Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2713/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235
journal: Dz.U. 2019 poz 1040
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kuś (spr.), , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Protokolant specjalista Monika Gąsińska – Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2020 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Decyzją z [...] września 2019 r. (nr [...]) [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "[...]PWIS", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 2351 i art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm., dalej: "K.p.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367; dalej: "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"), po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. (dalej: "[...]", "skarżąca", "Spółka") od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] (dalej: "PPIS", "organ I instancji") z [...] lipca 2019 r. (nr [...]) o stwierdzeniu E. H. choroby zawodowej: pylice płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych - utrzymał w mocy ww. decyzję organu powiatowego.

Zaskarżona decyzja [...]PWIS wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] lutego 2018 r. do siedziby Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. (dalej: "PSSE w O.") wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u E. H., przesłane przez [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] Oddział w [...] (dalej: "[...]WOMP w [...] Oddział w [...]") .

W związku z powyższym, PPIS w O. wystosował do stron postępowania zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie podejrzenia choroby zawodowej i dokonał oceny narażenia zawodowego z przebiegu zatrudnienia E. H.. W dniu [...] maja 2018 r. PPIS w O. przekazał PPIS dokumentację w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u E. H., zgodnie z właściwością miejscową, Następnie PPIS przekazał do [...]WOMP w [...] Oddział w [...] karty oceny narażenia zawodowego wraz z protokołem przesłuchania E. H. z [...] marca 2018 r. [...]WOMP w [...] Oddział w [...] w dniu [...] marca 2019 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u E. H. choroby zawodowej: pylice płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe.

W dniu [...] lipca 2019 r. PPIS wydał decyzję (nr [...]) o stwierdzeniu u E. H. choroby zawodowej: pylice płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji, w ustawowo zagwarantowanym terminie, skarżąca złożyła odwołanie. Skarżąca w odwołaniu wniosła o zmianę decyzji poprzez uznanie, że trzymiesięczny okres zatrudnienia w [...] nie spowodował zmian w stanie zdrowia E. H. i nie przyczynił się do wystąpienia u Niego stwierdzonej choroby zawodowej. Trzymiesięczną pracę w [...] należy traktować jako okres przygotowawczy do samodzielnego wykonywania pracy na stanowisku st. rzemieślnika. Podczas zatrudnienia w [...] E. H. wykonywał prace związane z wymianą klocków hamulcowych poprzez wybijane zabezpieczeń trzymających klocek przy pomocy młotka, a następnie ręcznym montowaniu nowych klocków przy pomocy szpilek. Według przedstawiciela [...], podczas wskazanych czynności E. H. nie był wyposażony przez pracodawcę w maseczkę ochronną, ponieważ nie występowało narażenie na pył. To sam E. H. wskazał, że mógł być narażony na pyły zawierające włókna azbestu w okresie od 1 września 1979 r. do 19 stycznia 1980 r. podczas zatrudnienia u innego pracodawcy. W opinii [...], wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej uwzględniającej narażenie na pył azbestu podczas zatrudnienia w [...] na podstawie pisma otrzymanego z [...] [...] Zakład Centralny Spółki, który nie potwierdził narażenia na pył zawierający włókna azbestu w układzie hamulcowym w okresie zatrudnienia E. H., nie daje podstaw stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca w [...] spowodowała zmiany w stanie zdrowia i przyczyniła się do powstania choroby zawodowej. Skarżąca podniosła, że wskazanie w karcie oceny narażenia zawodowego narażenia na pył azbestu podczas zatrudnienia w [...] Wagonownia [...], nie jest zgodny z treścią sporządzonego protokołu Nr [...], w którym zaznaczono brak informacji na temat kontaktu z pyłem azbestu. Ponadto skarżąca podnosi w odwołaniu, że [...] nie otrzymały kopii karty oceny narażenia zawodowego, która posłużyła do wydania orzeczenia lekarskiego i uznania całego okresu zatrudnienia E. H. w warunkach szkodliwych, pozostających z dużym prawdopodobieństwem w związku przyczynowo-skutkowym pomiędzy chorobą a warunkami pracy.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym, organ II instancji wskazał, że w świetle art. 2351 K.p., do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione dwie przesłanki: rozpoznana choroba musi być wymieniona w obowiązującym wykazie chorób zawodowych oraz lekarze orzecznicy po zapoznaniu się z oceną narażenia zawodowego potwierdzą, że ma ona związek z wykonywaną pracą. [...]PWIS uznał, że w rozpatrywanym przypadku E. H. spełnione zostały obydwie ww. przesłanki. [...]PWIS podkreślił, że w analizowanym przypadku sprawa podejrzenia choroby zawodowej była rozpatrywana przez uprawnioną do orzekania w sprawach chorób zawodowych jednostkę orzeczniczą, która przy rozpoznawaniu chorób zawodowych posiłkuje się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi. Wskazana jednostka orzecznicza, w oparciu o przeprowadzone badania, a także po analizie dokumentacji medycznej oraz oceny narażenia zawodowego, znalazła podstawy do rozpoznania u E. H. choroby zawodowej. [...]PWIS podniósł, że z akt sprawy wynika, iż spośród 20 zakładów, w których E. H. pracował, narażenie na pył azbestu mogło występować w 8 zakładach:

- [...] Przedsiębiorstwie [...] "[...]", ul. P. [...], [...] W., w okresie od 02.08.1974 r. do 14.09.1974 r. na stanowisku blacharz-dekarz - zakład zlikwidowany;

- P.P. Pracowni [...] w W., obecnie: [...] S.A., ul. S. [...], [...] W., w okresie od 09.10.1974 r. do 06.01.1975 r. na stanowisku blacharz-dekarz;

- Kombinacie [...], Zakładzie [...], ul. B. [...], W. w okresie od 20.01.1975 r. do 24.06.1975 r. na stanowisku blacharz - zakład zlikwidowany;

- Przedsiębiorstwie [...]", obecnie: [...] S.A. Oddział w Z., ul. P. [...], [...] Z., w okresie od 22.09.1975 r. do 31.07.1976 r. na stanowisku monter izolacji termicznej blacharz oraz w okresie 01.08.1976 r. do 30.09.1976 r. na stanowisku malarz konstrukcji stalowych i urządzeń przemysłowych;

- [...] Przedsiębiorstwie [...], ul. C. [...], [...] K., w okresie od 08.10.1976 r. do 26.02.1977 r. na stanowisku monter izolacji termicznej - zakład zlikwidowany;

- Przedsiębiorstwie [...] W., Kierownictwo [...], ul. K. [...], [...] W., obecnie: Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w likwidacji, ul. K. [...] [...], [...] W., w okresie od 21.04.1977 r. do 31.05.1979 r. na stanowisku monter izolacji termicznej-blacharz, malarz konstrukcji stalowych;

- [...] Przedsiębiorstwie [...], ul. S. [...], [...] P., w okresie od 01.09.1979 r. do 19.01.1980 r. na stanowisku blacharz-dekarz - zakład zlikwidowany;

- [...] Wagonownia [...], ul. Ch. [...], [...] W., obecnie: [...] S.A., [...] [...] [...], [...] [...], w okresie od 19.05.1986 r. do 16.08.1986 r. na stanowisku starszy rzemieślnik.

Przeprowadzona przez PPIS ocena narażenia zawodowego wykazała, że E. H. podczas pracy w [...] Przedsiębiorstwie [...] w W., Kombinacie [...] oraz [...] Przedsiębiorstwie [...] w P., zajmował się kryciem dachów papą, przygotowywaniem rynien i rur spustowych z blachy ocynkowanej oraz ich montażem. W P.P. Pracowni [...] w W. (obecnie: [...] S.A.) ww. zajmował się kryciem dachów blachą miedzianą, jak również przygotowywaniem rynien i rur spustowych oraz ich montażem. W Przedsiębiorstwie [...] (obecnie: [...] S.A. Oddział w Z.) E. H. zajmował się przygotowaniem prefabrykacji blaszanych na warsztacie, wykonywaniem robót blacharskich, montażem na terenie budowy, izolacją rur, rurociągów ciągów ciepłowniczych polegającą na zakładaniu kolanek, kapturów, sztucy, blach na rury, które wcześniej izolowane były masą azbestowo-cementową. W [...] Przedsiębiorstwie [...] w K. ww. demontował stare ocieplenia rur cieplnych, co polegało na ręcznym zrywaniu przy pomocy młotka ocieplenia wykonanego z waty szklanej, okręconej płótnem jutowym i utwardzonego na wierzchu zaprawą zawierającą azbest, następnie ponownie izolował rury cieplne przy pomocy waty szklanej i blachy. W Przedsiębiorstwie [...] W., [...]" (obecnie: Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w likwidacji) E. H. również izolował rury cieple przy pomocy waty szklanej i blachy, ponadto zajmował się malowaniem konstrukcji stalowych przy pomocy pędzla i zabezpieczaniem konstrukcji stalowych przed pożarem.

