Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1883/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 1 i 4 , art 66 ust. 1 pkt 1 lit e.,  art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 627, , art. 628, art. 750, art. 645
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi Uniwersytetu [...] w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Uniwersytetu [...] w O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ, organ), w imieniu którego - stosownie do art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) - działał Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w L., decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach) oraz art. 104 § 1 k.p.a., w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w O. z [...] października 2020 r. (wpływ do organu) ustalił, że M. F. (dalej uczestnik) podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 28 października 2015 r. do 28 grudnia 2015 r. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (dalej k.c.) dotyczące zlecenia, nazwanej umową o dzieło, zawartej z płatnikiem: U. w O. (dalej płatnik, skarżący).

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że przedmiotem ww. umowy uczestnika z płatnikiem (nr [...]) była >recenzja wydawnicza monografii (hab.) I. C.pt. "[...]"<. Zgodnie § 2 umowy uczestnik zobowiązał się wykonać przedmiot umowy w terminie od 28 października 2015 r do 28 grudnia 2015 r. Przedmiot umowy został wykonany z dniem [...] stycznia 2016 r. co potwierdzają dane zawarte w protokole odbioru dzieła. Uczestnik z tytułu realizacji umowy otrzymał wynagrodzenie. Z tytułu zawarcia tej umowy - nazwanej umową o dzieło, płatnik nie dokonał zgłoszenia uczestnika do ubezpieczenia zdrowotnego; uczestnik był natomiast zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z innego tytułu. W złożonych w sprawie wyjaśnieniach (wpłynęły do organu 30 listopada 2020 r. z załączoną kserokopią recenzji wydawniczej monografii stanowiącej podstawę postępowania habilitacyjnego pt. "[...]" wykonaną na zlecenie W. w O.) uczestnik podał, że przedmiotową pracę wykonał zgodnie z postanowieniami zawartej umowy, przedstawiając w rozliczeniu wykonaną 3-stronicową recenzję podsumowującą korektę 205 stronicowego manuskryptu.

Organ, przywołując mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach, tj. art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 1, ust.3 i ust. 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 67 ust. 1, art. 69 ust.1, art. 85 ust. 4, przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej ustawa systemowa), tj. art. 13 pkt 2, jak również przepisy Kodeksu cywilnego (k.c.), tj. art. 353' , art. 627, art. 734 § 1, art. 735 § 1 i art. 750, wskazał w szczególności, że ww. umowa uczestnika z płatnikiem, nazwana umową o dzieło, miała charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, tak więc rodzi obowiązek podlegania przez uczestnika ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie jej wykonywania. Według organu, w przypadku określenia przedmiotu umowy tak jak w ww. umowie, brak jest możliwości określenia dzieła, które powinno powstać na skutek realizacji umowy o dzieło, uregulowanej przepisami Kodeksu cywilnego. Realizacja obowiązków (objętych ww. umową) mogła być zatem wykonywana jedynie na podstawie umowy o świadczenie usług, przy której zadaniem wykonawcy jest dążenie do osiągnięcia w przyszłości konkretnego rezultatu, ale zamierzony efekt nie jest przedmiotem umowy, wykonawca nie ponosi odpowiedzialności za zrealizowanie przedmiotu umowy w jeden, z góry ustalony sposób, a jedynie za dochowanie staranności w podejmowanych działaniach. Przedmiotem ww. umowy, zawartej pomiędzy uczestnikiem a płatnikiem, były czynności faktyczne podlegające reżimowi starannego działania polegające na dokonaniu recenzji określonej monografii. Znajduje to potwierdzenie w treści samej umowy, gdzie w § 1 ust. 4 wskazano, że strona zobowiązana jest wykonywać dzieło z dołożeniem należytej staranności. Faktyczne działania uczestnika miały na celu dokonanie analizy i oceny przygotowanej monografii i przedstawienie wyników tych działań w formie recenzji, która ma charakter odtwórczy i jako taka nie może być traktowana jako utwór, o którym mowa w przepisach o prawie autorskim, gdyż nie posiada znamienia twórcy, natomiast jeśli chodzi o dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, recenzja pracy dyplomowej to nic innego jak czysto techniczna ocena tej pracy; zatem wykonanie recenzji w ww. zakresie stanowi jedynie techniczną ocenę pracy. Fakt, że uczestnik w ramach wykonywania umowy, oprócz sformułowania recenzji mógł również zgłaszać zastrzeżenia do tekstu, które rodziły obowiązek ustosunkowania się do nich przez autora, bądź wprowadzenia przez niego poprawek, świadczy o tym, że wykonywane przez uczestnika czynności miały charakter usługi oraz charakter techniczny; świadczenie pracy uczestnika opierało się przede wszystkim na starannym działaniu, wykonując powtarzalne czynności mające charakter usługi, nie doprowadził on do powstania żadnego dzieła, a jedynie uczestniczył w procesie technicznej oceny sporządzonej monografii. Umowa kładła nacisk nie na oczekiwany efekt pracy uczestnika, lecz na okoliczność, iż w określonym przedziale czasu ma on wykonać konkretne prace. Celem umowy były tutaj ogólnie pojmowane czynności weryfikacyjne, a poszczególne działania uczestnika były wyznaczone przez obiektywne reguły wiedzy z danej dziedziny zastosowane do zmieniających się okoliczności faktycznych. Przygotowanie oceny jest działaniem, którego efektów nie sposób przewidzieć, a rezultat w postaci oceny pozostaje w ścisłym związku z pracą osoby ocenianej; tym samym ocena jest niezależna od wykonawcy umowy, co oznacza, że rezultat umowy nie jest objęty treścią umowy i nie może stanowić przedmiotu świadczenia. Rezultat uzależniony jest od wiedzy osoby, która sporządziła monografię; analiza i ocena monografii nie może być rozpatrywana jako rezultat w znaczeniu określonym w art. 627 k.c.

