Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 658/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1793
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 627 - 646, art. 734 - 750
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 151 par. 2 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 4 i art. 146 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Protokolant Referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ, organ odwoławczy, organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Dyrektor [...] OW NFZ, organ I instancji) z [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej Dyrektora [...] OW NFZ z [...] lipca 2010 r. nr [...].

Decyzją z [...] lipca 2010 r. nr [...] Dyrektor [...] OW NFZ stwierdził, że M. T. (dalej uczestniczka postępowania, ubezpieczona) podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach: od 30 marca 2005 r. do 30 maja 2005 r. i od 1 listopada 2005 r. do 30 listopada 2005 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, zawartych z K.J. (dalej skarżący, płatnik składek) prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą "O." w [...].

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1938 ze zm.; dalej ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej k.p.a.).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej ZUS) pismem z 21 stycznia 2010 r. zwrócił się do [...] OW NFZ z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym m.in. uczestniczki postępowania w okresach: od 30 marca 2005 r. do 30 maja 2005 r. i od 1 listopada 2005 r. do 30 listopada 2005 r. z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, zawartych ze skarżącym i nazwanych "umowami o dzieło". Przedmiotem zakwestionowanych umów było opracowanie i wygłoszenie cyklu wykładów z języka obcego (języka angielskiego) na podstawie materiałów własnych i dostarczonych przez płatnika składek. W ocenie inspektora ZUS przeprowadzającego kontrolę u skarżącego, jest to typowe świadczenie usług, co oznacza, że uczestniczka postępowania podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako zleceniobiorca.

Powołana wyżej decyzja organu I instancji z [...] lipca 2010 r. stwierdzająca podleganie uczestniczki postępowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego została doręczona tylko ubezpieczonej i stała się ostateczna.

Skarżący pismem z 15 lutego 2011 r. wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., podnosząc, że bez własnej winy nie brał w nim udziału, a jest jego stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., lecz nie został poinformowany o postępowaniu.

Dyrektor [...] OW NFZ decyzją z [...] lutego 2011 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania uznając, iż płatnik składek nie jest stroną niniejszego postępowania, w konsekwencji czego postanowieniem z [...] marca 2011 r. nr [...] odmówił również wstrzymania wykonania swojej decyzji nr [...] (z [...] lipca 2010 r.), wskazując, że nie zaszły okoliczności uzasadniające uchylenie decyzji. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Prezes NFZ decyzją z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji z [...] lutego 2011 r. nr [...]. Natomiast postanowieniem z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] organ II instancji nie uwzględnił zażalenia skarżącego i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z [...] marca 2011 r. nr [...].

Skarżący wywiódł skargę do tut. Sądu na decyzję Prezesa NFZ z [...] kwietnia 2011 r. nr [...]. Wyrokiem z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt. VI SA/Wa 1564/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA w Warszawie) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] OW NFZ z [...] lutego 2011 r. W uzasadnieniu ww. orzeczenia Sąd wskazał, że skarżący jest stroną w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, a zatem organy NFZ również błędnie uznały, iż płatnik składek nie posiada interesu prawnego w postępowaniu o wznowienie postępowania.

Wniesiona przez Prezesa NFZ skarga kasacyjna od wyroku WSA w Warszawie została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej NSA) z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1490/12 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosując się do wyroku WSA w Warszawie, organ I instancji postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] wznowił postępowanie zakończone własną decyzją ostateczną nr [...] z [...] lipca 2010 r. W toku wznowionego postępowania, Dyrektor [...] OW NFZ pismami z 9 maja 2014 r. wezwał pełnomocnika skarżącego oraz uczestniczkę postępowania do udzielenia informacji odnośnie okoliczności pracy wykonywanej przez ubezpieczoną na rzecz skarżącego (gdzie, w jakich godzinach i jakie czynności wykonywała, jaki był sposób rozliczania się z wykonanych prac). W piśmie z 20 maja 2014 r. (data wpływu do organu I instancji) uczestniczka postępowania wyjaśniła, że nauczanie języka angielskiego odbywało się w jednostkach wojskowych w godzinach ranno-południowych 8:00 – 12:30 trzy razy w tygodniu, wynagrodzenie było wypłacane najczęściej przelewem na konto, a firma "J." zawsze ingerowała w zakres obowiązków. Przy piśmie z 23 maja 2014 r. skarżący nadesłał odpisy umów zawartych z uczestniczką postępowania, podnosząc, iż umowy te udzielą pełnej odpowiedzi na postawione przez organ pytania. Pismami z 9 lipca 2014 r. organ I instancji na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. zawiadomił pełnomocnika skarżącego oraz uczestniczkę postępowania o zakończeniu postępowania, a także prawie do zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonego materiału dowodowego oraz zgłoszenia żądań.

