Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1865/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędziowie: Sędzia WSA Anita Wielopolska Asesor WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję;[...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] solidarnie na rzecz skarżących R. S. i M. S. 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2020 r nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania R. S. oraz M. S. reprezentowanych przez W. S., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2019 r. nr [...], odmawiającą nakazania H. C., T. C., P. C., G. C., M. C. - właścicielom nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom na nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...].

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

W dniu 22 listopada 2016 r. do Prezydenta Miasta [...] wpłynął wniosek W. S. w sprawie zalewania terenu działki o nr ewid. [...] obręb [...] w [...] ul. [...] przez wody opadowe spływające po skarpie wyrobiska z działki o nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] sąsiadującej z ww. działką.

Zawiadomieniem z 21 marca 2017 r. strony zostały poinformowane o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na gruntach ww. nieruchomości oraz o terminie przeprowadzenia oględzin.

W dniu [...] kwietnia 2017 r. odbyły się oględziny przedmiotowej działki, których ustalenia utrwalono w protokole, którego kopię przekazano stronom pismem z 13 kwietnia 2017 r.

Pismem z 9 lutego 2018 r. Prezydent Miasta [...] powiadomił strony o konieczności opracowania przez biegłego opinii dotyczącej zmiany stanu wody na gruncie nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] w [...] powstałej wskutek spływu wód opadowych po skarpie wyrobiska z działki o nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] w [...].

Z kolei pismem z 8 marca 2018 r. Prezydent Miasta [...] zawiadomił strony o terminie przeprowadzenia oględzin nieruchomości z udziałem biegłego powołanego do wykonania specjalistycznej opinii.

W dniu [...] kwietnia 2018 r. zostały przeprowadzone oględziny nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej przy ul. [...] w [...] oraz nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej przy ul. [...] w [...] z udziałem przedstawicieli Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta [...], W. S. - pełnomocnika R. S. i M. S. - właścicieli nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...], H. C., P. C., T. C., G. C. oraz biegłego L. K. - opracowującego opinię dla [...], której organ zlecił wykonanie opinii dotyczącej zmiany stanu wody na przedmiotowych nieruchomościach. Pismem z dnia 6 kwietnia 2018 r. organ przekazał stronom kopie protokołu z przeprowadzonych oględzin.

W dniu 1 czerwca 2018 r. do Prezydenta Miasta [...] wpłynęła wersja elektroniczna "Opinii określającej wzajemne oddziaływanie na siebie nieruchomości o nr ewid. [...], obręb [...] i nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonych w [...]" sporządzona przez [...].

Pismem z 4 czerwca 2018 r. Prezydent Miasta [...] zwrócił się do [...] o uzupełnienie przedmiotowej "Opinii..." o wskazanie stopnia oddziaływania spływu wód opadowych i roztopowych ze skarpy zlokalizowanej na działce o nr ewid. [...] obręb [...] w porównaniu z pozostałymi przyczynami okresowego stagnowania wody w granicach działki o nr ewid. [...] obręb [...]. Pismem z 18 czerwca 2018 r. biegły L. K. złożył w powyższej kwestii dodatkowe wyjaśnienia.

W dniu 28 czerwca 2018 r. wpłynęło pismo W. S., w treści którego nawiązał on do sprawy ustalenia przebiegu granicy między nieruchomością o nr ewid. [...] obręb [...] a nieruchomością o nr ewid. [...] obręb [...] oraz wniósł, że ww. opinia wykonana przez biegłego nie wyjaśniła sprawy zmiany stanu wody na gruncie nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w [...].

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. znak: [...] Prezydent Miasta [...] odmówił nakazania H. C., T. C., P. C., G. C., M. C. - właścicielom nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom na nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...]. W ocenie organu właściciele działki o nr ewid. [...] obręb [...] nie spowodowali zmiany stanu wody na gruncie nieruchomości o nr [...] obręb [...] położonej w [...] przy ul. [...].

W dniu 29 września 2018 r. R. S. oraz M. S. reprezentowani przez pełnomocnika W. S. złożyli odwołanie od ww. decyzji.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] uchylono zaskarżoną decyzję w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 §1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. odmówił nakazania H. C., T. C., P. C., G. C. zam. w [...] ul. [...], M. C. - właścicielom nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom na nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...] w [...]. Na podstawie zebranych w sprawie dowodów, w tym po przeprowadzeniu oględzin oraz uzyskaniu stosownych opinii, organ ustalił następujący stan faktyczny sprawy:

1) Działka o nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] w [...] jest wykorzystywana rolniczo. Na działce znajduje się ziemna skarpa powstała po prowadzonej na tym terenie, od lat trzydziestych XX wieku, eksploatacji kruszywa naturalnego. Skarpa jest porośnięta darniną, krzewami i drzewami. Dodatkowo skraj skarpy porasta roślinność krzewiasta oraz drzewiasta o wysokości od 3,0 m do 4,0 m. Według oceny biegłego L. K. nachylenie skarpy dochodzi do 30°.

2) Na działce o nr ewid. [...] obręb [...] jest posadowione betonowe ogrodzenie z pełnych płyt odgradzające nieruchomość od działki o nr ewid. [...] obręb [...].

3) Na działce o nr ewid. [...] obręb [...] znajdują się dwa budynki wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej. Woda opadowa lub roztopowa pochodząca z połaci dachowych tych budynków jest odprowadzana na utwardzoną powierzchnię działki. W trakcie oględzin nieruchomości w dniu [...] kwietnia 2018 r. oraz w dniu [...] grudnia 2018 r. na przedmiotowej działce nie stwierdzono stagnującej wody. Działka jest utwardzona płytami typu MON.

4) Biegły L. K. ustalił, że powierzchnia terenu działki o nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] obniża się w kierunku północnym, kierunek nachylenia powierzchni tej działki jest zgodny z przedstawionym na archiwalnej mapie sytuacyjno-wysokościowej z 29.09.1994 r., która stanowi załącznik nr 2 do "Opinii określającej wzajemne oddziaływanie na siebie nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] i nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonych w [...].

