Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1115/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu towaru p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że miesięczne dochody jakie osiąga on i jego syn z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych. Wskazał, że miesięczne przychody rodziny stanowi emerytura skarżącego w wysokości 3256,69 zł brutto oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Przy czym zaznaczył, że działalność ta nie przynosi zysków lecz stratę, w związku z czym zmuszony był do zaciągnięcia kredytów i pożyczek. W zakresie majątku skarżący wskazał, iż w jego skład wchodzi mieszkanie o pow. 80 m2, nieruchomość rolna o pow. 4,26 ha, oraz działka budowlana o pow. 0,1 ha.

W wykonaniu wezwania skarżący złożył harmonogramy spłat zaciągniętych kredytów na łączną kwotę 360,500,00 zł, harmonogramy spłat dwóch umów leasingu, wyciągi z posiadanych przez skarżącego oraz jego syna rachunków bankowych, decyzję o waloryzacji emerytury wojskowej skarżącego, bilans z działalności prowadzonej przez skarżącego (P.W. W. – L. W.) oraz jego syna (P. P. s.c. – T. W., T. W.) za okres styczeń - październik 2013 r., zeznania podatkowe skarżącego i jego syna za 2012 r., wykaz środków trwałych, zaświadczenie o posiadanych gruntach oraz wysokości opłat czynszowych. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że posiadane grunty rolne oddał w dzierżawę i z tego tytułu pobiera jedynie czynsz dzierżawny w wysokości 1200 zł rocznie. Ponadto z uwagi na ewentualny powrót żony z zagranicy nabył na własność 2 pokojowe mieszkanie, na co zaciągnął kredyt. Wskazał, że jego firma w 2011 r. zanotowała starte w wysokości 304.945,92 zł, głównie z powodu "zakupu w leasingu" dwóch samochodów ciężarowych z przeznaczeniem na budowę autostrad. Jak oświadczył łączna miesięczna wysokość rat kredytowych i leasingowych wynosi 18.097,75 zł. W ostatnim czasie wpłacił również kwotę 39.078,33 zł tytułem zaległości w podatku VAT.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.).

W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

W tym miejscu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w 46 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach.

Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Jest to najniższa kwota wpisu jaka obowiązuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również w pozostałych sprawach wysokość wpisu kształtuje się na takim samym poziomie. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 4.700,00 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg w stosunku do ilości zainicjowanych spraw są zatem w istocie najniższe z możliwych. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić w tych sprawach nigdy nie przeskoczą jednorazowo kwoty 100 zł. Koszty te jednak należy obecnie uznać za czysto hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie.

Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy obszernej dokumentacji przedstawionej przez skarżącego, który z należytą starannością wykonał wezwanie referendarza sądowego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r., wykazu środków trwałych oraz posiadanego majątku które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach.

Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący w 2012 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł oraz z tytułu otrzymywanej emerytury w kwocie [...] zł. Natomiast jego syn z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ten sam okres osiągnął przychód w kwocie [...] zł. Już samo to nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez skarżącego i jego syna działalność jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści.

Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny działalności wykazuje niski w porównaniu do przychodów dochód lub wręcz stratę, co ma miejsce w przypadku działalności gospodarczej syna skarżącego. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Uregulowania te zdają się być znane skarżącemu, szczególnie w kontekście jego twierdzeń o poniesionej w 2011 r. stracie wynikłej z zakupu dwóch samochodów ciężarowych.

Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. Mianowicie z rachunku nr [...] wynika, że skarżący już w dacie wniesienia skarg dysponował środkami pieniężnymi z których mógł pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe nie tylko w niniejszej, lecz we wszystkich zawisłych sprawach. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 5 września 2013 r., tj. dzień przed złożeniem skarg, suma środków na tym rachunku wynosiła 23.973,25 zł. Natomiast w dniu 3 października 2013 r. suma środków na tym rachunku wynosiła 42.610,65 zł. Również na drugim rachunku nr [...], przykładowo w dniu 25 października 2013 r. występowały środki pieniężne w wysokości 10.163,56 zł. Również analiza wyciągów z pozostałych trzech rachunków bankowych wykazuje, że skarżący zarówno w okresie wnoszenia skargi jak i w toku postępowania sądowego dysponował środkami z łatwością mogącymi zaspokoić należności wymagane tytułem wpisów sądowych we wszystkich sprawach. Powyższe przykłady całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków na poniesienie kosztów wpisów od wniesionych skarg, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Nie może mieć przy tym znaczenia, że saldo posiadanych środków po dokonaniu licznych operacji uległo w listopadzie 2013 r. zdecydowanemu zmniejszeniu. Wskazane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego pozwoliły bowiem na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Skarżący natomiast mimo tego obowiązku nie uiścił wymaganych wpisów ani nie poczynił stosownych oszczędności, preferując różne zobowiązania prywatnoprawne, często nawet wyższe niż suma wpisów we wszystkich sprawach (patrz wysokość rat leasingu).

W tym kontekście wskazania wymaga, iż żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty licznych kredytów i rat leasingowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Ponadto, już sam fakt udzielania skarżącemu kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele.

Dla porządku wskazania również wymaga, że pod pojęciem sytuacji majątkowej należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Opisany we wniosku oraz nadesłanych dokumentach majątek strony jest natomiast znacznej wartości, co już samo przez się wpływa na negatywną ocenę jego wniosku.

Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez niego dochody i posiadany majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.).

Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.