Dyrektor [...] OW NFZ decyzją z [...] sierpnia 2014 r. nr [...] stwierdził wydanie z naruszeniem prawa swojej decyzji ostatecznej nr [...] z [...] lipca 2010 r. w związku z brakiem udziału strony w postępowaniu bez jej winy. Organ I instancji wyjaśnił, że nie uchylił decyzji z [...] lipca 2010 r., bowiem zgodnie z art. 146 § 2 k.p.a. nie uchyla się decyzji, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Tymczasem, w ocenie Dyrektora [...] OW NFZ, treść spornych umów i warunki ich wykonywania uzasadniają uznanie ich za umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.; dalej k.c.), a to skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego uczestniczki postępowania w okresie realizacji umów.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, powołaną na wstępie decyzją z [...] stycznia 2018 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], wskazując, iż zostało ono wydane na skutek wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Dyrektora [...] OW NFZ z [...] lipca 2010 r., stwierdzającą podleganie przez ubezpieczoną obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, zawartych ze skarżącym.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał na przepis art. 151 § 2 k.p.a., stanowiący, iż w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie może uchylić decyzji kwestionowanej w trybie wznowienia postępowania. Organ wydaje taką decyzję wtedy, gdy zaszły co prawda przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, lecz jednocześnie wystąpiły przesłanki negatywne określone w przepisie art. 146 k.p.a. Powołał się też na wyrok NSA z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA 1289/99.

Prezes NFZ podkreślił, że organ administracji publicznej rozpoznający sprawę po wznowieniu postępowania musi badać nie tylko, czy istniały przyczyny wznowienia podane w art. 145 § 1 k.p.a., lecz także, czy na przeszkodzie ewentualnemu rozstrzygnięciu sprawy co do istoty, nie stoją okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a. Przepis ten zawiera dwie przesłanki negatywne (zawarte w § 1 i § 2 tego przepisu), uniemożliwiające dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w trybie wznowienia postępowania. Wystąpienie tych przesłanek nie ogranicza wprawdzie dopuszczalności samego wznowienia postępowania, natomiast ogranicza możliwość organu rozstrzygnięcia we wznowionym postępowaniu sprawy co do istoty.

Przesłanka wynikająca z art. 146 § 2 k.p.a. zakłada, iż nie wszystkie wady postępowania administracyjnego mają znaczący wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wyjawienie tych wad i ich usunięcie we wznowionym postępowaniu może prowadzić do wniosku, że pomimo usunięcia wad treść rozstrzygnięcia powinna pozostać niezmieniona, gdyż jest zgodna z prawem. W tym wypadku nie uchyla się więc zaskarżonej decyzji, jednak w uzasadnieniu decyzji wydanej w trybie art. 151 § 2 k.p.a. należy wykazać, jakiego naruszenia przepisów proceduralnych dopuścił się organ administracji publicznej w poprzednim postępowaniu, oraz że naruszenia te nie miały żadnego wpływu na treść podjętego w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że płatnik składek nie brał udziału w postępowaniu toczącym się w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. W tej sytuacji organ I instancji słusznie przyjął, iż zaszły podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego, o których mowa w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i ponownej merytorycznej oceny sprawy.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie, czy zawarte przez strony umowy cywilnoprawne, nazwane "umowami o dzieło", faktycznie nimi były czy też stanowiły inne umowy o świadczenie usług, do których - zgodnie z przepisami k.c. - stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Z przekazanego przez ZUS protokołu kontroli z [...] kwietnia 2009 r. wynika, że płatnik składek nie zgłosił 78 osób do ubezpieczenia zdrowotnego i nie zadeklarował składek za te osoby, w tym za ubezpieczoną. Osoby te realizowały umowy zawarte z płatnikiem składek, których przedmiotem było świadczenie usług, do których zgodnie z k.c. mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia. Przedmiot tych umów był określony jako opracowanie i wygłoszenie cyklu wykładów z danego języka obcego na podstawie materiałów własnych i dostarczonych przez płatnika składek. Przedmiotowe zajęcia z zakresu nauki języka obcego odbywały się w siedzibie płatnika składek, u przedsiębiorców prywatnych, w jednostkach państwowych oraz w szkołach publicznych. Według płatnika składek, końcowym efektem wykonania umowy było przeprowadzenie kursu w rozumieniu liczby godzin, zrealizowanie całego materiału, przeprowadzenie egzaminu lub sprawdzianu oraz jeśli była taka potrzeba wystawienie zaświadczenia dla osób, które zaliczyły egzamin. Poprawność zrealizowanej umowy płatnik składek stwierdzał na podstawie zatwierdzonej przez klienta płatnika ewidencji odbytych godzin kursu.

