Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1649/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.134 ust.1, art.151 ust.1
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia del. WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "[...]" Spółka jawna [...] z siedzibą w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2646/15 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "[...]" Spółka jawna [...] z siedzibą w M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną. 13


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Spółka jawna [...] z siedzibą w M. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju.

W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd I instancji wskazał, że nieruchomość położona w obrębie [...], gmina C., oznaczona jako działki nr ew. [...] o pow. 0,7500 ha i [...] o pow. 1,6800 ha decyzją Wojewody Ś. z dnia [...] marca 2014 r., znak: [...], o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej została przeznaczona pod budowę dwujezdniowej drogi ekspresowej S-7 na odcinku C.-J. Decyzją z dnia [...] września 2014 r., znak: [...], Wojewoda Ś. orzekł o ustaleniu odszkodowania w łącznej wysokości 8.900.094,00 zł na rzecz w/w Spółki za przejęcie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności tej nieruchomości oraz zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do jego wypłaty w terminie 14 dni, w którym decyzja nr [...] Wojewody Ś. z dnia [...] marca 2014 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna. Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosło [...] Sp. jawna [...], zarzucając nieuwzględnienie nakładów na nieruchomość i kwestionując wysokość odszkodowania z powodu pominięcia w jego kwocie podatku VAT. Minister Infrastruktury i Rozwoju zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody Ś. z dnia [...] września 2014 r. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na obowiązujące w sprawie przepisy oraz wskazał, że podstawą ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości stanowi operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] maja 2014 r. na zlecenie Wojewody Ś. przez rzeczoznawców majątkowych M. N. (upr. Nr [...]) i A. B. (upr. Nr [...]) oraz B. Ż. (upr. Nr [...]), którego aktualność została potwierdzona przez rzeczoznawców majątkowych stosowną klauzulą z dnia [...] maja 2015 r. Opinia spełnia wszystkie wymogi formalne określone w obowiązujących przepisach prawa, w tym w szczególności wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) – dalej: rozporządzenie. Organ podkreślił, że biegli wobec przeznaczenia gruntu wycenianej działki pod lokalizację hotelu, restauracji, stacji paliw i urządzeń pomocniczych oraz faktu, że cel wywłaszczenia dla wycenianej nieruchomości nie zwiększa jej wartości, na potrzeby wyceny prawidłowo przeanalizowali rynek transakcji gruntami niezabudowanymi stanowiącymi tereny zabudowy produkcyjno-usługowej, usługowej, przemysłowo-usługowej, produkcyjnej oraz mieszanej (zabudowa usługowa z możliwością zabudowy mieszkaniowej), zgodnie z procedurą wyceny określoną w § 36 ust. 1 ww. rozporządzenia. Autorki operatu wyczerpująco wyjaśniły przyjęty wybór metody szacowania nieruchomości oraz szczegółowo scharakteryzowali przyjęty rynek transakcyjny. Opinia biegłych opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym ustaleniu współczynników korygujących. Operat szacunkowy nie zawiera zatem wad powodujących naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia. Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ wyjaśnił, że:

- obowiązujące przepisy przewidują ustalenie w drodze decyzji odszkodowania odpowiadającego wartości odjętego prawa własności. Zatem odszkodowanie należy się za nieruchomość rozumianą jako grunt wraz z jego częściami składowymi. W tym więc zakresie rzeczoznawca majątkowy prawidłowo oszacował wartość naniesień budowlanych, które znajdowały się na przejętych działkach nr [...] i nr [...], pomijając elementy w zakresie urządzenia pasów drogowych, wjazdów i zjazdów, które znalazły się na działkach nr [...] i nr [...], niestanowiących własności odwołujących się, a będących własnością Skarbu Państwa. Organ zauważył przy tym, że nie wyłącza to możliwości dokonania rozliczeń nakładów poniesionych na grunt na drodze procesu cywilnego,

