Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 168/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6130 Pozwolenie na wprowadzenie do środowiska substancji lub energii
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 186 w zw. z art. 141 i art. 143
journal: Dz.U. 2013 poz 1232
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. Sp. Komandytowa z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na wprowadzenie do środowiska substancji oddala skargę.


UZASADNIENIE

W wyniku wniosku R.W. wszczęte zostało postępowanie w sprawie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji produkującej podłoża pod uprawę pieczarek.

Decyzją z [...] r. nr [...]Starosta [...], odmówił udzielenia R.W. pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji produkcji podłoża pod uprawę pieczarek, eksploatowanej w P., przy ul[...].

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez R.W. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...]r. Nr [...]utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wymienione powyżej decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1637/14. Uchylając decyzje Sąd przyznał po części rację orzekającym w sprawie organom, potwierdzając możliwość negatywnego wpływu emitowanych odorantów na zdrowie mieszkających w zasięgu emisji ludzi (zarówno zdrowie fizyczne, jak też zwłaszcza psychiczne). Jednocześnie stwierdził, że aby okoliczności takie mogły stanowić przyczynę uprawniającą organ do wydania decyzji odmownej, muszą zostać w sposób niezbity wykazane i udowodnione w toku postępowania. W ocenie Sądu takich jednoznacznych dowodów organy nie przeprowadziły, a tym samym odmowa udzielenia wnioskowanego pozwolenia jest w świetle uzasadnień obydwu decyzji co najmniej przedwczesna.

Zdaniem Sądu, ani skargi mieszkańców, ani cytaty z literatury naukowej dotyczące zagrożeń komfortu życia, ani też przypuszczenia organu co do technologicznych przyczyn wzrostu natężenia zapachu nie mogą stanowić wystarczającego dowodu na pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach, narażenia życia lub zdrowia ludzi, czy wadliwości technologicznych, zwłaszcza, że jak wynika z akt sprawy, przedmiotowa instalacja nie jest jedyną, która na zamieszkałym obszarze emituje substancje zapachowe, a organy jednoznacznie kwestii ewentualnego nakładania się odorów z różnych źródeł nie rozważyły.

Sąd przyznał, że ponownie rozpoznając sprawę organ w miarę potrzeby przeprowadzi niezbędne czynności bądź zleci ich wykonanie biegłym i w zależności od wyniku rozważań podejmie właściwą, należycie uzasadnioną decyzję.

Rozpoznając w ponownym postępowaniu sprawę Starosta [...] decyzją z [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 180 pkt 1, art. 181 ust. 1 pkt 2, art. 184 ust. 1, art. 186 pkt 1 w związku z art. 141 ust. 2 i art. 143, art. 378 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.jedn. Dz.U. z 2013 r. poz.1232 ze zm.) w związku z art. 19, art. 21 § 1 pkt 2, art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił udzielenia R.W, działającemu w obrocie prawnym pod firmą "A" w P., ul. [...], pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji produkcji podłoża pod uprawę pieczarek, eksploatowanej w P., przy ulicy [...]. W uzasadnieniu odwołał się do przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska - art. 180, według którego eksploatacja instalacji powodującej wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia, jeżeli jest ono wymagane oraz art. 186, który wskazuje zasadnicze przesłanki odmowy udzielenia pozwolenia na wprowadzenie gazów i pyłów do powietrza.

Po ponownym, dokładnym przeanalizowaniu akt sprawy organ podtrzymał swoje stanowisko, Stwierdził, że instalacja została zmieniona w sposób istotny (według definicji z art. 3 pkt 7 ustawy). Dowodami na poparcie tej tezy są dane - wzrost emisji amoniaku z instalacji z poziomu [...]Mg/rok w [...]r. do [...]Mg/rok obecnie, spowodowany wzrostem produkcji w zakładzie z poziomu [...]Mg rocznie w[...]r. do [...]Mg obecnie.

