE

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "UP") decyzją z ,,(...)" maja 2018 r., nr ,,(...)", wydaną na podstawie art. 246 i art. 247 ust. 2 oraz art. 94, art. 25 w zw. z art. 100 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776, dalej: "P.w.p.") oraz art. 98 K.p.c., w zw. z art. 256 ust. 2 P.w.p., po rozpoznaniu sprawy o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: "Zacisk transformatorowy" nr ,,(...)"udzielonego na rzecz ,,(...)"z siedzibą w ,,(...)" (dalej: "Uprawniony"), wszczętej na skutek sprzeciwu uznanego za bezzasadny wniesionego przez ,,(...)" sp. z o.o. z siedzibą w ,,(...)" (dalej: "Wnoszący sprzeciw", "Skarżący"), oddalił sprzeciw.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji UP wskazał, że sprzeciw na sporny wzór użytkowy został wniesiony do UP 1 września 2016 r. Jako podstawę prawną Wnoszący sprzeciw wskazał art. 246 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 94 i art. 25 w związku z art. 100 P.w.p. Jego zdaniem sporny wzór nie był nowy w dacie zgłoszenia do ochrony w świetle patentu Wnoszącego sprzeciw, nr ,,(...)"z wcześniejszym pierwszeństwem z 30 grudnia 2002 r. na wynalazek pt.: "Zestaw zacisków transformatorowych", a zwłaszcza dołączonych do opisu patentowego figur 8, 9 i 10 rysunku. Ponadto, w stanowisku przedłożonym na rozprawie ,,(...)"lutego 2016 r., Wnoszący sprzeciw podniósł, że sporny wzór nie spełnia wymogu nowości w świetle znanego powszechnie przed datą pierwszeństwa spornego wzoru zacisku transformatorowego ,,(...)" (z odejściem pionowym) oraz kryterium użyteczności, twierdząc, w oparciu o wskazane piśmiennictwo, że nowość wzoru powinna wpływać na podniesienie użyteczności danego przedmiotu. W szczególności Wnoszący sprzeciw argumentował, że zastosowanie w spornym wzorze tylko jednej śruby do mocowania przewodu skutkuje luzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem łuku elektrycznego powodującego zniszczenie przewodu i/lub pożar. Podobnie, zdaniem Wnoszącego sprzeciw, kształt zakończenia śruby w spornym wzorze pogarsza przewodzenie. Przy piśmie tym załączono wyciąg, tj. str. 2, 3 i 7, z Katalogu ,,(...)" wydanie II/2007r. wskazując zacisk transformatorowy typu ,,(...)", dwie faktury z sierpnia 2008r. dotyczące m.in. zacisku transformatorowego typu ,,(...)"oraz aktualny skan ze strony internetowej ,,(...)"dotyczący zacisku transformatorowego typu ,,(...)".

W piśmie z 30 września 2016 r., Uprawniony uznał sprzeciw za bezzasadny.

Decyzją z ,,(...)" lutego 2017 r., UP oddalił sprzeciw uznając, że sporny wzór jest nowy w świetle przywołanego patentu nr ,,(...)", gdyż patent ten nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego. UP uznał również, że sporny wzór jest nowy w świetle zacisku transformatorowego ,,(...)" (z odejściem pionowym), gdyż zacisk ten nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego. UP uznał także za bezzasadny podniesiony na rozprawie 9 lutego 2016 r. nowy zarzut odnośnie braku użyteczności spornego wzoru. Odnosząc się do zarzutu braku użyteczności UP kierował się wskazaniem (zawartym w książce Wiesław Kotarba i inni, "Komentarz do prawa wynalazczego" Wektory Gospodarki, Warszawa 1994, str. 123, 124), że termin "użyteczność" jest pojęciem szerszym od "stosowalności". Kryterium użyteczności należało więc odnosić do pewnych walorów użytkowych rozwiązania, na które zgłaszający wskaże, ubiegając się o uzyskanie ochrony. Argumenty, że zastosowanie w spornym wzorze tylko jednej śruby do mocowania przewodu skutkuje luzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem łuku elektrycznego powodującego zniszczenie przewodu i/lub pożar, a kształt zakończenia śruby w spornym wzorze pogarsza przewodzenie, należy uznać za gołosłowne wobec braku dowodów na te okoliczności. Ponadto ocena zdolności ochronnej dotyczy wyłącznie postaci chronionej przez wzór użytkowy, a nie walorów produktu wytwarzanego według tego wzoru.

