Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 103/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, 8, 11,77 § 1, 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 04 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

We wniosku o umorzenie należności składkowych M. R. (skarżąca) wskazała na swoją trudną sytuację finansową, problemy zdrowotne i konieczność opieki nad matką zmarłego męża. Podała, że problemy rozpoczęły się w 1995 r., gdy mąż ze względu na problemy zdrowotne przeszedł na rentę inwalidzką, by zapewnić rodzinie chociaż minimalny dochód. Kolejne problemy to wypowiedzenie firmie lokalu, który zajmowała, a przeniesienie działalności gospodarczej do domu spowodowało znaczne ograniczenie jej działalności, a ostatecznie - zakończenie. Pogarszający się stan zdrowia męża skarżącej i rosnące koszty leczenia zmuszały rodzinę do zaciągania kolejnych kredytów i zadłużania się. Od 2005 r. wnioskodawczyni była osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. i mimo kilku ofert pracy, nie udało się jej znaleźć zatrudnienia. Po śmierci męża jedynym dochodem skarżącej jest renta rodzinna w wysokości [...] zł, z której musi co miesiąc zakupić opał – [...] zł, opłacić energię elektryczną, wywóz śmieci, telefon itp. - około [...] zł oraz lekarstwa. W chwili obecnej skarżąca mieszka wraz z teściową, której jest jedynym opiekunem. W chwili obecnej ze względu na wiek, schorzenia i konieczność opieki nad teściową wnioskodawczyni podniosła, że nie widzi możliwości powiększenia swoich dochodów i spłaty ciążącego na niej zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, wskazując na prowadzone działania egzekucyjne za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, możliwość zajęcia świadczenia rentowego lub hipoteczne zabezpieczenie dochodzonych należności oraz instytucję uznania administracyjnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podtrzymała swoją argumentację przemawiającą, jej zdaniem, za umorzeniem należnych składek, tj. trudną sytuację finansową, problemy zdrowotne i konieczność opieki nad matką zmarłego męża. Ponadto wskazała na fakt przyjęcia w dniu 09.11.2012 r. przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej ustawy abolicyjnej, w jej ocenie, czyni bezprzedmiotowym działania egzekucyjne Zakładu wobec przedsiębiorców posiadających zadłużenie z tytułu składek oraz stanowi istotny czynnik przemawiający za umorzeniem przedmiotowych należności. Do wniosku strona przedłożyła dodatkowe dokumenty: skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia [...] r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności podał, że rozpatrywanie wniosku o umorzenie zawieszone było na okres toczących się postępowań odwoławczych przez sądami powszechnymi, zakończonych wydaniem w dniu [...] r. przez Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyroku oddalającego apelację skarżącej (sygn. akt III A Ua 322/12).

Następnie wskazał, że na podstawie złożonych dokumentów oraz w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż obecnie skarżąca pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu w wysokości [...]zł netto, ponadto jest zgłoszona do ubezpieczeń przez V. S.A. z tytułu wykonywania umowy –zlecenia. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Z tytułu comiesięcznych opłat skarżąca ponosi następujące koszty: podatek od nieruchomości - około [...] zł, energia elektryczna - około [...] zł, woda - około [...] zł, MPO – [...] zł, opłaty za telefon i internet - około [...] zł, zakup węgla – [...] zł.

W związku z leczeniem wskazano na wydatkowanie około [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżąca spłaca pożyczkę zaciągniętą w A. B. S. A. - wysokość miesięcznej raty wynosi około [...] zł, a termin jej ostatecznej spłaty przypada na dzień [...] r.

Organ podał, że jak wynika ze złożonych kopii zeznań podatkowych PIT-36 wraz z załącznikami za lata podatkowego 2009-2010, w 2009 r. z działalności gospodarczej strona nie wypracowała żadnego dochodu, dla 2010 r. była to kwota [...] zł. Według PIT-37 w roku podatkowym 2011 z działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia) skarżąca osiągnęła dochód w wysokości [...] zł.

Ustalono, że zobowiązana nie ma żadnych udziałów w firmach i przedsiębiorstwach ani wierzytelności. Posiada natomiast samochód osobowy marki o.c., rok prod. 1999 o wartości [...]zł. Skarżąca jest także właścicielką [...] części nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w T. przy. ul. W. [...].