Płatnik – U. w O. nie zgodził się z powyższą decyzją. W skardze do Sądu zarzucił jej:

I. naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i okoliczności jej towarzyszących oraz niewszechstronną ocenę materiału dowodowego, przejawiające się:

a) prowadzeniem postępowania jedynie w oparciu o treść kserokopii akt sprawy przekazanych przez inny organ administracji publicznej, podczas gdy kserokopie mogą stanowić dowód, wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach,

b) brakiem zweryfikowania, czy kserokopie przekazane przez inny organ stanowią wierne odwzorowanie oryginalnych dokumentów (brak zapoznania się z oryginałami dokumentów),

c) brakiem ustalenia, jaki był rzeczywisty zakres postępowania toczącego się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. i jakie jest ostateczne stanowisko ww. organu, co do zasadności prowadzenia postępowania,

d) zaniechaniem zapoznania się z treścią dzieła stanowiącego przedmiot umowy,

e) brakiem ustalenia zgodnego zamiaru stron umowy, co do jej charakteru prawnego,

f) nieumożliwieniem skarżącemu wyrażenia stanowiska w przedmiocie toczącego się postępowania na żadnym jego etapie, mimo próśb skarżącego w tym zakresie (zebranie jedynie częściowego materiału dowodowego),

g) brakiem zapoznania się z treścią raportu NIK, tj. nieprzeprowadzeniem wszelkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy,

- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenia (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne], podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne);

2. art. 8, 9 i 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów państwa, przejawiający się:

a) wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia bez zapoznania się przez organ z oryginałami dokumentów dotyczących sprawy i bez zebrania całokształtu materiału dowodowego,

b) nieumożliwieniem skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy, przedłożenia dodatkowych wniosków dowodowych oraz wyrażenia swojego stanowiska,

c) nieuwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy (prowadzenie postępowania pod z góry założoną tezę),

d) dokonaniem oceny zawartej między stronami umowy bez zapoznania się z wykonanym dziełem,

e) pominięciem stanowiska NIK oraz nieuwzględnieniem utrwalonej praktyki w zakresie zawierania umów o dzieło, których przedmiotem jest opracowanie recenzji wydawniczej,

f) nadmiernym dążeniem do szybkiego zakończenia postępowania, z pominięciem obowiązku organu co do wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania sprawy ( nieuwzględnienie prymatu zasady prawdy materialnej),

- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenie (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne).

3. art. 10 w zw. z art. 81 k.p.a. przejawiające się:

a) wyznaczeniem skarżącemu rażąco krótkiego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

b) odmową udostępnienia akt sprawy w formie elektronicznej, ewentualnie przesłania skarżącemu ich kserokopii,

c) wydaniem decyzji merytorycznej przed końcem upływu terminu wyznaczonemu skarżącemu na zapoznanie z aktami sprawy oraz zajęcie końcowego stanowiska co do zgromadzonego materiału dowodowego,

– co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącemu czynny udział w toczącym się postępowaniu, skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy i przełożyło się na treść wydanej decyzji;

4. art. 79a k.p.a. przejawiające się brakiem poinformowania skarżącego, jakie dokumenty winien przedłożyć i jakich informacji udzielić, celem uzyskania dla siebie korzystnego rozstrzygnięcia;

5. art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji przejawiające się:

a) brakiem wskazania, jakie cechy przesądzają o charakterze umowy zawartej między stronami,

b) brakiem wskazania, z jakich przyczyn zawarta między stronami umowa nie może mieć charakteru umowy o dzieło,

c) nie odniesieniem się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do konkretnych okoliczności sprawy i konkretnych postanowień umownych (lakoniczność, ogólnikowość uzasadnienia);

II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 734 § 1 oraz art. 627 Kodeksu cywilnego (k.c.), w zw. art. 66 ust. 1 pkt lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że zawarta między stronami umowa ma charakter umowy, do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenie, podczas gdy umowa ta stanowi umowę o dzieło (nieobjętą obowiązkową składką na ubezpieczenie zdrowotne) oraz przyjęcie, że uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął argumentację na temat wskazanych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. W szczególności na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z tym Sąd uznał również za zasadne umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie objęcia uczestnika M. F. ubezpieczeniem zdrowotnym we wskazanym w decyzji okresie.

