Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 373/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 lit. "a"
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 106,  art. 134,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak ( spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu z dnia "[...]" odmówiono S. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu podano, iż w myśl art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Podniesiono, iż przepis ten podlegał ocenie Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy z Konstytucją RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Powołując się na uzasadnienie orzeczenia Trybunału wskazano, iż niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w powoływanej ustawie jest udowodnienie wysiedlenia do pracy przymusowej i wykonywanie jej na tym wysiedleniu, co najmniej przez okres 6 miesięcy. W związku z powyższym nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w miejscowości "[...]" w niewielkiej odległości od swojego miejsca zamieszkania. W związku z tym uznano, iż praca ta nie przybrała formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku, tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

Po ponownym (na skutek wniosku S. K.) rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]". Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. organ wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów niezbędną przesłanką uzyskania wnioskowanego świadczenia na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jest świadczenie pracy przymusowej w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Wskazano, iż zainteresowany wykonywał pracę przymusową w miejscu stałego zamieszkania, tj. w "[...]", a zatem nie nastąpił fakt deportacji. Podano przy tym, iż organ nie neguje ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, jednak nie został spełniony warunek określony w art. 2 pkt 2 wskazanej ustawy.

Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 610/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Kierownika Urzędu z dnia "[...]". W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m.in., iż zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze S. K. podnosił, iż pracował w "[...]" i był kierowany do jej wykonywania w odległości 20 km i większej od "[...]", w którym zamieszkiwała jego rodzina. Wskazał przy tym, iż z uwagi na fakt iż był wtedy dzieckiem była to dla niego odległość znaczna. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ do okoliczności tej w ogóle się nie odniósł. Nie wiadomo zatem, czy organ w ogóle okoliczność tą pominął przy rozpatrywaniu wniosku, czy też uznał ją za niewystarczającą dla uwzględnienia żądania. Sad argumentował, iż zgodnie z treścią art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać uzasadnienie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Brak stanowiska organu we wskazanej kwestii stanowiło nie tylko naruszenie powyższego przepisu, ale też uniemożliwiło dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Następnie, po ponownym rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]", utrzymał w mocy własna decyzję z dnia "[...]". Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej jako: ustawa o świadczeniu pieniężnym). Argumentował, iż w myśl art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym - represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Podniósł, iż badając uprawnienie strony do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego ocenił charakter deportacji strony nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz - uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. - w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Wskazał, iż wykonywanie pracy przymusowej w obrębie miejsca zamieszkania strony ("[...]") oraz niewielkiej od niego odległości, nie miało charakteru szczególnie dotkliwego. Dlatego też nie nastąpił fakt deportacji wskazany w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Praca była bowiem wykonywana przez stronę w niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania i w otoczeniu rodziny. Nie sposób zatem uznać, iż nastąpiło zerwanie więzi społecznych, czy też rodzinnych, praca bowiem była wykonywana w znanej okolicy. Nadto wskazał, iż w aktach Fundacji A znajdują się oświadczenia B. B. oraz I. M. (siostry strony), które zgodnie zeznały, iż S. K. przez cały okres okupacji zamieszkiwał w domu rodzinnym, co rzutuje na wiarygodność jego zeznań stwierdzających, iż podczas okupacji nie miał żadnego kontaktu z rodziną. Organ podniósł również, iż nie kwestionując okoliczności pogorszenia się sytuacji rodziny strony podczas wojny, to należy podkreślić, że strona przebywała w otoczeniu swojej rodziny, co dla małoletniego wówczas wnioskodawcy nie mogło być bez znaczenia, szczególnie wobec tych wysiedlonych, również małoletnich, którzy takiego kontaktu z bliskimi byli pozbawieni. Miejsce pracy strony znajdowało się w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania, co wiąże się z tym, że strona z rodzicami przebywała w istocie w tym samym, zarówno kulturowo, jak i językowo środowisku. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że iż człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego z sytuacją osoby która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów. Z kolei zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego tezy nie mogą podlegać dowolnej interpretacji, że każda z osób skierowanych do pracy przymusowej, w granicach państwa polskiego i poza jego granicami, choćby była to niewolnicza praca, lecz wykonywana w tej samej, czy też sąsiedniej miejscowości, podlegała deportacji. "Deportacja", jako "wywiezienie" również musi mieć jakieś rozsądnie przyjęte granice stosowania pojęcia. Mimo, iż Trybunał orzekł o nierównym traktowaniu osób deportowanych w granicach państwa polskiego w stosunku do osób deportowanych poza jego granice, na względzie mieć należy, iż nie każde wywiezienie jest deportacją (wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 590/10, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 276/10). Konkludując podniósł, iż przepisy o świadczeniu pieniężnym nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz lII Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Dlatego też powoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza możliwości automatycznego przyznawania świadczeń wszystkim osobom wykonującym pracę przymusową, w związku z czym nadal należy badać przesłankę deportacji, która w przypadku osób wykonujących pracę na terytorium państwa polskiego obarczona jest dodatkowym kryterium szczególnej dolegliwości represji.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie S. K. zarzucając jej, że została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu. Zakwestionowanemu orzeczeniu zarzucił również błędne dokonanie ustaleń stanu faktycznego poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego. W szczególności zarzucił rażący błąd w ustaleniu stanu faktycznego w przedmiocie miejsca zamieszkania (przebywania) skarżącego, bowiem był on zmuszony do zamieszkiwania w obcym dla niego miejscu, w otoczeniu obcych mu ludzi w warunkach uwłaczających ludzkiej godności i elementarnemu bezpieczeństwu, co było wynikiem deportacji do pracy przymusowej, poza miejsce dotychczasowego zamieszkania skarżącego. Wobec powyższego S. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka – I. M. oraz uznanie, że jest on uprawniony do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał m.in., że był deportowany (wyrwany ze swojego środowiska i oderwany od rodziny), Był kierowany do pracy w różne miejsca wskazane przez pracodawcę, na co nie miał żadnego wpływu. Nigdy nie był pewien gdzie i kiedy będzie się znajdował. Podniósł, że znajdujące się w aktach Fundacji A oświadczenie I. M., na które powołuje się organ, obejmuje początkowy i końcowy okres wojny nie odnosząc się do kwestii deportacji w tym okresie. Obecnie znaczny upływ czasu od przedmiotowych zdarzeń znacznie utrudnia postępowanie dowodowe, bo wiele osób którym mogły być znane okoliczności deportacji skarżącego już nie żyje – nie jest np. możliwe przesłuchanie B. B. Możliwe jest natomiast przesłuchanie I. M. celem wyjaśnienia powyższej okoliczności. Dalej argumentował, że w związku ze wskazaniem przez organ w zaskarżonej decyzji, iż orzekał on uwzględniając kryterium dolegliwości represji, należy mieć na uwadze, że wykonywał on pracę w godzinach nocnych w wymiarze ponad 12 godzin, otrzymywał kary cielesne, był oderwany od rodziny, przebywał w trudnych warunkach – co dla dziecka, którym wówczas był, są to okoliczności obiektywnie dolegliwe. Konkludując podniósł, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. K 49/07, i w świetle art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, winien być uznany za osobę deportowaną na okres co najmniej sześciu miesięcy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

