Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1524/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia opłaty kancelaryjnej
Powołane przepisy: article: art. 246 par 2 pkt 2; art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej skarżąca) – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, którą nałożono na nią karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Wyrokiem z 28 maja 2014 r. Sąd ww. skargę oddalił (k. 118 akt).

Skarżąca wniosła o sporządzenie i doręczenie jej uzasadnienia ww. wyroku (k. 119 akt), wobec czego Sąd wezwał ją do uiszczenia opłaty kancelaryjnej (k. 121 akt).

W otwartym terminie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej (k. 123 i 124 akt).

Nadto od ww. wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną (k.143 akt), do której załączyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej (k. 149 akt).

W uzasadnieniu ww. wniosków skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 282.889,95 złotych oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 388,72 złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała zaś, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000,00 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 282.889,85 złotych.

Postanowieniem z 1 września 2014 r. Referendarz sądowy (k. 183 akt) odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w obu zawnioskowanych zakresach wskazując, że nadesłane do sprawy dokumenty nie dowodzą, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania.

W złożonym w terminie sprzeciwie zarzucono, że Referendarz sądowy ocenił wydolność finansową skarżącej "na wyrost", opierając się na domniemaniach w stosunku do jej funkcjonowania i dochodów, nie uwzględniając przy tym rzeczywistej jej kondycji finansowej. Zdaniem skarżącej prognozowanie Referendarza sądowego jest daleko idące i wyklucza możliwość pogorszenia jej kondycji finansowej. Wyjaśniła, że systematyczny wzrost zainteresowania jej usługami miał miejsce w 2012 r. i zostało to bezpodstawnie przełożone na 2013 r. Wyjaśniła przy tym, że owo zainteresowanie jej usługami wynika z krótkiego stażu na rynku, jednakże jako młodej spółce trudno jest utrzymać się na rynku.

Skarżąca przyznała, że jej dochody równoważone są wydatkami i dlatego - w celu zapewnienia możliwości dalszego funkcjonowania, musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz", w postaci wpłat dokonywanych przez jedynego jej Udziałowca (z jego własnych środków), które nie stanowią dodatkowego jej dochodu, lecz są próbą ratowania spółki.

Odnośnie swoich wydatków podała, że obecnie wydatkowanie najdrobniejszych kwot z nielicznych środków finansowych może doprowadzić nawet do likwidacji spółki. Do sprzeciwu nie zostały załączone żadne dokumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji tej wypływa jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy - skarżącej spoczywa ciężar wykazania - w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów tego postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostało przez skarżącą udowodnione (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 319).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że kondycja finansowa skarżącej w tej sprawie była już badana w oparciu o następujące dokumenty: wprowadzenie do sprawozdania finansowego z 2012 r.; sprawozdanie według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r.; sprawozdanie z działalności za 2012 r.; zeznanie CIT-8 za 2012 r.; oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od marca do maja 2013 r. Obecnie skarżąca dodatkowo przedstawiła do akt także bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r.; rachunki zysków i strat na dzień 31 marca 2014 r. i na dzień 31 grudnia 2013 r., jak również wyciągi z rachunku bankowego za okres od kwietnia do czerwca 2014 r.

Sąd stwierdza, że z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 poniosła stratę w kwocie 206.720,83 złotych przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych. W sprawozdaniu z działalności za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 r. wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 złotych, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 złotych była związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473,00 złotych. Z kolei z przedłożonego rachunku zysków i strat skarżącej za rok 2013 wynika, że osiągnęła ona przychód netto ze sprzedaży w wysokości 647.900,97 złotych. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 941.372,86 złotych. Uwzględniając pozostałe przychody i koszty operacyjne strata netto skarżącej za rok 2013 wyniosła 292.260,29 złotych. Natomiast rachunek zysków i strat skarżącej sporządzony na dzień 31 marca 2014 r. wskazuje, że osiągnęła ona w pierwszym kwartale bieżącego roku przychód netto ze sprzedaży w wysokości 158.356,00 złotych. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 273.604,00 złotych. Saldo końcowe rachunku bankowego za okres od 31 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. wyniosło zaś 33,39 złotych.

W ocenie Sądu w tej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Należy zauważyć, że skarżąca obecnie odnotowała wzrost przychodów netto ze sprzedaży swoich usług w stosunku do roku 2012. W 2012 r. uzyskała przychód netto 287.682,75 złotych, a w 2013 r. 647.900,97 złotych. Nadto nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty 535.590, 69 złotych w 2012 r. do kwoty 941.372,86 złotych. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez skarżącą wynagrodzeń, które wzrosły od 244 tysięcy do ponad 422 tysięcy złotych. Również zużycie materiałów zwiększyło się z kwoty 111 tysięcy złotych do kwoty 185 tysięcy złotych. Znacznie powiększyła się także wartość kosztów usług obcych z kwoty 123 tysięcy do 249 tysięcy złotych. Również w roku bieżącym przychód skarżącej w pierwszym kwartale przekroczył 150 tysięcy złotych, a na wynagrodzenia przeznaczyła ona ponad 112 tysięcy złotych.

Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika, że skarżąca pomimo odnotowywanej straty z prowadzonej działalności gospodarczej, ewidentnie zwiększyła jej skalę. Oprócz ogólnego znacznego wzrostu przychodu, świadczy o tym podniesienie poziomu wydatków na wynagrodzenia, zużycie materiałów i energii. Nadto warto podkreślić, na co już Sąd skarżącej zwracał uwagę, że wskazywana przez nią strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia jej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi bowiem oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Warto również zaznaczyć przy tym, że w orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11).

Z żadnym z ww. przypadków na gruncie przedmiotowej sprawy nie mamy do czynienia. Skarżąca nie utraciła płynności finansowej, skoro zwiększyła przychód o kwotę 416 tysięcy złotych. Jednocześnie o jej możliwościach płatniczych świadczą regularnie pokrywane wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, zarówno o charakterze cywilnoprawnym, jak i publicznoprawnym. Podkreślenia przy tym wymaga, że koszty sądowe także są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością i dlatego nie może mieć miejsca sytuacja, w której inne zobowiązania są traktowane przez skarżącą priorytetowo w stosunku do obowiązku poniesienia kosztów sądowych.

Dodatkowo Sąd zauważa, że analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych i regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje Prezesa Zarządu skarżącej. Wpłaty te opiewają na kwoty od 19.200,00 złotych do 23.000,00 złotych. Jednocześnie z wyciągów tych wynika, że przeważające operacje polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS, a także agencji ochrony. Nie dokumentują one więc żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności podczas, gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 r. 700 tysięcy złotych. W efekcie Sąd stwierdza, że na tym rachunku w ogóle nie są udokumentowane wpłat potwierdzające prowadzoną przez skarżącą działalność gospodarczą, a to czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez nią.

Zdaniem Sądu powyższe ustalenie dowodzą, że skarżąca priorytetowo traktuje koszty swojej działalności gospodarczej, nad kosztami tego postępowania, gdyż owe należności reguluje w pierwszej kolejności podnosząc, że nie ma jednocześnie środków na poniesienie kosztów tego postępowania. Taki stan rzeczy jest niedopuszczany, gdyż występująca na drogę sądową winna mieć ona świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny takiego wniosku jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Nadto wyraźnie trzeba podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne, wprowadził większe rygory niż w stosunku do osób fizycznych, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie także prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r., sygn. akt IIOZ 140/09). Ponadto wymaga zaznaczenia, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie może w ten sposób chronić, czy też wzbogacać, swojego majątku, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych, uniemożliwiających ten dostęp. Nadto zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem nie przedstawiła ona, ani we wniosku, ani w sprzeciwie dowodów, które mogłyby wykazać zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem Sądu dokumenty znajdujące się w tej sprawie, jak również przedkładane przez skarżącą do innych, licznych spraw orzekanych w Sądzie, które znane są mu z urzędu, nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, a w konsekwencji zbadać, czy nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania. W tym miejscu Sąd nadmienia, że odstąpił od uzupełniania materiału dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, bowiem jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który z ww. uzasadnienia Referendarza Sadowego powziął informację, co legło u podstaw odmowy udzielenia prawa pomocy w żądanym przez skarżąca zakresie, więc należycie dbając o interesy skarżącej winien był załączyć takie dokumenty do sprzeciwu.

Sąd nie może więc przyznać skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Owa pomoc stanowi bowiem wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie musi i może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd takowe wątpliwości powziął, gdyż - jak już podniósł, nie był w stanie prześledzić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej.

W tym miejscu należy także wskazać, że kwestę przyznania skarżącej prawa pomocy w oparciu o niemalże identyczne dokumenty, co wskazane powyżej, badał już Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził m.in. w postanowieniu z 13 listopada 2013 r. sygn. akt II GZ 621/13, że "strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe." Ponadto podniesiono, że "wspólnik spółki regularnie wpłaca na konto spółki kwoty, które znacznie przewyższają wpis od skargi, tym samym nie można skutecznie twierdzić, że spółka jest w takiej sytuacji finansowej, która wymaga udzielenia prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi". Sąd kasacyjny stwierdził również, że "strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (...) powstaje na skutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy".

Natomiast w postanowieniu z 24 stycznia 2014 r. (II GZ 7/14) Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że "Niezasadne jest stanowisko skarżącej (...) dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki oraz chybionej kwalifikacji i przeznaczenia dokonywanych przez udziałowca wpłat na rachunek skarżącej. (...) Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą. Cel i charakter wpłat dokonywanych przez udziałowca spółki na jej rzecz pozostaje natomiast bez wpływu dla oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy wobec okoliczności, iż kwoty zasilające jej rachunek bankowy wpływały na możliwość regulowania jej zobowiązań również tych związanych z dochodzeniem i obroną swoich praw na drodze postępowania sądowego."

Sąd stwierdza, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została przez skarżącą spełniona. Nie wykazała ona bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.