Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 297/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: 61 ust. 1, ust.  2 i ust. 2d  w zw. z art. 103 ust. 2 .
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 grudnia 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1345/2021/17035/KCz w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 października 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta K. (dalej: organ, organ pierwszej instancji), na podstawie art. 61 ust. 1, ust. 2 i ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) ustalił A. L. (dalej: Strona, Skarżąca) opłatę za pobyt matki T. P. (dalej: matka Skarżącej) w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy [...] w C. w następujący sposób:

- w pkt 1 decyzji ustalił Skarżącej opłatę za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w następujący sposób:

- w wysokości 287,16 zł za miesiąc październik 2020 r.,

- w wysokości 41,76 zł za miesiąc listopad 2020 r.,

- w wysokości 361,99zł za miesiąc grudzień 2020 r.

- w wysokości 361,99 zł za miesiąc styczeń i luty 2021 r.,

- w wysokości 359,49zł za miesiąc marzec 2021 r.

- w wysokości 356,49zł za miesiąc kwiecień 2021 r.

- w wysokości 310,49zł za miesiąc maj 2021 r.,

- w wysokości 336,16zł za miesiąc czerwiec 2021 r.

- w wysokości 299,47 zł za miesiąc lipiec, sierpień i wrzesień 2021 r.,

- w wysokości 299,47 zł od miesiąca października 2021 r.

- w pkt 2 decyzji ustalił, że opłatę w wysokości łącznej 3.975,40 za okres od października 2020 r. do października 2021 r. należy uiścić w terminie 30 dni od daty kiedy decyzja stanie się ostateczna na wskazane konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dopiskiem "opłata za pobyt Pani T. P. w Domu Pomocy Społecznej w C." lub do kasy MOPS w K. ulica [...], a opłatę od listopada 2021 r. należy regulować w terminie do 5 każdego miesiąca z góry na wskazane powyżej konto z takim samym dopiskiem.

W uzasadnieniu organ odwołał się do obowiązujących w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, tj. art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Następnie stwierdził, że matka skarżącej przebywa we wskazanym Domu Pomocy Społecznej od dnia 2 października 2021 r., a na podstawie odrębnej decyzji ustalono jej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy- tj. na poziomie 70% dochodu (1.308,30zł). Uzyskiwany przez matkę skarżącej dochód nie pozwala jednak na ponoszenie odpłatności odpowiadającej średniemu miesięcznemu kosztowi utrzymania w domu pomocy społecznej, w którym przebywa, który od marca 2021 r. wynosił 4.248 zł, od kwietnia 2021 r. – 4.260,00zł.

W toku postępowania ustalono dochody Strony, wskazując, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, a rodzina uzyskuje dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w wysokości dokładnie podanej za każdy miesiąc od września 2020 r. do sierpnia 2021 r. Dochody te przekraczają 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - tj. kwotę 1584zł.

Organ uwzględnił, że średni miesięczny koszt pobytu w tym domu pomocy społecznej wynosił do marca 2021 r. - 4.248,00zł a odpłatność osoby umieszczonej w tym domu - to 1352,07zł, natomiast od kwietnia 2021 r. - odpowiednio średni miesięczny koszt pobytu wynosił 4.260zł, a odpłatność osoby umieszczonej - 1.408,08zł.