- nie uznał za zasadny zarzut, iż ustalone odszkodowanie nie jest wartością rynkową nieruchomości, gdyż nie obejmuje całości nakładów poniesionych na kompleks stacji paliw. Zdaniem organu należy bowiem uwzględnić cel wyceny, którym jest w tym wypadku ustalenie odszkodowania w związku z przejęciem nieruchomości z mocy prawa na własność Skarbu Państwa w związku z zezwoleniem na realizację inwestycji drogowej, a nie sprzedaż stacji paliw wraz z zapleczem jako zorganizowanej działalności gospodarczej,

- podatek VAT, związany m.in. z transakcją kupna-sprzedaży nieruchomości oraz inne podatki i opłaty nakładane przez państwo, stanowią jedno z narzędzi polityki fiskalnej i powinny być traktowane wyłącznie jako element wpływu państwa na wolny rynek. Podatki, jak również inne opłaty, nie są efektem gry rynkowej między nabywcą, a zbywcą, nie stanowią także efektu wzajemnego oddziaływania na siebie popytu i podaży, a tym samym nie mogą być traktowane jako element wykreowany przez wolny rynek, lecz, jak to określa sama teoria wyceny, jako element warunków sprzedaży. Z uwagi na powyższe, zdaniem organu, podatek VAT, jak również i inne podatki czy opłaty powinny być traktowane jako jeden z kosztów zawarcia transakcji, który obliczany jest od ceny transakcyjnej, a nie jako integralny element tej ceny. Tym samym określana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym wartość rynkowa przedmiotu wyceny może być traktowana tylko i wyłącznie jako wartość nieobejmująca podatków i opłat lokalnych oraz innych obciążeń związanych z realizacją umowy. Tylko taka bowiem sytuacja gwarantuje, że tak określona wartość będzie najlepszym odzwierciedleniem sytuacji panującej na wolnym rynku i nie będzie zawierała w sobie czynników nie będących de facto czynnikami rynkowymi. Odnosząc się do przedłożonej interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej organ wskazał, że wynika zeń jedynie, iż czynność wydania Kompleksu w zamian za odszkodowanie jest dostawą towaru i powinna być opodatkowana stawką podatku w wysokości 23%.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 r. [...] Sp. jawna [...] wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając :

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 134 ust.1 i art. 151 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz .U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) - dalej u.g.n., oraz naruszenie art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.) - dalej specustawa drogowa, poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że ustalone zaskarżoną decyzją odszkodowanie odpowiada wartości rynkowej wywłaszczonej nieruchomości;

- art. 29a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) – dalej ustawa o VAT, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2014 r. poprzez niezastosowanie tego przepisu w sprawie;

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz naruszenie art 136 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy.

Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w skarżonym orzeczeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, iż podstawę prawną dla ustalenia odszkodowania z tytułu przejętego z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości stanowiły przepisy specustawy drogowej, szczególnie jej art. 18 w związku z art. 130 u.g.n, a w sferze faktycznej operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] maja 2014 r., którego aktualność została potwierdzona stosowną klauzulą z dnia [...] maja 2015 r. Oceniając ten operat, organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że ustala on wartość przejętych nieruchomości w sposób wymagany przez prawo. Sąd I instancji zgodził się z tą oceną wskazując, iż organy obu instancji szczegółowo wskazały i omówiły przepisy prawa, na podstawie których dokonano wyceny przedmiotowych nieruchomości i ustalono odszkodowanie. Ten aspekt sprawy uznał za prawidłowy i legalny, przedstawiając szczegółowe omówienie zajętego stanowiska. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest nieujęcie w wycenie nakładów, jakie zostały poczynione przez skarżących na nieruchomościach sąsiednich (działkach nr [...] i nr [...] niebędących własnością skarżących, które stanowią pas istniejącej drogi krajowej, a na których skarżący usytuował m. in. część wyjazdu i zjazdu do Kompleksu oraz pylonu cenowego, kasetonu wjazdowego, fragmentów sieci kanalizacyjnej i elektrycznej oraz fragmentów kostki brukowej), a tym samym nieprzyznanie odszkodowania przez organ za te naniesienia oraz nie uwzględnienie w wysokości odszkodowania podatku VAT, który będzie obciążał skarżącego jako płatnika tego podatku. Sąd I instancji nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów w tej materii. Odszkodowanie należy się, zgodnie z zapisami specustawy drogowej, za wskazane w decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nieruchomości rozumiane jako grunt oraz ich części składowe (budynki, budowle a także drzewa i krzewy), które się na nich znajdowały. Działki nr ew. [...] i [...], na których za zgodą ich właściciela skarżący dokonali naniesień (oświadczenie skarżącej z dnia [...] czerwca 2014r.), nie zostały im odjęte a zatem brak było podstaw, by w decyzji ustalającej odszkodowanie dokonać ustalenia odszkodowania również za naniesienia znajdujące się na tych nieruchomościach. Tym samym zarówno rzeczoznawcy w operacie, jak również organ prawidłowo dokonali pominięcia naniesień w postaci urządzenia pasów drogowych - wjazdów i zjazdów, kasetonu oraz części uzbrojenia terenu w postaci kanalizacji, które znalazły się na działkach nr [...] i [...]. Naniesienia jako nakłady poczynione na tych nieruchomości, jak słusznie wskazał organ w skarżonej decyzji, mogą być dochodzone przez skarżącą w procesie cywilnym. W ocenie Sądu I instancji nie jest również zasadny podnoszony w tym zakresie zarzut, iż strona nie była informowana o nieuwzględnieniu tych nakładów. Jak wynika bowiem z treści operatu str. 10 pkt 6.2 zostało tam wprost wskazane, m. in. że "z pełnego kompleksu stacja benzynowa zostały "wyjęte" elementy nieleżące na szacowanych działkach, tj. niniejszy operat obejmuje swym zakresem wyłącznie te składniki budowlane i roślinne z pełnego kompleksu stacja paliw, które znajdują się na działkach nr [...],[...]". Z operatem tym, jak wynika z akt, zapoznał się J. W. (notatka podpisana przez J. W. z dnia [...] września 2014 r. – karta 55), który oświadczył, że nie wnosi zastrzeżeń. Odnośnie drugiej kwestii podnoszonej w skardze, tj. nieuwzględnienia w wysokości odszkodowania podatku VAT, Sąd meriti również nie podzielił stanowiska strony skarżącej, uznając podniesiony w tym zakresie zarzut za niezasadny. Wskazując na przepis art. 149 u.g.n. Sąd I instancji podniósł, iż przepisy działu IV tej ustawy stosuje się do wszystkich nieruchomości, bez względu na ich rodzaj, położenie i przeznaczenie, a także bez względu na podmiot własności i cel wyceny, z wyłączeniem określania wartości nieruchomości w związku z realizacją ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. Oznacza to, że zasady zawarte w u.g.n. dotyczące określenia wartości nieruchomości dla potrzeb ustalenia wysokości odszkodowania stosuje się jednakowo wobec wszystkich podmiotów, niezależnie od tego, czy są one podatnikami podatku od towarów i usług czy też nie, jak również niezależnie od tego, czy podmiot pozbawiony prawa własności jest osobą fizyczną (w odniesieniu do której art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje, że odszkodowanie wypłacone w trybie przepisów u.g.n. wolne jest od podatku) czy też prawną (w stosunku do której przepisy ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych takiego rozwiązania nie zawierają). Sąd meriti podkreślił, że uregulowania wynikające z przepisów ustaw podatkowych pozostają bez wpływu na sposób ustalenia wartości rynkowej nieruchomości. Rozwinięciem zasady wynikającej z powyższego przepisu jest art. 151 u.g.n., zgodnie z którym wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena możliwa do uzyskania na rynku. We wskazanych przepisach, ani w żadnych innych nie ma mowy o tym, że do kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (przejęcia z mocy prawa) dodaje się kwotę należnych podatków oraz danin. W tym zakresie powołana regulacja jest jednoznaczna. Potwierdzenie takiego stanowiska znaleźć można również w zapisie § 11 rozporządzenia, który przesądza o tym, iż przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości w podejściu dochodowym nie uwzględnia się amortyzacji, kredytu i jego kosztów, podatku dochodowego oraz innych opłat i podatków związanych ze sprzedażą nieruchomości. Wprawdzie powyższy zapis dotyczy podejścia dochodowego, a nie porównawczego, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie, jednakże zarówno podejście dochodowe jak i porównawcze prowadzi do określenia wartości rynkowej, a zatem podstawowe zasady ich stosowania muszą być jednakowe. Skoro w podejściu dochodowym podstawą określania wartości są dochody wskazane na m. in. na podstawie czynszów i wydatków operacyjnych, których poziom przyjmujemy bez VAT-u, to analogicznie w podejściu porównawczym "ceny transakcyjne" stanowiące podstawę określania wartości rynkowej nie powinny zawierać podatku VAT. Powyższe wskazuje, że przepisy u.g.n. nie przewidywały możliwości powiększenia wysokości odszkodowania o kwotę podatku VAT. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Sąd I instancji orzekł jak w sentencji opisanego wyroku.