UP stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że sporny wzór użytkowy nie spełniał wymogów nowości i użyteczności w dacie jego zgłoszenia do ochrony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Wnoszącego sprzeciw na powyższą decyzję UP z ,,(...)" lutego 2017 r., wyrokiem z 12 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1043/17 uchylił tę decyzję. UP wyjanił w zaskarżonej decyzji, że WSA przychylił się do argumentów UP, że sporny wzór użytkowy jest nowy w świetle patentu nr ,,(...)"z wcześniejszym pierwszeństwem z 30 grudnia 2002 r. na wynalazek pt: "Zestaw zacisków transformatorowych", gdyż patent ten nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego oraz w świetle zacisku transformatorowego ,,(...)" (z odejściem pionowym), gdyż zacisk ten również nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego. Ponadto WSA, wskazał, że Skarżący odnosząc się w skardze, jak i w toku postępowania przed UP, do kwestii użyteczności rozwiązania technicznego podniósł m.in., że przelotowość otworów zwiększa skuteczność chłodzenia połączenia i zmniejsza możliwość gromadzenia się zanieczyszczeń we wnętrzu otworu - co występuje szczególnie przy montażu przewodów w układzie pionowym. Wskazał też, na drgania mechaniczne przewodów oraz na możliwość nagrzewania się połączenia i związane z tym zjawisko płynięcia materiału przewodu (czyli trwałego plastycznego odkształcenia materiału przewodu pod wpływem siły docisku), co w przypadku zastosowania pojedynczej śruby (bez jakiegokolwiek zabezpieczenia przed luzowaniem - samoodkręcaniem się śruby) skutkuje nieuchronnie poluzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem się łuku, co ostatecznie skutkuje upaleniem się przewodu i/lub pożarem. Wskazał ponadto na wcinanie się stożkowato zakończonej śruby w strukturę przewodu i niszczenie struktury przewodu, co prowadzi do uszkadzania splotów przewodu wielodrutowego. W ocenie WSA, UP nie odniósł się w sposób wystraczający do powyższych, istotnych dla użyteczności spornego wzoru użytkowego cech.

UP rozpatrując ponownie sprawę stwierdził, że WSA zobligował UP do wnikliwego rozpatrzenia jeszcze raz zarzutu braku użyteczności spornego wzoru. Organ wskazał, że w uzasadnieniu zarzutu braku użyteczności spornego rozwiązania Wnoszący sprzeciw argumentował, że przelotowość otworów zwiększa skuteczności chłodzenia połączenia. UP zwrócił uwagę na fakt, że zarówno dla złącza przelotowego jak i nieprzelotowego pewna objętość przewodu jest wkładana w gniazdo zacisku i dla każdego rodzaju złącza oba materiały (materiał z którego wykonane jest gniazdo oraz materiał z którego wykonany jest przewód) nagrzewają się do tej samej temperatury - zatem powierzchnie wymieniające ciepło z otoczeniem w przypadku porównywanych złącz nie różnią się w sposób znaczący (np. o rzędy wielkości). Co więcej, przewody te dostosowane są średnicą przekroju poprzecznego do gniazda, z którym współpracują - jest to również widoczne na zdjęciach zamieszczonych w załączniku do protokołu z rozprawy z ,,(...)" lutego 2017 (zał. Nr 3), co rzutuje również na ilość zanieczyszczeń przedostających się pomiędzy zacisk a kabel.

Organ dodał następnie, że Wnoszący sprzeciw wskazał też na drgania mechaniczne przewodów skutkujące topieniem i luzowaniem się przewodów. Wnoszący sprzeciw nie wskazał jednak, jak podnosi UP, danych porównawczych - jak zachodziłby proces wysuwania się kabla, który jednocześnie będzie ulegał topieniu (spajaniu z zaciskiem) a jednocześnie wysuwaniu. Organ stwierdził, że urządzenia o mniejszej mocy pracują z mniejszymi prądami, i wtedy istotnie stosuje się kable o mniejszej średnicy - mniejsze natężenie prądu oznacza mniejsze obciążenie materiału przewodu, z którego wykonany został kabel.