.

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). To oznacza, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

W ramach sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli legalności działań organów administracji publicznej usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego przez sąd może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 1270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna. Kwestia zasadności przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. została, w ocenie Sądu, prawidłowo przeanalizowana w toku postępowania administracyjnego przez Kierownika Urzędu w oparciu o zebrane w sprawie dowody.

Przedmiot niniejszej sprawy jest unormowany w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Przepis art. 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium:

a. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.

W wypadku unormowanym zawartego w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Jednocześnie należy podkreślić, że w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. K 49/07 – Trybunał Konstytucyjny dokonał wykładni tego przepisu, stwierdzając że art. 2 ust. 2 w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał nie uchylił tego przepisu, a jedynie stwierdził, że w przepisie tym nieprawidłowo ukształtowano przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych - zobowiązując jednocześnie ustawodawcę do ponownego określenia definicji wywiezienia do pracy przymusowej. Trybunał uznał, że również wywiezienie do pracy przymusowej na terenie państwa polskiego, a więc bez przekraczania jego ówczesnych granic, powinno być traktowane jako deportacja uzasadniająca przyznanie świadczenia pieniężnego (symbolicznego zadośćuczynienia). Trybunał Konstytucyjny podkreślił jednak, że świadczenia te powinny otrzymywać tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Trybunał wskazywał, że świadectwa osób przesiedlonych poza dotychczasowe miejsce zamieszkania skłaniają do poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania albo w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości) były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, Trybunał Konstytucyjny wymienił m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży, czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), jak też utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi.

W świetle powyższego, przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy jest możliwe tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że podlegał "represjom" w powyższym rozumieniu. Jest to uzasadnione, jeśli zważyć, że sytuacja przymusowo zatrudnionych izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska była z reguły zdecydowanie gorsza od sytuacji innych przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne.