5) Na działce o nr ewid. [...] obręb [...] brak jest powierzchni biologicznie czynnej. Brak jest systemu odprowadzania wody opadowej z połaci dachowych budynków i z utwardzonej powierzchni działki, co powoduje, że wody opadowe i roztopowe spływają bezpośrednio na teren nieruchomości.

6) Na terenie nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] znajduje się studzienka drenażu rozsączającego, obejmującego swoim zasięgiem teren działek o nr ewid. [...], [...], [...], [...] i [...] obręb [...].

7) Działka o nr ewid. [...] obręb [...] jest zlokalizowana na terenie położonym w zagłębieniu, stanowiącym wyrobisko żwiru. Wyrobisko żwiru było położone na terenie kilku nieruchomości, które miały różnych właścicieli. Powstało w latach trzydziestych XX wieku wskutek pozyskiwania kruszywa w postaci żwiru i piasku. Natomiast po 1968 roku, teren wyrobiska został przejęty przez Przedsiębiorstwo [...]. Według wyjaśnień Pana G. C. udzielonych organowi pismem z dnia 31 października 2018 r., użytkujący ten teren podmiot państwowy prowadził m. in. działalność polegającą na wydobyciu żwiru i piasku z wyrobiska oraz miał wpływ na ostateczne ukształtowanie tego terenu.

8) Po zakończeniu wydobycia żwiru i piasku na terenie objętym niniejszym postępowaniem powstało wyrobisko i ukształtował się stan wody na gruncie. Ukształtowany stan wody na gruncie, akceptowany przez właścicieli nieruchomości, trwał do momentu wykonania utwardzenia terenu działek, położonych w wyrobisku, na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej. Fakt ten miał wpływ na zmianę stanu wody na gruncie położonym w wyrobisku. Zostało to odzwierciedlone w sposobie zagospodarowania terenu wyrobiska i wybudowaniu drenażu rozsączającego dla wód opadowych. Stwierdzić należy, że ostatnią czynnością ustalającą stan wody na gruncie terenu wyrobiska, było jego zagospodarowanie na cele prowadzenia działalności usługowej. Stan ten trwa od lat 70-tych i 80-tych XX wieku. Od tego okresu wpływ na stan wody na nieruchomościach, położonych w wyrobisku, miały prace prowadzone przez właścicieli tych nieruchomości. Natomiast działka o nr ewid. [...] obręb [...] była i jest użytkowana nieprzerwanie na cele produkcji rolnej.

9) Z ewidencji gruntów Miasta [...] wynika, że skarpa powstała po wydobyciu kruszywa, znajduje się obecnie na terenie kilkunastu działek. Rzędne krawędzi skarpy kształtują się na wysokości od 160,0 m n.p.m. do 165,5 m n.p.m. od strony południowej oraz od 161,0 m n.p.m. do 165 m n.p.m. od strony północnej. Natomiast na terenie wyrobiska położonych jest obecnie kilka działek ewidencyjnych. Zgodnie z aktualną mapą zasadniczą tego terenu powierzchnia wyrobiska obniża się w kierunku północno- wschodnim między rzędnymi 156,2 m n.p.m. na działce o nr ewid. [...] obręb [...] do 155,5 m n.p.m. na działkach o nr ewid. [...] i [...] obręb [...]. Teren działek o nr ewid. [...], [...] i [...] obręb [...] jest utwardzony płytami betonowymi lub kostką brukową. Działki są także podobnie zagospodarowane do działki o nr ewid. [...] obręb [...], mogą więc oddziaływać wzajemnie na siebie.

10) Zgodnie z aktualną mapą zasadniczą oraz na podstawie informacji przekazanych przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] ul.[...] pismem z dnia 18 lutego br. wody opadowe i roztopowe z nieruchomości położonych na terenie wyrobiska nie są odprowadzane do kanalizacji deszczowej przebiegającej w ulicy [...].

11) System drenażowy uwidoczniony na mapie zasadniczej terenu, został wykonany prawdopodobnie pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku, co wynika z załączonego przez W. S. do akt sprawy kopii Planu realizacyjnego zagospodarowania terenu z zaznaczonym projektem drenażu rozsączającego. Plan dotyczy terenu wyrobiska. Według aktualnej mapy zasadniczej tego terenu, rury drenażu rozsączającego są ułożone w trzech rzędach na działce o nr ewid. [...] obręb [...] i biegną równolegle do siebie ze spadkiem w kierunku działek [...], [...] i [...] obręb [...], gdzie zlokalizowane są studzienki końcowe.

12) Na podstawie pomiarów geodezyjnych wykonanych przez biegłego mgr L. K. w dniu [...] grudnia 2018 r. oraz na podstawie analizy mapy zasadniczej wynika, że działka o nr ewid. [...] obręb [...] położona jest niżej w stosunku do działek o nr ewid. [...] (droga dojazdowa) i [...], [...] i [...] obręb [...] oraz w stosunku do działki [...] nr ewid. [...] obręb [...].

13) W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. W. S. zgłosił, że pierwsi właściciele nieruchomości (wyrobiska), przed rozpoczęciem budowy bazy samochodowej wykonali instalację odprowadzającą i rozsączającą wody opadowe. Dalej strona skarżąca podaje, że w związku z niewystarczającym odprowadzaniem wód opadowych przez ww. instalację, właściciele działki o nr ewid. [...] obręb [...], planowali wybudować mur oporowy, który jak podają w ww. piśmie miał ograniczyć zalewanie ww. działki wodami opadowymi i roztopowymi. Kopia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2013 r. znak: [...] ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji: budowa muru oporowego na działce o nr geod. [...] obręb [...] przy ul. [...] w [...] stanowi załącznik do protokołu z oględzin ww. nieruchomości z dnia [...] kwietnia 2018 r. W obecnym stanie własności ww. nieruchomości W. S. (inwestor) nie dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości, której dotyczy decyzja. Obecnie właścicielami nieruchomości, na której planowana była inwestycja są G. C., P. C., T. C., M. C. i H. C.

14) Na powierzchni skarpy, obejmującej teren działki o nr ewid. [...] obręb [...] nie ma widocznych śladów erozji powierzchniowej po spływającej po niej wodzie opadowej. Na betonowym ogrodzeniu oddzielającym działki o nr ewid. [...] obręb [...] i [...] obręb [...], nie ma także śladów zacieków wody przesiąkającej się z terenu skarpy na teren działki strony skarżącej.