W skardze kasacyjnej [...] Spółka jawna [...] z siedzibą w M. zaskarżono go w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

1) art. 18 ust. 1 i art. 12 ust. 5 specustawy drogowej w zw. z art. 134 ust. 1 u.g.n., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy te wykluczają powiększenie odszkodowania ustalonego w związku z wywłaszczeniem o kwotę należnego podatku od towarów i usług;

2) art. 134 u.g.n. w zw. z art. 18 ust 5 specustawy drogowej poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy te zobowiązują organ do ustalenia odszkodowania w wysokości wynikającej z wyceny nieruchomości dokonanej przez biegłego i rzeczoznawcę;

3) art. 151 ust 1 u.g.n. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o cenach poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość nieruchomości;

4) art. 29a ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2014 r. poprzez niezastosowanie tego przepisu;

5) art. 141 § 4 P.p.s.a poprzez pominięcie w uzasadnieniu analizy zastosowania w sprawie oraz wpływu na wykładnię art. 134 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 18 ust. 1 specustawy drogowej przepisu art. 29 ust 1 ustawy o VAT;

6) art. 21 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że ustalone dla skarżącego odszkodowanie jest kwotą brutto zawierającą podatek VAT, co powoduje, że nie zapewnia skarżącemu słusznego odszkodowania.

Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie merytoryczne skargi oraz wydanie orzeczenia w trybie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej te zarzuty szerzej umotywowano, zasadniczo powołując się na dotychczas prezentowaną argumentację.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie godzi się przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Przed odniesieniem się do jej zarzutów zauważyć nadto należy, że w myśl art. 176 § 2 P.p.s.a., poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W niniejszej sprawie ziściły się warunki odstępstwa od zasady jawności i bezpośredniości postępowania, bowiem pismem z dnia 24 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie Spółki zrzekł się w jej imieniu rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy (art. 182 § 2 P.p.s.a.).