W celu doprowadzenia do wzrostu produkcji w zakładzie dokonano zmian zarówno w prowadzeniu procesu technologicznego, jak i zmian samej instalacji. Starosta dokładnie opisał zakres wprowadzonych zmian oraz kolejne etapy i fazy procesu technologicznego. Zwrócił uwagę, że w wyniku zwiększenia produkcji oraz odejścia od hermetyzacji faz wstępnych produkcji (namaczania słomy, mieszania i fermentacji wstępnej oraz przerzutki i magazynowania pomiotu kurzego na palcu manewrowym, podczas gdy miał być magazynowany w zamkniętych, zadaszonych boksach) nastąpiło zwiększenie emisji niezorganizowanej, w tym emisja odorów. Organ podkreślił, że właściciel zakładu wprowadzając znaczne zmiany w technologii produkcji nie dotrzymał warunków wynikających z art. 143 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Podniósł, że w sprawozdaniu z przebiegu wizyty wnioskującego w [...], sam zainteresowany przyznał, że prowadzona produkcja "stwarza pewną uciążliwość dla środowiska". Jednak właściciel chce doprowadzić do jej likwidacji, wskazując m.in. w jaki sposób może nastąpić "eliminacja emisji związków odorowych do atmosfery". Wyjaśnił przy tym, że wskazany opis nowoczesnej instalacji w porównaniu z technologią stosowaną obecnie przez zainteresowanego potwierdza odejście przez prowadzącego instalację od wymagań, jakich powinno się dotrzymywać w zmienianych w sposób istotny instalacjach. Obecny sposób produkcji w Zakładzie wnioskującego jest źródłem niekontrolowanej emisji związków złowonnych do otoczenia.

Zgodnie z art. 141 ust. 2 ustawy oddziaływanie instalacji lub urządzenia nie powinno powodować pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Rozpatrując sprawę w tym kierunku organ przyznał, iż z operatu ochrony powietrza opracowanego przez [...] s.c. we [...]r., łącznie z jego uzupełnieniami wynika, że praca zakładu nie ma negatywnego wpływu na stan środowiska. Obliczenia wykonane w dokumentacji, stanowiącej podstawę do uzyskania pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wykazały, że wartości odniesienia określone dla amoniaku w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. - w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2010, Nr 16, poz. 87) przy obecnym poziomie produkcji są dochowane. Jednocześnie Minister Środowiska w Rozporządzeniu z dnia 24 sierpnia 2012 r. - w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 2012 r., poz. 1031) nie określił poziomu dopuszczalnego amoniaku w powietrzu, co wskazuje na to, że nie ustalono standardu jakości powietrza dla tej substancji.

Jednak w ocenie organu nie można analizować wpływu produkcji odbywającej się w Zakładzie tylko pod kątem wielkości emisji zorganizowanej amoniaku do powietrza. Znaczny wpływ na stan środowiska w otoczeniu zakładu mają liczne źródła emisji niezorganizowanej - tak amoniaku jak i związków złowonnych, które powstały w wyniku zmiany prowadzenia procesu technologicznego oraz zmiany sposobu użytkowania obiektów na terenie zakładu, gdyż w świetle orzecznictwa sądowego - ochrona powietrza nie ogranicza się wyłącznie do nieprzekraczania dopuszczonych przez pracodawcę wartości, ale obejmuje wszelkie działania, które mają na celu doprowadzenie do właściwego stanu. Nie ulega wątpliwości, że działalność powodująca uciążliwość zapachową negatywnie oddziałuje na środowisko.

Na podstawie posiadanych materiałów organ uznał, że Zakład wnioskodawcy stanowi znaczące źródło emisji odorów, dodając przy tym, iż uciążliwość zapachowa, na którą skarżą się mieszkańcy może być efektem skumulowanego oddziaływania różnych źródeł odorów. Sam odór wydobywający się z procesów kompostowania substancji organicznych jest uciążliwy i silnie odczuwalny. Nadto nie sposób pominąć zachowania się amoniaku w atmosferze, gdzie na reakcje amoniaku wpływ mają m.in. promieniowanie słoneczne, wysoka temperatura i wilgotność.