Przedmiotem spornej umowy była >recenzja wydawnicza monografii (hab.) I. C.pt. "[...]"<. Zgodnie z postanowieniami tej umowy uczestnik miał wykonać dzieło osobiście, z najwyższą starannością, w warunkach określonych w umowie. Jako wykonawca oświadczył, że posiada wiedzę, umiejętności możliwości techniczne oraz uprawnienia konieczne do wykonania dzieła. Zobowiązywał się do osobistego wykonania dzieła. W umowie postanowiono, że odbiór dzieła nastąpi w formie protokołu odbioru. Wyznaczono termin gwarancji jakości dzieła oraz wysokość kary umownej m.in. za zwłokę w usunięciu wad dzieła(por. treść umowy w aktach administracyjnych sprawy).

Kwestią sporną w sprawie był charakter prawny spornej umowy, w związku z czym istota sprawy sprowadza się do zweryfikowania treści postanowień umownych i stanowisk stron, a następnie udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowa umowa zawiera essentialia negotii, pozwalające na uznanie jej, zgodnie z nazewnictwem przyjętym przez strony, za umowę o dzieło czy też stanowiła, zgodnie ze stanowiskiem organu, inny typ umowy - umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Konsekwencją stanowiska organu było stwierdzenie, że uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Weryfikacji automatycznie wymagała zatem również i ta konkluzja, stanowiąca istotę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu stanowił m.in. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, stosownie do którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa systemowa) stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Uznanie, że sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że skarżący Uniwersytet był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonego oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391). Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja umowy zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r. II UK 402/12: "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

W świetle powyższych uwag cechami szczególnymi umowy o dzieło jest jej konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada. Ponadto, wynagrodzenie z tytułu tej umowy przysługuje za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia określonego rezultatu. Jednocześnie na tle tych uwag Sąd uznał, że stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru spornej w tej sprawie umowy jest nieprawidłowe. Przede wszystkim należy stwierdzić, że sporna umowa zakłada osiągnięcie przez uczestnika konkretnego rezultatu (dzieła) obejmującego: >recenzja wydawnicza monografii (hab.) I. C.pt. "[...]"<. Sam uczestnik skorzystał z prawa do wypowiedzenia się w przedmiocie sprawy objętej prowadzonym postępowaniem przez Prezesa NFZ i w ww. wyjaśnieniach (wpłynęły do organu 30 listopada 2020 r. z załączoną kserokopią recenzji wydawniczej monografii stanowiącej podstawę postępowania habilitacyjnego pt. "[...]" wykonaną na zlecenie W.w O.) podał, że przedmiotową pracę wykonał zgodnie z postanowieniami zawartej umowy, przedstawiając w rozliczeniu wykonaną 3-stronicową recenzję podsumowującą korektę 205 stronicowego manuskryptu. Zatem przedmiotem spornej umowy była wola stron zawarcia umowy o dzieło, w rozumieniu w art. 627 k.c. Wbrew stanowisku organu nie można bowiem uznać, że istotą umowy było jedynie staranne dążenie wykonawcy - uczestnika do osiągnięcia pewnego rezultatu. Gdyby bowiem uczestnik nie sporządził recenzji wydawniczej/naukowej na wskazany/objęty umową temat w formie określonej w umowie, nie wykonałby tej umowy, choćby działał w tym zakresie podejmowanych czynności z najwyższą starannością. Wobec tego należy uznać, że to określony rezultat – wykonana recenzja, a nie czynności do niego prowadzące, stanowił przedmiot umowy stron, zawartej i ukształtowanej w granicach zakreślonych przez prawo i naturę (właściwość) danego stosunku prawnego.