Organ dodał, że jednym ze zjawisk dotyczących przepływu prądu przemiennego przez przewody i połączenia elektryczne jest zjawisko związane z naskórkowym przepływem prądu przemiennego. Oznacza to, że prąd przemienny nie płynie całą objętością przewodu, ale grubością przewodu zależną od częstotliwości. Z wymienionych względów praktycznych (nie zawsze, ale najczęściej) stosowane są jednożyłowe tj. jednodrutowe kable o grubości określonej przez wyżej wymienione zjawiska fizyczne. Trudno jest zatem zgodzić się, zdaniem UP, z argumentem Wnoszącego sprzeciw, że stożkowo zakończona śruba może uszkadzać splot przewodu wielodrutowego.

Organ stwierdził, że argumenty Wnoszącego sprzeciw koncentrują się na eksploatacji zacisku, natomiast ustawowy wymóg użyteczności jest określony jako alternatywa dwóch cech składowych dotyczących danego wytworu: wytwarzania lub korzystania z wytworu.

UP wskazał, że zgodnie z argumentacją Uprawnionego z prawa ochronnego zacisk jednośrubowy jest prostszy i tańszy w produkcji, chociażby ze względu na zużycie mniejszej ilości śrub. Wnoszący sprzeciw nie wskazał żadnych argumentów, które podważałyby powyższy argument Uprawnionego, podnosząc jedynie, iż przedmiotowy zacisk posiadałby gorsze walory użytkowe dla korzystającego z wyrobu. Zdaniem UP, należy mieć na uwadze fakt, że przesłanką do stwierdzenia użyteczności wzoru użytkowego jest praktyczne znaczenie różnic pomiędzy rozwiązaniem znanym, a przedmiotem prawa ochronnego albo dla korzystającego z wyrobu albo dla wytwarzającego ten wyrób. Nawet gdyby uznać w jakiejś części za słuszną argumentację Wnoszącego sprzeciw, że zacisk będący przedmiotem prawa ochronnego posiada gorszą użyteczność dla użytkownika, nie mogłoby to w ocenie UP stanowić podstawy do unieważnienie prawa ochronnego, jeśli jednocześnie dla wytwarzającego zacisk, konstrukcyjne różnice umożliwiają uproszczenie procesu produkcyjnego, co ma dla niego praktyczne znaczenie. Przyjmuje się bowiem, że miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego jako wzór użytkowy są ułatwienia przejawiające się bądź podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego podstawowym gospodarczym i praktycznym przeznaczeniem, bądź te, które ujawniają się w procesie jego wytwarzania, przyczyniając się do zmniejszenia kosztów procesu produkcji. Spełnienie jednego z tych dwu warunków wystarcza, aby przesądzić o tym, że rozwiązanie jest użyteczne.

Wobec powyższego, UP stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że sporny wzór użytkowy nie spełniał wymogu użyteczności w dacie jego zgłoszenia do ochrony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2018 r., Skarżący zaskarżył decyzję UP z ,,(...)" maja 2018 r. w całości, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie na Jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji, Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśniania stanu fatycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania oraz skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o błędnie ustalony i błędnie oceniony stan faktyczny w aspekcie użyteczności spornego wzoru,

2) art. 80 K.p.a., poprzez oparcie swojego rozstrzygnięcia między innymi na materiale dowodowym i ustaleniach, które nie mają uzasadnienia w stanie faktycznym z pominięciem argumentacji Skarżącego oraz wskazań WSA,

3) art. 107 § 3 K.p.a., poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów/wywodów w większości nieprawdziwych, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

4) art. 8 K.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasad prawa procesowego oraz błędne stosowanie przepisów prawa materialnego oraz poprzez uwzględnienie wyłącznie interesu Uprawnionego z jednoczesnym pominięciem argumentacji i twierdzeń Skarżącego,

5) art. 94 ust.2 P.w.p., poprzez nieprawidłową wykładnię w zakresie oceny przesłanki użyteczności.

