Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2850/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2 pkt 2, art. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2011 nr 222 poz 1321
law: Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 61 ust. 15 i 16, art. 64 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2014 r. sprawy ze skargi "S." Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej "S." Sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 1472 (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", art. 13g ust. 1, ust. 1a, ust. 1b pkt 1, ust.2, art. 40c ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) - dalej także: "u.d.p." oraz lp. 7 pkt 1 lit. b i c, lp. 7 pkt 9 lit. d i e, !p.9 pkt 4 lit.c załącznika nr 2 do ustawy o drogach publicznych, a także art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) - dalej także: "P.r.d.", art. 5 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 222, poz. 1321) oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. z 2012 r. poz. 536), - utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], nakładającą na spółkę S. Sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej także: "skarżąca spółka" lub "strona skarżąca") karę pieniężną w wysokości 6.360 złotych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dnia [...] marca 2012 r. w [...] na drodze krajowej nr [...] zatrzymano do kontroli samochód marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą marki [...] o nr rej. [...]. Zespołem pojazdów kierował H. N. w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy S. Sp. z o.o. Kierowca wykonywał przewóz drogowy ładunku postaci odpadów drewnianych (zrzyny sosnowej).

Podczas kontroli wykonano pomiary rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi zespołu pojazdów. Kierowca uczestniczył podczas ważenia pojazdu i widział wyniki poszczególnych pomiarów. W trakcie ważenia stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej oraz dopuszczalnych nacisków na podwójną oś napędową oraz pojedyńczą oś nienapędową. Kierowca podczas kontroli nie okazał zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnago. Przebieg kontroli udokumentowano protokołem o nr [...].

W wyniku dwukrotnego ważenia z uwzględnieniem dopuszczalnych tolerancji organ I instancji stwierdził następujące naruszenia dopuszczalnych norm:

- nacisku na podwójną oś napędową pojazdu, przekroczenie o 4,5 t

- nacisku na przednią oraz tylną oś przyczepy, przekroczenie odpowiednio o 1t i 0,3t,

- rzeczywistej masy całkowitej pojazdu, przekroczenie o 10,05 t.

Ważenia zatrzymanego zespołu pojazdów wraz z ładunkiem dokonano na wyznaczonym, legalizowanym miejscu do ważenia pojazdów za pomocą przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10 CII o numerach fabrycznych [...],[...]. Wagi posiadały aktualne świadectwa homologacji.

[...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nałożył na Skarżącą karę pieniężną w wysokości 6360 zł za przekroczenie nacisków na poszczególne osie oraz przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów.

W toku postępowania administracyjnego Skarżąca wyjaśniła, iż dochowała należytej staranności, nie miała wpływu ani też się nie godziła na powstanie naruszeń lub warunków przewozu. Wskazała, że przewożony ładunek w postaci zrzyny sosnowej w ilości 60 mp, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie określenia gęstości drewna powinny ważyć poniżej 18 t przyjmując wartość 0,42 jako przelicznik metrów przestrzennych na metry sześcienne, jako powszechnie przyjęty i stosowany przy przewozie surowców drzewa. Odnosząc się do przepisów art. 61 ust. 15-17 p.r.d. podniosła, że przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Wskazała również, iż w przedmiotowej sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 16 tej ustawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., a następnie z dnia [...] stycznia 2013 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego dwukrotnie uchylił decyzje organu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na niezastosowanie wskazanych wyżej przepisów do wyliczenia rzeczywistej masy przewożonego ładunku. Stwierdził, iż przewożony ładunek to odpady z obróbki drewna, do których zalicza się zrzyny sosnowe. Główny Inspektor przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i stanowiących podstawę prawną nałożenia kary.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. organ I instancji po raz kolejny nałożył na skarżącą karę w wysokości 6360 zł stwierdzając w szczególności brak podstawy prawnej przeliczenia ładunku drewna w postaci zrzyn z metrów przestrzennych na metry sześcienne.

W odwołaniu od decyzji I instancji Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez:

a) błędne zastosowanie przepisu art. 13 ust.1 pkt 2, art. 13 g ust. 1 oraz art. 40 c ustawy o drogach publicznych, przez przyjęcie, że zaistniały przesłanki do nałożenia kary na podmiot dokonujący przewozu,

b) niezastosowanie przepisu art. 92 c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w sytuacji, gdy ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji bezsprzecznie wynika, że podmiot dokonujący przewozu nie miał wpływu na powstanie naruszenia i dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

c) niezastosowanie art. 61 ust. 15 oraz 16 ustawy Prawo o ruchu drogowym w sytuacji, gdy ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że Skarżąca dokonywała przewozu drewna,

d) niezastosowanie przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. z 2012r., poz. 536, dalej "rozporządzenie").