Uczestniczka postępowania zawarła z płatnikiem składek następujące trzy umowy nazwane "umowami o dzieło":

- z 11 stycznia 2005 r. na okres od 17 stycznia 2005 r do 30 maja 2005 r.,

- z 25 maja 2005 r. na okres od 9 sierpnia 2005 r. do 22 grudnia 2005 r.,

- z 29 grudnia 2005 r. na okres od 23 stycznia 2006 r. do 29 grudnia 2006 r.

Z wniosku ZUS oraz protokołu kontroli wynika, że uczestniczka postępowania w okresach od 30 marca 2005 r. do 30 maja 2005 r. oraz od 1 do 30 listopada 2005 r. posiadała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, w związku z czym powinna w tym czasie podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartych umów. Natomiast w pozostałych okresach realizacji umów ubezpieczona nie posiadała tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, dlatego w odniesieniu do tych okresów została wydana decyzja ZUS dotycząca podlegania ubezpieczeniom społecznym, a więc i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dlatego przedmiotem niniejszego postępowania prowadzonego przez organy NFZ w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym są okresy od 30 marca 2005 r. do 30 maja 2005 r. oraz od 1 do 30 listopada 2005 r.

W rezultacie przedmiotem oceny organów NFZ są dwie z ww. trzech umów, a mianowicie umowy zawarte w dniach 11 stycznia 2005 r. i 25 maja 2005 r. Przedmiotem ww. umów było przygotowanie (opracowanie) i wygłoszenie w jednostkach wojskowych w [...] i [...] (woj. [...]) cyklu wykładów z języka angielskiego dla uczestników kursów. Umowy w § 4 przewidywały wynagrodzenie w kwocie 18 zł za każdą godzinę lekcyjną. Wynagrodzenie było płatne po opracowaniu i odbyciu przez uczestniczkę postępowania (jako wykonawcę) miesięcznego cyklu wykładów oraz przedstawieniu w siedzibie firmy wypełnionej karty ewidencji jako podstawy miesięcznego rozliczenia za wykonanie dzieła (§ 5 umów). W § 6 spornych umów przewidziano, że w przypadku wykonania dzieła niezgodnie z zamówieniem lub wystąpienia usterek w jego wykonaniu, skarżący (jako zamawiający) zastrzega sobie możliwość wstrzymania wypłaty wynagrodzenia do momentu usunięcia ich przez wykonawcę. Z kolei na mocy § 7 umów, ubezpieczona nie mogła w trakcie współpracy ze skarżącym oraz w okresie 3 lat od zakończenia tej współpracy organizować szkół językowych, kursów oraz wydawać książek językowych na terenach wykonywania umów.

Prezes NFZ podkreślił, iż w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniana osoba ma do wykonania, istota obowiązków umownych, które przyjmuje na siebie zawierający umowę. Zatem nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. Przytaczając szeroko orzecznictwo, organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, w myśl którego czynności wykonywane przez uczestniczkę postępowania w ramach zakwestionowanych umów nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, lecz w istocie były one realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

W ocenie organu odwoławczego, ewentualnie powstałe materiały dydaktyczne w postaci np. skryptów, konspektów czy syllabusa, nie są samodzielnym, samoistnym czy zamierzonym rezultatem. Stanowiły one pomoc naukową, dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Opracowane materiały, jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartych umów poprzez przeprowadzenie wykładu. Ponadto w przedmiotowych umowach ich rezultat nie został określony, a wykonywane przez ubezpieczoną czynności - w ramach realizacji umów - polegały na nauczaniu języka angielskiego. Nie było więc przedmiotem badanych umów stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Czynności wykonywane na rzecz płatnika składek były wyłącznie starannym działaniem wykonawcy umów, który stosownie do posiadanych umiejętności wykonywał zlecone obowiązki. Jeżeli zatem przedmiotem spornych umów było wykonanie określonych czynności, to stosuje się do nich przepisy art. 750 k.c.

Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00 (publ. OSNC 2001/4/63), w którym wskazano, iż jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, Prezes NFZ stwierdził, że w przypadku analizowanych umów taka możliwość nie istnieje, ponieważ ww. czynności oraz powstałe w ich wyniku skutki nie mogą zostać poddane takiemu testowi.

