Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 271/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: sty. 59 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 grudnia 2021 r. nr SKO.FE/41.4/89/2021/11750 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 24 lutego 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej także: "Sądu") wpłynęła skarga F. Sp. z o.o. w K. (dalej: "strony skarżącej", "spółki", "dłużnika") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej także: "organu odwoławczego", SKO") z dnia 15 grudnia 2021 r. nr SKO.FE/41.4/89/2021/11750, mocą którego utrzymano w całości w mocy postanowienie Prezydenta Miasta C. (dalej także: "organu I instancji", "wierzyciela" - występującego w toku niniejszego postępowania także w charakterze organu egzekucyjnego) z dnia 8 lipca 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie 28 tytułów wykonawczych, wystawionych na przestrzeni lat 2015-2019, obejmujących zaległości spółki w podatku od nieruchomości (26 tytułów wykonawczych) wraz z odsetkami za zwłokę, a także z tytułu kosztów egzekucyjnych (2 tytuły wykonawcze).

Rozstrzygnięcie zapadło w następujących realiach faktycznych i prawnych.

W aktach administracyjnych zostały zlokalizowane potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie następujących tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta C. (jako kwotę wskazano poniżej sumaryczną wysokość należności głównej bez ewentualnych odsetek).

I. W zakresie zaległości w podatku od nieruchomości:

1) KW-II.3222.14.238.2015 z dnia 26 sierpnia 2015 r. – za rok 2014 w kwocie 39.959 zł;

2) KW-II.3222.14.239.2015 z dnia 26 sierpnia 2015 r. – za okres od stycznia do czerwca 2015 r. w kwocie 19.979 zł;

3) KW-II.3222.14.313.2015 z dnia 27 października 2015 r. – za okres od lipca do września 2015 r. w kwocie 9.990 zł;

4) KW-II.3222.14.83.2016 z dnia 26 kwietnia 2016 r. – za rok 2015 w kwocie 9.990 zł;

5) KW-II.3222.14.84.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za okres od stycznia do marca 2016 r. w kwocie 13.134 zł;

6) KW-II.3222.14.123.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za kwiecień 2016 r. w kwocie 4.375 zł;

7) KW-II.3222.14.210.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za maj 2016 r. w kwocie 4.375 zł;

8) KW-II.3222.14.272.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za czerwiec 2016 r. w kwocie 4.375 zł;

9) KW-II.3222.14.294.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za lipiec 2016 r. w kwocie 4.375 zł;

10) KW-II.3222.14.370.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za okres od sierpnia do października 2016 r. w kwocie 13.125 zł;

11) KW-II.3222.14.414.2016 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za listopad 2016 r. w kwocie 4.375 zł;

12) KW-II.3222.14.415.2016 z dnia 29 grudnia 2016 r – za rok 2012 w kwocie 36.888 zł;

13) KW-II.3222.14.416.2016 z dnia 29 grudnia 2016 r. – za rok 2013 w kwocie 39.425 zł;

14) KW-II.3222.14.14.2017 z dnia 16 czerwca 2017 r. – za grudzień 2016 r. w kwocie 4.375 zł;

15) KW-II.3222.14.162.2017 z dnia 8 czerwca 2017 r. – za maj 2017 r. w kwocie 18.849 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu- uwaga Sądu);

16) KW-II.3222.14.232.2017 z dnia 14 lipca 2017 r. – za okres od 1 do 17 czerwca 2017 r. w kwocie 3.770 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu – uwaga Sądu);

17) KW-II.3222.14.263.2017 z dnia 20 września 2017 r. – za miesiące lipiec i sierpień 2017 r. w kwocie 7.540 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu – uwaga Sądu);

18) KW-II.3222.14.310.2017 z dnia 13 października 2017 r. – za miesiąc wrzesień 2017 r. w kocie 3.770 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu- uwaga Sądu);

19) KW-II.3222.14.351.2017 z dnia 10 listopada 2017 r. – za okres od stycznia do października 2017 r. w kwocie 3.770 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu - uwaga Sądu);