Reasumując Starosta [...] stwierdził, że:

- instalacja służąca do produkcji podłoża pod uprawę pieczarek została zmieniona w sposób istotny (wzrost produkcji i wzrost emisji amoniaku do powietrza);

- w postępowaniu wykazano, iż ochrona powietrza polega na przywróceniu tego elementu do stanu właściwego - pobawionego uciążliwego zapachu - stąd konsekwencją spełnienia wymagań, o których mowa w art. 143 ustawy powinno być stosowanie technologii spełniającej wymagania uwzględniające zasięg i wielkość wprowadzanych do powietrza substancji zapachowych oraz wykorzystujących procesy i metody przeciwdziałania uciążliwości zapachowej;

- prowadzący instalację wymogów tych nie dotrzymał (odstąpił od prowadzenia procesu produkcyjnego w halach objętych systemem dezodoryzacji, wyprowadzając fazę wstępną produkcji na otwarty plac);

- zwiększając produkcję nie zastosował znanych w Europie rozwiązań technologicznych eliminujących powstawanie niezorganizowanych źródeł emisji amoniaku i związków złowonnych;

- wprowadzone zmiany w procesie doprowadziły do naruszenia art. 141 ustawy

W związku z powyższym orzeczono jak na wstępie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył, reprezentowany przez pełnomocnika, R.W., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 186 pkt 1 w związku z art. 141 ust. 2 i art. 143 ustawy Prawo ochrony środowiska poprzez niewłaściwą interpretację a w konsekwencji zastosowanie w sprawie i bezzasadną odmowę udzielenia pozwolenia;

- art. 85 ustawy - poprzez błędne przyjęcie, że emisja do powietrza amoniaku w ilości dopuszczalnej przez obowiązujące przepisy jest sprzeczna z zasadami ochrony powietrza i uzasadnia odmowę,

- art. 3 pkt 7 tej ustawy - poprzez przyjęcie, że w sprawie wystąpiła istotna zmiana instalacji;

- art. 184 ust. 1 w związku z art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji w zakresie nieobjętym wnioskiem prowadzącego instalację i orzeczenia w przedmiocie zezwolenia na wprowadzanie bliżej nieokreślonych odorantów do powietrza, podczas gdy wniosek strony dotyczył zgodnego z przepisami wprowadzania amoniaku do powietrza;

- art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie oceny odmiennej niż wynikająca z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 marca 2015 r. oraz niezrealizowania wskazań zawartych w tym orzeczeniu;

- art. 84 w związku z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie za opinię biegłego ekspertyzy sporządzonej poza postępowaniem administracyjnym;

- art. 84 w związku z art. 24 § 1 pkt 4 i pkt 5 oraz art. 24 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wyłączenie ze sprawy biegłego, a także innych osób które brały udział w wydaniu zaskarżonej decyzji;

- art. 79 §1, art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, nieprawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego oraz niepodjęcie niezbędnych czynności umożliwiających dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

- art. 80 i art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nienależytą i sprzeczną z logiką ocenę dowodów oraz uznanie za udowodnione okoliczności faktycznych, co których storna nie miała możliwości wypowiedzenia się;

- art. 8 i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania strony do władzy publicznej oraz pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów;

- art. 107 § 3 w związku z art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji.

W oparciu o zgłoszone zarzuty wniósł o uchylenie decyzji zaskarżonej i udzielnie pozwolenia na wprowadzenia amoniaku do powietrza zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Wobec zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z [...]r. zleciło organowi pierwszej instancji uzupełnienie dowodów i materiałów w sprawie poprzez dołączenie do materiału dowodowego opinii sporządzonej przez biegłego w zakresie - czy eksploatacja przedmiotowej instalacji w jej obecnym kształcie powoduje pogorszenie stanu środowiska w rozumieniu art. 141 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska. Po przedstawieniu przygotowanej opinii eksperckiej wobec podniesionych wątpliwości przez odwołującego dodatkowo postanowieniem z [...]r. Kolegium zleciło organowi pierwszej uzupełnienie materiału dowodowego poprzez dołączenie dodatkowego stanowiska autorów opinii w stosunku do postawionych w toku postępowania pytań.

Po uzupełnieniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie ze wskazaniem w wymienionych postanowieniach, decyzją z [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji

W uzasadnieniu zrelacjonowało przebieg postępowania, a następnie po zacytowaniu przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska (art. 186 i art. 141) odwołało się do przygotowanych w sprawie opinii eksperckich w zakresie ustalenia wpływu instalacji na stan środowiska. Stwierdziło, iż zgodnie z art. 141 ustawy Prawo o ochronie środowiska eksploatacja instalacji lub urządzenia nie powinno powodować pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Z przestrzegania tej zasady nie zwalnia ani dotrzymywanie standardów emisyjnych, ani dotrzymywanie standardów jakości środowiska czy brak w stosunku do jakiejś instalacji czy urządzenia jakichkolwiek standardów. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że w przypadku przedmiotowej instalacji nastąpił wzrost emisji amoniaku, z poziomu [...] /rok w [...] r. do poziomu [...] rocznie (powinno być do poziomu 13,918Mg/ na rok). Emisja amoniaku wzrosła więc przeszło 3-krotnie. Nadto dla zwiększenia produkcji w zakładzie dokonano zmianę procesu technologicznego, jak i samej instalacji. Jak wykazało postępowanie pierwszoinstancyjne najistotniejszą zmianą w działaniu zakładu jest zwiększenie produkcji i odejście od hermetyzacji faz wstępnych produkcji. Stanowi to o zwiększeniu emisji niezorganizowanej.

Stanowisko organu pierwszej instancji, że eksploatowana instalacja w jej obecnym kształcie powoduje przekroczenie standardów jakości środowiska potwierdzono w przygotowanej zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku tut. Sądu, opinii. Opisano w niej skrócony proces technologiczny produkcji podłoża pod produkcję pieczarek jak również stan techniczny zaobserwowany podczas wizji lokalnej w dniu [...]r. Autorzy opinii wskazali m.in. że magazynowanie pomiotu kurzego na placu manewrowym wiążę się z infiltracją odcieków bogatych m.in. w azot w głąb profilu glebowego. Rozhermetyzowanie produkcji stwierdzono także poprzez fakt rozhermetyzowanie komór wstępnej fermentacji, tzn. ściany boczne przy styku z dachem posiadają otwory znacznej wielkości, pootwierane włazy dachowe. Biegli zwrócili uwagę także na brak skutecznego odprowadzania ścieków.

W trakcie kontroli stwierdzono, że także zadaszone place manewrowe powodują niekontrolowaną emisję odorów, amoniaku i innych związków do atmosfery, a to poprzez rozszczelnienie połaci dachowych. Następuje zdaniem autorów opinii zwiększenie emisji niezorganizowanej, jednocześnie obniżając poziom emisji zorganizowanej mierzalnej w kominie, co budzi uzasadnione obawy co do dotrzymania standardów ochrony środowiska, a przede wszystkim wątpliwości budzą wyniki pomiarów emisji prowadzonej na kominie. Dane te są podstawą do wydania pozwolenia na emisję, ale przeprowadzone oględziny dają podstawę do wątpliwości biegłych czy odpowiadają one rzeczywistej z terenu zakładu, dokładnie z miejsc, z których powietrze powinno być odciągane.

Przeprowadzone przez biegłych badania wykazały, że prowadzenie instalacji w obecnym kształcie powoduje pogorszenie stanu środowiska, poprzez emisję niezorganizowaną amoniaku i mikroorganizmów do powietrza, mającą szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi. Wskazano m.in. na zarodniki grzybów pleśniowych emitowane przez przedmiotową instalację, które opadają na podłoże: glebę, budynki, rośliny, żywność. Przedmiotowa instalacja może okresowo stanowić zagrożenie dla zdrowi i życia człowieka, zwłaszcza gdyż załadunek, przeładunek, rozładunek, mieszanie z innymi składnikami podłoża, a także magazynowanie i kompostowanie prowadzone będą poza budynkami.

W opinii wskazano, że ponadnormatywna emisja amoniaku - związku toksycznego wpływa negatywnie na okolicznych mieszkańców poprzez pogorszenie ich zdrowotności i jakości powietrza. Podkreślono, że rozhermetyzowanie procesu produkcji nie pozwala na jednoznaczne określenie, czy standardy w przypadku emisji do powietrza emitora punktowego zostały dotrzymane. Biegli stwierdzili, że z dużym prawdopodobieństwem w przypadku ujęcia emisji niezorganizowanej mogłoby dojść do przekroczenia standardów środowiska.

Także wnioski zawarte w opinii eksperckiej przedłożonej przez stronę do akt, wskazują na emisję niezorganizowaną amoniaku oraz mikroorganizmów do powietrza z uwagi na fakt rozhermetyzowania produkcji i zwiększenia emisji niezorganizowanej do powietrza. Ma ona znaczny udział w całkowitej emisji zakładu i powoduje zmniejszenie mierzalnej emisji zorganizowanej i nie została ujęta w ocenie oddziaływania na środowisko.