Zdaniem organu II instancji, umowy o przygotowanie i przeprowadzenie zajęć, szkoleń, wykładów nie stanowią umów o dzieło, ponieważ nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w postaci znamionującej dzieło. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który - stosownie do posiadanej wiedzy - ma ją przekazać uczniom/kursantom.

W przedmiotowej sprawie czynnością początkową procesu dydaktycznego, w którym uczestniczyła ubezpieczona, w ramach umów zawartych ze skarżącym, było przygotowanie materiałów na zajęcia, a końcową - przeprowadzenie tych zajęć. Niewątpliwie celem tych umów było przekazanie wiedzy kursantom i ich wyedukowanie, a wykłady i egzaminy stanowiły jedynie "środek do celu". Uczestniczka postępowania jako wykładowca w rzeczywistości nie mogła podlegać odpowiedzialności za wady dzieła (art. 637 k.c. i nast.); zobowiązana była wykonać swoją pracę sumiennie, według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy wykładowcy. Tymczasem możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialności za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło.

Stosownie do treści art. 3531 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Natomiast zgodnie z art. 58 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek. Oznacza to, iż nazwanie umowy "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. W niniejszym przypadku organ nie zanegował zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Odnosząc się do kwestii nieuznania adwokata M. D. za pełnomocnika płatnika składek, organ II instancji wskazał, iż pełnomocnictwo substytucyjne zostało zgłoszone do protokołu [...] sierpnia 2014 r., a pełnomocnictwo substytucyjne dla adwokata M. D załączone do pisma z 17 czerwca 2014 r., opatrzone datą 10 maja 2014 r., obejmowało reprezentację płatnika składek wyłącznie przed Prezesem NFZ. Organ I instancji zawiadomił adwokata A. D. o zakończeniu postępowania i wyznaczył 7-dniowy termin na zapoznanie się z aktami sprawy. Z tego też powodu organ przedłużył postępowanie. Dlatego niezasadny jest zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a.

Płatnik składek, nie zgadzając się z opisaną wyżej decyzją Prezesa NFZ, zaskarżył ją do WSA w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

A. naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 149 § 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, mimo że zarówno organ I instancji, tj. Dyrektor [...] OW NFZ, jak i organ odwoławczy, tj. Prezes NFZ, wbrew dyspozycji przepisu art. 149 § 2 k.p.a. nie przeprowadzili postępowania co do istoty sprawy;

B. naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, mimo że organ I instancji pominął i nie rozpoznał wniosków dowodowych zawartych w podaniu o wznowienie postępowania oraz wniosków dowodowych zawartych w piśmie z 23 maja 2014 r. i przyjął a priori, bez zapoznania się z tymi dowodami, że są one nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy;

C. naruszenie przepisu art. 136 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy, mimo stosownych wniosków złożonych przez pełnomocnika skarżącego w odwołaniu oraz w późniejszych pismach strony z 23 grudnia 2014 r. oraz z 21 stycznia 2015 r., tj.

a) ponowienie wniosków dowodowych zawartych w pismach:

- podanie o wznowienie postępowania z 15 lutego 2011 r.,

- pisma pełnomocnika skarżącego z 19 maja 2014 r.,

- pisma pełnomocnika skarżącego z 23 maja 2014 r. - w szczególności wniosku dowodowego o przesłuchanie w charakterze świadków: W. W., W. S., A. Z., M. R., R. B. i P. S.,

- pisma pełnomocnika skarżącego z 9 czerwca 2014 r.,

- pisma pełnomocnika skarżącego z 22 lipca 2014 r.;

b) o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i wezwanie na rozprawę osób będących stronami we wszystkich analogicznych sprawach toczących się przez organem odwoławczym, a dotyczących decyzji Dyrektora [...] OW NFZ od nr [...] do nr [...],

c) o zwrócenie się do ZUS celem aktualizacji jego stanowiska w zakresie objęcia strony ubezpieczeniem zdrowotnym;

D. naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 89 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, mimo że organ I instancji pominął wniosek strony o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej;

E. naruszenie przepisów art. 32 k.p.a. i art. 64 § 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu przez organy I i II instancji, że czynności procesowe podjęte przez adwokata M. D.do 12 sierpnia 2014 r. są bezskuteczne w sytuacji gdy:

- pierwsze pełnomocnictwo do reprezentacji przez tutejszym organem zostało złożone jeszcze przed wszczęciem postępowania i złożeniem wniosku o wznowienie postępowania - vide załącznik do pisma o odmowie dopuszczenia do akt,