W uzasadnieniu skargi, Skarżący podniósł, że ograniczenie ilości śrub z całą pewnością może ułatwić montaż urządzenia, nieprzelotowość gniazd zapobiegnie wystawaniu ostrych końcówek kabli, jednak UP jednoznacznie musi wyjaśnić, czy zaproponowane w spornym wzorze użytkowym rozwiązania techniczne prowadzą do wskazanych przez Skarżącego negatywnych skutków wynikających z warunków technicznych w jakich funkcjonują zaciski transformatorowe i występujących w tych warunkach praw fizyki, co by oznaczało, jak wskazał Skarżący, że wprowadzone w spornym wzorze użytkowym zmiany w stosunku do stanu techniki, mają wpływ na zmniejszenie użyteczności funkcjonalności tego wzoru. Nie odniesienie się przez UP do powyższych, istotnych dla oceny użyteczności spornego wzoru użytkowego, kwestii oznacza, że organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem UP, że złącza przelotowe jak i nieprzelotowe porównywanych zacisków nagrzewają się do tej samej temperatury. Wskazał, że usytuowanie przewodu w gnieździe nieprzelotowym (kielichowym) lub w przelotowym usytuowanych w pozycji pionowej zawsze pozostawia pewien luz (szczelinę) pomiędzy przewodem, a powierzchnią wewnętrzną gniazda, a szczególnie po dokręceniu śrub/śruby dociskowej. W przypadku gniazda nieprzelotowego w postaci kielicha usytuowanego w pozycji pionowej nieuchronnie doprowadza do gromadzenia się w nim zanieczyszczeń i wody, co w konsekwencji doprowadza do tworzenia się w wyniku erozji nalotów izolacyjnych szczególnie w powszechnie stosowanych przewodach wielodrutowych aluminiowych wpływających na zmniejszenie rezystancji połączenia końcówki przewodu z powierzchnią wewnętrzną uchwytu, co w sposób zasadniczy wpływa na zwiększenie temperatury nagrzewania tego połączenia i kumulacji ciepła. Ponadto gromadzenie się wody w warunkach zimowych w gnieździe nieprzelotowym (kielichowym) w trakcie wystąpienia wysokich wartości temperatur ujemnych może doprowadzić do pęknięcia zacisku, szczególnie w transformatorach chwilowo wyłączonych - rezerwowych.

Zdaniem Skarżącego UP zupełnie pomija fakt, że w złączu przelotowym wyposażonym w dwie śruby usytuowane i to w dwóch różnych płaszczyznach nacisku powodują zmniejszenie co najmniej dwukrotnie rezystancji połączenia rozłącznego w zaciskach transformatorowych, a długość końcówki mocowanego przewodu w otworze przelotowym jest większa, co ma zasadniczy wpływ na znacznie mniejszą możliwość nagrzewania, poprzez większą powierzchnię chłodzenia. Nie bez znaczenia, zdaniem Skarżącego, usytuowanie przewodu w pionowym otworze przelotowym powoduje zmniejszenie możliwości gromadzenia się w ww. szczelinach zanieczyszczeń jak i wody oraz występuje naturalny przepływ powietrza, co wpływa na dodatkowe chłodzenie połączenia - w gnieździe kielichowym tego rodzaju zjawisko nie występuje.

Skarżący podkreślił, że zaciski według spornego wzoru w porównaniu z wcześniejszym rozwiązaniem nagrzewają się do znacznie większej (co najmniej dwukrotnie) temperatury, w tych samych warunkach eksploatacyjnych.

Skarżący podtrzymał swoje stanowisko, że drgania mechaniczne przewodów oraz możliwość nagrzewania się połączenia i związane z tym zjawisko płynięcia materiału przewodu (czyli trwałego plastycznego odkształcenia materiału przewodu pod wpływem siły docisku), co w przypadku zastosowania pojedynczej śruby (bez jakiegokolwiek zabezpieczenia przed luzowaniem - samoodkręcaniem się śruby) skutkuje nieuchronnie poluzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem się łuku, co ostatecznie skutkuje upaleniem - wypaleniem się przewodu, co często stanowi zarzewie pożaru szczególnie w transformatorach olejowych.

