Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 938/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-12-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 maja 2016 r. nr: [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący M.P. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia tej opłaty ze względu na fakt, iż nie jest on w stanie sprostać takim obciążeniom finansowym bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący podniósł, iż obecnie toczy się wobec niego szereg postępowań egzekucyjnych, które skutecznie zablokowały wszelki posiadany przez niego majątek, zaś środki pozyskane z bieżących prac dorywczych nie pozwalają mu na wygospodarowanie kwot niezbędnych na pokrycie opłat sądowych.

W związku z tym, że wniosek o prawo pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 września 2016 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia braku poprzez wypełnienie i odesłanie w terminie 7 dni urzędowego formularza "PPF".

W wyznaczonym terminie strona przesłała wypełniony druk wniosku. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 wynika, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.P. podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. K. P. oraz synami: J. ur. 2005 r. i M. ur. 1994 r. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez żonę wnioskodawcy, która przynosi dochód w wysokości ok. 3000 zł – 3.500 zł. Skarżący nie uzyskuje dochodów, pozostaje na utrzymaniu żony. Pełnoletni syn M. poszukuje pracy. W skład majątku M.P. wchodzi udział ½ we własności mieszkania o powierzchni 47 m² o wartości ok. 300 tys. zł przy ul. Św. K. w K. obciążonego z tytułu egzekucji na rzecz Getin Bank. Żona wnioskodawcy jest właścicielką mieszkania w K. przy ul. K. obciążonego hipoteką na rzecz B. S.A. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: czynsz 640 zł, media 350 zł, telefon + internet 130 zł, szkoła i zajęcia dodatkowe ok. 400 zł, ubrania 300 zł, środki czystości 100 zł, żywność ok. 1.500 zł.

Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) M.P. przedłożył dodatkowe oświadczenia i dokumenty na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Wynika z nich, że w roku 2015 skarżący osiągnął przychód w wysokości 5.250 zł (wg.PIT-37). Przychód jego żony z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w 2015 roku wyniósł 1.866.811,60 zł, przy kosztach jego uzyskania 1.810.322,79 zł, co dało dochód w wysokości 56.488,81 zł (wg. PIT-36). Z deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od czerwca 2016 r. do sierpnia 2016 M.K. P. dokonywała w ramach tejże działalności zarówno nabycia, jak i dostaw towarów opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, a obroty kształtowały się na poziomie ok. 160 tys. zł miesięcznie. Saldo rachunku prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A. dla jej firmy: M. K.-P. Firma Handlowa B. w K. na dzień 31 października 2016 roku wynosiło 83,41 zł, natomiast saldo konta osobistego M. K.-P. prowadzonego w tym samym banku na dzień 2 listopada 2016 roku wynosiło 0 zł.

W oświadczeniu z dnia 22 listopada 2016 roku skarżący podał, że przez ostatnie trzy miesiące nie uzyskał żadnych dochodów, w tym z tytułu realizacji prac dorywczych. Mieszkanie przy ul. K.w K. stanowi wyłączną własność małżonki wnioskodawcy. Lokal ten zamieszkiwany jest przez skarżącego, jego żonę oraz synów. Skarżący oświadczył, że nie jest właścicielem żadnego pojazdu. W dniu 9 maja 2007 roku skarżący zawarł ze swoją żoną umowę wyłączającą małżeńską wspólność ustawową. Przeciwko skarżącemu prowadzone są następujące postępowania egzekucyjne: PKO egzekucja Km [...] na kwotę 16.816,29 zł, S. biurowce egzekucja [...] na kwotę 6.395,53 zł, J.M. egzekucja [..] na kwotę 12.000 zł, Kredyt I. egzekucja [...] na kwotę 45.287,93 zł i G. Bank egzekucja [...] na kwotę 320.029,77 zł.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

W niniejszej sprawie zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe. Orzekający wziął pod uwagę fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie M.P. złożył do tut. Sądu 14 skarg (sygn. akt I SA/Kr 929 do 942/16), a suma wpisów sądowych we wszystkich tych sprawach wynosi 7.000 zł (14 spraw x 500 zł).

W ocenie orzekającego przedstawione przez M.P. okoliczności nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W przypadku bowiem, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14).

W tym miejscu orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67).

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący M.P. jest aktualnie osobą bezrobotną, nie posiada stałego źródła dochodów i pozostaje na utrzymaniu swojej żony. Skarżący podał, że prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, jednakże - pomimo wezwania - nie dostarczył żadnych dokumentów pozwalających na ocenę, na jakim etapie znajdują się obecnie te postępowania. Wnioskodawca nie wyjaśnił także w jaki sposób wykorzystywany jest lokal mieszkalny przy ul. św. K. w K., którego jest współwłaścicielem, czy przynosi mu jakiekolwiek dochody, np. z najmu.

Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez małżonkę skarżącego działalność gospodarczą, a jej przychód z tego źródła w roku podatkowym 2015 wyniósł 1.866.811,60 zł, przy kosztach jego uzyskania 1.810.322,79 zł, co dało dochód w wysokości 56.488,81 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód M.K.P. za 2015 rok był wysoki.

Na regularne bieżące obroty firmy małżonki wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu czerwcu 2016 roku wyniosła 162.134 zł, w lipcu 2016 roku 169.204 zł, a w sierpniu 2016 roku 164.861 zł. Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług: 156.098 zł za czerwiec 2016 roku,140.539 zł za lipiec 2016 roku i 155.081 zł za sierpień 2016 roku. Dane te potwierdzają wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. To zaś upoważnia do twierdzenia, że żona skarżącego prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów obraca na bieżąco środkami pieniężnymi, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie przez M. P. kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Ponadto rachunki bankowe żony skarżącego wykazują cechę płynności. Nie ma na nich salda ujemnego, a transakcje obciążeniowe są równoważone transakcjami uznaniowymi. Rachunek prowadzony w ING Banku Śląskim S.A. dla Firmy Handlowej B. M. K.-P. potwierdza przepływ środków finansowych, których wysokość wielokrotnie przekracza należne w sprawie koszty sądowe (w sierpniu 2016 roku suma uznań wyniosła 122.792,80 zł, suma obciążeń 124.537,12 zł, we wrześniu 2016 roku uznania 89.906,08 zł, obciążenia 89.656,34 zł, a w październiku 2016 roku suma uznań wyniosła 109.259,22 zł, zaś suma obciążeń 109.276,04 zł). Regularny obrót dokonywany jest też na osobistym rachunku bankowym żony skarżącego w ING Banku Śląskim (w sierpniu 2016 roku suma uznań wyniosła 9.103,02 zł, suma obciążeń 9.842,00 zł, a we wrześniu 2016 roku uznania 3.867,16 zł, obciążenia 3.874,97 zł, a w październiku 2016 roku suma uznań wyniosła 9.735,29 zł, a suma obciążeń 9.735,29 zł). Kwotę należnych kosztów sądowych zarówno w przedmiotowej sprawie, jak i w pozostałych trzynastu zainicjowanych przez skarżącego sprawach, w zestawieniu z podanymi kwotami, można określić jako symboliczną.

Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez skarżącego środków na koszty sądowe jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Tymczasem, skarżący – jak wyżej wskazano – ma możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych. Jego małżonka osiąga bowiem znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a ponadto posiadała na rachunkach bankowych środki pozwalające na pokrycie należności z tytułu kosztów sądowych.

Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.