2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj.:

a) art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli,

b) art. 77 k.p.a. w szczególności, poprzez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz przestanie wyłącznie na dowodach ukierunkowanych na tezę, że przewożony ładunek, mimo iż został uznany za drewno, nie podlega przeliczeniu z jednostek przestrzennych na sześcienne w celu ustalenia właściwej wysokości ew. kary administracyjnej.

Zdaniem Skarżącej, dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miała wpływu na powstałe przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Wskazała, iż przepisy ustawy z dnia 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011r., Nr 222, poz. 1321, zwanej dalej "ustawą o zmianie p.r.d."), wprowadziły w dotychczasowym art. 61 p.r.d. dodatkowe ust. 15-17, zgodnie z którymi przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik do rozporządzenia gęstość sosny wynosi 740 kg/m3. W ocenie Skarżącej całkowita masa 60 mp przewożonego ładunku powinna wynosić w tym wypadku 18,648 t (iloczyn: 60 x 740 x 0,42). Suma mas pojazdów i ładunku wynosi 21,210 t, tym samym nie nastąpił przekroczenie dopuszczalnych w tym zakresie norm.

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wyjaśnił, że podmiot wykonujący przejazd winien tak działać, aby normy prawa były przestrzegane i to przedsiębiorcę obciąża ryzyko ich naruszenia, w przypadku nieuwzględnienia czynników (w tym atmosferycznych) mogących mieć wpływ na przekroczenie dopuszczalnego ciężaru pojazdów poruszających się po drogach publicznych. Podmiot wykonujący przejazd powinien był je przewidzieć i nie dopuścić do ich zaistnienia. Organ przywołując definicje “należytej staranności" i “braku wpływu" stwierdził, iż nie zachodziły w tym przypadku okoliczności uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżącą powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 13 lutego 2014r. Skarżąca podtrzymała zarzuty skargi, wskazując na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014r. dotyczącą analogicznej sprawy. Podniosła, iż dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miała wpływu na powstałe naruszenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm., dalej zwanej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

W działaniu organu wydającego zaskarżoną decyzję Sąd dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest kara pieniężna nałożona na skarżącą za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia.

W sprawie przedmiotem sporu jest wynik dokonanych przez organy inspekcji drogowej pomiarów w zakresie rzeczywistej masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów, powodujących nałożenie na skarżącą kary we wskazanej w decyzji wysokości. Kwestia ta dotyczy zatem prawidłowości ustalenia przez organy stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy oraz jego subsumpcji w postaci zastosowania właściwego przepisu prawa.

Kwestią sporną, wymagającą rozstrzygnięcia Sądu jest także możliwość zastosowania wobec przewoźnika regulacji art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (dalej "ustawa zmieniająca"), zgodnie z którym postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdu nienormatywnego umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, iż podmiot wykonujący przejazd dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem lub nie miał wpływu na powstałe naruszenia. Jednocześnie przepis art. 5 ust.2 pkt 2 ww. ustawy stanowi, iż postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdem nienormatywnym, prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych umarza się wobec podmiotu wykonującego przejazd, jeżeli rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu na przejazd pojazdu nienormatywnego, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu przy przewozie ładunków sypkich oraz drewna.

Strona skarżąca dowodziła, że nie ponosi winy za stwierdzone naruszenie. Argumentowała, że powzięła wszelkie kroki, aby transport drewna odbył się w sposób prawidłowy, tzn. zgodny z prawem i zapewniający bezpieczeństwo drogowe, a kwestia niewielkich odchyleń w masie całkowitej zespołu pojazdów wynikać mogła z naturalnych właściwości drewna, które pod wpływem ponadprzeciętnej wilgoci zwiększa swoją masę całkowitą. Ponadto surowiec układany był na pojeździe w sposób zgodny z dotychczas przyjętymi w przedsiębiorstwie zasadami, które wcześniej nie prowadziły do przeładowania pojazdu i zapewniały bezpieczną jazdę. Jedyną przyczyną zwiększenia masy ładunku było nasiąknięcie przewożonego drewna wodą, w wyniku opadów deszczu. Przewoźnik, jako przedsiębiorca organizujący transport drewna w kontenerach, nie miał realnego i wymiernego wpływu na uniknięcie zwiększenia się masy ładunku (drewna) pod wpływem wilgoci czy deszczu.