20) KW-II.3222.14.358.2017 z dnia 8 grudnia 2017 r. – za 2012 rok w kwocie 61.811 zł;

21) KW-II.3222.14.197.2018 z dnia 27 sierpnia 2018 r. – za okres od stycznia do czerwca 2018 r. w kwocie 23.085 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu- uwaga Sądu);

22) KW-II.3222.14.236.2018 z dnia 21 września 2018 r. – za rok 2017 w kwocie 7.536 zł;

23) KW-II.3222.14.307.2018 z dnia 21 listopada 2018 r. – za rok 2014 w kwocie 60.841 zł (kwestionowany w skardze i zażaleniu- uwaga Sądu);

24) KW-II.3222.14.308.2018 z dnia 21 listopada 2018 r. – za rok 2015 w kwocie 49.571 zł;

25) KW-II.3222.14.323.2018 z dnia 10 grudnia 2018 r. – za rok 2013 w kwocie 51.008 zł;

26) KW-II.3222.14.48.2019 z dnia 29 stycznia 2019 r. – za okres od 1 sierpnia 2018 r. w kwocie 11.60 zł.

II. Z tytułu kosztów egzekucyjnych:

27) KEGZ/1/2016 z dnia 15 września 2016 r. – za okres od 2 do 24 września 2016 r. w kwocie 38.399 zł;

28) KEGZ/2/2016 z dnia 16 grudnia 2016 r. – za okres od 14 listopada 2016 r. w kwocie 1.552,30 zł.

Pismem z dnia 2 września 2015 r. organ I instancji wystosował zawiadomienie adresowane do Banku M. S.A. w W. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego strony skarżącej. W odpowiedzi datowanej na dzień 10 września 2015 r. bank poinformował jednak, że rachunki dłużnika wykazują saldo niewystarczające na pokrycie całego zajęcia, w związku z czym dokonano przelewu środków tytułem częściowej realizacji. Analogiczne zawiadomienia do ww. banku wystawiano siedmiokrotnie w 2016 r. (w dniach 15 stycznia, 11 maja, 2 czerwca, 20 lipca, 14 listopada, 5 grudnia, 16 grudnia), ośmiokrotnie na przestrzeni 2017 r. (tj. 5 stycznia, 16 lutego, 6 lipca, 17 lipca, 10 października, 25 października, 15 listopada, 13 grudnia), cztery razy w ciągu 2018 r. (w datach 5 września, 25 września, 4 grudnia, 11 grudnia) oraz w dniu 4 lutego 2019 r. Przedmiotowe zajęcia wierzytelności nie zostały jednak zrealizowane z uwagi na brak środków.

Pismem z dnia 22 września 2020 r. Prezydent Miasta C. wniósł o przyłączenie się do egzekucji z ułamkowej części prawa użytkowania wieczystego części dwóch nieruchomości strony skarżącej, celem doprowadzenia do zbiegu egzekucji i przekazanie akt Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w C. (dalej także: "komornikowi"). Prezentując stan należności objętych tytułami wykonawczymi na dzień 17 września 2020 r., wierzyciel wskazał kwoty: należności głównej – 237.708,19 zł, odsetek – 75.319,70 zł, kosztów egzekucyjnych – 28.732,98 zł oraz upomnienia – 324,80 zł, co razem dało wartość 342.085,67 zł. Taką samą sumę należności wykazano w bilansie spraw spółki, sporządzonym w dniu 22 września 2020 r. z uwzględnieniem wszystkich 28 ww. tytułów wykonawczych.