- kolejne pełnomocnictwa do reprezentowania w sprawach wznowienia były składane w postępowaniu przed WSA oraz NSA,

- następnie organ samodzielnie adresował do adwokata M. D.a pisma merytoryczne uznając go za pełnomocnika (vide np. pismo z 6 lipca 2014 r., 10 lipca 2014 r.),

- jeżeli nawet organ uznawał, że adwokat M. D. nie był umocowany do reprezentacji skarżącego na etapie składania poszczególnych pism, to winien wezwać tego pełnomocnika do uzupełnienia braków poprzez przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa lub ewentualnie wystosować do adwokata A. D. prośbę o potwierdzenie czynności adwokata M. D.,

- wnioski dowodowe zawarte w pismach złożonych przed 12 sierpnia 2014 r. zostały ponowione w późniejszych pismach z 23 grudnia 2014 r. oraz 21 stycznia 2015 r.;

F. naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przeprowadzeniu przez organ odwoławczy postępowania administracyjnego z pominięciem strony oraz na zaniechaniu zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania dowodowego przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a tym samym pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się odnośnie zebranych materiałów oraz zgłoszenia nowych żądań przez stronę, w szczególności wniosków formalnych i dowodowych;

G. krytyczne naruszenie przepisu art. 36 § 1 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niezawiadomienie strony ani jej pełnomocnika ani razu w przeciągu 3 lat trwania postępowania o przedłużeniu postępowania i jego przyczynach, co w powiązaniu z naruszeniem, o którym mowa powyżej (zaniechanie zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania) doprowadziło do zaskoczenia strony faktem wydania decyzji i uniemożliwiło końcowe zapoznanie się z aktami i złożenie finalnych wniosków dowodowych, jak również zaktualizowanie dowodów i stanowiska, które to po 3 latach znacznie ewoluowało;

H. naruszenie przepisu art. 10 k.p.a. w związku z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, mimo że organ I instancji nie poinformował strony o terminach przesłuchania świadków (oraz stron), co pozbawiło stronę oraz pełnomocnika prawa do uczestnictwa w przesłuchaniach oraz uniemożliwiło zadawanie pytań oraz ustosunkowywanie się do wypowiedzi świadków;

I. naruszenie przepisu art. 10 k.p.a. w związku z art. 75 oraz art. 79 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, mimo że organ I instancji "przesłuchał" świadków w formie pisemnej, tj. poprzez wysłanie im listy pytań i umożliwienie udzielenie odpowiedzi pisemnych, co pozbawiło stronę prawa do zadawania pytań i ustosunkowywania się i składania wyjaśnień;

J. naruszenie przepisu art. 10 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 123 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu wydawania postanowień w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu, co doprowadziło do zaskoczenia strony faktem odmowy przeprowadzenia wszystkich zawnioskowanych dowodów (strona dowiedziała się o tym z uzasadnienia decyzji) i uniemożliwiło zaoferowanie innych dowodów w sprawie,

K. naruszenie przepisu art. 14 k.p.a. poprzez rażące braki w dokumentacji niniejszej sprawy, w szczególności:

- brak w aktach pism strony wysyłanych po dacie 23 maja 2014 r., tj. brak pism z 9 czerwca 2014 r., 22 lipca 2014 r., 5 sierpnia 2014 r. i 11 sierpnia 2014 r.,

- brak protokołów ze stawiennictwa pełnomocników skarżącego na czynność wysłuchania stron, tj. adwokata A. D.z 26 czerwca 2014 r. oraz aplikanta adwokackiego P. P. z 25 czerwca 2014 r.,

- brak kompletnej metryki oraz kompletnej numeracji akt;

L. naruszenie przepisu art. 15 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego przez organ odwoławczy, co pozbawiło skarżącego prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej w postępowaniu dwuinstancyjnym;

M. naruszenie przepisów art. 65 § 2 k.c., art. 632 k.c., art. 734 k.c. i art. 750 k.c. w związku z art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że umowa łącząca uczestniczkę postępowania stanowi umowę o świadczenie usług, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia łączącej strony umowy wskazuje, iż była to umowa o dzieło.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora [...] OW NFZ nr [...] z [...] sierpnia 2014 r. oraz zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci:

- pisma pełnomocnika uczestnika postępowania z 23 maja 2014 r. wraz z załącznikami,