Organ odwoławczy wskazał, że w [...] Wagonownia [...] (obecnie [...] S.A.) E. H. wymieniał klocki hamulcowe w wagonach kolejowych pociągów osobowych, co polegało na wybijaniu przy pomocy młotka zabezpieczeń trzymających klocki hamulcowe, a następnie ręcznym montowaniu nowych klocków przy pomocy szpilek. W karcie oceny narażenia zawodowego zawarto również, że na podstawie udostępnionej Instrukcji [...], rzemieślnik (st. specjalista) i robotnik zatrudniony przy budowie, naprawie, rozbiórce i przeglądach taboru kolejowego, urządzeń mechanicznych, przy naprawie taboru, urządzeniach trakcyjnych i sterowania ruchem kolejowym, pracował w pomieszczeniach i na zewnątrz w wymuszonej pozycji, był narażony na oddziaływanie hałasu, wibracji i zmienne warunki atmosferyczne.

Odnosząc się do podniesionego przez Spółkę występowania narażenia na pyły zawierające włókna azbestu w okresie od 1 września 1979 r. do 19 stycznia 1980 r. podczas zatrudnienia E. H. w [...] Przedsiębiorstwie [...] w P., PWIS wyjaśnił, że ww. zakład został uwzględniony jako miejsce zatrudnienia, w którym wystąpiło narażenie zawodowe. Podkreślić również, że E. H. pracował aż w 20 zakładach pracy, jednakże lekarze orzecznicy uznali, że jedynie w 8 zakładach pracy mogło występować narażenie na pyły azbestu.

W ocenie organu odwoławczego informacje zgromadzone podczas postępowania wyjaśniającego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej u E. H., dotyczące wszystkich stanowisk pracy z przebiegu zatrudnienia, w tym starszego rzemieślnika w [...] Wagonownia [...], uzyskane zarówno od byłego pracownika jak również pracodawców (gdzie było to możliwe), były znane jednostce orzeczniczej.

Zaznaczył również, że [...]WOMP w P. Oddział w W. w orzeczeniu lekarskim nr [...] z [...] marca 2019 r. stwierdził w uzasadnieniu, iż istnieją podstawy do rozpoznania z wysokim prawdopodobieństwem choroby zawodowej pod postacią pylicy płuc, wymienionej w punkcie 3.5 wykazu chorób zawodowych, biorąc pod uwagę potwierdzone w przebiegu dochodzenia epidemiologicznego narażenie E. H. na pył azbestu oraz wyniki analizy zdjęć radiologicznych.

Odnosząc się do zarzutu Spółki, dotyczącego niezgodności pomiędzy sporządzonym protokołem nr [...] a kartą oceny narażenia zawodowego sporządzoną przez PPIS, organ wyjaśnił, że brak informacji na temat kontaktu z pyłem azbestu wskazana w ww. protokole, nie jest tożsamy ze stwierdzeniem braku narażenia na pył azbestu. Podkreślił również, że karta oceny narażania zawodowego dotycząca [...] uwzględniła informacje pozyskane zarówno od byłego pracownika (protokół przesłuchania [...] marca 2018 r.) jak i wyjaśnień strony skarżącej (protokół nr [...]). Oba stanowiska były znane lekarzom orzecznikom, którzy wskazali m.in. [...] jako miejsce zatrudnienia, w którym mogło wystąpić narażenie zawodowe stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. Zaznaczył ponadto, że zaprzeczenie przez Spółkę, iż występowało narażenie na azbest w układzie hamulcowym na stanowisku pracy E. H., nie oznacza, że takiego narażenia nie było w Jego miejscu pracy. Zakład nie potwierdził, ale i nie udowodnił, że takiego narażenia nie było w środowisku pracy, przyznając, że nie posiada szczegółowej dokumentacji z tamtych lat (pismo z [...] czerwca 2019 r.). W karcie oceny narażenia zawodowego zawarto natomiast, że na podstawie udostępnionej Instrukcji [...], rzemieślnik (st. specjalista) i robotnik był zatrudniony przy budowie, naprawie, rozbiórce i przeglądach taboru kolejowego, urządzeń mechanicznych, przy naprawie taboru, urządzeniach trakcyjnych i sterowania ruchem kolejowym, pracując w pomieszczeniach i na zewnątrz. Biorąc pod uwagę fakt, że azbest był stosowany w kolejnictwie (np. do termoizolacji i izolacji elektrycznych urządzeń grzewczych w wagonach, także elementach ciernych hamulców, czy w innych eksploatowanych urządzeniach i obiektach), nie można wykluczyć, że pył azbestowy mógł występować w środowisku pracy badanego.