15) W toku postępowania organ trzykrotnie przeprowadził oględziny nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...], nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...]. W trakcie oględzin ww. nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] kwietnia 2017 r. strona postępowania G. C. oświadczył, że na działce o nr ewid. [...] obręb [...], której jest współwłaścicielem nie były prowadzone żadne roboty budowlane. W trakcie oględzin nieruchomości, które odbyły się w dniu [...] grudnia 2018 r. została także wykonana dokumentacja fotograficzna, która stanowi załącznik do protokołu z oględzin. Oględziny te odbyły się w dniu bezdeszczowym. Intensywne opady deszczu wystąpiły na tym terenie [...] grudnia 2018 r. (2 dni przed oględzinami). Na zdjęciach jest widoczne omawiane wyżej betonowe ogrodzenie, na którym nie ma śladów przebarwień spowodowanych przez przesiąkającą się wodę. Na zdjęciach widoczne jest zadarnienie skarpy. Wykonano także dokumentację fotograficzną utwardzonego placu działki [...] obręb [...], na którym widoczne są niewielkie zastoiny wody w miejscach mocowania płyt MON.

16) Zdjęcia porównawcze wykonane na sąsiedniej działce o nr ewid. [...] obręb [...] odgrodzonej metalową siatką od działki o nr ewid. [...] obręb [...] uwidoczniły zastoiny wody opadowej w obniżeniu na utwardzonym placu działki, zacieki wodne na betonowym ogrodzeniu działki z działką o nr ewid. [...] obręb [...], na drzwiach garażowych budynku. Na działce o nr ewid. [...] brak jest powierzchni biologicznie czynnej, nieuregulowany sposób odprowadzania wody opadowej z połaci dachowych budynków oraz z utwardzonej powierzchni działki może" przyczyniać się do okresowego stagnowania wody w granicach nieruchomości.

17) W. S., na wezwanie organu w piśmie z 16 października 2018 r., nie wykazał i nie udokumentował ewentualnych szkód. W swoim piśmie z dnia 13 lutego 2019 r. stwierdził, że w roku 2018 oraz na początku 2019 roku podtopienia działki o nr ewid. [...] obręb [...] nie wystąpiły.

18) Biegły L. K., po przeprowadzeniu analizy mapy sytuacyjno-wysokościowej (stan na 29.09.1994 r ), która stanowi załącznik nr 2 do "Opinii określającej wzajemne oddziaływanie na siebie nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] i nieruchomości [...] nr ewid. [...] obręb [...] położonych w [...]" z [...] czerwca 2018 r., ocenił, że rzędne terenu w granicach obu działek tj. nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...], przed powstaniem wyrobiska po eksploatacji kruszywa naturalnego na działce o nr ewid. [...] obręb [...], były zbliżone i kształtowały się na wysokości od 162,5 m n.p.m. do 165,0 m n.p.m. Powierzchnia terenu była nachylona w kierunku wschodnim i północno-wschodnim. W związku z tym, że na powierzchni terenu obu analizowanych działek występowały osady przepuszczalne, po opadach atmosferycznych zachodziła infiltracja wód, a po gwałtownych opadach atmosferycznych przeważał spływ powierzchniowy. Według oceny biegłego, po zaniechaniu eksploatacji kruszywa naturalnego, powstało wyrobisko o głębokości od 1,0 m do 10,0 m poniżej powierzchni działki o nr ewid. [...] obręb [...]. Nachylenie skarpy powoduje, że wody opadowe i roztopowe przypadające na powierzchnię skarpy, od zakończenia eksploatacji kruszywa naturalnego do chwili obecnej, spływają w kierunku działki o nr ewid. [...] obręb [...]. Jednak wraz zarastaniem skarpy roślinnością spływ powierzchniowy zmniejszył się.

Analizując dowody i stan faktyczny, organ I instancji stwierdził, że aktualne ukształtowanie działki o nr ewid. [...] obręb [...] i działki o nr ewid. [...] obręb [...] oraz kierunek spływu wód opadowych i roztopowych są skutkiem działalności człowieka. Ponadto, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że obecny stan wody na gruntach działek o nr ewid. [...] obręb [...] i nr ewid. [...] obręb [...] w [...] został ostatecznie ukształtowany w czasie powstania obiektów bazy Przedsiębiorstwa [...] na terenie wyrobiska w latach 80-tych XX wieku. Wówczas teren został utwardzony i ogrodzony oraz zostały wybudowane niezbędne obiekty, co miało potwierdzać oświadczenie W. S., złożone podczas oględzin [...] grudnia 2018 r., że w chwili zakupu działki, tj. w 1995 roku, zagospodarowanie działki o nr ewid. [...] obręb [...] było takie, jak obecnie, a teren działki był już wtedy utwardzony płytami MON.

Organ, w ślad za orzecznictwem sądowym uznał, że analiza przepisu art. 29 ustawy – Prawo wodne prowadzi do wniosku, że spowodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, a jakiej mowa w art. 29 ust. 3 ustawy, to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Przez pojęcie "stanu wody na gruncie", o jakim mowa w art. 29 ustawy Prawo wodne z 2001 r. i jaki podlega ochronie, rozumieć zatem należy zarówno stan naturalny, jak i ustabilizowany, istniejący na gruncie stan wywołany określonym zagospodarowaniem terenu.

W warunkach sprawy organ uznał stan wody, powstały po zabudowaniu i utwardzeniu, w latach 70-tych i 80-tych XX wieku, terenu wyrobiska za ustabilizowany i zastany oraz podlegający ochronie, wynikającej z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Organ podkreślił, że z materiału dowodowego wynika, iż w latach 90-tych ubiegłego wieku nastąpiła sprzedaż majątku Przedsiębiorstwa [...] kilku podmiotom prowadzącym obecnie działalność gospodarczą na terenie wyrobiska, a teren bazy został podzielony na kilka działek ewidencyjnych. Zmiana podmiotu władającego nieruchomościami, położonymi na terenie wyrobiska nie miała wpływu na stan wody na gruncie terenu wyrobiska. Poprzedni i obecni właściciele nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] użytkują ją nieprzerwanie na cele rolnicze, nie wykonując na niej żadnych czynności, które ingerowałyby w stan wody na gruncie tej działki.