Podstawy, na których można wywieść skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć wadliwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie nieprawidłowej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Rozpoznawana w sprawie skarga kasacyjna powołała się na obie podstawy, co wymusza w pierwszej kolejności dokonanie oceny zasadności podstawy naruszenia przepisów postępowania. Jest ona nietrafna. Nieprawidłowy jest pogląd autorki skargi kasacyjnej, jakoby Sąd meriti dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Przepis ten reguluje sposób i formę rozstrzygnięcia w wypadku zajścia określonych tam sytuacji. Zatem jego zastosowanie jest wynikiem wnioskowania dokonanego na bazie ustalonego stanu faktycznego i rozważań prawnych, przeto naruszenie go może mieć miejsce wówczas, gdyby Sąd bądź zastosował inną formę rozstrzygnięcia, do czego w sprawie nie doszło, albo gdyby mimo legalności decyzji je uchylił. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji nie dostrzeże, że narusza ona przepisy, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na rozstrzygnięcie, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu musi skutkować możliwością` istotnego wpływu na wynik sprawy. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył prawa, to (najprawdopodobniej) zapadłaby decyzja o innej treści. W przeciwnym wypadku dochodzi do oddalenia skargi na mocy art. 151 P.p.s.a. Zatem uznanie tego zarzutu za zasadny wymaga zawsze wykazania naruszenia prawa skutkującego bądź odmiennym wynikiem bądź zastosowaniem niewłaściwej formy orzeczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2812/13, publ. CBOSA), czego w skardze kasacyjnej nie uczyniono. Jest to bowiem przepis tzw. wynikowy, wymagający powiązania go z innym przepisem, tu należącym do kategorii przepisów procesowych. Tego też autor skargi kasacyjnej zaniedbał. W konsekwencji czego zarzut ten nie mógł odnieść skutku.

Jeśli zaś chodzi o zarzuty naruszenia prawa materialnego to należało uznać je również za nietrafne. Przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację drogowej. W wyniku tego, na podstawie art. 12 ust. 4a specustawy drogowej organ, który wydał decyzję o zezwoleniu, był zobowiązany do wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Zgodnie z art. 12 ust. 5 tej ustawy do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Oznacza to odniesienie się do przepisów Rozdziału 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zasadniczy wpływ na rozumienie zespołu norm regulujących ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości przejęte pod realizację dróg publicznych ma przepis art. 128 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. W myśl art. 134 ust. 1 u.g.n., podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Od razu zauważyć należy, że zastrzeżenie to w niniejszej sprawie nie wchodzi w grę. Natomiast istotna jest regulacja art. 134 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którą, przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami. Nadto, obowiązuje w tym zakresie przepis art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, zgodnie z którym wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Z przepisów tych wynika, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości rynkowej nieruchomości oraz ma za zadanie zrekompensowanie wartości utraconego przez właściciela prawa, a nie zrekompensowanie całości szkody powstałej na skutek wywłaszczenia nieruchomości. Dalej idące należności mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi. Wskazane wyżej przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują możliwości powiększenia należnego odszkodowania o składniki nieprzewidziane w ustawie, w tym o inne daniny publiczne i podatki. Określenie wartości rynkowej nieruchomości jest dokonywane w trybie uregulowanym w art. 150 - art. 159 u.g.n. Także z tych przepisów, jak i przepisów rozporządzenia nie wynika możliwość zwiększenia wartości nieruchomości o podatek od towarów i usług. Powołany w materialnej podstawie kasacji przepis art. 151 ust. 1 u.g.n. określa, że wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku, określona z uwzględnieniem cen transakcyjnych (przy przyjęciu założeń określonych w pkt 1 i 2). Podatek VAT nie stanowi zatem ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie specustawy drogowej w związku z art. 134 ust. 1 oraz art. 151 ust. 1 u.g.n. Nie jest także czynnikiem wpływającym na wycenę nieruchomości. Analizowane odszkodowanie oraz podatek VAT z tytułu przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie, są odrębnymi instytucjami prawa materialnego, między którymi jest tylko taki związek, że w razie spełnienia przesłanek określonych w ustawie o VAT następuje opodatkowanie wywłaszczonego podatkiem od tego przeniesienia. Podatek VAT jest więc zdarzeniem następczym w stosunku do ustalenia, na podstawie decyzji właściwego organu, odszkodowania za nieruchomość, w stosunku do której została wydana decyzja o zezwoleniu na realizację dróg publicznych (p. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 170/11 i sygn. akt I OSK 990/11, z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1449/11; z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 289/14; z dnia 24 czerwca 2014r., sygn. akt I OSK 2859/12; z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt I OSK 587/13, z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 766/13, publ. CBOSA). Warto jeszcze zwrócić uwagę na to, że o ile ustawodawca przewiduje uwzględnienie w kwocie do zapłaty oznaczonego podatku, to czyni to w wyraźnym, niebudzącym wątpliwości przepisie prawa powszechnie obowiązującego, np. przy kosztach zastępstwa procesowego w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 13548 ze zm.) – p.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 maja 2013r., sygn. akt I OSK 1904/11; z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2859/12, publ. CBOSA). Prowadzi to do konstatacji, że postępowanie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie (przejęcie z mocy prawa) nieruchomości nie obejmuje zagadnienia podatku VAT, zatem nie wymaga odpowiedzi na pytanie, czy strona jest w takim wypadku zobowiązana do uiszczenia tego podatku. Dlatego poza zakresem rozstrzygnięcia w sprawie odszkodowawczej pozostają wszelkie kwestie związane z tym, czy, kiedy i w jakiej wysokości powstało zobowiązanie podatkowe. Powyższe oznacza, że wskazany w skardze kasacyjnej przepis ustawy podatkowej nie mógłby mieć w ogóle w tym przypadku zastosowania. Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 21 Konstytucji RP. Słuszne odszkodowanie, o którym mowa w tym przepisie nie oznacza odszkodowania ekwiwalentnego (p. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02, OTK-A 2004/766). Zdaniem Trybunału należy również uwzględnić kontekst następstw ustalenia odszkodowania dla budżetu państwa. Wywłaszczenie bowiem następuje na cele publiczne, tzn. ze względu na dobro wspólne. Z tych przyczyn odszkodowanie w pełni ekwiwalentne może nie odpowiadać zasadzie słuszności, natomiast odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne może być uznane za odszkodowanie słuszne (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2014r., sygn. akt I OSK 587/13, CBOSA). Trzeba wreszcie dodać, że zaprezentowane powyżej stanowisko w tej materii jest utrwalone w judykaturze, przeto nie ma potrzeby przytaczania przykładowych orzeczeń.