Skarżący wyjaśnił, że jeśli drga transformator drgają też zaciski. Pewność docisku jedną śrubą jest pochodną samohamowności gwintu, a ta zależy od siły tarcia. Siła tarcia jest tym większa im większy nacisk wzdłużny czyli siła oporu wynikająca z dokręcenia śruby. W przypadku gdy poddany zmianom temperatury przewód "popłynie" - siła docisku, a tym samym i tarcie zmaleje. Jeśli dołożymy do tego drgania wynikające z pracy transformatora samoodkręcenie się śruby jest zjawiskiem, które w podobnych warunkach często się spotyka - i dla technika nie wymaga to dowodu bo wynika bezpośrednio z powszechnej wiedzy i praktyki. Po to między innymi w układach drgających stosuje się podkładki sprężynujące jako element dodatkowej siły wzdłużnej do wspomagania samohamowności gwintu. Poluzowany raz styk zwiększa rezystancję połączenia powodując nasilenie zjawiska rozgrzewania połączenia. To zaś powoduje nasilenie płynięcia - aż do powstania szczeliny powietrznej. Nie jest tajemnicą, że jeśli między elementami styku powstaje szczelina powietrzna może i najczęściej zapala się tam łuk elektryczny. Sugestia UP o topieniu się i zespawaniu połączenia jest dla każdego elektryka chybiona. Po pierwsze stopione złącze to już awaria. Po drugie łuk ma temperaturę, która powoduje nie tyle topnienie co parowanie materiału przewodu szczególnie powszechnie stosowanych aluminiowych wielodrutowych. Nie mamy tu do czynienia jak to ustalił UP ze zjawiskiem zespawania zacisku z przewodem i utworzeniem przewodzącej napięcie spoiny, ale wytopieniem połączenia skutkującym przerwaniem obwodu lub zapaleniem się urządzenia.

Skarżący stwierdził, że rozwiązanie według spornego wzoru użytkowego nie posiada żadnego rozwiązania kompensującego, czy to za pomocą elementu sprężystego, czy też geometrycznego układu dociskowego jaki został wykorzystany w przeciwstawionym zacisku transformatorowym typu ,,(...)".. /,,(...)" (z odejściem pionowym). W spornym zacisku nie zastosowano żadnego środka technicznego zabezpieczającego przed poluzowaniem się zacisku - co eliminuje jego użyteczność techniczną.

Skarżący wyjaśnił następnie, że zjawisko naskórkowości jest zjawiskiem występującym w obwodach prądu przemiennego, powodującym, że gęstość prądu przy powierzchni przewodnika jest większa niż w jego wnętrzu. W elektroenergetyce w celu zmniejszenia wpływu tego zjawiska na straty mocy w liniach przesyłowych stosuje się specjalne konstrukcje żył przewodów, polegające na wykonaniu żyły z wiązki cienkich nieizolowanych przewodów. Nie eliminuje to całkowicie zjawiska, ale zwiększa powierzchnię czynną przekroju przewodu. Ponadto eliminuje się środkową żyłę, która praktycznie nie przewodzi prądu, wstawiając w jej miejsce linę stalową, pełniącą rolę konstrukcji nośnej. W elektronice mocy oraz radioelektronice przewody, dla których wymagana jest duża obciążalność prądowa, wykonuje się z licy. Cechą charakterystyczną licy jest to, że złożona jest z dużej liczby cienkich przewodów (o średnicy dobranej do przewidywanej częstotliwości pracy), izolowanych względem siebie (lakier, oplot jedwabny, bawełniany) oraz odpowiednio przeplatanych, tak że każdy z przewodów ma taką samą rezystancję zastępczą. Stąd stanowisko UP, że ze względu na zjawisko naskórkowości stosuje się w energetyce jednożyłowe tj. jednodrutowe kable jest całkowicie bezpodstawne.