Rozpatrując ponownie przedstawione przez zobowiązaną argumenty pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej u.s.u.s. Wprawdzie działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, jednakże prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, zatem nie znajduje tu zastosowania zarówno art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6 - bowiem na obecnym etapie nie można też przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia tego postępowania (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a). Nie stwierdzono także braku majątku o znacznej wartości, bowiem skarżąca jest właścicielką [...] części domu położonego w T. przy ul. W. [...], na którym Zakład może zabezpieczyć dochodzone należności w postaci hipoteki.

Organ zauważył, że umorzenie odsetek za zwłokę następuje wyłącznie w przypadku i w takiej części, w jakiej została umorzona należność główna. Sytuacja taka podyktowana jest faktem, iż pobór odsetek - oprócz funkcji sankcji - stanowi również rekompensatę, wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek.

Zakład stwierdził, że w wyniku dokonanej ponownie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w przypadku skarżącej jednorazowa spłata zadłużenia nie jest możliwa, przez co należy przyjąć, że konkretyzuje się przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365).

Zdaniem organu, z dostarczonych przez skarżącą dokumentów nie wynika jednoznacznie, że zachodzą jakiekolwiek medyczne przeciwwskazania, które ograniczałyby lub uniemożliwiałyby jej zarobkowanie.

ZUS podniósł, że powstały dług nie jest też następstwem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

W związku z powyższym, w ocenie Zakładu, nie można więc wykluczyć podjęcia próby spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości, by nie stanowiło to nadmiernego obciążenia budżetu domowego, zwłaszcza w świetle informacji o regulowaniu przez skarżącą zobowiązania cywilnoprawnego o charakterze komercyjnym (spłata kredytu).

Ponadto ZUS zaznaczył, że organ rentowy przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek z wyżej wymienionych przesłanek nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy z uwagi na fakt, że decyzja, co do umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet

w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Odnosząc się do podniesionej przez zobowiązaną kwestii przyjętej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawy abolicyjnej, organ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa w granicach obowiązujących przepisów prawa. Na dzień wydania przedmiotowej decyzji ww. ustawa nie weszła do obrotu prawnego (nie została opublikowana w Dzienniku Ustaw), a więc Zakład nie może rozpatrywać przesłanek wynikających z tejże ustawy, ponieważ byłoby to niezgodne z obowiązującymi przepisami i praktyka prawną.

Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o rozpatrzenie jej wniosku o umorzenie zadłużenia w oparciu o aktualnie obowiązujące w Polsce prawo.

W uzasadnieniu skarżąca podała, że do decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. została załączona broszura informacyjna – w postaci pisma z dnia [...]. informującego, że w dniu [...]., tj. dzień poprzedzający wydanie decyzji, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisał Ustawę abolicyjną - o umorzeniu należności powstałych z tytułu niepłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, która weszła w życie w dniu 15 stycznia 2013r.

Strona wskazała, że państwo ustawą abolicyjną naprawia krzywdy wyrządzone przez ZUS i umarza zaległości w składkach wszystkim osobom prowadzącym pozarolniczą działalność, które od 1 stycznia 1999 do 28 lutego 2009 r. podlegały obowiązkowo ubezpieczeniom. Ustawa jest powszechna, obejmuje więc zarówno tych, którzy nie płacili składek z powodu niejasnych przepisów, jak i celowo. Każda z takich osób będzie mogła złożyć wniosek (po 15 stycznia) o umorzenie - wtedy ZUS odstąpi od egzekucji należności. Skarżąca zarzuciła, że ZUS pomimo dysponowania informacjami dotyczącymi zaawansowanych prac legislacyjnych powodujących istotną zmianę obowiązującego prawa, a tym samym sytuacji osób, których dotyczy ustawa i wbrew zaleceniom Sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, która wystąpiła do Prezesa ZUS-u o wstrzymanie działań egzekucyjnych względem przedsiębiorców posiadających wobec zakładu zaległości z tytułu nieopłacania składek nawet po podpisaniu ustawy przez Prezydenta nadal prowadził swoje bezprzedmiotowe działania komplikując sytuację, czego efektem jest choćby przedmiotowa skarga.