W dniu 31 grudnia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej także: "organ egzekucyjny", "NUS") dokonał zajęcia nieruchomości dłużnika i wezwania do zapłaty należności pieniężnych, z powołaniem na 28 tytułów wykonawczych wystawionych względem spółki. W ramach jego wyliczeń należność główna wyniosła jednak 540.253,90 zł, odsetki za zwłokę (na dzień 28 grudnia 2020 r.) osiągnęły wartość 260.169,60 zł, natomiast koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne określono w kwotach odpowiednio 301,60 zł oraz 74.408 zł. Po zsumowaniu tych kwot ww. organ uzyskał wartość 875.133,10 zł.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2021 r. NUS uwzględnił skargę pełnomocnika strony skarżącej z dnia 22 stycznia 2021 r. na czynność egzekucyjną w postaci ww. zajęcia, dokonując jej uchylenia. Stwierdził bowiem, że w skierowanym do dłużnika zawiadomieniu zaistniały nieprawidłowości formalne w postaci błędnych numerów tytułów wykonawczych oraz niezgodności należności głównej, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych z tytułami wykonawczymi wystawionymi przez wierzyciela. Na stronach 6-7 uzasadnienia rozstrzygnięcia z dnia 31 maja 2021 r. została zamieszczona tabela, w której organ egzekucyjny szczegółowo rozpisał zaistniałe mankamenty, wskazując zarazem prawidłowe numery i kwoty.

Z powołaniem na ww. postanowienie, NUS w drodze pism z dnia 4 czerwca 2021 r. zawiadomił pełnomocnika spółki o uchyleniu czynności zajęcia nieruchomości z dnia 31 grudnia 2020 r. Równolegle, w dniu 2 czerwca 2021 r., dokonał ponownego zajęcia nieruchomości i wezwań do zapłaty należności pieniężnych, przy czym w tym przypadku zastosował już skorygowane dane.

Pismem z dnia 13 maja 2021 r. pełnomocnik spółki wniósł z kolei o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu powołał się na właściwe temporalnie brzmienie art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a."), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2) oraz jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa (pkt 3). Zdaniem pełnomocnika spółki takie sytuacje wystąpiły w niniejszej sprawie. Zwrócił w tym kontekście uwagę na odmienne wysokości dochodzonych należności, wynikające z wniosku o przyłączenie się do egzekucji z nieruchomości z dnia 22 września 2020 r. oraz z zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z dnia 21 grudnia 2020 r. Następnie sformułował zarzuty w stosunku do poszczególnych tytułów wykonawczych, podnosząc przedawnienie części egzekwowanych obowiązków bądź ich nieujęcie w bilansie spraw, nieprawidłowości w zakresie oznaczenia tytułów wykonawczych, a także niezgodności kwotowe.

Pismem z dnia 14 czerwca 2021 r. pełnomocnik strony skarżącej dokonał uzupełnienia argumentacji zaprezentowanej we wniosku. Zwrócił uwagę na okoliczność, iż mocą postanowienia z dnia 14 maja 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. uwzględnił skargę spółki na czynność zajęcia udziału dłużnika w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości. Zauważył, że w ramach uzasadnienia przedmiotowego rozstrzygnięcia stwierdzono niezgodności należności głównej, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych z tytułami wykonawczymi wystawionymi przez wierzyciela, a w postaci tabelarycznej ujęto prawidłowe kwoty należności objętych rzeczonymi tytułami wykonawczymi, na podstawie których prowadzone jest niniejsze postępowanie. Suma kwot należności głównej z niej wynikająca (188.187,76 zł) różni się przy tym od wskazanej we wniosku z dnia 22 września 2020 r. o przyłączenie się do egzekucji nieruchomości, w którym wierzyciel wskazał wartość 237.708,19 zł. Również kwota odsetek za zwłokę w ww. wniosku została uznana za nieprawidłową. Jednocześnie z treści przywołanego postanowienia nie wynika, aby możliwa była egzekucja od strony skarżącej kosztów egzekucyjnych oraz kosztów upomnienia. Wskazane okoliczności, w ocenie pełnomocnika spółki, dodatkowo świadczą o istnieniu przesłanek umorzenia niniejszego postępowania.

W dniu 8 lipca 2021 r. Prezydent Miasta C. wydał postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, odnosząc się kolejno do podnoszonych we wniosku argumentów. Wyjaśnił przy tym, że rozbieżność pomiędzy wysokościami należności objętych postępowaniem egzekucyjnym oraz wskazanych w zajęciu nieruchomości z dnia 31 grudnia 2020 r. pozostaje bez wpływu na wymagalność należności. NUS uchylił bowiem w całości przedmiotową czynność egzekucyjną, po czym dokonał zajęcia nieruchomości ze wskazaniem poprawnych kwot należności. Ponadto organ egzekucyjny zwrócił uwagę, iż wskazana rozbieżność kwotowa mogła stanowić przedmiot skargi na czynności egzekucyjne jako kwestia formalnoprawna odnosząca się do sposobu i formy przeprowadzenia czynności egzekucyjne, lecz nie wpływa na wymagalność dochodzonego zobowiązania.