Zdaniem Skarżącego, UP nie wykonał wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i nie uzasadnił oraz nie wykazał merytorycznie, że cechy jako walory użytkowe spornego wzoru użytkowego, stanowią o spełnieniu przesłanki użyteczności spornego wzoru użytkowego w aspekcie zarzutów Skarżącego, że wpływają w sposób negatywny na istotę funkcjonowania samego urządzenia, czy też na inne walory zacisków transformatorowych istotnych z technicznego punktu widzenia. Skarżący podkreślił, że w sposób szczegółowy i jednoznaczny pod względem technicznym wykazał, że nowe cechy uznane przez Uprawnionego jako walory użytkowe spornego wzoru użytkowego wpływają bezspornie w sposób negatywny na istotę funkcjonowania zacisków transformatorowych istotnych z technicznego punktu widzenia i świadczą o braku jego użyteczności technicznej - wręcz wprowadzają zagrożenie stopienia się złącza lub nawet zapalenia się urządzenia, co w konsekwencji generuje olbrzymie milionowe straty w zakresie zniszczenia stacji transformatorowej i nieprzewidywalne straty u odbiorców co stanowi uzasadnioną przesłankę o uznaniu braku użyteczności spornego zacisku.

W odpowiedzi na skargę UP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę prawną żądania unieważnienia prawa ochronnego na sporny wzór użytkowy, art. 94 ust. 1 P.w.p., wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci.

W sprzeciwie oraz na rozprawie z ,,(...)" lutego 2017 r., Skarżący zakwestionował spełnienie przez sporny wzór użytkowy wymogu nowości w świetle znanego przed datą pierwszeństwa spornego wzoru użytkowego, zacisku transformatorowego ,,(...)" (z odejściem pionowym) oraz spełnienie przez sporny wzór użytkowy kryterium użyteczności.

W wyroku WSA w Warszawie z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1043/17, wiążącym w niniejszej sprawie zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302, dalej: "P.p.s.a."), WSA zgodził się ze stanowiskiem UP, że sporny wzór użytkowy, jest nowy w świetle patentu nr ,,(...)"z wcześniejszym pierwszeństwem z 30 grudnia 2002 r. na wynalazek pt.: "Zestaw zacisków transformatorowych", gdyż patent ten nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego jak i w świetle zacisku transformatorowego ,,(...)" (z odejściem pionowym), gdyż zacisk ten również nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego.

Na obecnym etapie sporna jest zatem kwestia użyteczności spornego wzoru użytkowego.

Zgodnie z art. 94 ust. 2 P.w.p., wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów.

WSA w wyroku z 12 grudnia 2017 r. uznał, że wskazywane przez Uprawnionego walory spornego wzoru użytkowego, takie jak zabezpieczenie kabli przed rozkręceniem się, zużywanie mniejszej ilości śrub, zabezpieczenie przed występowaniem ostrych końcówek kabla mogłyby stanowić o spełnieniu przesłanki użyteczności spornego wzoru użytkowego, pod warunkiem, że nie wpływają one w sposób negatywny na istotę funkcjonowania samego urządzenia, czy też na inne walory urządzenia (w tym przypadku zacisków transformatorowych) istotnych z technicznego punktu widzenia. Sąd stwierdził, że organ podniósł drugorzędne argumenty przemawiające za użytecznością spornego wzoru użytkowego w kontekście argumentów Skarżącego podważających istotę funkcjonowania spornych zacisków transformatorowych.

W zaskarżonej decyzji UP słusznie wskazał, że przesłanką do stwierdzenia użyteczności wzoru użytkowego jest praktyczne znaczenie różnic pomiędzy rozwiązaniem znanym, a przedmiotem prawa ochronnego albo dla korzystającego z wyrobu albo dla wytwarzającego ten wyrób, ustawowy wymóg użyteczności jest bowiem określony jako alternatywa dwóch cech składowych dotyczących danego wytworu: wytwarzania lub korzystania z wytworu.

W wyroku z 12 grudnia 2017 r., WSA zgodził się, że ograniczenie ilości śrub z całą pewnością może ułatwić montaż urządzenia, nieprzelotowość gniazd zapobiegnie wystawaniu ostrych końcówek kabli. Sąd zgadza się również ze stanowiskiem UP zawartym w zaskarżonej decyzji, że przesłankę stwierdzenia użyteczności spornego wzoru użytkowego może stanowić argumentacja Uprawnionego, że zacisk jednośrubowy jest prostszy i tańszy w produkcji ze względu na zużycie mniejszej ilości śrub. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 5 grudnia 1991 r. sygn. akt I PRN 52/91: "Miarą użyteczności przedmiotu zgłoszonego jako wzór użytkowy są więc nie tylko ułatwienia ujawniające się w toku korzystania z niego zgodnie z jego podstawowym, gospodarczym i praktycznym przeznaczeniem, lecz także i te, które powstają w procesie jego wytworzenia czy produkcji, zwłaszcza jeżeli przyczyniają się do jego potanienia."