Ustalony stan faktyczny oraz zgromadzony materiał dowodowy wykazały zatem, w ocenie organu I instancji, że H. C., T. C., P. C., G. C., M. C. - właściciele nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] ul. [...], nie spowodowali zmiany stanu wody na gruncie nieruchomości o nr ewid. [...] obręb [...] położonej w [...] przy ul. [...], w związku z czym, na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, odmówił wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych na ww. nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli R. S. i M. S., reprezentowani przez W. S., domagając się uchylenia w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Decyzją z [...] maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2019 r. w całości i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że sam tylko stan oddziaływania na nieruchomości sąsiednie poprzez spływ wody z nieruchomości nie uzasadnia jeszcze zastosowania art. 29 ust. 3 cyt. ustawy, ponieważ przede wszystkim konieczne jest ustalenie, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Prezydent Miasta [...] przeprowadził dowód z opinii uzupełniającej biegłego L. K., który potwierdził brak przydatności tej opinii dla rozpoznania sprawy. W ocenie Kolegium, właściciele nieruchomości nr [...] nie spowodowali zmiany stanu wody na gruncie nieruchomości sąsiedniej, ponieważ nie podjęli na terenie swojej nieruchomości żadnych prac, a jej obecny kształt wynika z prac podjętych i wykonanych w przeszłości, związanych z eksploatacją złoża kruszywa naturalnego. Co więcej, to na aktualnych właścicielach nieruchomości nr [...] ciąży obowiązek takiego jej użytkowania, by nie powodować zmian w stanie wody na gruncie, wpływającej ze szkodą na grunty sąsiednie, a kiedy dojdzie do takiej zmiany, to na nich ciąży obowiązek usunięcia stwierdzonych przeszkód lub zmian. Kolegium podkreśliło, że żadnego znaczenia dla rozpoznania przedmiotowej sprawy nie ma fakt, że do ukształtowania skarpy znajdującej się na nieruchomości doszło w związku z użytkowaniem złoża kopaliny przez poprzedników prawnych obecnych właścicieli. W uzupełnieniu opinii z [...] czerwca 2018 r. biegły stwierdził, że obecni właściciele działki nr [...] nie ponoszą odpowiedzialności za obecny stan wody na analizowanych nieruchomościach, oraz dokonał wyliczeń i podał, że wody spływające ze skarpy poeksploatacyjnej położonej w granicach działki [...] stanowią 20,43% wód spływających na działkę obręb [...] obręb [...]. W opinii z [...] stycznia 2019 r. biegły autorytatywnie i kategorycznie stwierdził, że podtopienia działki spowodowane są sposobem zagospodarowania nieruchomości – działka ta niemal w 100% jest zabudowana i utwardzona. Z analizy mapy sytuacyjno-wysokościowej i wykonanych [...] grudnia 2018 r. pomiarów geodezyjnych wynika, że działka nr [...] położona jest niżej w stosunku do działek [...], [...], [...] i [...]. Takie położenie gruntu powoduje, że spływają na nią wody opadowe i roztopowe z sąsiednich nieruchomości. W uzupełniającej opinii z [...] czerwca 2018 r. biegły nie wspomniał natomiast ani razu o wodach spływowych z innych nieruchomości. Kolegium zaznaczyło, że R. S. i M. S., tj. właściciele działki [...], gdy tylko przestali być właścicielami nieruchomości nr [...], od razu zakwestionowali fakt naruszania stosunków wodnych, chociaż, gdy byli właścicielami skarpy, wystąpili do Prezydenta Miasta [...] o wydanie zezwolenia na budowę muru oporowego, który miał zatrzymywać wody spływające na działkę [...]. Decyzję tę organ I instancji winien dołączyć do akt niniejszego postępowania administracyjnego. W ocenie Kolegium, nie do zaakceptowania w praworządnym państwie prawa jest sytuacja, w której obecni właściciele nieruchomości nie odpowiadaliby za swoją nieruchomość i jej stan tylko i wyłącznie z tego powodu, że to nie oni doprowadzili do jej aktualnego kształtu. Kolegium wskazało więc, aby organ I. instancji, ponownie rozpoznając sprawę, przeprowadził w sprawie dowód z opinii nowego biegłego, ponieważ jest to konieczne z uwagi na nieprawidłowości w opinii dotychczas opiniującego biegłego, których nie można "poprawić", z uwagi już chociażby na same błędne założenia, które legły u podstaw sporządzonej opinii. Co więcej, że w realiach sprawy nie potrzeba wiedzy specjalistycznej, aby stwierdzić, że z powodu ukształtowania terenu powstałego na skutek działań poprzedników prawnych właścicieli działki nr [...] woda spływa z wysokiej skarpy właśnie na działkę nr [...]. Kolegium przypomniało, że na zdjęciach dołączonych do protokołu z oględzin widać, że płot oddzielający te działki nie został osadzony na fundamencie i woda, wskutek działań wynikających z praw fizyki, grawitacyjnie spływać będzie w kierunku działki [...] i będzie się na nią przedostawać. Jeżeli chodzi o kwestię szkodliwego wpływu zmiany na grunty sąsiednie, to przede wszystkim konieczne jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem. Kolegium podkreśliło, że opinii takiej nie można przeprowadzić przed organem odwoławczym, ponieważ dowód ten ma kluczowe znaczenie dla sprawy, a postępowanie uzupełniające prowadzone trybie art. 136 k.p.a. w żadnym wypadku nie może dotyczyć dowodów, które mają charakter rozstrzygający w sprawie.

Sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli G. C., T. C., P. C., M. C. i H. C., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I. instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, pomimo braku przesłanek zastosowania powołanego przepisu, bowiem decyzja organu I. instancji nie była obarczona uchybieniami wytkniętymi przez organ odwoławczy.