W oparciu o tak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, iż zagrożenie życia i zdrowia przez funkcjonowanie instalacji w jej obecnym kształcie wiąże się przede wszystkim z emisją niezorganizowaną amoniaku i mikroorganizmów do powietrza.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, iż w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji jak i organem odwoławczym ustalono, że emisja amoniaku z przedmiotowego zakładu jest w znacznej mierze emisją niezorganizowaną, co zasadniczo wpływa na słuszne wątpliwości co do wartości emisji zorganizowanej. Zdaniem organu dokonano również w niniejszej sprawie istotnej zmiany instalacji. Organ pierwszej instancji wykazał, iż nastąpiła i zmiana i skutek, tzn. zmiana użytkowania poszczególnych urządzeń i budynków skutkowała zwiększeniem produkcji, jak również wzrostem emisji niezorganizowanej do powietrza. Organ podkreślił, że w polskim systemie prawnym nie obowiązują normy prawne, które odnosiłby się do zapachów, jednakże niewątpliwym jest, iż natężenie zapachu może wpływać na środowisko, obniżając jego stan pierwotny i jakość.

W zakresie wyłączenie Starosty [...] z udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na negatywne wypowiedzi o stronie, Kolegium uznało, iż jest to zarzut oceny. Powyższe kwestie mogą być treścią skargi złożonej w trybie art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie podziela też Kolegium wyłączenia z udziału w postępowaniu biegłego z uwagi na fakt sporządzenia przez niego opinii.

W ocenie Kolegium postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji, a uzupełnione przed organem drugiej instancji, daje podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji, która spełnia wszelkie wymagania nałożone przepisami prawa.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, reprezentowany przez pełnomocnika R.W. pismem z dnia [...]r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wymienioną powyżej decyzję, utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] domagając się, w razie jej niewyeliminowania w ramach autokontroli przez Kolegium, stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a na podstawie art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi także decyzji organu pierwszej instancji, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - tj. art. 3 pkt 7 ustawy Prawo o ochronie środowiska poprzez jego niewłaściwą interpretację, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła istotna zmiana instalacji oraz art. 184 ust. 1 ustawy Prawo o ochronie środowiska w związku z art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji w zakresie nieobjętym wnioskiem prowadzącego instalację i orzeczenie w przedmiocie zezwolenie na wprowadzenie bliżej nieokreślonych odorantów do powietrza, podczas gdy wniosek strony dotyczy zgodnego z przepisami prawa wprowadzenia amoniaku do powietrza oraz naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji w oparciu o przesłanki pozaprawne, bez dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w przedmiocie zarzucanego negatywnego oddziaływania na środowisko instalacji w zakresie emisji gazów, pyłów i odorów oraz art. 78 § 1 w związku z art. 84 § 1 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, iż decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisów prawa tj. art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności w związku z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonaniu oceny prawnej odmiennej niż wynikająca z prawomocnego wyroku tut. Sadu z 11 marca 2015 r. oraz niezrealizowaniu zawartych tam wskazań. Dla ich wypełnienia niezbędne było w sprawie przygotowanie prawidłowej opinii biegłego, do czego jednak z winy organu nie doszło. W ocenie pełnomocnika skarżącego, zgodnie z art. 84 Kodeksu postępowania administracyjnego biegłym jest wyłącznie podmiot powołany przez organ orzekający w drodze postanowienia tego organu. Dołączone do akt sprawy opinie stanowią jedynie opinie prywatne.

Dalej pełnomocnik skarżącego stwierdził, że organ nie przeprowadził, mimo zaleceń Sądu, dowodu w zakresie rozważenia kwestii nakładania się substancji zapachowych pochodzących z różnych źródeł emisji występujących na przedmiotowym obszarze, pomimo wskazania przez Instytut istnienia "źródeł odoru w postaci licznych ferm, w tym drobiu generujących zapach o podobnym do emitowanego z Zakładu". Podkreślił także uwzględnienie opinii eksperckiej z pominięciem opinii przedłożonej przez stronę.