Uwzględniając, że do ponoszenia tych opłat jest zobowiązanych 8 osób, spokrewnionych w tym samym stopniu z umieszczoną w Domu Pomocy Społecznej, (tj. Skarżąca oraz A. W., J. B., M. P., M. I., R. P., A. P. oraz B. P.) organ podzielił kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a odpłatnością mieszkańca na 8 równych części czyli na Skarżącą i jej rodzeństwo. Za październik 2020 r. kwota różnicy wynosi 2802,60zł, w okresie od listopada 2020r. do marca 2021 r. - 2.895,93zł, a od kwietnia 2021 r. - 2851,92zł. W związku z powyższym ustalono kwotę opłaty wnoszonej przez Skarżącą - tj. wysokość podaną w sentencji decyzji. Podkreślono, że 1/8 różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a odpłatnością mieszkańca stanowi odpowiednio 350,32zł w październiku 2020 r., 361,99zł miesięcznie od listopada 2022 r. do marca 2021 r. oraz po 356,49 zł od kwietnia 2021 r. Uwzględniając różne dochody rodziny Skarżącej w tych miesiącach opłata w niektórych miesiącach ustalona została w wysokości maksymalnej a w pozostałych jako różnica pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie a 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Organ dodał, że wobec tego, iż Strona nie wyraziła zgody na podpisanie umowy w zaproponowanej wysokości opłaty, był zobligowany do wydania decyzji określającej wysokość tej opłaty zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej. Podał też, że decyzja została wydana z uwzględnieniem obowiązków wynikających z art.9 i art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jednocześnie poinformował Stronę, że zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej Strona ma obowiązek niezwłocznie poinformować Ośrodek o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do ponoszenia odpłatności.

Pismem z dnia 12 listopada 2021 r. Strona złożyła odwołanie od wymienionej powyżej decyzji. Poinformowała, że 22 stycznia 2021 r. Sąd wydał wyrok stwierdzający upadłość konsumencką jej męża, a to wiąże się z tym, iż od lutego 2021 r. do dnia dzisiejszego syndyk w imieniu Sądu pobiera 3/5 wynagrodzenia męża na poczet wierzycieli. W ten sposób, po przenalizowaniu średniomiesięcznych wydatków na całe gospodarstwo domowe, M. L. nie może ponosić żadnych dodatkowych kosztów, z uwagi na jego spłaty na rzecz wierzycieli. Skarżąca podniosła, że od stycznia 2021 r. wynagrodzenia w rodzinie nie przekraczają kwoty 3.500zł, co wykazała we wcześniejszej korespondencji. Wskazała też, że wyrok Sądu z dnia 1 października 2021 r. zmienił sytuację na niekorzyść jej rodziny i to przez najbliższych pięć lat. Wyjaśniła, że nie ma żadnych oszczędności, a stąd jej obecny dochód nie daje podstaw do ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS, zważając, że ma na utrzymaniu małoletniego syna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją nr SKO.PS/41.5/1345/2021/17035/KCz z dnia 20 grudnia 2021r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte dotychczas w sprawie, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 61 ustawy o pomocy społecznej, wyjaśniając, że sposób wyliczenia dochodu w sprawach o ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wynika z przywołanego wyżej art. 61 ust. 2 ustawy. Podkreślił, iż w sytuacji, gdy nie dojdzie do zwarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, opłatę tę ustala decyzja administracyjna wydana na podstawie przywołanych przepisów. Następnie organ odwoławczy odwołał się do ustaleń organu pierwszej instancji, podzielając ustalenia tego organu co do prowadzenia przez Stronę trzyosobowego gospodarstwa domowego wraz z mężem i synem. Potwierdził też ustalenie tego organu co do wysokości dochodu rodziny, na który składają się wynagrodzenie Strony, wynagrodzenie jej męża i alimenty na syna J. W konsekwencji dochody te kształtują się w wysokościach ustalonych przez organ pierwszej instancji, co prowadzi do stwierdzenia, tak jak ustalił to organ pierwszej instancji, że średni dochód na członka w rodzinie jest wyższy od kryterium ustawowego, które wynosi 1.584 zł (czyli 3 x 528zł). Następnie organ odwoławczy, dokonał matematycznego wyliczenia różnicy pomiędzy dochodem uzyskiwanym przez rodzinę Strony a dochodem ustawowym na rodzinę, oraz ustalając wysokość 1/8 pozostałej do zapłaty różnicy średnio- miesięcznego kosztu pobytu w tym domu pomocy społecznej, porównał ją z dochodami Strony i ustalił kwoty należnych opłat za poszczególne miesiące pobytu matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w C. Kolegium stwierdziło, że opłata za pobyt matki Skarżącej w domu pomocy społecznej ustalona została z zachowaniem zasady proporcjonalności w prawidłowej wysokości.