Wyrokiem z 29 lipca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1428/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesiony w sprawie sprzeciw, podzielając ocenę, że organ odwoławczy nie jest władny do samodzielnego uzupełnienia postępowania dowodowego w trybie art. 136 p.p.s.a., ponieważ niezbędne jest zwrócenie się do innego biegłego, który w oparciu o wiadomości specjalne wyjaśnieni okoliczności determinujące wynik postępowania. Innymi słowy, ze względu na zakres uchybień sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, które nie mogło być uzupełnione przez organ odwoławczy bez zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wnieśli H. C., T. C., P. C., G. C. i M. C.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3612/19, uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje SKO w [...] z [...] maja 2019 r. Zdaniem NSA, Sąd I instancji wadliwie przyjął, że zaistniały podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Jak zauważył NSA, Kolegium wydało decyzję kasatoryjną z uwagi na wady sporządzonej na potrzeby tego postępowania opinii biegłego L. K. z maja 2018 r. uzupełnionej następnie pismem z [...] czerwca 2018 r. oraz pismem z [...] stycznia 2019 r. Zdaniem NSA, twierdzenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o wadliwościach sporządzonej na potrzeby niniejszego postępowania opinii biegłego nie były zasadne. Z opinii tej można było bowiem wnioskować o istniejącym obecnie stanie zagospodarowania działki, na której znajduje się skarpa poekploatacyjna po zamknietej żwirowni oraz sąsiadującej z nią działki, tj. działki wnioskującego o nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegających szkodom. Ten stan zagospodarowania nie uległ zmianie na przestrzeni ostatnich 40 lat, tj. od czasu zamknięcia żwirowni, która swoją działalnością spowodowała obniżenie terenu po stronie działki [...] poprzez wydobycie żwiru. Od 1995 r. aktualny właściciel działki [...] wiedział, że działka ta znajduje się w obniżeniu terenu z uwagi na skarpę poekspoloatacyjną. Natomiast właściciele działki nr [...] nieprzerwanie użytkują swoją nieruchomość w sposób rolniczy (pole), którego granicę stanowi obecnie skarpa.

W ocenie NSA przedmiotowa opinia zawiera dane umożliwiające ustalenie przez organ administracji właściwy w sprawie, czy właściciel działki nr [...] spowodował zmiany stanu wody na gruncie, co stanowi jedną z przesłanek do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. W ramach uzupełnienia na wniosek Prezydenta Miasta [...] podano, że wody spływające ze skarpy na działce nr [...] stanowią 20,43 wód spływających na działkę [...]. Właściciel działki nr [...] nie przekierował ze swej nieruchomości wód na działkę [...]. Wody spływają ze skarpy powstałej kilkadziesiąt lat temu w wyniku działalności człowieka.

Sąd II instancji stwierdził nadto, że także uzupełniająca opinia z [...] stycznia 2019 r. (po zwrocie sprawy do Prezydenta Miasta [...] po uchyleniu jego decyzji przez SKO w [...] decyzją z dnia [...] września 2018 r.) daje podstawy do wypowiedzenia się, czy na nieruchomości [...] wystąpiły szkody, za które odpowiedzialność ponosi właściciel działki [...]. Stwierdzono, że właściciel działki nie przedstawił realnej szkody, która objawiałaby się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony lub powodowałaby sytuację, w której niemożliwie byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy. Zatem materiał dowodowy pozwala stwierdzić czy istnieje związek między zmianą stanu wody na gruncie a szkodą.

NSA skonkludował, że niewątpliwie oceniana opinia biegłego i jej uzupełnienia stanowią wiarygodny i istotny dla sprawy materiał dowodowy, który mógł stanowić podstawę dla dokonania przez Prezydenta Miasta [...] oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem przesłanek zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Tak samo należy ocenić przydatność tejże opinii dla ustaleń SKO w [...] w prowadzonym postępowaniu odwoławczym. Kolegium mogło na podstawie tej opinii i innych materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie dokonać oceny, czy w tak ustalonym stanie faktycznym można na stronę postępowania tj. właściciela działki nr [...] nałożyć obowiązki z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. NSA stwierdził nadto, że ewentualne wyjaśnienie niejasności, czy potrzeba pozyskania lub doprecyzowania określonych ustaleń faktycznych, mieściłaby się w kompetencjach organu odwoławczego na podstawie art. 136 k.p.a.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium opisało dotychczasowy przebieg postępowania, powołało treść przepisów, które wzięło pod uwagę rozpoznając sprawę, a nadto odwołało się do oceny wyrażonej przez NSA w wyroku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3612/19. Następnie Kolegium wskazało, że przeprowadzone w sprawie opinie nie zawierają ustaleń w zakresie stanu przedmiotowych nieruchomości sprzed powstania wyrobiska, z którego eksploatowano piasek. Mając zatem na względzie te braki, działając na podstawie przepisu art. 136 k.p.a., zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, w zakresie: ustalenia w drodze oględzin, czy od czasu wykonania ostatniej uzupełniającej opinii na nieruchomościach nastąpiły zmiany mające wpływ na układ stosunków wodnych, dokonania szczegółowych ustaleń w zakresie ukształtowania działek i stosunków wodnych na nich, w okresie przed eksploatacją żwirowni oraz określenie ewentualnego sposobu przywrócenia na analizowanym terenie stosunków wodnych istniejących przed eksploatacją żwirowni.

W treści uzupełniającej opinii z [...] marca 2020 r. biegły L. K., co do zasady, podtrzymał ustalenia zawarte w treści jego poprzednich opinii, wskazując jednocześnie na brak zmian w zagospodarowaniu przedmiotowych nieruchomości w stosunku do ostatnich oględzin. Odnośnie stanu działek sprzed powstania wyrobiska biegły wskazał, że powierzchnia działki nr [...] nachylona była w kierunku wschodnim, południowo-wschodnim i północno-wschodnim. Natomiast powierzchnia działki nr [...] nachylona była w kierunku wschodnim i północno-wschodnim, a wiec w kierunku działki nr [...]. Stąd też, w okresie poprzedzającym powstanie wyrobiska działka nr [...] znajdowała się w obszarze spływu wód z działki nr [...].