Podnosząc naruszenie art. 186 pkt 1 w związku z art. 141 ust. 2 i art. 143 ustawy Prawo ochrony środowiska pełnomocnik podkreślił brak zrozumienia istoty sprawy, a przede wszystkim błędne przyjęcie, że instalacja wnioskodawcy została w sposób istotny zmieniona. Zgodnie z art. 3 pkt 7 cytowanej ustawy przez istotną zmianę instalacji rozumie się zmianę funkcjonowania instalacji lub jej rozbudowę, która może powodować znaczące zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko, gdy tymczasem organy nie wykazały w toku postępowania, aby zaistniały oba elementy niezbędne dla uznania takiej zmiany - tj. zmiana i skutek. Zdaniem pełnomocnika skarżącego schemat procesu technologicznego nie uległ istotnej zmianie. Wyższy proporcjonalny wzrost emisji zorganizowanej w stosunku do wzrostu produkcji jest spowodowany włączeniem większej części emisji niezorganizowanej do emisji zorganizowanej i świadczy o większym poziomie hermetyzacji produkcji niż to miało miejsce pierwotnie. Ze wzrostem produkcji nie idzie znaczące zagrożenie dla środowiska. Nawet przyjmując wzrost emisji nie jest to jednak jedyna i wystarczająca przesłanka pozwalająca na przyjęcie, iż miała miejsce istotna zmiana instalacji.

W ocenie pełnomocnika skarżącego instalacja spełnia warunki określone w art. 143 cytowanej ustawy. Proces przygotowania surowców nie był i dalej nie podlega hermetyzacji, zatem twierdzenie o rozhermetyzowaniu jest nieprawdziwe.

Twierdzenie organu drugiej instancji, że ponadnormatywna emisja amoniaku wpływa negatywnie na okolicznych mieszkańców pozostało bez dalszego uzasadniania. Podkreślono, że wniosek skarżącego dotyczył pozwolenia na emisję do powietrza amoniaku, który uwalnia się w procesie produkcji podłoża do pieczarek. W tym zakresie organy stwierdziły, iż normy emisji dopuszczalne w rozporządzeniu zostały zachowane. Podkreślono, że polski ustawodawca nie przewidział w porządku prawnym ochrony przed zapachami. Zwrócono uwagę na brak zbadania przez organ kwestii nakładania się emisji, pomimo, iż w wynikach badań powietrza zleconych przez Urząd Miejski w P. wskazano, iż przyczyn przykrego zapachu w okolicach przedsiębiorstwa skarżącego jest wiele, a na intensywność zapachu ma wpływ nakładanie się zapachów z firmy skarżącego oraz wielu ferm drobiu, znajdujących się w okolicy, a także innych zakładów. Badania te nie zostały skonfrontowane z opinią [...], przygotowaną w sprawie, a wynika z nich, że wpływ na powietrze wokół Zakładu mają także sąsiednie zakłady, czego jednak mimo zaleceń nie zbadano.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2017 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę i zawartą w niej argumentację, podkreślając, iż produkcja w zakładzie nigdy nie była w całości shermatyzowana. Podkreślił, iż normy dotyczące amoniaku zostały zachowane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie bowiem z zapisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718). Przy czym, po myśli art. 134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli rozpatrują sprawę w jej całokształcie.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola zaskarżonych decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu wykazała, iż odpowiadają one prawu, nie naruszają bowiem ani przepisów materialnoprawnych ani przepisów procedury.

Przedmiotem oceny są decyzje dotyczące odmowy udzielenia pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji produkcji podłoża pod uprawę pieczarek. Materialnoprawną podstawę rozpatrywanej sprawy stanowią przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z art. 186 pkt 1 organ właściwy do wydania pozwolenia odmówi jego wydania, jeżeli nie są spełnione wymagania, o których mowa w art. 141 ust. 2, art. 143 i art. 204 ust. 1ustawy, a w przypadku pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz pozwolenia zintegrowanego - także jeżeli zamierzony sposób gospodarowania odpadami jest niezgodny z planami gospodarki odpadami, o których mowa w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.

Decyzja odmowna nie ma w tych przypadkach charakteru uznaniowego, jest decyzją związaną, którą organ ma prawo i obowiązek wydać w sytuacji, gdy potwierdzi powyższe okoliczności.