Jednocześnie Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 64 omawianej ustawy osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w sytuacjach stwierdzonych w przepisie.

Kolegium podniosło, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Najpierw musi bowiem istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, ogłoszenia przez męża Skarżącej upadłości konsumenckiej czy niepełnosprawność w rodzinie nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji formułując zarzuty:

- naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym okoliczności związanej z prowadzonym postępowaniem upadłościowym przeciwko mężowi Skarżącej i brakiem możliwości dysponowania własnym dochodem stanowiącym masę upadłościową zarządzaną przez syndyka, a także obowiązkiem wobec małoletnich dzieci,

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 Prawa upadłościowego poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, iż z dniem ogłoszenia upadłości męża Skarżącej, jego majątek, a w tym otrzymywane wynagrodzenie za pracę stało się masą upadłości służącą zaspokajaniu wierzycieli,

- art. 63 ust. 1 pkt 3 prawa upadłościowego w związku z art. 87 § 3 Kodeksu pracy poprzez ich niezastosowanie i pominięcie okoliczności, iż wynagrodzenie za pracę pozostające w dyspozycji męża Skarżącej podlega potrąceniom w związku z orzeczoną upadłością i obowiązkiem alimentacyjnym,

- art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie przy ustaleniu dochodu, iż mocą wyroku mąż Skarżącej zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci,

- art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.b i ust. 2d ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, iż dochód na osobę w rodzinie Skarżącej jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, co w konsekwencji czyni Skarżącą zobowiązaną do uiszczania opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej .

W ocenie Skarżącej decyzja organu drugiej instancji podtrzymującą decyzję organu pierwszej instancji jest wadliwa, bowiem została oparta na błędnych ustaleniach faktycznych. Organ zaniechał ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej zobowiązanej i jej rodziny. Pomimo przedłożenia do akt postępowania szeregu dokumentów obrazujących kondycję finansową jej rodziny, organ zaniechał ich pełnej analizy. Wskazuje ona na to, iż Skarżąca nie jest w stanie ponieść opłat związanych z pobytem matki w Domu Pomocy Społecznej.

Skarżąca dodała, że w celu ustalenia sytuacji finansowej, rodzinnej oraz ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej niezbędne jest przeprowadzenie przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego. W niniejszym przypadku wywiad ten przeprowadzono w dniu 3 listopada 2020 r. Wówczas Skarżąca podała, że z mężem od 6 listopada 2018 r. posiada rozdzielność majątkową. Z kolei w piśmie z dnia 31 stycznia 2021 r. poinformowała, że wobec jej męża wydano postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Okoliczność prowadzonego postępowania upadłościowego wobec jej męża nie jest bez znaczenia dla ustalenia sytuacji finansowej jej rodziny. Z dniem ogłoszenia upadłości bowiem majątek upadłego staje się masą upadłości i służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Dodała też, że chociaż w masę upadłości nie wchodzi wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlagającej zajęciu, to jednak mimo swobodnego dysponowania tą częścią wynagrodzenia, na jej mężu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci. Wskazała też, że postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] ustalony został plan spłaty wierzycieli upadłego. Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organy rozpatrujące sprawę. Organy nie uwzględniły także, iż mąż skarżącej zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci w łącznej wysokości 300 zł. (wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). Także wynagrodzenie Skarżącej nie jest w stałej wysokości, czego organy też nie uwzględniły. Następnie skarżąca podkreśliła, że organ powinien przeprowadzić rzetelnie postępowanie wobec każdej z osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej, uwzględniając obowiązujące w tym zakresie przepisy. Uwzględniając te przepisy w przypadku rodziny Skarżącej organ doszedłby do wniosku, że dochód na osobę w jej rodzinie nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, co w konsekwencji musiałoby skutkować odmową uznania strony Skarżącej jako osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268). W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w związku z art. 59 ust. 1 ustawy.

