Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1631/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par1,2,3 i 4, art. 246 par1 pkt 1)oraz art. 258 par.1 i par. 2 pkt7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.000 zł skarżąca M. K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W jego uzasadnieniu wskazała, że jest jedynym żywicielem rodziny, jej rodzice są osobami chorymi, wymagającymi opieki i środków finansowych na stałe leczenie, jej brat jest osobą nieletnią i uczęszcza do liceum. Podała, że źródłem utrzymania jej czteroosobowego gospodarstwa domowego jest jej dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3.000 zł (brutto) oraz dochód jej ojca z umowy o pracę w kwocie 350 zł.

Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2012 skarżąca uzyskała dochód w kwocie 36.732 zł przy przychodzie w kwocie 1.312.420,80 zł, natomiast w czwartym kwartale 2013 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości 254.365 zł. Wnioskodawca podał, że jego miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 4.486,27 zł i obejmują ratę spłaty kredytu hipotecznego w kwocie 3.100 zł.

Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu ze skargi M.K. pod sygn. akt od ISA/Wr 1624/13 do I SA/Wr 1632/13 strona skarżąca została wezwana do uiszczenia tytułem wpisu sądowego od skarg łącznej kwoty 13.377 zł.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz usta-nowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania pra-wa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu doradcy podatkowego jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i sta-tusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby prze-niesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożno-ści ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania.

Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trak-towanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś wynik tej oceny musi być skonfrontowany z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle po-wołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myśle-nia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego.

Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2012 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracji VAT za czwarty kwartał 2013 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazaną opłatę sądową. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego.

Po drugie, M.K. uzyskała w roku 2012 oraz w roku 2013 z prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikających z kwot przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania kwoty, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego i przymusowego wykonywania jej zobowiązań cywilnoprawnych, powstałych w rezultacie czynności podjętych samodzielnie przez skarżącą.

Po trzecie, wskazać trzeba, że gospodarstwo domowe skarżącej uzyskuje stałe dochody, pozwalające na ponoszenie kosztów jego utrzymania. Dodatkowo wysokość tych kosztów – według oświadczenia strony – przewyższa kwotę miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącej, co oznacza, że posiada ona lub posiadają członkowie tego gospodarstwa domowego nieujawnione, zgromadzone kwoty pieniężne lub źródła regularnego dochodu. Dotyczyć to może w szczególności ojca skarżącej, którego zeznanie podatkowe dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych nie zostało, mimo wezwania, dołączone do akt sprawy.

W tym stanie rzeczy uzasadniony jest wniosek, że na obecnym etapie po-stępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.