Nawiązując do jednak wyroku WSA z 12 grudnia 2017 r., Sąd stwierdza, że rozważanie użyteczności wzoru użytkowego, zarówno w aspekcie wytwarzania, jak i korzystania z wyrobów, ma sens wówczas, gdy wzór użytkowy stanowi rozwiązanie o charakterze technicznym, które nie zaprzecza istocie danego urządzenia, w taki sposób, że nie może ono mieć praktycznego zastosowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2784/15: "Mimo, iż normatywna definicja wzoru użytkowego nie obejmuje cechy użyteczności, istota rozwiązania dotycząca określonego przedmiotu według wzoru użytkowego wyraża się wszak użytecznością i stanowi, poprzez określony element tego rozwiązania, rozwiązanie kwestii technicznej. Przeciwne rozumowanie stoi w sprzeczności z treścią art. 94 ust. 2 p.w.p. i przyjętą tym przepisem ideą wzoru użytkowego jako rozwiązania użytecznego, pozwalającego uzyskać określone cele praktyczne i z tego powodu nazywanego niekiedy w uproszczeniu "małym wynalazkiem"."

W ocenie Sądu, argumentacja Skarżącego, zarówno w postępowaniu przed UP, jak również w skardze na decyzję UP z ,,(...)"lutego 2017 r., jak i w skardze na zaskarżoną decyzję w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, zmierza do zakwestionowania istoty funkcjonowania samego urządzenia, co stawia w wątpliwość praktyczne zastosowanie spornego wzoru użytkowego. Skarżący stwierdził mianowicie w skardze, że nowe cechy uznane przez Uprawnionego jako walory użytkowe spornego wzoru użytkowego wpływają bezspornie w sposób negatywny na istotę funkcjonowania zacisków transformatorowych istotnych z technicznego punktu widzenia i świadczą o braku jego użyteczności technicznej - wręcz wprowadzają zagrożenie stopienia się złącza lub nawet zapalenia się urządzenia, co w konsekwencji generuje olbrzymie milionowe straty w zakresie zniszczenia stacji transformatorowej i nieprzewidywalne straty u odbiorców co stanowi uzasadnioną przesłankę o uznaniu braku użyteczności spornego zacisku.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu rozstrzygnięcia wymaga, czy Skarżący wykazał wady techniczne spornego wzoru użytkowego, które wykluczają jego praktyczne zastosowanie zgodnie z jego funkcjonalnym przeznaczeniem.

Kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że UP uwzględniając wskazania WSA, co do dalszego postępowania wyrażone w wyrok z 12 grudnia 2017 r., odniósł się do kwestii technicznych spornego wzoru użytkowego, w tym do problemu nagrzewania się zacisku transformatorowego, wysuwania przewodu z zacisku oraz uszkadzania przewodu stożkowo zakończoną śrubą. Argumentację UP Sąd przytoczył w historycznej części uzasadnienia.

Z wyjaśnieniami UP nie zgodził się Skarżący wskazując na problem nagrzewania się zacisku transformatorowego z gniazdami nieprzelotowymi, w których gromadzą się zanieczyszczenia oraz woda, na zjawisko płynięcia przewodu związane z nagrzewaniem się połączenia i drganiami mechanicznymi przewodów, co w przypadku zastosowania jednej śruby skutkuje poluzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem łuku, co ostatecznie prowadzi do upalenia – wypalenia przewodu i często pożaru oraz na problem uszkadzania przewodu wielodrutowego przez stożkowo zakończoną śrubę. Również argumentację Skarżącego rozbudowaną i bardzo techniczną Sąd przytoczył w części historycznej uzasadnienia. Nie ulega zatem wątpliwości, że opisane przez Skarżącego w skardze niepożądane i szkodliwe zdarzenia występują w praktyce i że podejmowane są różne rozwiązania techniczne mające na celu przeciwdziałanie takim zdarzeniom.