W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że wymienioną odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą ponoszoną przez mieszkańca powinni pokrywać zstępni, zatem i Skarżąca jako córka pensjonariuszki. Następnie, na bazie ustalonego "dochodu na osobę w rodzinie", organ ustalił, że Skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w okresie od października 2020 r. do września 2021 r. w wyznaczonych dokładnie kwotach, a od października 2021 r. po 299,47zł miesięcznie.

Powyższe ustalenia zostały oparte o powstałą różnicę - podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny a następnie odjęcie od tej kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Powstała kwota dała wynik dodatni zatem w tej właśnie wysokości została ustalona przez organ.

Odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej (w innej wysokości) została zaproponowana w projekcie przesłanej przez organ do Strony umowie ( przy piśmie z dnia 20 maja 2021 r.

Wobec zgłaszanych przez Stronę zastrzeżeń organ uzupełnił postępowanie i w wyniku szczegółowych wyliczeń ustalił kwoty opłatności wykazane w decyzji. W przedmiotowej sprawie zaistniały bowiem podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżąca odmówiła bowiem zawarcia umowy. W takiej sytuacji podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił ust. 2d przywołanego art. 61 ustawy. Obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji. Weryfikacja zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej nie pozwala na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły.

Mianowicie ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę w rodzinie a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Taka analiza nie została natomiast poczyniona przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie.

Jak wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, IV SA/Po 1783/20 - odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości strony (podobne stanowisko zaprezentowano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2021 r. – sygn. akt II SA/Lu 722/20, czy w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 810/21). Skoro ustawodawca w art. 61 ust. 2d ustawy, odwołuje się do art. 103 ust. 2 ustawy, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2.

W piśmiennictwie wskazuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sytuacja Skarżącej mieści się w dyspozycji art. 61 ust. 2d ustawy. Stosownie do treści tego przepisu – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (odmowa Skarżącej nastąpiła w treści pisma z dnia 31 stycznia 2021 r.), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 61 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 (w odniesieniu do Skarżącej lit. b - w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie) i art. 103 ust. 2 (ustala wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości). W rezultacie ustalona różnica pomiędzy "dochodem na osobę w rodzinie" Skarżącej a ustalonym kryterium dochodowym, w aktualnej wysokości 1.584 zł (528 zł x 300% kryterium dochodowego), nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a takie właśnie ustalenie poczyniły organy w zaskarżonych decyzjach, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ustawy. Organy nie dokonały w realiach niniejszej sprawy dalszej analizy ograniczeń ustawowych wynikających z ust. 2d. Słusznie zatem podniosła Skarżąca w skardze, iż organy nie wyjaśniły dogłębnie sytuacji materialnej jej rodziny.

Uwzględniając powyższe uzasadnione stało się w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, które miało wpływ na rozstrzygnięcie oraz bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu – organ uwzględni w odniesieniu do Skarżącej wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy, rozważy zwrócenie się do Strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględni dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyniki wywiadu środowiskowego oraz dokumentację przedłożoną przez Stronę. Analizując ponownie sprawę organ weźmie przy tym pod uwagę fakt, iż Strona deklaruje rozdzielność majątkową z mężem, postępowanie upadłościowe prowadzone w stosunku do odrębnego majątku męża, oraz wskazuje na ponoszone przez nią wydatki, wśród których jest czynsz za mieszkanie przekazane jej przez matkę (w wysokości 510zł). Następnie po wnikliwej analizie sprawy uzasadni swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że w aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające sytuację dochodową mieszkańca domu pomocy społecznej stanowiące podstawę dalszych ustaleń, ponieważ jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy), zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c oraz art. 135ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) .

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.