Zdaniem [...]PWIS, E. H. był zatrudniony w czasach, gdy praca przy oddziaływaniu pyłu azbestowego nie była postrzegana jako niebezpieczna, a oddziaływanie azbestu nie musiało się ograniczać do pracowników mających bezpośredni kontakt z pyłem azbestu, ale do szerszego spectrum osób. W opinii organu odwoławczego nie można więc zgodzić się ze stwierdzeniem Spółki, że E. H. nie był narażony zawodowo na prace w zapyleniu pyłami azbestu w trakcie i związku z wykonywanymi obowiązkami zawodowymi w okresie swojej pracy w ww. zakładzie, z uwagi, iż jak wskazano wyżej, Spółka nie udowodniła braku występowania azbestu w środowisku pracy E. H.

[...]PWIS stwierdził, że organ I instancji w decyzji z [...] lipca 2019 r., słusznie uwzględnił obecność w środowisku pracy E. H. pyłu azbestu, nawet jeśli zakład zaprzecza, iż istniało takie narażenie zawodowe przy wymianie klocków hamulcowych w wagonach kolejowych pociągów osobowych, a czego nie był w stanie udowodnić. PPIS wydał ww. decyzję na podstawie oceny narażenia zawodowego i orzeczenia lekarskiego. Podkreślić jednocześnie, że to lekarze orzecznicy jako specjaliści medycyny pracy, posiadają wiedzę, kwalifikacje i kompetencje do oceny wpływu środowiska pracy na możliwość wystąpienia choroby zawodowej. Ponadto przy ich rozpoznawaniu posiłkują się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi, dlatego nie leży to w gestii Spółki, aby oceniać, czy warunki pracy E. H., wpłynęły na wystąpienie u Niego choroby zawodowej, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych: pylice płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe.

[...]PWIS po zapoznaniu się z całością dokumentacji w niniejszej sprawie, nie podzielił opinii Spółki, iż czynności wykonywane przez E. H. w okresie zatrudnienia od 19 maja 1986 – 16 sierpnia 1986 r., nie dawały podstaw faktycznych do uznania zawodowego podłoża stwierdzonej choroby zawodowej i stwierdził, że decyzja PPIS z [...] lipca 2019 r., została wydana prawidłowo, a całe postępowanie dowodowe było prowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi regulującymi tryb postępowania w sprawach chorób zawodowych.

2. Pismem z [...] października 2019 r. Spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] września 2019 r., [...]PWIS w części uznającej [...] Wagonownię [...] i [...] S.A. - następcę prawnego po byłym przedsiębiorstwie państwowym [...] ([...]) jako pracodawcę, u którego wystąpiły czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, w którym E. H. wykonywał pracę w warunkach, które uznano za przyczynę choroby zawodowej. Jednocześnie wniósł o uchylenia w części zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzucił naruszenie:

a) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 3, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny już dotychczas i zgromadzonego materiału dowodowego oraz naruszenie zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego w wyprowadzaniu wniosków z zebranego materiału dowodowego, w których to następstwie organ: bezpodstawnie przyjął, że E. H. wykonywał w [...] Wagonowni [...] pracę w narażeniu zawodowym; bezpodstawnie przyjął, że pył azbestowy w środowisku (miejscu pracy) występował, pomimo braku badań w tym zakresie; bezpodstawnie przyjął, że z informacji przekazanej przez [...] S.A. wynika, że pył zawierający włókna azbestowe występował w miejscu pracy E. H., podczas gdy informacja wprost wskazywała, że azbest mógł być (domniemanie) wykorzystany przy produkcji okładzin ciernych hamulców jedynie w wagonach z hamulcem tarczowym, które pojawiły się dopiero ok. 1989 r., zatem po zakończeniu zatrudnienia E. H. i w zakładzie pracy Skarżącej;