- pisma z 9 czerwca 2014 r.,

- pisma pełnomocnika skarżącego z 22 lipca 2014 r.,

- pisma z 19 września 2014 r.,

- pisma pełnomocnika uczestnika postępowania,

- pisma z 14 października 2014 r. - odpowiedź na pismo,

- pisma z 23 grudnia 2014 r. - pismo po zapoznaniu się z treścią akt w Centrali NFZ,

- pisma z 21 stycznia 2015 r. - wypowiedzenie się w sprawie zgromadzonego materiału,

- pisma z 21 stycznia 2015 r. - pismo po zapoznaniu się z treścią akt w [...] Oddziale NFZ,

- wszystkie ww. dokumenty na okoliczność ich treści, w szczególności na okoliczność wniosków dowodowych kierowanych przez skarżącego do organów I i II instancji zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. treści umowy łączącej skarżącego i ubezpieczoną oraz aktualnego stanowiska ZUS w tej kwestii, a także ewentualnie na okoliczność niekompletności akt postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestniczka postępowania nie zajęła stanowiska po wniesieniu skargi.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. tut. Sąd oddalił zawarte w skardze wnioski dowodowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora [...] OW NFZ nie naruszają prawa. Wskazując na okoliczności, z powodu których brak było podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji z [...] lipca 2010 r. nr [...], organy obu instancji nie naruszyły przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach w zw. z art. 627 k.c. i art. 750 k.c. w zw. z art. 3531 k.c., ponieważ – w ocenie Sądu – prawidłowo przyjęły, że przepis art. 750 k.c. winien mieć zastosowanie do spornych umów zawartych pomiędzy skarżącym a uczestniczką postępowania.

Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy NFZ ogólnych norm postępowania administracyjnego, w tym przepisów art. 10 k.p.a., a także art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., jak również art. 15 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi, należy wskazać na wstępie, że obie decyzje wydane zostały na wskutek wcześniejszego wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją organu I instancji z [...] lipca 2010 r. nr [...] jako decyzji ostatecznej. Poza sporem w niniejszej sprawie jest bowiem ustalenie, iż skarżący jako płatnik składek nie brał udziału w postępowaniu toczącym się w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego ubezpieczonej z tytułu wykonywania przez nią pracy na rzecz skarżącego. Zatem istniały podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego, o których mowa w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy umowy cywilnoprawne, nazwane "umowami o dzieło", zawarte przez skarżącego z uczestniczką postępowania, stanowią umowy o dzieło (jak chciałby tego skarżący), czy też są innymi umowami o świadczenie usług, do których - zgodnie z przepisami k.c. - stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (jak przyjęły organy NFZ).

Biorąc pod uwagę uregulowania prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że Prezes NFZ, wbrew zarzutom skargi, poczynił wyczerpujące ustalenia faktyczne i przeprowadził wnikliwą analizę stanu prawnego, dochodząc do prawidłowej konkluzji, że umowy zawarte pomiędzy skarżącym a uczestniczką postępowania nie były umowami o dzieło, lecz innymi umowami o świadczenie usług, do których - zgodnie z regulacjami zawartymi w k.c. - stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Z kolei według art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej s.u.s.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości cywilnoprawny charakter spornych umów; dlatego do ich oceny strony prawidłowo odwoływały się do unormowań zawartych w k.c.

Stosownie do treści art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z kolei, jak stanowi art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Według art. 734 § 1 k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie z art. 738 § 1 k.c. przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności. W wypadku takim obowiązany jest zawiadomić niezwłocznie dającego zlecenie o osobie i o miejscu zamieszkania swego zastępcy i w razie zawiadomienia odpowiedzialny jest tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy (dalej SN) w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12. W orzeczeniu tym SN wskazał, że umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok SN z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny /w:/ E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2006, s. 1039; podobnie A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, tom. 7, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 329-332; czy też J. Szczerski /w:/ Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski /w:/ K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie SN z 3 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 60/12 - niepublikowane).

Podobne stanowisko zajął także Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 28 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 1785/12 (LEX nr 1314708), w którym stwierdził, że określony rezultat umowy o dzieło powinien mieć indywidualny charakter i niezależny od działania wykonawcy byt, wiążący się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Dzieło musi przy tym, jak wskazał Sąd Apelacyjny, istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. W podobnym tonie wypowiedział się również Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 19 lipca 2012 r., sygn. akt III AUa 612/12 (LEX nr 1217838,), wyjaśniając, iż na podstawie umowy o dzieło, w rozumieniu art. 627 k.c., przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła. Efektem końcowym jest więc pewien rezultat w postaci materialnej lub niematerialnej. Dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało.