Skarżąca podniosła, że w wyniku pośpiechu ZUS pomylił wnioski i w efekcie w ogóle nie rozpatrzył wniosku z dnia [...]. o umorzenie zaległości z tytułu składek, myląc jego zapisy z wnioskiem z dnia [...]., co zostało podniesione w zażaleniu z dnia [...]. na rozpatrywanie wniosku, skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w B. za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia [...]. tj. umorzenie zaległości zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem.

Jednocześnie strona poinformowała, że dniu dzisiejszym złożyła kolejny wniosek o umorzenie przedmiotowych zaległości wraz z odsetkami, w trybie Ustawy z dnia 09 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wyjaśnił, że po wpłynięciu do ZUS kolejnego wniosku skarżącej z dnia [...].

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres od 03/2000 do grudnia 2000r. wystosował do niej pismo z prośbą o wskazanie czy podtrzymuje żądanie w przedmiocie umorzenia zaległości w całości czy tez zawęża je do okresu podanego we wniosku z dnia [...]. pod rygorem przyjęcia, że skarżąca wnioskuje o umorzenie całości swojego zadłużenia. Wobec braku odpowiedzi organ przyjął, że strona w dalszym ciągu domaga się umorzenia należności w całości. Jednoczenie organ podniósł, że rozpoznając sprawę wzięto pod uwagę wyjaśnienia oraz okoliczności zawarte we wniosku z dnia [...]., o czym świadczy treść decyzji z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2012 r., poz. 270), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b, Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący,

w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia. Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji strony pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc dalej do przepisów postępowania, należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm.), dalej: k.p.a., to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 k.p.a., to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Podczas rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na organie ciąży obowiązek wnikliwego rozpatrzenia zarzutów i szczegółowego odniesienia się do ich treści w uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego.

Podkreślić trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Warto również wskazać, że właściwe uzasadnienie decyzji pełni doniosłą rolę w kontekście realizacji art. 8 k.p.a., a więc realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Rozpatrując przedmiotową sprawę przede wszystkim wskazać należy, że umorzeniu podlegają należności istniejące, nie podlegają umorzeniu należności przedawnione.

W stanie faktycznym sprawy, mamy do czynienia z należnościami składkowymi za okres od marca do grudnia 2000 r., czyli należnościami dawnymi. Decyzje w obu instancjach zostały wydane w 2012 r. Termin przedawnienia obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r. wynosił pięć lat, później ustawodawca na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) zadecydował, że termin ten będzie dziesięcioletni.

Z decyzji, ani też z akt sprawy nie wynika, że należności z tytułu składek będące przedmiotem postępowania dalej istnieją. W przypadku należności składkowych dawnych, organ wydając decyzję w przedmiocie umorzenia winien wskazać, że odmowa umorzenia dotyczy należności, które istnieją. Jeśli są to dawne należności, co do których znalazło zastosowanie zawieszenie biegu terminu przedawnienia, czy też jego przerwa, to organ winien to przedstawić. To rolą organu jest dokładne wskazanie na podstawie materiału dowodowego, kiedy należności z tytułu składek uległy, czy też ulegną przedawnieniu. Rolą Sądu jest skontrolowanie, czy organ poczynił prawidłowe ustalenia w tym zakresie. Sąd nie może się domyślać, kiedy ulegną przedawnieniu należności z tytułu składek.

W kontekście powyższego warto przywołać orzecznictwo sądów administracyjnych. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności zasadnie wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012, sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 978/09, LEX

nr 591421). Nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które uległy przedawnieniu, a więc nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających

w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia, w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć (por. wyrok WSA w Gorzowie wielkopolskim z dnia 6 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1973/06, LEX nr 328507).

Organy w swoich decyzjach podały co prawda, że rozpatrywanie złożonego przez skarżącą wniosku o umorzenie zawieszone było na okres toczących się postępowań odwoławczych przed sądami powszechnymi, zakończonych wydaniem w dniu 29.08.2012r. przez Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Gdańsku wyroku oddalającego apelację skarżącej (sygn. akt III A Ua 322/12). Jednakże zauważyć należy, że postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawieszające postępowanie w sprawie wniosku strony z dnia [...].

o umorzenie należności z tytułu składek nosi datę [...].(k. nr 47 akt administracyjnych) i zostało skarżącej doręczone w dniu [...]. (k. nr 48 akt administracyjnych).