Zgodnie z art. 141 ustawy o ochronie środowiska eksploatacja instalacji lub urządzenia nie powinno powodować pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Z przestrzegania tej zasady nie zwalnia ani dotrzymywanie standardów emisyjnych, ani dotrzymywanie standardów jakości środowiska czy brak w stosunku do jakiejś instalacji czy urządzenia jakichkolwiek standardów.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku przedmiotowej instalacji nastąpił wzrost emisji amoniaku do powietrza. O ile w roku [...] wynosił on [...] /rok, to obecnie poziom ten wynosi [...] / na rok. Emisja amoniaku wzrosła więc przeszło 3-krotnie. Warto w tym miejscu zauważyć, iż jest to poziom mierzalny wprowadzania amoniaku do powietrza. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego sprawy dla zwiększenia produkcji w zakładzie dokonano zmianę procesu technologicznego, jak i zmianę samej wykorzystywanej instalacji. Postępowanie przed organ pierwszej instancji wykazało, że najistotniejszą zmianą w działaniu zakładu jest zwiększenie produkcji i odejście od hermetyzacji faz wstępnych produkcji - tzn. fazy namaczania słomy, fazy mieszkania i fazy fermentacji wstępnej. O odejściu od hermetyzacji produkcji świadczy też przerzutka pomiotu kurzego oraz jego magazynowanie na placu manewrowym podczas, gdy miał być magazynowany w zadaszonych boksach. Magazynowanie pomiotu kurzego na placu manewrowym wiąże się z infiltracją odcieków bogatych m.in. w azot w głąb profilu glebowego ( w opinii zwrócono uwagę na brak skutecznego odprowadzania ścieków) oraz stanowi o zwiększeniu emisji niezorganizowanej. Postępowanie wykazało, że w obrębie zakładu zmieniono przeznaczenie istniejących budynków i urządzeń, a także rozhermetyzowano produkcję, m.in. poprzez fakt rozhermetyzowania komór wstępnej fermentacji - ściany boczne przy styku z dachem posiadają otwory znacznej wielkości - pootwierane włazy dachowe, przez które wydostawać się mogą opary wraz z zanieczyszczeniami w postaci emisji niezorganizowanej. Biegli zwrócili uwagę także na brak skutecznego odprowadzania ścieków, powodujące wtórną emisję odorów i zanieczyszczeń do powietrza.

Zwiększenie emisji niezorganizowanej, jednocześnie powoduje obniżenie poziomu emisji zorganizowanej mierzonej w kominie. Działanie takie musi budzić uzasadnione obawy co do dotrzymania standardów ochrony środowiska, a przede wszystkim powstają poważne wątpliwości co do wyników pomiarów emisji prowadzonej na kominie, gdyż pomiary te nie obejmują całości zanieczyszczeń wprowadzanych przez zakład do środowiska.

Przeprowadzone postępowanie potwierdziło zatem ponadnormatywną emisję amoniaku w formie niezorganizowanej. Emisja taka wpływa negatywnie na okolicznych mieszkańców poprzez pogorszenie zdrowotności i jakości powietrza. Substancje zapachowe mają wpływ na sferę fizyczną i psychiczną człowieka, powodując uciążliwości w życiu codziennym.

Ustalenia powyższe organy oparły m.in. na przygotowanej opinii eksperckiej przygotowanej przez Stowarzyszenie [...]. Wywiedziono w niej, iż głównym problemem wpływającym na stan środowiska jest emisja niezorganizowana, wynikająca z faktu umiejscowienia procesów związanych z produkcją podłoża pod uprawę pieczarek na terenie otwartym lub w nieszczelnych (rozhermetyzowanych) halach, co powoduje uwalnianie się znacznych ilości amoniaku (poza jakąkolwiek kontrolą), który powoduje nie tylko uciążliwość zapachową, ale jest też substancją toksyczną.

Wbrew zarzutom skargi Sąd nie podziela stanowiska, iż nie doszło w sprawie do przeprowadzenia prawidłowej opinii biegłego w sprawie, wobec braku wydania przez organ postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego. Po pierwsze, żaden przepis Kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowi podstawy dla takiego działania organu, a po drugie- w myśl art. 75 § 1 - jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności opinie biegłych. Przedmiotowa opinia przygotowana została przez osoby legitymujące się wiedzą specjalistyczną i brak jest podstaw do jej kwestionowania. Zresztą orzekające w sprawie organy uwzględniły w swym rozstrzygnięciu także opinię ekspercką przedłożoną przez Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska Polskiej Akademii Nauk w Zabrzu.