Przedstawionych okoliczności organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, niezasadnie przyjmując, iż przewożony ładunek mimo iż jest drewnem, to nie mają do niego zastosowania odmienne zasady ustalania masy rzeczywistej, określone w art. 61 ust. 15 p.r.d. oraz przepisach wykonawczych. Zgodnie natomiast z powołanymi przepisami u.d.p. na podmiot wykonujący przejazd nałożył w drodze decyzji administracyjnej karę pieniężną, za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 p.r.d.

Zgodnie z dyspozycją tych przepisów, kara może być zawsze nałożona na podmiot wykonujący przewóz (przykładowo zob. wyrok NSA z dnia 9 maja 2012r., sygn. akt II GSK 491/11), w rozpoznawanej sprawie na przedsiębiorcę, który w ramach prowadzonej działalności realizował przewóz. Zaznaczyć należy, że omawiane przepisy ustanawiają odpowiedzialność administracyjną, a nie karnoadministracyjną podmiotów wykonujących transport drogowy. Odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny. Znajduje ona zastosowanie do podmiotu wykonującego przewóz w przypadku wystąpienia zakazanego ustawą skutku i to niezależnie od tego, kto przyczynił się do powstania naruszenia. Organy administracji ustalają jedynie, czy doszło, czy nie doszło do naruszenia przepisów ustawy. W przypadku stwierdzenia naruszeń, po stronie organu powstaje obowiązek nałożenia stosownej kary pieniężnej i od obowiązku tego organ administracji odstąpić nie może. Oznacza to, że odpowiedzialność administracyjna przewoźnika jest niezależna od winy, czy dobrej lub złej woli, wystarczające jest stwierdzenie samego faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków. Dlatego też, co do zasady, bez znaczenia są okoliczności w jakich doszło do powstania naruszeń.

Powyższe przepisy stwarzają domniemanie odpowiedzialności przedsiębiorcy wykonującego przejazd. Jednocześnie zaś, ustawodawca umożliwił obalenie tego domniemania w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 5 ust. 2 pkt 1-2 ustawy zmieniającej, których jako stanowiących wyjątek od generalnej zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz, nie można interpretować rozszerzająco. Cytowany wyżej regulacje przewidują wprawdzie możliwość zwolnienia przedsiębiorcy od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie prawa, jednakże jest to uzależnione od wykazania, że dołożył on należytej staranności, to znaczy uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa.

Skarżąca podniosła w skardze zarzuty naruszenia przez organ w skarżonej decyzji art. 61 ust. 15 i 16 p.r.d., który to zarzut należy rozpatrzeć w kontekście treści art. 5 ust. 2 pkt 1-2 ustawy zmieniającej.

Na mocy art. 1 pkt 5 ww. ustawy zostały dodane do art. 61 p.r.d., ust. 15 i 16 p.r.d. Zgodnie z art. 61 ust. 15 p.r.d. przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Ustawodawca w ust. 16 art. 61 p.r.d. wskazał, iż Minister właściwy do spraw środowiska i minister właściwy do spraw gospodarki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu określą, w drodze rozporządzenia, gęstość drewna, uwzględniając w szczególności gatunki drewna mające zastosowanie w przemyśle i budownictwie, jego rodzaj i postać, w jakiej jest ono przewożone, mając na uwadze potrzebę ustalenia masy przewożonego drewna w celu uniknięcia przekroczenia nacisków osi pojazdów i ograniczenia negatywnego wpływu na stan techniczny dróg. Wskazane przepisy art. 61 p.r.d. rozwiązują zatem problematyczną kwestię określania masy przewożonego drewna w celu zachowania właściwych parametrów masy pojazdu i nacisku na osie. Gęstość drewna - miernik, jakim posługuje się rozporządzenie jest jedną z podstawowych właściwości drewna (stosunek masy do objętości). W istocie cechuje ją zmienność w zależności od występowania wielu czynników, m.in. od gatunku i wilgotności drewna oraz wieku czy siedliska, na jakim rosło. Z tego względu w rozporządzeniu przyjęto pewną średnią normatywną wartość gęstości dla określonych gatunków drewna. W świetle przytoczonych przepisów parametry dotyczące nacisku osi na drogę przy transporcie drewna powinny zostać ustalone z zastosowaniem odpowiedniego przelicznika, a nie jedynie za pomocą standardowego ważenia całkowitej masy pojazdu.

