Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 992/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 litb, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2 i 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: art. 10 par. 1, art. 28, art. 61 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 5, art. 87
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji dotyczącej podlegania przez M. K. (dalej skarżąca) obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu realizacji umów zlecenia zawartych z A. Sp. z o. o. z siedzibą w B. W ocenie ZUS umowy te były błędnie nazwane umowami o dzieło, zaś płatnik składek, mimo obowiązku, nie dokonał zgłoszenia skarżącej do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Wraz z wnioskiem ZUS przekazał protokół z kontroli przeprowadzonej u płatnika składek – A. Sp. z o.o.

Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. organ I instancji poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów o dzieło oraz o możliwości zapoznania się przez nią ze zgromadzoną dokumentacją na każdym etapie prowadzonego postępowania.

Następnie pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. organ I instancji zwrócił się do A. Sp. z o. o. o wyjaśnienie charakteru umów zawartych ze skarżącą, jakie dzieła miała ona do wykonania w ramach zawartych umów i jakie były przyjęte kryteria oceny poprawności ich wykonania.

W odpowiedzi płatnik stwierdził, iż określenie rodzaju zawieranej umowy zależy od decyzji podmiotów zainteresowanych, zaś zawarte umowy o dzieło dotyczyły prac wykonywanych odpłatnie z konkretnym rezultatem, z pełną odpowiedzialnością za ich wykonanie i konkretny wynik, bez nadzoru. Dzieło, które miała wykonać skarżąca polegało na wprowadzaniu danych z faktur dokumentujących nabycie wewnątrzwspólnotowe towarów firm – klientów A. oraz wykonywanie czynności związanych ze sprzątaniem pomieszczeń biurowych. Jednocześnie płatnik przesłał kopie umów zawartych ze skarżącą, oraz kopię oświadczenia skarżącej, w którym rezygnuje ona z ubezpieczenia do tych umów.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] lutego 2010 r., powołując się na art. 109 ust. 1 i 3, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" wydał decyzję stwierdzającą objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącej z tytułu wykonywania umów zlecenia w okresach od [...] lutego 2006 r. do [...] grudnia 2006 r.

Dokonując analizy przedmiotowej sprawy organ I instancji uznał, iż w treści umów zawartych między skarżącą a płatnikiem, nazwanych umowami o dzieło, nie określono dzieła, którego cechy są unormowane w art. 627 - 646 Kodeksu cywilnego. W ocenie organu umowy te były umowami starannego działania, których celem jest wykonywanie czynności i nie zmierzają one do osiągnięcia zindywidualizowanego rezultatu. A zatem umowy zawarte między skarżącą a płatnikiem należy zaliczyć do umów zlecenia. Dlatego też z tytułu zawartych umów skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach wskazanych w sentencji decyzji. Zdaniem organu zawarcie umów o dzieło miało na celu obejście ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powyższą decyzję organ doręczył skarżącej, nie doręczył jej natomiast A. Sp. z o.o.

Następnie M. K. wniosła odwołanie, w którym wskazała, iż wszystkie zawarte umowy o dzieło były wykonane osobiście. Żadna ze stron umowy nie miała na celu obejścia ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Firma potrąciła podatek dochodowy od wszystkich umów przekazując go Urzędowi Skarbowemu. Jednocześnie skarżąca wskazała, iż wydanie decyzji na jej nazwisko jest niezgodne z obwiązującymi przepisami.

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.), Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu II instancji z całości zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych wynika, iż umowy zawarte między skarżącą a płatnikiem składek są umowami zlecenia, których cechą charakterystyczną nie jest osiągnięcie określonego rezultatu, ale staranność działania. W umowach tych skarżąca zobowiązała się do sprzątania pomieszczeń biurowych oraz wprowadzania danych do "[...]" – firm obsługiwanych przez A. Sp. z o. o. Strony każdorazowo określały w umowie termin wykonania oraz wynagrodzenie za usługę nie precyzując w jaki sposób wynagrodzenie naliczono. Nie można zatem uznać, iż umowy te były umowami o dzieło, gdyż przedmiotem takiej umowy jest osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, podczas gdy przedmiotem umowy zlecenia jest staranne działanie, zaś osiągnięcie rezultatu nie należy do treści zobowiązania.

Decyzji organu II instancji także nie doręczono płatnikowi składek, tj. A. Sp. z o.o.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach poprzez objecie go ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie umów o dzieło. Pełnomocnik wskazał, iż organ błędnie uznał umowy zawarte między skarżącą a płatnikiem składek za umowy zlecenia, gdyż intencją płatnika nie było zlecenie czynności "pisania na komputerze" lecz czynności wprowadzenia prawidłowych danych do programu "[...]". Za ten konkretny rezultat strona miała otrzymać wynagrodzenie po wykonaniu wszystkich cząstkowych dzieł dotyczących poszczególnych kontrahentów, zaś wykonawca był odpowiedzialny za poprawność wprowadzonych danych. Ponadto zostały zawarte ze skarżącą również umowy na sprzątanie pomieszczeń biurowych, gdzie rozliczenie między stronami miało nastąpić po wykonaniu wszystkich cząstkowych dzieł w postaci czystych pomieszczeń.

W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej zwana p.p.s.a.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest zasadna chociaż z innych powodów niż podniesionych w skardze.

W przedmiotowej sprawie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w [...] ustalającą podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego M. K. w związku z zawartymi przez nią z A. Sp. z o. o. umowami, uznając je za umowy zlecenia. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się bez udziału płatnika, tj. A. Sp. z o. o. i zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu II instancji nie zostały doręczone płatnikowi. W ocenie Sądu doszło tym samym do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.

Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1876/05).

Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a. Podkreślenia wymaga, iż istnienie interesu prawnego jest przesłanką obiektywną, która nie zależy od inicjatywy procesowej uprawnionego. Organ stwierdzając interes prawny danego podmiotu winien zawiadomić go i dopuścić do udziału w postępowaniu.

Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

W myśl zaś art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Natomiast zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 6 ustawy o świadczeniach).

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 99/10).

A zatem w ocenie Sądu A. Sp. z o. o. ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżąca wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest ona płatnikiem składek z tego tytułu.

Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące, zgodnie z art. 28 k.p.a., stronami w sprawie. Obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracji nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 204/09).

W toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, wbrew przepisom art. 10 § 1 k.p.a., A. Sp. z o. o. nie brała udziału, jak również nie zostały jej doręczone decyzje organów I i II instancji.

Wskazane wyżej naruszenia przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. stanowią, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdza naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Stwierdzenie powyższych uchybień upoważniało Sąd do odstąpienia od merytorycznego rozpoznania zarzutów zawartych w skardze, albowiem na skutek uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przedmiotowa sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu z uwzględnieniem przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zawiadomi i dopuści do udziału w postępowaniu płatnika składek A. Sp. z o.o. oraz zapewni jej czynny udział w postępowaniu.

Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

O niewykonywaniu uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a oraz na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).