Następnie w postanowieniu z dnia 8 lipca 2021 r. zaznaczono, iż w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne toczy się dwutorowo i występują jednocześnie dwa organy egzekucyjne, spośród których Prezydent Miasta C. jest uprawniony do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych z wyłączeniem egzekucji z nieruchomości, podczas gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. prowadzi egzekucję jedynie z nieruchomości. Suma kwot należności głównej wskazanych w postanowieniu z dnia 31 maja 2021 r. o uwzględnieniu skargi na czynność egzekucyjną jest prawidłowa i wynosi 237.708,19 zł (nie zaś 188.186,76 zł). Brak ujęcia w postanowienia kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych – objętych zajęciem nieruchomości z dnia 2 czerwca 2021 r. – pozostaje przy tym bez wpływu na istnienie tych należności.

W ocenie organu I instancji, okoliczności przytoczone w treści postanowienia NUS nie świadczą o zaistnieniu którejkolwiek z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż wskazano w nim jedynie, że w zajęciu nieruchomości stwierdzono nieprawidłowości formalne w postaci błędnych numerów tytułów wykonawczych oraz niezgodności kwot należności z tytułami wykonawczymi. O wymagalności zobowiązań nie może decydować ww. organ egzekucyjny, ponieważ nie jest on wierzycielem w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr [...] organ I instancji sprostował oczywistą omyłkę pisarską w treści postanowienia z dnia 8 listopada 2021 r., korygując błędny numer tytułu wykonawczego w sentencji (KW-II.32222.14.48.2019 w miejsce KW-II.3222.14.14.2019) oraz wpisując prawidłową kwotę wymagalnych kosztów egzekucyjnych w punkcie ad.8 uzasadnienia (247,12 zł w miejsce 5247,12 zł).

W międzyczasie, w dniu 9 sierpnia 2021 r. do organu I instancji wpłynęło zażalenie z dnia 29 lipca 2021 r. pełnomocnika strony skarżącej na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Co istotne z perspektywy okoliczności niniejszej sprawy, przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone w części obejmującej 7 tytułów wykonawczych, w przypadku których spółka zakwestionowała prawidłowość wskazanych w nich kwot należności głównej, a w jednym przypadku kwoty wymagalnych kosztów egzekucyjnych, tj.:

a) KW-II.3222.14.307.2018, gdzie kwota egzekwowanej należności powinna wynosić 50.455,29 zł zamiast 60.841 zł;

b) KW-II.3222.14.197.2018, gdzie kwota wymagalnych kosztów egzekucyjnych powinna wynosić 247,12 zł zamiast 5.247,12;

c) KW-II.3222.14.351.2017, gdzie kwota egzekwowanej należności powinna wynosić 3.768 zł zamiast 3.770 zł;

d) KW-II.3222.14.310.2017, gdzie kwota egzekwowanej należności powinna wynosić 3.768 zł zamiast 3.770 zł;

e) KW-II.3222.14.263.2017, gdzie kwota egzekwowanej należności powinna wynosić 3.768 zł zamiast 3.770 zł;

f) KW-II.3222.14.232.2017, gdzie kwota egzekwowanej należności powinna wynosić 3.768 zł zamiast 3.770 zł;

g) KW-II.3222.14.162.2017, gdzie kwota egzekwowanej należności powinna wynosić 18.834 zamiast 18.849 zł.