Według oceny Sądu, organ w tej sytuacji miał prawo uznać w zaskarżonej decyzji, że w sprawie wystąpiła przynajmniej jedna z przesłanek do umorzenia postępowania o nałożenie kary pieniężnej na podstawie wskazanych wyżej przepisów.

Podkreślić należy iż w okolicznościach niniejszej sprawy Skarżąca wykazała, że dołożyła należytej staranności, czyli uczyniła wszystko czego można od niej rozsądnie wymagać, przy organizowaniu przewozu. Skarżąca dokonała załadunku takiej ilości metrów przestrzennych zrzyny sosny, aby jej łączna masa nie przekroczyła maksymalnej dopuszczalnej ładowności samochodu i przyczepy. Zdaniem Sądu, Skarżąca powzięła wszelkie kroki, aby transport drewna odbył się w sposób zgodny z prawem i zapewniający bezpieczeństwo drogowe. Kwestia odchyleń w masie całkowitej pojazdu wynikać mogła z naturalnych właściwości drewna, które pod wpływem ponadprzeciętnej wilgoci zwiększa swoją masę całkowitą. Jako przedsiębiorca organizujący transport drewna w kontenerach, nie miała realnego i wymiernego wpływu na uniknięcie zwiększenia się masy ładunku (drewna) pod wpływem wilgoci czy deszczu.

Przedstawione przez Skarżącą w toku postępowania wyjaśnienia stanowią logiczny i wzajemnie korespondujący ze sobą materiał dowodowy, który należy ocenić odmiennie niż dokonał tej oceny organ. W konsekwencji oznacza to błędną ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ, co oznacza mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., a co za tym idzie -mające wpływ na wynik sprawy - niezastosowanie właściwego przepisu prawa materialnego.

Organ administracyjny nie może dokonywać "dowolnych" czy też "niepełnych" ustaleń faktycznych. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie za nieuprawione należało także uznać ustalenia dokonane przez organ w zakresie wyników ważenia poddanego kontroli zespołu pojazdów, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca w piśmie procesowym z 14 lutego 2014. Ważenie pojazdów prowadzące w konsekwencji do nałożenia kary pieniężnej, której wysokość jest uzależniona od wyników pomiarów statycznych musi spełniać wszystkie niezbędne uwarunkowania prawne oraz techniczne. Dotyczy to użycia nie tylko odpowiednich wag mających aktualne homologacje (świadectwa legalizacyjne) ale także ścisłego przestrzegania instrukcji ich stosowania w zależności od rodzaju i konstrukcji ważonego pojazdu lub zespołu pojazdów. Jak przewiduje instrukcja dla tego rodzaju wag ważenie pojazdów odbywa się w określonej konfiguracji par wag, pojedynczej, podwójnej lub innej, zgodnie z schematem (rysunkiem) stanowiącym integralną część instrukcji obsługi takich wag. Jak wskazuje skarżąca i co znajduje potwierdzenie w protokole ważenia, w tym przypadku zastosowano tylko 1 parę wag SAW 10 CII w sytuacji, gdy waga zespołu pojazdów przekraczała 10 ton, która to wielkość stanowi graniczny pułap dla wag SAW 10 CII. Ponadto pomiary dokonane wskazanymi wagami miały wpływ na ustalenia organu co do rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów i wysokości kary pieniężnej z tego tytułu.

O tym że dokonywanie sumarycznych pomiarów może prowadzić do niezgodności ze stanem faktycznym (nieodpowiadającym rzeczywistości) najlepiej świadczy "Instrukcja postępowania inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego w trakcie kontroli parametrów pojazdów poruszających się po drogach publicznych i pobierania kar pieniężnych", wprowadzona zarządzeniem Głównego Inspektora nr 3/2006 z dnia 7 lutego 2006 r., zgodnie z którą polecono obniżenie wyników pomiarów, dokonywanych za pomocą wag przenośnych (typu SAW i LP 600), o 200 kg i 2% celem skorygowania ewentualnych błędów w zakresie wskazań wag, co miało poprawić wiarygodność tych pomiarów. Na powyższe nieprawidłowości w ustaleniach kontrolnych ww. Inspekcji zwróciła uwagę także Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z dnia 21 lipca 2011 r., ale przede wszystkim merytorycznie najbardziej właściwy w tej materii organ, jakim jest Prezes Głównego Urzędu Miar.