Ponadto, odnosząc się do powoływanych przez organ działań egzekucyjnych za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, które uzasadniają odmowę umorzenia należności z tytułu składek, należy zauważyć, że organ w uzasadnieniu wydanej decyzji ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że taka egzekucja jest prowadzona. W rozważaniach organu brak jest jakichkolwiek wskazań dotyczących daty wszczęcia egzekucji, ściągalności, czy kwoty uzyskiwanej z prowadzonej egzekucji. Tym samym należy stwierdzić, że organ nie wykazał, iż w sprawie nie znajduje zastosowania zarówno art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6 u.s.u.s.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jego mało wnikliwej oceny. Organ naruszył również 107 § 3 k.p.a. poprzez uzasadnienie decyzji w sposób niespełniający wymogów określonych w tym przepisie.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę w trakcie postępowania kwestii nierozpoznania jej wniosku z dnia [...]. wskazać należy, że po wpłynięciu tego wniosku do organu ZUS wystosował do skarżącej pismo z dnia [...]. (k. 58-59 akt administracyjnych) z prośbą o wskazanie czy podtrzymuje żądanie w przedmiocie umorzenia zaległości w całości czy tez zawęża je do okresu podanego we wniosku z dnia [...]. pod rygorem przyjęcia, że skarżąca wnioskuje o umorzenie całości swojego zadłużenia. Skarżąca odebrała powyższe pismo w dniu [...]., o czym świadczy jej podpis i data na zwrotnym poświadczeniu odbioru (k. nr 60 akt administracyjnych). Wobec braku odpowiedzi organ słusznie przyjął, że strona w dalszym ciągu domaga się umorzenia należności w całości.

Odpowiadając natomiast na podnoszoną przez skarżącą kwestię przyjętej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej tzw. ustawy abolicyjnej Sąd wskazuje, że po wydaniu w sprawie zaskarżonej decyzji nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie związanym z możliwością umarzania należności z tytułu składek i ich pochodnych.

Z dniem 15 stycznia 2013r. weszła w życie ustawa z dnia 9 listopada 2012r.

o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012r. poz. 1551). Z przepisów tej ustawy wynika możliwość umorzenia należności z tytułu składek

i pochodnych na warunkach i w trybie przewidzianym przepisami tej ustawy, przy czym w przypadku spełnienia określonych w ustawie przesłanek organ jest zobowiązany do podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu należności. Ratio legis powyższej ustawy wskazuje, że ustawodawca w tym przypadku zrezygnował z instytucji tzw. "uznania administracyjnego", która to instytucja ma zastosowanie w przypadku decyzji podejmowanych w sprawach umorzeniowych prowadzonych w trybie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie przesadzając jednakże w niczym ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej w trybie tzw. ustawy abolicyjnej, Sąd zauważa jedynie, że w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i pochodnych obowiązują niezależnie od siebie dwa reżimy postępowania, tj. postępowanie w trybie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w trybie tzw. ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012r. Wybór określonego trybu postępowania zależy tylko i wyłącznie od woli zobowiązanej, przy czym dotychczasowe prowadzenie sprawy w trybie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stoi na przeszkodzie wszczęciu

i prowadzeniu postępowania umorzeniowego w trybie i na zasadach przepisów tzw. ustawy abolicyjnej, o ile zobowiązana wyrazi taką wolę składając stosowny wniosek.

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a mianowicie dokładnego wykazania istnienia należności z tytułu składek podlegających umorzeniu. W tym zakresie organ rozważy możliwość umorzenia należności z powodu ich przedawnienia oraz odniesie się do wskazanych przez Sąd wątpliwości dotyczących prowadzących działań egzekucyjnych.

Sąd wyjaśnia, że uchylenie decyzji otwiera na nowo postępowanie dowodowe. Skarżący może znów przedstawić swą sytuację tak, by wykazać, że spełnia przesłanki do umorzenia nieprzedawnionych zaległości. Ma również prawo do zapoznania się i wyrażenia stanowiska w sprawie dowodów zebranych przez organ, w tym dotyczących kwestii przedawnienia.

WSA wskazuje, że stosownie do art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obie decyzje zawierają ten sam brak odniesienia się do kwestii przedawnienia zaległości, zatem uznano, że koniecznym jest dla końcowego załatwienia sprawy uchylenie zarówno decyzji zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

E. Kruppik - Świetlicka U. Wiśniewska M. Łent