W przedmiotowej sprawie wykonywane przez uczestniczkę postępowania czynności polegać miały na przygotowaniu i wygłoszeniu w jednostkach wojskowych cyklu wykładów z języka angielskiego w ustalonych umowami okresach. Sąd podzielił stanowisko Prezesa NFZ, że tak sformułowany w spornych umowach ich przedmiot, tj. opracowanie i wygłoszenie cyklu wykładów z języka angielskiego dla uczestników kursów, sugeruje staranne wykonanie określonych, powtarzalnych czynności, nie zaś osiągnięcie określonego rezultatu. W przypadku przeprowadzenia cyklu wykładów z języka obcego nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy przekazuje ją uczestnikom kursu. Nauczanie w szkole czy w innej placówce zawsze posiada charakter pracy wychowawczo-pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Nie można bowiem określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła. Wypełnianie zadań w ramach przedmiotowych umów, nazwanych "umowami o dzieło", sprowadzało się do wykonywania przez lektora czynności z należytą starannością, nastawioną na przekazanie kursantom wiedzy; tak więc trudno mówić w tym przypadku o konkretnym, ściśle sprecyzowanym rezultacie. Zakwestionowane umowy nie poddają się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co dodatkowo świadczy o tym, iż organ prawidłowo nie zakwalifikował ich do umów rezultatu.

Na tle sprawy dotyczącej cyklicznych zajęć dydaktycznych z języka obcego, a więc w zbliżonym stanie faktycznym, Sąd Apelacyjny w [...] w wyroku z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt [...] uznał, że w przypadku przeprowadzenia cyklu zajęć dydaktycznych z języka obcego nie występuje żaden rezultat uwidoczniony w jakiejkolwiek postaci materialnej lub niematerialnej. Nie ma także podstaw do konstruowania ewentualnej odpowiedzialności za wady "dzieła". Wykładowca nie może bowiem zobowiązać się do tego, że jego uczeń z całą pewnością opanuje przekazywane zagadnienia na zakładanym poziomie, gdyż jest to kwestia indywidualnych zdolności, ambicji i wysiłku każdego słuchacza. Praca wykładowcy polega na starannym działaniu, aby stosownie do założeń programowych przekazać określony zasób wiedzy uczestnikom kursu, motywować ich do nauki, sprawdzać postępy itp. Poziom opanowania materiału i umiejętności uczestników kursów w żadnym razie nie stanowi rezultatu w znaczeniu art. 627 k.c. Nadto liczba wykonywanych godzin zajęć nadaje im charakter czynności powtarzalnych. Oczywistym jest przy tym, że na każdym kursie dobór teorii, metod edukacyjnych, sposobu prowadzenia konwersacji itp. jest zindywidualizowany przez wykładowcę, ale nie zmienia to typowej usługi edukacyjnej w umowę rezultatu. Wkład w postaci wysiłku intelektualnego, wymaganego przy każdej pracy umysłowej, jest elementem obowiązku starannego działania.

Tym samym, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności badając treść spornych umów, a także mając na względzie przepisy art. 627 - 646 k.c. oraz art. 734-750 k.c., należy stanąć na stanowisku, że Prezes NFZ prawidłowo zastosował do nich przepisy o umowie zlecenia. Przy tego rodzaju pracy trudno mówić, że polegała ona na "dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.), podczas gdy dzieło powinno mieć byt samoistny niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie.

Jedną z cech charakteryzujących umowę o dzieło jest również odpowiedzialność za wadliwe wykonanie bądź niewykonanie zamówionego dzieła. W § 6 zakwestionowanych umów jest wyłącznie mowa o usterkach w wykonaniu dzieła skutkujących wstrzymaniem wypłaty wynagrodzenia do momentu ich usunięcia przez wykonawcę. Tego rodzaju "usterki" mogą dotyczyć tylko czynności technicznych związanych z prowadzeniem kursu, ale nie samego procesu nauczania (tu w formie wykładów), czyli przekazywania wiedzy. Podkreślić również należy, że w analizowanych umowach wypłatę wynagrodzenia za wykonane czynności ukształtowano w sposób właściwy dla umowy starannego działania, tj. zostało ono określone w konkretnej stawce za każdą godzinę zajęć (wysokość wynagrodzenia uzależniona była zatem od liczby przepracowanych godzin).