Na tej podstawie sformułowano zarzut naruszenia art. 59 § 1, 3, 4 oraz 5 u.p.e.a., w związku z którym zażądano uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania egzekucyjnego bądź przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik strony skarżącej podniósł w szczególności, iż w postanowieniu z dnia 14 maja 2021 r. NUS przyznał, że wystąpiły nieprawidłowości formalne oraz niezgodności kwot należności z tytułami wykonawczymi wystawionymi przez organ I instancji, ujmując zarazem prawidłowe kwoty należności w tabeli zawartej w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Skoro zatem faktycznie postępowanie egzekucyjne wszczęto i prowadzono co do kwot przenoszących kwoty prawidłowe, to w zakwestionowanej części powinno ono zostać umorzone, podobnie jak w przypadku kwoty kosztów egzekucyjnych przekraczającej wynikającą z bilansu spraw wartość 247,12 zł.

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach pod znakiem SKO.FE/41.4/89/20201/11750 wydało postanowienie o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał przebieg postępowania, przytaczając w szczególności treść wniosku strony skarżącej oraz postanowienia organu I instancji. Następnie przywołał podstawę prawną oraz zacytował uzasadnienie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, poświęcone wszystkim 28 tytułom wykonawczym.

Kolejną część rozważań skoncentrował na problematyce przedawnienia zobowiązania podatkowego, zwracając w tym kontekście uwagę na regulację wiążącą skutek przerwania biegu terminu przedawnienia z zastosowaniem środka egzekucyjnego i zawiadomieniem podatnika o tym fakcie. Wyraził przekonanie o skuteczności przerwania biegu tego terminu w niniejszej sprawie, w związku z licznymi zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego strony skarżącej. Stwierdzenia tego nie zmieniał fakt dokonanego postanowieniem z dnia 31 maja 2021 r. uchylenia zajęcia udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości spółki. Finalnie organ odwoławczy stwierdził, że dochodzona należność jest wciąż wymagalna, a podniesione zarzuty ocenił jako niezasadne.

W datowanej na dzień 21 stycznia 2022 r. skardze pełnomocnik strony skarżącej w całości zakwestionował wskazane wyżej postanowienie SKO, wnosząc zarazem o jego uchylenie. Zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2025 ze zm.; dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, które zostało wydane z naruszeniem art. 59 § 1, 3 i 4 u.p.e.a., w związku z odmową umorzenia w części postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki;

2. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zaniechanie przez SKO merytorycznego rozpoznania sprawy w kontekście podniesionych przez stronę skarżącą żądań i zarzutów w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji.

Uzasadniając skargę, pełnomocnik dłużnika ponownie powołał się na postanowienie NUS z dnia 14 maja 2021 r., w którym uwzględniono skargę na czynność egzekucyjną oraz stwierdzono nieprawidłowości formalne w postaci błędnych numerów tytułów wykonawczych oraz niezgodności kwot należności z tytułami wykonawczymi wystawionymi przez wierzyciela.

W tabeli zamieszczonej w uzasadnieniu wskazanego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny ujął prawidłowe kwoty należności. Skoro zatem faktycznie postępowanie zostało wszczęte i prowadzone co do kwot je przenoszących - co strona skarżąca podniosła w zażaleniu - to w tej części postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone.

Pełnomocnik spółki podniósł jednak, że organ odwoławczy nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu w jakimkolwiek zakresie do kwestii potrzeby umorzenia postępowania egzekucyjnego w części prowadzonej na podstawie siedmiu wyszczególnionych w zażaleniu tytułów wykonawczych. SKO nawiązało bowiem jedynie do regulacji ustawowej dotyczącej kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych. Wobec tego nie sposób uznać, że organ odwoławczy ponownie w sposób merytoryczny dokonał rozstrzygnięcia zgłoszonego przez dłużnika żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście w skardze powołano się na regulację ustawową oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne jako potwierdzenie słuszności podniesionych zarzutów.

W datowanej na dzień 16 lutego 2022 r. odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, referując pokrótce przebieg postępowania oraz oświadczając, że podtrzymuje w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić. Sąd doszedł bowiem do przekonania, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy.

Przywoływany już wyżej art. 59 § 1 u.p.e.a. statuuje przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Katalog ten obejmuje m. in. sytuacje, w których obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo nie istniał (pkt 2) bądź egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa (pkt 3). Wówczas organ egzekucyjny wydaje co do zasady postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (por.: § 3), czyniąc to na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (por.: § 4). Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (por.: § 5).