W piśmie z dnia 26 września 2013 r. (znak [...]) organ ten stanął na stanowisku, iż wynik ważenia pojazdu z wykorzystaniem m.in. wag SAW 10C, jako masa całkowita, może być traktowany wyłącznie jako orientacyjny, a ostateczne ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane na podstawie innej odpowiedniej wagi nieautomatycznej klasy dokładności III o odpowiednim obciążeniu maksymalnym Max.

W ocenie Sądu stanowisko to w przedmiotowym zakresie należało uznać za wiążące dla innych organów administracji.

Sąd zauważa, iż wagi użytkowane przez organy inspekcji drogowej, jako przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej mogą być wprowadzane do obrotu i użytkowania oraz użytkowane tylko wówczas, jeżeli posiadają odpowiednio ważną decyzję zatwierdzenia typu lub ważną legalizację. Taki system dopuszczenia do używania wskazanych urządzeń ma na celu, stosownie do ustawy o miarach, zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też prawnej kontroli metrologicznej podlegają przyrządy pomiarowe stosowane przy pobieraniu opłat, podatków i niepodatkowych należności budżetowych oraz ustalaniu opustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych należności i świadczeń (art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o miarach). Zatem urządzenie jest weryfikowane pod kątem dopuszczenia do użytkowania na podstawie określonych danych technicznych producenta. W przypadku gdy urządzenie takie miałoby zostać dopuszczone do obrotu czy użytkowania w celu innym niż to wynika z danych uzyskanych od producenta, wymagałoby to wykonania ponownej legalizacji w oparciu o nowe dane techniczne producenta.

Podsumowując, z uwagi na wyżej przedstawione stanowisko Prezesa GUM oraz zważywszy, iż w badanej sprawie pomiar nacisku na osie pojazdu dokonany w toku kontroli na drodze przy użyciu wag SAW 10C posiadających co prawda aktualne świadectwa legalizacji, jednak dokonany niezgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń określonych w świadectwie legalizacji oraz niezgodnie z instrukcją producenta wag, w ocenie Sądu stanowi to działanie nieprawidłowe, gdyż efekcie jest niezgodne z zasadami określającymi sposób ustalania kar za przejazd pojazdem nienormatywnym w zakresie ustalenia stanu faktycznego badanej sprawy. W przypadku ustalenia masy całkowitej pojazdu dokonany pomiar nie może bowiem być uznany za przeprowadzony prawidłowo, a w konsekwencji jego wynik nie może stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej na skarżącą.

Dotyczy to także dokonanego przez urząd wyliczenia rzeczywistej masy przewożonego ładunku drewna mając na uwadze treść znowelizowanego art. 61 ust. 15 i 16 p.r.d., gdzie wskazano, iż przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna, jak również zastosowania Polskiej Normy PN-D-95000 przy przeliczeniu objętości drewna wyrażonej w metrach przestrzennych. Zastosowanie lub w tym celu właściwego przelicznika jednostek przestrzennych i sześciennych pomiaru nie może pozostawać w gestii uznaniowości organu, zwłaszcza w sytuacji gdy prowadzi to do odmiennych ustaleń stanu faktycznego i może skutkować różną wysokością kary pieniężnej z tytułu dokonania przejazdu nienormatywnego.

Reasumując stwierdzić należało, iż decyzja organu obu instancji narusza unormowania kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę powyższą ocenę, bowiem na mocy art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W szczególności w toku ponownego rozpoznania sprawy, organ dokona reasumpcji wyników ważenia uzyskanych przy użyciu wag do pomiarów statycznych, opisanych w załączniku do protokołu z kontroli, jak również dokona ustalenia rzeczywistej masy ładunku drewna. Weźmie także pod uwagę wskazane przesłanki umorzenia postępowania w niniejszej sprawie. Dopiero po prawidłowym ustaleniu stanu prawnego i faktycznego sprawy organ będzie mógł zdecydować o ewentualnym nałożeniu kary pieniężnej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.