Według Sądu, terminologia, jaką posługiwał się skarżący w spornych umowach, pozostaje bez znaczenia przy interpretowaniu i oznaczaniu faktycznego stosunku prawnego łączącego strony. Nazwa umowy nie przesądza bowiem o jej rodzaju. W tej sytuacji, gdy nazwa zawartego kontraktu nie odpowiada istocie umowy, należy badać samą treść umowy i sposób faktycznego jej wykonywania. W konsekwencji Sąd stanął na stanowisku, że organy NFZ obu instancji zasadnie uznały, iż pomiędzy skarżącym i ubezpieczoną doszło do zawarcia umów o świadczenie usług, do których należy zastosować odpowiednie przepisy dotyczące zlecenia. Zobowiązaniu uczestniczki postępowania do wykonywania – z należytą starannością - powtarzalnych czynności, nie można przypisać cech (essentialia negotii) umowy o dzieło, o których mowa w art. 627 k.c.

Skarżący podniósł w skardze, że w aktach postępowania - pomimo zgłaszanych zastrzeżeń - brak jest określonych dokumentów, w tym pisma z 9 czerwca 2014 r., czy z 22 lipca 2014 r. (w tym zakresie sformułowano także wniosek dowodowy w postępowaniu sądowym - str. 5 skargi). Tymczasem pisma pełnomocnika skarżącego z ww. dat znajdują się w aktach administracyjnych. I tak pismo z dnia 9 czerwca 2014 r. dotyczy wytknięcia organowi określonych naruszeń, a ponadto wniesiono w nim o doręczanie skarżącemu (jego pełnomocnikowi) wszystkich pism w tym postępowaniu, wyłączenie z materiału dowodowego dowodów pozyskanych z naruszaniem zasad procesowych, czy pozytywne rozpatrzenie wniosków z pisma z dnia 23 maja 2014 r. Z kolei w piśmie z 22 lipca 2014 r. podniesiono, że organ nie może zakończyć postępowania bez przeprowadzenia wniosków dowodach zgłoszonych w piśmie z 9 czerwca 2014 r. oraz z 23 maja 2014 r. Tak więc - wbrew zarzutom postawionym w skardze - organ w kontrolowanym postępowaniu dysponował wystarczającym materiałem dowodowym do wydania zaskarżonej decyzji. Istotne w sprawie okoliczności można było bowiem ustalić już na podstawie zakwestionowanych umów i oświadczenia ubezpieczonej z 20 maja 2014 r.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przepisu art. 10 k.p.a., Prezes NFZ słusznie zauważył, że zarówno ubezpieczona, jak i skarżący byli pisemnie informowani o przysługujących im, jako stronom postępowania wznowieniowego, prawach wynikających z przepisów k.p.a., w tym o prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Podkreślenia wymaga, iż naruszenie wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu należy oceniać jako naruszenie przepisów postępowania, które nie zawsze ma istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem koniecznym uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania, innych niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego jest wykazanie, że podnoszone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Formułując zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. powinno się więc wykazać, że niezawiadomienie strony, przed wydaniem decyzji, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów uniemożliwiło jej dokonanie konkretnej czynności procesowej (vide wyrok NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05). W ocenie Sądu taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca, bowiem skarżący nie został pozbawiony czynnego udziału w postępowaniu, jak również miał możliwość składania wniosków dowodowych. Natomiast okoliczność, że te wnioski nie zostały przez organ uwzględnione nie świadczy o naruszeniu art. 10 k.p.a.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.), a swoje stanowisko szczegółowo uzasadniły stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. W następstwie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a także wszechstronnie przeprowadzonej analizy argumentacji podniesionej przez stronę skarżącą, organy NFZ wydając obie decyzje administracyjne, prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego.

Skoro po przeprowadzeniu wznowionego postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora [...] OW NFZ organ ten potwierdził, iż skarżący bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu przed wydaniem tej decyzji, a jednocześnie uznał za prawidłowe merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w 2010 r., to zasadnie organ I instancji (a następnie organ odwoławczy) przyjął, że wydanie decyzji z [...] lipca 2010 r. nastąpiło z naruszeniem prawa. W konsekwencji organ zasadnie oparł rozstrzygnięcie na art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 146 § 2 k.p.a., akcentując, iż takie rozwiązanie wchodzi w grę jedynie po wznowieniu postępowania i może być wyłącznie wynikiem ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy (vide m.in. wyrok NSA z 24 lutego 1999 r., sygn. akt I SA/GD 1478/97).

Oddalając na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. wnioski dowodowe skarżącego, Sąd działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Podkreślić należy, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd administracyjny w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 257 i powołany tam wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00). Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż nie może prowadzić to do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że uwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał Sądowi możliwość dokonania pełnej oceny legalności zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.