Powyższy przepis przesądza, po pierwsze, postanowienie jako formę aktu administracyjnego wydawanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz, po drugie, dwuinstancyjną konstrukcję postępowania umorzeniowego. Ponieważ na mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w analizowanym kontekście szczególnego znaczenia nabierają zasady ogólne k.p.a., a także uregulowania poświęcone formalnej konstrukcji postanowienia.

Zgodnie z art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, iż do uznania, że zasada dwuinstancyjności została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt V SA 721/92, ONSA 1992/3-4, poz. 95). Organ odwoławczy ma przy tym obowiązek skontrolowania sprawy w jej całokształcie i wydania orzeczenia według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania swej decyzji. Nie jest przy tym związany uzasadnieniem wniesionego środka zaskarżenia. Organ ten może, a nawet powinien skontrolować postępowanie i rozstrzygniecie organu pierwszej instancji z punktu widzenia legalności, a także celowości i słuszności rozstrzygnięcia, niezależnie od tego, czy zarzuty w tym zakresie zostały podniesione w odwołaniu (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 290/06, ONSA WSA 2008/1, poz. 13).

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stanowi niewątpliwie konkretyzację przepisu art. 78 Konstytucji RP, a jednocześnie element szerszej zasady sprawiedliwości proceduralnej, która obejmuje dwa istotne elementy, a mianowicie obowiązek uzasadniania swoich rozstrzygnięć przez organy władzy publicznej oraz prawo do zaskarżania przez strony i uczestników postępowania rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji (por.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. akt K 53/05, OTK-A 2006/6, poz. 66). Do istotnych warunków jej realizacji należy w szczególności nakaz dwukrotnego rozpatrywania sprawy rozumiany jako konieczność dwukrotnego rozważenia materiału dowodowego, najpierw przez organ I instancji (zob.: M. Przybysz, Komentarz do art. 15 k.p.a., [w:], Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2022). Wiąże się z tym konieczność należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 1998 r. (sygn. akt IV SA 1130/96, LEX nr 43290), "brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania, brak w aktach sprawy podstawowych dokumentów i dowodów w sprawie (...) pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszenie podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności". W judykaturze obecny jest przy tym pogląd, że naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być oceniane jako rażące naruszenie prawa (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 1989 r., sygn. akt II SA 1198/88, ONSA 1989, nr 1, poz. 36).

Przytoczone wyżej tezy, sformułowane w odniesieniu do decyzji administracyjnych, zachowują aktualność także co do zaskarżalnych dewolutywnie postanowień, takich jak kontrolowane w toku niniejszego postępowania rozstrzygnięcie. Art. 124 § 2 k.p.a. stanowi, że postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. W myśl natomiast art. 107 § 3 k.p.a. (odnoszącego się odpowiednio do postanowień na mocy odesłania z art. 126 k.p.a.), uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Istotę uzasadnienia postanowienia rozpatrywać można z perspektywy pełnionych przez nie ról. W wąskim ujęciu podstawowym jego celem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, przy czym za J. Łętowskim wyszczególnić można także funkcje: satysfakcjonującą, ochrony prawa, wyjaśniającą i dowodową, kontrolną oraz utrzymania pewności prawa (zob. szerzej: G. Łaszczyca, postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, LEX 2012). Niewątpliwie uzasadnienie rozstrzygnięcia ma także istotne znaczenie z perspektywy urzeczywistnienia scharakteryzowanej wyżej zasady dwuinstancyjności. Jego treść w przypadku organu odwoławczego powinna bowiem odzwierciedlać ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, jak również kontrolę zaskarżonego postanowienia, z uwzględnieniem zarzutów podnoszonych przez stronę.