Ubocznie tylko wskazać należy, bowiem skarga kasacyjna tego nie podnosiła, iż powyższej oceny nie zmienia teza przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I FPS 1/15 (publ. CBOSA). Ani z sentencji uchwały, ani z jej uzasadnienia nie wynika obowiązek uwzględnienia podatku VAT w odszkodowaniu, który to więc podatek nie ma wpływu na ustalenie wysokości odszkodowania. Uchwała stanowi, że przeniesienie przez gminę (miasto na prawach powiatu) prawa własności nieruchomości z nakazu władzy publicznej w zamian za odszkodowanie, stanowi dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, nieskutkującą ekonomicznym obciążeniem wywłaszczonego ciężarem uiszczenia podatku z tytułu tej czynności. Wywód, który prowadzi do tej tezy opiera się na wyrażonym w uzasadnieniu spostrzeżeniu, że ekonomiczny ciężar tej czynności nie zostanie poniesiony przez gminę (miasto na prawach powiatu), gdyż finansowanie inwestycji drogowej odbywa się w tej sytuacji na zasadzie dotacji. Zauważyć natomiast można, że także z samej uchwały i jej uzasadnienia wynika odróżnienie podatku i odszkodowania, a co za tym idzie brak możliwości potraktowania podatku jako elementu wpływającego na wycenę nieruchomości oraz wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Identycznie przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 23 marca 2016r., sygn. akt I OSK 3244/15, I OSK 3245/15, I OSK 3246/15 (CBOSA).

W tym stanie rzeczy dalsze powołane jako naruszone przepisy prawa materialnego okazały się nietrafne. A skoro Sąd meriti zajęte stanowisko poprawnie i przekonująco umotywował, również zarzut uchybienia przepisowi art. 141 § 4 P.p.s.a., błędnie umieszczony w podstawie naruszenia prawa materialnego, musiał zostać oddalony.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.

-----------------------

8