Dokonując oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów oraz stanu nieruchomości, w kontekście dowodów oraz oświadczeń i stanowisk zajętych przez strony postępowania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, iż nie było przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, że aktualny stan przedmiotowych nieruchomości stanowi rezultat działalności zamkniętej żwirowni i taki stan zagospodarowania nie uległ zmianie na przestrzeni ostatnich 40 lat. W wyniku działalności żwirowni i wydobycia kruszywa, nastąpiło obniżenie terenu działki nr [...], natomiast na terenie działki nr [...] powstała skarpa poeksploatacyjna. Stąd też, będące rezultatem działalność kopalni zmiany stanu wody, których następstwem jest aktualny stan stosunków wodnych na objętych postępowaniem nieruchomościach - nastąpiły na obydwu nieruchomościach, gdyż teren działki nr [...] został pogłębiony, natomiast działka nr [...] została podwyższona poprzez usypanie skarpy. Kolegium podkreśliło przy tym również, że powyższe zmiany stanowiły rezultat normalnego ruchu przedsiębiorstwa w postaci żwirowni.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że organ I instancji słusznie odmówił nakazania właścicielom działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegającym szkodom na nieruchomości o nr ewid. [...]. Kolegium wyjaśniło, że mając na uwadze, iż aktualny stan stosunków wodnych na objętych postępowaniem nieruchomościach był wynikiem ich legalnego zagospodarowania, to stan powstały na skutek tegoż legalnego zagospodarowania należy uznać za legalny w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Okoliczności tej, w ocenie Kolegium, nie zmieniają dokonywane na przestrzeni lat podziały nieruchomości na nowe działki oraz zmiana ich struktury własnościowej - przy wynikającym z treści opinii niezmiennym stanie gruntów oraz stosunków wodnych w tym okresie. Kolegium dodało także, iż wnioskodawcy nie wykazali, aby potencjalne naruszenie stosunków wodnych skutkowało powstaniem szkody na ich nieruchomości nr [...]. W szczególności, za szkodę taką nie może być uznane stagnowanie wód opadowych na powierzchni tej działki, bo jak wynika z opinii biegłego, działka nr [...] nie posiada systemu odprowadzania wód opadowych, zaś jej teren w przeważającej części pokryty jest płytami betonowymi i to właśnie te okoliczności w głównym stopniu powodują stagnowanie wody. Ponadto, istniejące od wielu lat ukształtowanie całego terenu powoduje, iż działka nr [...] stanowi najniższy punkt, w którym gromadzą się wody napływające również z innych, nieobjętych postępowaniem nieruchomości. Nie budzi natomiast wątpliwości, że nakazanie właścicielowi gruntu wykonania czynności określonych w art. 29 ust. 2 i 3 Prawa wodnego jest uzależnione od ustalenia szkodliwego wpływu zmian stanu wody na grunty sąsiednie. Należy zatem wykazać związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zmianami stanu wód na gruntach, a wystąpieniem szkody na gruntach sąsiednich. Tymczasem opinie wskazują na szereg innych istotnych przyczyn takiego stanu rzeczy.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2020 r. wywiedli R. S. i M. S., reprezentowani przez W. S., podnosząc, iż ww. rozstrzygnięcie jest niemerytoryczne, niezgodne ze stanem faktycznym, zmanipulowane i odbiegające od elementarnej logiki. W uzasadnieniu skargi, jej autor opisał historię związaną ze spornymi działkami oraz stanem ich zagospodarowania. Zwrócił także uwagę, że SKO w [...] pominęło w swojej decyzji treść opinii sporządzonej w sprawie przez [...]. Skarżący zakwestionowali przy tym zasadność powoływania się w sprawie na opinię biegłego L. K., dodając jednocześnie, że nie mieli możliwości zapoznania się z uzupełniającą opinią ww. biegłego, przedłożonej do akt 30 marca.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o rozstrzygnięcie sporu zgodnie z logiką, sprawiedliwością i obowiązującym prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało ją za bezzasadną i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, że skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są rozważane w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd po rozpoznaniu sprawy doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] naruszyło przepisy art. 15 k.p.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt lit. c p.p.s.a. obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Należy zauważyć, co zresztą słusznie akcentowało także SKO w [...] w ramach uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że rozpoznając sprawę należało uwzględnić stanowisko i wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r., II OSK 3613/19. Wyrok ten wiąże zresztą nie tylko ww. organ administracji, ale także tutejszy Sąd, co wynika z dyspozycji art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Organowi odwoławczemu rozpoznającemu ponownie sprawę na skutek ww. wyroku NSA umknęło jednak, iż poza oceną zawartą w tym orzeczeniu, powinien mieć on na względzie kontekst, w jakim ono zapadło. SKO w [...] umknęło, że wspomniany wyrok NSA zapadł na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 29 lipca 2019 r., IV SA/Wa 1428/19, wydanego na skutek sprzeciwu od decyzji kasacyjnej SKO w [...]. Fakt ten jest o tyle istotny, iż rozpoznanie przez sąd administracyjny sprzeciwu nie może w założeniu prowadzić do merytorycznego ukierunkowania ewentualnego rozstrzygnięcia organu administracji, lecz do oceny, czy w określonych warunkach stanu faktycznego sprawy spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 138 § 2 k.p.a. do wydania decyzji kasacyjnej. Tymczasem SKO w [...] zdało się przyjąć, iż sformułowana przez NSA ocena prawna i faktyczna w istocie determinuje kształt rozstrzygnięcia, jakie powinien podjąć organ odwoławczy w ten sposób, że powinno się ono w całości oprzeć na ustaleniach zawartych w opinii biegłego L. K., uzupełnionej o dodatkowe informacje. W tym miejscu przypomnieć należy, że opinia ta opisywała stan zagospodarowania działki nr [...], na której znajduje się skarpa poeksploatacyjna po niedziałającej żwirowni oraz sąsiadującej z nią działki nr [...]. Stan ten miał nie ulegać zmianie przez minione 40 lat, tj. od czasu zamknięcia żwirowni, której działalność skutkowała obniżeniem terenu po stronie działki nr [...] poprzez wydobycie żwiru. NSA wskazał jednocześnie, że ewentualne wyjaśnienie niejasności, lub potrzeba pozyskania albo doprecyzowania określonych ustaleń faktycznych mieści się w kompetencjach organu odwoławczego wynikających z art. 136 k.p.a., co w całokształcie powinno pozwolić na dokonanie oceny, czy w danych okolicznościach możliwe jest nałożenie na stronę (właściciela działki nr [...]) obowiązków wynikających z art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.). Kolegium wskazało następnie, odwołując się do poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądowym, że z ww. art. 29 Prawa wodnego wynikają ograniczenia dla właścicieli gruntu, polegające na obowiązku powstrzymania się od pewnych czynności faktycznych, które są dozwolone z tytułu wykonywania prawa własności. Przesłankami zaś wydania nakazów w tym trybie jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie, które wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. W konsekwencji więc decyzja nakładająca stosowne nakazy wymaga ustalenia: czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel; czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych; czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. SKO w [...], działając zatem na podstawie art. 136 k.p.a. dostrzegając braki w opinii L. K. polegające na braku zawarcia w jej treści ustaleń dotyczących stanu przedmiotowych nieruchomości sprzed powstania wyrobiska, zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego w zakresie: ustalenia w drodze oględzin, czy od czasu wykonania ostatniej uzupełniającej opinii na nieruchomościach nastąpiły zmiany mające wpływ na układ stosunków wodnych, dokonania szczegółowych ustaleń w zakresie ukształtowania działek i stosunków wodnych na nich, w okresie przed eksploatacją żwirowni oraz określenie ewentualnego sposobu przywrócenia na analizowanym terenie stosunków wodnych istniejących przed eksploatacją żwirowni. Jak wskazało następnie Kolegium, w uzupełniającej opinii z [...] marca 2020 r. biegły L. K. co do zasady podtrzymał ustalenia z jego poprzednich opinii, wskazując jednocześnie na brak zmian w zagospodarowaniu przedmiotowych nieruchomości w stosunku do ostatnich oględzin. Z kolei w zakresie stanu działek sprzed powstania wyrobiska, biegły wskazał, że powierzchnia działki nr [...] nachylona była w kierunku wschodnim, południowo-wschodnim i północno-wschodnim. Natomiast powierzchnia działki nr [...] nachylona była w kierunku wschodnim i północno-wschodnim, a więc w kierunku działki nr [...], stąd w okresie poprzedzającym powstanie wyrobiska działka nr [...] znajdowała się w obszarze spływu wód z działki nr [...].