W ocenie autorów opinii [...] funkcjonowanie przedmiotowej instalacji niewątpliwie wyczerpuje znamiona art. 141 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska - powodując pogorszenie środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenie życia i zdrowia ludzi. Związane jest to ze zwiększeniem produkcji na terenie zakładu oraz "zidentyfikowanymi na etapie wizji lokalnej wykroczeniami technologicznymi związanymi z rozhermetyzowaniem procesu produkcji, które to powodują radykalne zwiększenie emisji niezorganizowanej z terenu zakładu". Podkreślono przy tym, że rozhermetyzowanie procesu nie wynika z niedopatrzeń zarządcy lub uszkodzeń infrastruktury, ale ze świadomie podjętych działań lub zaniechań, m.in. dobranej konstrukcji dachu, gdzie większość zanieczyszczeń, odorantów, bioareozolów przedostaje się na zewnątrz czy pozostawieniu faz wstępnych produkcji poza zakładem - na terenie otwartym.

Zdaniem opiniujących rodzi to obawy że rozszczelnienie mogło być świadome, aby doprowadzić do zmniejszenia emisji zorganizowanej z zakładu celem uzyskania pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza. Z kolei zwiększenie emisji niezorganizowanej z terenu zakładu przyczynia się do pogorszenia jakości powietrza w obrębie oddziaływania zakładu, co jednoznacznie wpływa na pogorszenie stanu środowiska. W opinii podkreślono przy tym, iż ustawodawca nie wprowadził definicji pojęcia "pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach" czy "zagrożenia życia i zdrowia", dlatego w każdej sprawie ocena powinna być przeprowadzana indywidualnie, ze wskazaniem jakie powody złożyły się na zakwalifikowanie skali pogorszenia stanu środowiska jako "znacznych rozmiarów" i co przesądziło, że dany wpływ na środowisko zagraża życiu lub zdrowiu. W niniejszej sprawie podkreślono, że w przypadku ujęcia emisji niezorganizowanej z dużym prawdopodobieństwem mogłoby dojść do przekroczenia standardów jakości środowiska, a to powoduje przyjęcie stwierdzenia, że funkcjonowanie instalacji w jej obecnym kształcie powoduje pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach.

Dodano też, że niezorganizowana emisja amoniaku do środowiska stanowi zagrożenia dla życia i zdrowia.

Zdaniem składu orzekającego nie został też naruszony wbrew zarzutowi skargi art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Organy orzekając w sprawie ponownie, po uchyleniu poprzednich decyzji wyrokiem tut. Sądu z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1637/14. uwzględniły w tym postępowaniu zawarte w jego uzasadnieniu zalecania i wskazania. M.in. uznając, że przedmiotowa instalacja nie jest jedną, która na zamieszkałym obszarze emituje substancje zapachowe, zlecono wówczas rozważenie jednoznacznie kwestii ewentualnego nakładania się odorów z różnych źródeł.

Jak wynika jednak z akt sprawy, na przedmiotowym obszarze nie działają podmioty o podobnej specyfice. Wprawdzie skarżący podnoszą fakt istnienia na tym terenie ferm kurzych, ale brak jest informacji na temat ich dokładnej lokalizacji. W stosunku zaś do zarzutu wpływu zabiegów uprawowych na otaczającym terenie uprawowym na stan środowisk, a wywiedzieli się biegli w opinii [...] stwierdzając jednoznacznie, iż są one niezasadne - oceniając takie działanie jako chwilowe w skali roku. Z kolei w opinii przygotowanej przez [...] wymieniono wprawdzie źródła zanieczyszczeń powietrza w sąsiednim obszarze, ale najbliżej położna [...] położona jest w odległości 5km, a pozostałe w odległości ok 6km, w tym [...] ., [...]. z siedzibą w J. czy [...] Trudno w takim przypadku mówić o łączeniu i nakładaniu się emisji tych podmiotów na emisje skarżącego.

W takich okolicznościach zasadnie organ pierwszej instancji oparł swe rozstrzygniecie na art. 186 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, uznając, iż nie są spełnione wymagania, o których mowa w art. 141 ust. 2, art. 143 i art. 204 ust. 1 tej ustawy, a to stanowi podstawę do odmowy udzielenia wnioskowanego pozwolenia. .

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organ odwoławczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) oddalił skargę. Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.