Skarżący wykazuje że takie rozwiązania techniczne posiada zacisk transformatorowy ,,(...)" (z odejściem pionowym). W ocenie Sądu jednak, Skarżący nie wykazał, że sporny wzór użytkowy posiada takie wady techniczne, które wykluczają jego praktyczne zastosowanie zgodnie z jego funkcjonalnym przeznaczeniem. Skarżący powołał się w skardze na artykuł dostępny w Internecie pt. "Przewody w domowej instalacji elektrycznej miedziane czy z aluminium?". Skarżący wskazuje następnie, że: "Pełzanie polega na odkształcaniu się materiału pod wpływem zmieniającego się obciążenia. W przypadku instalacji miedzianych to zjawisko nie występuje, ale jest zmorą użytkowników instalacji wykonanej z przewodów aluminiowych, bo powoduje poluzowanie połączeń. Z tego powodu takie instalacje wymagają konserwacji - należy okresowo sprawdzać ich stan i usuwać luzy na zaciskach. Zaniedbanie tej czynności jest przyczyną przegrzewania i iskrzenia, co może doprowadzić do pożaru. Przegrzane końcówki przewodów aluminiowych stają się kruche, a wtedy łatwo o zniszczenie instalacji. Problemy wynikające z pełzania aluminium można wyeliminować, stosując styki sprężynujące."

Z powyższego wynika, że zjawisku pełzania przewodu można przeciwdziałać poprzez zastosowanie odpowiedniego rozwiązania technicznego, ale można mu również przeciwdziałać poprzez właściwe używanie urządzeń, a więc poprzez dokonywanie konserwacji, okresowego sprawdzania ich stanu i usuwania luzów na zaciskach. Sąd nie znajduje podstaw do przyjęcia, że przy właściwym używaniu spornego zacisku transformatorowego, a więc przy dokonywaniu przeglądów i konserwacji urządzenia, nie mogłoby ono wypełniać prawidłowo swojej funkcji technicznej w praktycznym zastosowaniu.

W tym stanie rzeczy należy zgodzić się z UP argumentującym, że nawet gdyby uznać w jakiejś części za słuszną argumentację Skarżącego, że sporny zacisk transformatorowy posiada gorszą użyteczność dla użytkownika niż zacisk transformatorowy ,,(...)" (z odejściem pionowym), nie mogłoby to stanowić podstawy do unieważnienie prawa ochronnego, jeśli jednocześnie dla wytwarzającego sporny zacisk, konstrukcyjne różnice umożliwiają uproszczenie procesu produkcyjnego, co ma dla niego praktyczne znaczenie. Słusznie też wskazał UP, że Skarżący koncentruje się na właściwościach spornego zacisku transformatorowego związanych z jego eksploatacją, nie wskazał natomiast żadnych argumentów, które podważałyby argument, że sporny zacisk transformatorowy, jednośrubowy jest prostszy i tańszy w produkcji. To natomiast, w świetle art. 94 ust. 2 P.w.p., może stanowić przesłankę do stwierdzenia użyteczności spornego wzoru użytkowego.

W świetle powyższego, Sąd stwierdza, że UP nie naruszył art. 94 ust. 2 P.w.p., poprzez nieprawidłową wykładnie w zakresie oceny przesłanki użyteczności, skoro miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego jako wzór użytkowy są ułatwienia przejawiające się bądź podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego podstawowym gospodarczym i praktycznym przeznaczeniem, bądź te, które ujawniają się w procesie jego wytwarzania, przyczyniając się do zmniejszenia kosztów procesu produkcji, a spełnienie jednego z tych dwu warunków jest wystarczającą okolicznością przesądzającą o tym, że rozwiązanie jest użyteczne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 773/04 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2433/08).

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez UP przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie Sądu, UP dokładnie wyjaśnił stan fatyczny sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całości materiału dowodowego, odnosząc się do argumentacji Skarżącego, jak również uwzględniając wskazania WSA z wyroku z 12 grudnia 2017 r., co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.