Mając powyższe na uwadze SKO w [...] doszło do przekonania, że aktualny stan przedmiotowych nieruchomości stanowi rezultat działalności zamkniętej żwirowni i tak stan zagospodarowania nie uległ zmianie na przestrzeni ostatnich 40 lat. W ocenie organu odwoławczego, w wyniku działalności żwirowni nastąpiło obniżenie terenu działki nr [...], natomiast na działce nr [...] powstała skarpa poeksploatacyjna. Na tej podstawie ww. organ przyjął, że będące rezultatem działalności kopalni zmiany stanu wody, których następstwem jest aktualny stan stosunków wodnych na przedmiotowych nieruchomościach, nastąpiły na obu nieruchomościach. Były to jednocześnie zmiany będące rezultatem normalnego ruchu przedsiębiorstwa, tj. żwirowni. Wobec powyższego SKO w [...] uznało, iż słusznie organ I instancji odmówił nakazania właścicielom działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegających szkodom na nieruchomości nr [...].

Jak już wcześniej wskazano, analiza zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę do wniosku, że organ odwoławczy, powołując się na wytyczne zawarte w wyroku NSA z 7 listopada 2019 r., w całości oparł ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz towarzyszący temu wywód na opiniach biegłego L. K. Zważyć jednak należy, że ww. wyrok NSA nie obligował SKO w [...] do ograniczenia swoich analiz, ustaleń i ocen tylko do badania treści ww. opinii oraz poczynienia ewentualnych działań w kierunku uzupełnienia ich treści o wskazane przez Sąd II instancji informacje. Jak bowiem wskazał NSA, organ odwoławczy na podstawie zarówno opinii biegłego L. K., ale także innych materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie, powinien był ustalić stan faktyczny sprawy oraz ocenić, czy zachodziły przesłanki określone art. 29 ust. 3 p.w. do nałożenia na właścicieli działki nr [...] stosownych nakazów. Tymczasem powstaje uzasadniona wątpliwość, czy stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a w ślad za tym, czy prawidłowa jest także ocena prawna organu odwoławczego, bowiem organ ten pominął w swoich rozważaniach okoliczności, które mogły mieć dla powyższego istotne znaczenie. Chodzi przede wszystkim o znajdującą się w aktach postępowania opinię sporządzoną przez [...], przedłożoną do akt w formie płyty CD wraz z erratą oraz dodatkowymi wyjaśnieniami stanowiącymi pisma odpowiednio z 8 i 20 listopada, przekazaną zleceniodawcy, tj. Miastu [...].