Nadto z art. 645 k.c. wynika, że w przypadku umowy o dzieło istotne są często osobiste przymioty wykonawcy. Ponadto sam temat dzieła (tu recenzji) był w tej sprawie zindywidualizowany oraz obejmował wyjątkowy i głęboko specjalistyczny zakres zagadnień naukowych obejmujących – jak stanowi tytuł recenzowanej monografii stanowiącej podstawę postępowania habilitacyjnego - "[...]". Przeprowadzenie właściwej analizy monografii wydawniczej dotyczącej tych zagadnień wymagało zatem nie tylko posiadania przez uczestnika niezbędnej wiedzy, umiejętności i kwalifikacji naukowych, ale przede wszystkim znacznej samodzielności i poważnego wkładu intelektualnego w ocenie tej monografii. Chodzi więc o przymioty wysoce indywidualne wykonawcy umowy (uczestnik je spełniał, jak wynika z materiałów sprawy – por. akta administracyjne k. 49 - 53, jest doktorem habilitowanym inżynierem w Katedrze Towaroznawstwa i Przetwórstwa Surowców Zwierzęcych Uniwersytet Przyrodniczy w L.), które w przypadku umowy zlecenia nie są już tak istotne.

Kolejną cechą charakterystyczną umowy o dzieło, która występuje w umowie dotyczącej recenzji, jest sposób zapłaty, o jakim jest mowa w art. 632 § 1 k.c. Z postanowień spornej umowy wynika, że wynagrodzenie przysługiwało wykonawcy – uczestnikowi jedynie za wykonanie dzieła i było wypłacone dopiero po odbiorze dzieła ( § 6 pkt 4 umowy). Wynagrodzenie zostało określone kwotowo (§ 6 pkt 1 umowy). Wynika z tego, że wynagrodzenie przysługiwało uczestnikowi nie za samo podejmowanie określonych czynności, ale za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu/dzieła w postaci recenzji wydawniczej na konkretny i specjalistyczny temat. Istotnym jest również, że w umowie wypłatę wynagrodzenia uzależniono od odbioru dzieła, co stanowi rozwiązanie typowe dla umowy o dzieło, w ramach której zamawiający nie płaci wynagrodzenia za jej wykonanie, dopóki nie otrzyma rezultatu zgodnego z umową. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia.

Samo podjęcie przez wykonawcę działań zmierzających do opracowania rzeczonej recenzji, ale bez jej wykonania lub skończenia, tj. niewytworzenia określonego w umowie dokumentu, niezależnie od przyczyn niewykonania dzieła, nie jest podstawą do wypłacenia wynagrodzenia. Wykonawca/uczestnik ponosił więc całkowite i wyłączne ryzyko wykonania dzieła. Tymczasem przy umowie zlecenia zleceniobiorca takiego ryzyka nie ponosi, a wynagrodzenie należy mu się już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik pracy prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu. Zleceniobiorcy/wykonawcy należy się zwykle wynagrodzenie nawet wówczas, gdy żaden rezultat jego pracy nie został osiągnięty, o ile działał dostatecznie starannie.

Elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest też możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy. Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu, ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umowy o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy jest prawidłowe. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy wykonawca należycie wykonał umowę np. na zadany temat, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jego pracy.

Zdaniem Sądu, wszelkie ewentualnie mogące powstać wątpliwości w tej mierze niweluje protokół odbioru dzieła, stanowiący załącznik do zawartej umowy, w którym odbiór pracy stanowiącej dzieło, czyli ww. recenzji, potwierdza osoba wyznaczona do odbioru dzieła (por. § 6 pkt 5 umowy).

Powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że sporna recenzja wydawnicza posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt zbadania/oceny tekstu ww. monografii, przy czym nie jest możliwe skonstruowanie recenzji przez każdego autora, ale jedynie przez osobę będącą specjalistą w danej dziedzinie, co przesądza o oryginalnym i niepowtarzalnym charakterze tej recenzji. Przedmiotowa recenzja, z chwilą jej powstania, istnieje ponadto w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić ją od innych recenzji i opracowań, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny, co wynika z protokołu odbioru. Należy też podkreślić, że sporządzenie recenzji wydawniczej/naukowej polega na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej, ani nie jest usługą edukacyjną, gdyż recenzja stanowi dzieło samoistne, niezależne i oryginalne z uwagi na podjęty temat i osobę autora. Z tego też powodu sporządzanie recenzji wydawniczych należy niewątpliwie zaliczyć do zakresu twórczości naukowej. Idąc tym tokiem rozumowania Sąd doszedł do przekonania, że wadliwe zakwalifikowanie przez organ spornej umowy skutkowało wadliwym zastosowaniem przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Ponieważ materiał dowodowy został zgromadzony w sprawie w sposób wyczerpujący/należyty dla jej merytorycznego rozstrzygnięcia, a wadliwość rozstrzygnięcia podjętego przez organ wynika wyłącznie z odmiennej oceny tego materiału z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umorzył jednocześnie to postępowanie.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a). O zwrocie kosztów postępowania (zastępstwa prawnego) rzecz skarżącego U. Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a., w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.

Wyrok w sprawie niniejszej Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), gdyż mimo zmiany przepisów, należało mieć na uwadze konieczność rozpoznania sprawy, wynikającą z art. 7 p.p.s.a. i § 26 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177), przy jednoczesnym braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.