W ocenie Sądu, prawidłowo organ stwierdził, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, by S. K. podlegał represjom, w szczególności nie był on osadzony w obozie pracy przymusowej (art. 2 pkt 2 ustawy) ani nie został "deportowany" do pracy przymusowej. Przede wszystkim należy zauważyć, że wszystkie konieczne i istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego zostały ustalone przez organ w sposób prawidłowy. Mianowicie, organ ustalił, że skarżący ponad cztery lata pracował w gospodarstwie należących do okupanta – bezspornie była to praca przymusowa, bez wynagrodzenia - ale gospodarstwo to było położone w tej samym miejscowości, w której mieszkał skarżący. Pomimo więc niesprawiedliwego traktowania skarżącego i zmuszania go do 10-16 - godzinnej pracy, skarżący miał kontakt ze swoją rodziną, nie doświadczał rozłąki ze znajomymi, ani nie ponosił trudu i wysiłku budowania życia "od nowa" w "nowym środowisku", co akcentuje Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku. Ponadto, prowadząc postępowanie Kierownik przeprowadził dowód z przeglądu akt administracyjnych skarżącego złożonych przed Fundacją A. Ze znajdującego się w tych aktach zeznania (kserokopia zeznania w aktach administracyjnych organu, k. 3 - odwrót), w charakterze świadka, siostry skarżącego – I. M. - wynika, że skarżący przez cały okres okupacji zamieszkiwał w domu rodzinnym. Powyższe podważa twierdzenia skarżącego, że w czasie wojny nie miał kontaktu z rodziną. Z kolei z zeznań (w charakterze świadka) drugiej siostry skarżącego – B. B. – wynika (k. 4 akt administracyjnych), że S. K. przez cały okres okupacji zamieszkiwał z rodzicami. Wskazać również należy, że na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 14 lipca 2011 r. skarżący podał do protokołu, że podczas wojny "mieszkał w "[...]" Niemca "[...]", które mieściło się na ul. "[...]", natomiast rodzice mieszkali na tej samej ulicy pod numerem "[...]". Sporadycznie, podczas pracy, widywał się z siostrą I. M. Rodziców widywał ale tylko z daleka". W świetle powyższych zeznań skarżącego, trudno uznać go za osobę wysiedloną, czy też "wyrwaną" z dotychczasowego środowiska. W konsekwencji skarżącego nie można uznać za osobę deportowaną do pracy przymusowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym Sąd uznał, że w okolicznościach prawidłowych ustaleń stanu faktycznego zarzut naruszenia tego przepisu nie jest uzasadniony. Wykładnia tego przepisu dokonana przez organ przy pomocy uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., sygn. K 49/07, jest prawidłowa. W zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu prawidłowo dekodował normę prawa materialnego, wskazując na konieczny wymóg deportacji, jako warunek przyznania świadczenia z powołanej ustawy. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa materialnego – w szczególności przez niewłaściwą wykładnię art. 2 pkt 2 ustawy.

Wprawdzie ustawa o świadczeniu pieniężnym nie precyzuje odległości, jednak wyraźnie wskazuje na wymóg deportacji do pracy przymusowej. Sąd dostrzega, że skarżący doznał wielu represji, lecz zdarzenia te nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia. Należy podkreślić, że Kierownik Urzędu prawidłowo zbadał charakter deportacji skarżącego, nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz uwzględniają treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego - w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Słusznie, zdaniem Sądu, organ uznał, że wykonywanie pracy przymusowej w tej samej miejscowości nie miało charakteru szczególnie dotkliwego. Nie wystąpiło bowiem "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska czego efektem było zerwanie z nim więzi. Jeżeli więc praca była wykonywana w niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejscu zamieszkania – w niniejszej sprawie przy tej samej ulicy - to nie sposób uznać, że nastąpiło "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska, praca bowiem była wykonywana w znanej okolicy, w niewielkiej odległości od otoczenia rodziny i znajomych. Niewątpliwie młody wiek skarżącego, mógł zwiększyć w nim poczucie odległości i osamotnienia, niemniej jednak w sensie obiektywnym była to okolica jego dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Oceny tej nie podważa subiektywne poczucie krzywdy skarżącego, które jakkolwiek zrozumiałe z punktu widzenia trudnych i z całą pewnością bolesnych doświadczeń z okresu okupacji hitlerowskiej, nie ma jednak wpływu na trafność przedmiotowego rozstrzygnięcia. Sąd wyraża stanowisko, że badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji, powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy. Świadczenie pracy w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, wskazuje że skarżący znajdował się w lepszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tą samą pracę co on, niemniej jednak poza granicami państwa polskiego lub też w jego granicach, lecz w takim miejscu, że były one zmuszone zorganizować sobie życie w zupełnie nowym, z reguły nieprzyjaznym środowisku. Ci ostatni bowiem, jak słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 49/07, poddani byli, obok niedogodności związanej z obowiązkiem wykonywania pracy przymusowej, dodatkowemu stresowi związanemu z nagłą wywózką, niedostatkiem więzi społecznych z nowym otoczeniem, brakiem solidarności rodzinnej, czy sąsiedzkiej, trudniejszymi warunkami egzystencji oraz warunkami przyrodniczymi i klimatycznymi. Skoro więc skarżący wykonywał pracę w pobliżu swojego miejsca zamieszkania, należało odmówić jemu przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak zerwania więzi z dotychczasowym środowiskiem.

Reasumując, wyraźnie zaznaczyć, że przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym, nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy, i przewidują dla nich w związku z tym symboliczne zadośćuczynienie z tytułu wykonywania pracy w szczególnie trudnych warunkach spowodowanych całkowitym oderwaniem od dotychczasowego otocznia.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła okoliczności umożliwiających wzruszenie zaskarżonej decyzji. Wydając przedmiotową decyzję, Kierownik Urzędu prawidłowo zinterpretował przepisy prawa w kontekście stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Ponadto, Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadka – I. M., bowiem zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd administracyjny w żadnym wypadku nie jest jednak uprawniony do przeprowadzania dowodów z zeznań świadków.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.