Zaskarżona decyzja całkowitym milczeniem pomija fakt istnienia takiej opinii, a co za tym idzie, nie poddaje jej jakiejkolwiek ocenie nie tylko z ogólnego punktu widzenia przydatności dla ustaleń stanu faktycznego sprawy, ale przede wszystkim zawartych w niej informacji i wniosków. Zgodnie zaś z treścią wniosków zawartych w tej opinii, po przeprowadzeniu wizji terenowej badanych działek oraz analizie zgromadzonych dowodów, ustalono stan faktyczny polegający na tym, że ze stromej powierzchni skarpy wyrobiska powstałego po eksploatacji kruszywa naturalnego jest odprowadzana woda opadowa lub/i roztopowa bezpośrednio na grunty sąsiednie tj. działkę [...]. Tym samym, zdaniem autorów opinii – A. G., specjalisty ds. hydrologii i geologii inżynierskiej oraz M. G., specjalisty ds. hydrologii i ochrony środowiska – właściciel działki nr [...] naruszył wymagania wynikające z ustawy Prawo wodne z 2001 r., tj. art. 29 ust. 1 pkt 2, który zakazuje właścicielowi gruntu odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Autorzy opinii wskazali przy tym, że wobec powyższych wniosków, "(...) właściciel dz. [...] ma obowiązek niezwłocznie wstrzymać odprowadzanie wód opadowych i/lub roztopowych na dz. [...]. Aby tego dokonać proponuje się zainstalować w obrębie dz. [...] (u podstawy skarpy) korytko odwadniające, przykryte rusztem stalowym z odprowadzeniem do dołu chłonnego (obecnego obniżenia terenu w obrębie działki nr [...]). Zaleca się, by spadek korytka był nie mniejszy niż 3%. Przed przeprowadzeniem prac zaleca się przeprowadzić analizę stateczności skarpy, celem określenia bezpiecznego kąta pochylenia skarpy. Szerokość wodościeku należy dostosować do przewidywanego przepływu. Szczegóły konstrukcyjne należy precyzyjnie określić w operacie wodnoprawnym. Zastosowanie wodościeku otwartego umożliwi jego sprawne oczyszczanie z liści i gałęzi. Precyzyjny przebieg wskazano na zał. 7. Z uwagi na występowanie piaszczystego podłoża i głębokiego zalegania zwierciadła wód gruntowych wchłanianie wody opadowej w tym rejonie jest jak najbardziej możliwe. W wyżej opisanym przypadku należy pamiętać o wymaganiach Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2019 poz. 1065), gdzie Prawo Budowlane zobowiązuje właściciela działki do ujmowania odprowadzanych wód opadowych w obrębie własnym działki lub do sieci kanalizacji deszczowej/ogólnospławnej".

Sądowi nie jest znane stanowisko SKO w [...] odnośnie powyższych ustaleń zawartych w pominiętej przez organ opinii, podczas gdy nie było podstaw, aby ją zignorować. Wręcz przeciwnie, jej treść powinna zostać poddana przez organ kompleksowej analizie, w szczególności zaś zawarte w niej wnioski należało zestawić z opiniami L. K., przedstawiając przy tym stosowną argumentacją, która pozwalałaby na odtworzenie toku myślowego organu i uzyskanie odpowiedzi na pytanie, którym ustaleniom i dlaczego organ ten dał wiarę lub też jej odmówił. Tego jednak zaskarżona decyzja swym uzasadnieniem nie objęła.

Wskazać należy, że organ odwoławczy nawiązał do ww. opinii [...] dopiero w odpowiedzi na wniesioną skargę stwierdzając, że opinia ta znajduje się w aktach organu I instancji wyłącznie w postaci elektronicznej, brak było więc możliwości zapoznania stron z treścią tej opinii, a co za tym idzie, wzięcia jej pod uwagę w toku orzekania przez Kolegium.

Zdaniem Sądu, powyższa argumentacja nie dość, że spóźniona, jest przede wszystkim nie do zaakceptowania wobec braku dla niej jakiejkolwiek podstawy prawnej. Trudno bowiem znaleźć taką normę prawną, która wskazywałaby, że określona forma utrwalenia dowodu pozwala organowi administracji na jego całkowite zignorowanie i pominięcie w toku postępowania wyjaśniającego. Co więcej, dla Sądu nie było problemem odtworzenie zawartości płyty, a więc niezrozumiałe jest tłumaczenie organu, iż zapis elektroniczny opinii cokolwiek organowi uniemożliwiał. Jeśli organ jednak uważał, że opinia ta powinna była przybrać inną postać, to nic nie stało na przeszkodzie, aby w ramach posiadanych przezeń uprawnień, wezwać właściwe podmioty, w stosownym trybie, do przedłożenia tej opinii w oczekiwanej przez organ postaci. Organ jednak tego nie uczynił, w rezultacie czego stan faktyczny sprawy nie został w pełni wyjaśniony, a wynikających z tego luk Sąd nie może wypełnić z urzędu, wszak rolą Sądu nie jest zastępowanie organu w jego powinnościach, lecz kontrola legalności podejmowanych przez ten organ rozstrzygnięć.

Powyższe dowodzi zatem, że SKO w [...] nie sprostało wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, bowiem przeprowadzone przez ten organ postępowanie nie obejmowało całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, lecz ograniczyło się do kontroli decyzji organu I instancji w kontekście ściśle wybranych elementów tego materiału, z pominięciem jego innych, istotnych części. Organ naruszył przy tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., ponieważ wbrew zasadzie ogólnej prawdy materialnej, nie podjął wszelkich niezbędnych czynności w celu wyjaśnienia sprawy, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego w niej materiału dowodowego. W konsekwencji ocena prawna i faktyczna sprawy wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ma charakter dowolny, a nie swobodny, co pozostaje w sprzeczności z art. 80 k.p.a. Samo zaś uzasadnienie, z uwagi na pominięcie w nim rozważań dotyczących istotnych dla sprawy kwestii, nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, organ odwoławczy dopuścił się także naruszenia art. 153 p.p.s.a., bowiem nie zrealizował w pełni wytycznych wynikających z oceny zawartej w wyroku NSA z 7 listopada 2019 r., II OSK 3613/19. Organ był bowiem zobowiązany rozpoznać sprawę uwzględniając nie tylko ustalenia z opinii biegłego L. K., ale także wynikające z innych zgromadzonych materiałów dowodowych. Tymczasem SKO w [...] pominęło inne istotne dla sprawy elementy tego materiału, co stoi w sprzeczności do wytycznych wynikających z powołanego wyżej orzeczenia.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy uwzględni rozważania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności organ ten podda szczegółowej ocenie przydatności widniejącej w aktach sprawy opinii [...] oraz zawartych w niej ustaleń i wniosków dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ powinien również ustalenia te zestawić z treścią opinii L. K., formułując jednoznaczne stanowisko która opinia i dlaczego zasługuje na aprobatę, przenosząc całość na wydanie adekwatnego rozstrzygnięcia w zgodzie z art. 138 k.p.a.

W związku ze stwierdzonymi uchybieniami formalnymi Sąd uchylił się od formułowania merytorycznych ocen w sprawie, gdyż z uwagi na konieczność poczynienia podstawowych dla sprawy ustaleń faktycznych, ocena taka byłaby na tym etapie przedwczesna.

Mając powyższe na względzie, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w pkt. I sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., na które to składa się kwota wpisu od złożonej skargi w wysokości 300 złotych.