Przenosząc zaprezentowane rozważania na realia analizowanego przypadku, należy stwierdzić, iż postanowienie organu odwoławczego zostało wydane z naruszeniem art. 107 w zw. z art. 15 k.p.a. Uzasadnienie rozstrzygnięcia stanowi bowiem proste powielenie argumentacji organu I instancji i nie wskazuje na podjęcie przez SKO czynności związanych z powtórnym zbadaniem sprawy we własnym zakresie. Poza odnotowaniem faktu wniesienia przez pełnomocnika strony skarżącej zażalenia w opisie przebiegu postępowania egzekucyjnego, zupełnie pominięto sformułowane we wskazanym środku zaskarżenia zarzuty, jak i argumentację podważającą zasadność dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w obecnym kształcie, a nawet okoliczność ograniczenia przez spółkę zakresu uprzednio złożonego wniosku o umorzenie postępowania z 28 tytułów wykonawczych do 7. Zamykające się w raptem kilku nierozbudowanych akapitach rozważania organu odwoławczego związane z istotą sprawy zostały ograniczone w zasadzie wyłącznie do problematyki przedawnienia zobowiązania podatkowego z perspektywy przerwania biegu jego terminu w związku z zastosowaniem środków egzekucyjnych.

Do pozostałych aspektów sprawy nie odniesiono się, co należy uznać za niedopuszczalne, zwłaszcza biorąc pod uwagę okoliczność, że w toku postępowania zażaleniowego pełnomocnik strony skarżącej podnosił przede wszystkim kwestię rozbieżności w zakresie dochodzonych kwot wskazanych w tytułach wykonawczych oraz kwot uznanych za prawidłowe przez organ uwzględniający skargę na czynność egzekucyjną. Ani uzasadnienie, ani też przekazane wraz ze skargą akta administracyjne, nie wskazują, by problematyka ta była przez organ odwoławczy jakkolwiek wyjaśniana. Także w toku postępowania sądowego SKO nie udzieliło w tym zakresie żadnych wyjaśnień, w szczególności nie odnosząc się do argumentacji strony skarżącej w ramach pisma z dnia 16 lutego 2022 r., którego w gruncie rzeczy nie sposób uznać od strony merytorycznej za faktyczną odpowiedź na skargę, lecz raczej za pismo streszczające przebieg postępowania egzekucyjnego, przekazane wraz ze skargą. Biorąc zaś pod uwagę, że przywoływane przez pełnomocnika strony skarżącej różnice kwotowe faktycznie występują, należy uznać, że przyczyny ich wystąpienia, jak również ewentualny wpływ na prawidłowość tytułów wykonawczych oraz zasadność dalszego prowadzenia na ich podstawie postępowania egzekucyjnego, wymagają wnikliwego zbadania, czego organ odwoławczy zaniechał i co powinno zostać dopełnione przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów zażalenia. Rezultaty podjętych przez SKO czynności analitycznych oraz ewentualnych działań dowodowych znajdą następnie odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym zajętego finalnie stanowiska zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

Tytułem konkluzji należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu, ponieważ jego uzasadnienie nie spełnia elementarnych wymogów proceduralnych przewidzianych dla tego elementu aktu administracyjnego. Jednocześnie występujące w toku postępowania zażaleniowego zaniechania organu odwoławczego w zbadaniu wszystkich merytorycznych aspektów sprawy oraz faktycznej kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, nie mogą zostać zaakceptowane z perspektywy potrzeb urzeczywistnienia zasady dwuinstancyjności.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, czyniąc to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. i c P.p.s.a. Przy ponowny rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni wyrażone przez Sąd zapatrywania prawne.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 206 P.p.s.a., zasądzając – w związku z uwzględnieniem skargi – na rzecz skarżącej od organu, który wydał zaskarżone postanowienie, kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na zasądzoną kwotę składają się następujące składniki: wpis od skargi w kwocie 100 zł - stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 535); wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w wysokości 480 zł – stanowiące połowę wynagrodzenia przewidzianego w § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), miarkowanego na podstawie art. 206 P.p.s.a.

Sąd nie uwzględnił natomiast kwoty 17 zł opłaty od pełnomocnictwa procesowego, ponieważ należność ta, mająca charakter opłaty administracyjnej, nie została uiszczona na rachunek właściwego Urzędu Miasta Gliwice, lecz błędnie na rachunek i na rzecz Urzędu Miasta Katowice.