b) art. 235¹ K.p. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie przez organ, że zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej u E. H. mimo braku istnienia związku przyczynowego, w tym braku (niebudzących wątpliwości) podstaw do wysokiego prawdopodobieństwa zaistnienia tego związku, między wystąpieniem schorzenia u E. H., a pracą, jej rodzajem oraz warunkami jej wykonywania w zakładzie skarżącej (tj. jej poprzednika prawnego), czyli zaistnienia u skarżącej czynników szkodliwych dla zdrowia i działania na E. H. tych czynników.

Stanowisko skarżącej spółki znalazło szersze rozwinięcie w uzasadnieniu skargi.

3. W odpowiedzi na skargę, [...]PWIS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

1. Istota sprawy sprowadza się do tego, czy zasadnie organ II instancji utrzymał w mocy decyzję PPIS o stwierdzeniu u Pana E. H. choroby zawodowej: pylicy płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych.

W ocenie skarżącej spółki [...], krótki - trzymiesięczny okres zatrudnienia w [...] nie spowodował zmian w stanie zdrowia Pana E. H. i nie przyczynił się do wystąpienia u Niego stwierdzonej choroby zawodowej. Podczas zatrudnienia w [...], E. H. wykonywał prace związane z wymianą klocków hamulcowych poprzez wybijane zabezpieczeń trzymających klocek przy pomocy młotka, a następnie ręcznym montowaniu nowych klocków przy pomocy szpilek. Podczas tych czynności E. H.nie był wyposażony przez pracodawcę w maseczkę ochronną, ponieważ nie występowało narażenie na pył. W opinii [...], wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej uwzględniającej narażenie na pył azbestu podczas zatrudnienia w [...] na podstawie pisma otrzymanego z [...] Zakład Centralny Spółki, który nie potwierdził narażenia na pył zawierający włókna azbestu w układzie hamulcowym w okresie zatrudnienia E. H., nie daje podstaw stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca w [...] spowodowała zmiany w stanie zdrowia i przyczyniła się do powstania choroby zawodowej.

Zdaniem organów do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione dwie przesłanki: rozpoznana choroba musi być wymieniona w obowiązującym wykazie chorób zawodowych oraz lekarze orzecznicy po zapoznaniu się z oceną narażenia zawodowego potwierdzą, że ma ona związek z wykonywaną pracą. W przypadku Pana E. H., spełnione zostały obie przesłanki.

W ocenie Sądu, rację w tym sporze należało przyznać organom a nie skarżącej spółce [...].

2. Z akt sprawy wynikają następujące ustalenia, które mają zasadnicze znaczenia dla oceny legalności wydawanych w sprawie decyzji:

- [...] lutego 2018 r. do PSSE w O. wpłynęło pismo PPIS w G. przekazujące zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u Pana E. H., złożone przez [...]WOMP w P. Oddział w W.;

- PPIS w O. wystosował do stron postępowania zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie podejrzenia choroby zawodowej i dokonał oceny narażenia zawodowego z przebiegu zatrudnienia Pana E. H.; [...] maja 2018 r. PPIS w O. przekazał PPIS w [...] W. dokumentację w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u Pana E. H. (zgodnie z właściwością miejscową organów);

- organ I instancji przekazał do [...]WOMP w P. Oddział w W. karty oceny narażenia zawodowego wraz z protokołem przesłuchania Pana E. H. z [...] marca 2018 r.;

- [...]WOM w P. Oddział w W. [...] marca 2019 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u Pana E. H. choroby zawodowej: pylicy płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe;

- PPIS w [...] W. pismem z [...] kwietnia 2019 r. zawiadomił strony o zebraniu materiału dowodowego w sprawie choroby zawodowej oraz poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz możliwości zgłoszenia ewentualnych żądań;

- [...] kwietnia 2019 r. przedstawiciel [...] wniósł zastrzeżenie dotyczące wskazania narażenia na pyły zawierające włókna azbestu w związku z wykonywaniem czynności wymiany klocków hamulcowych;

- PPIS w [...] W. wystosował pismo do [...] S.A. o udzielenie informacji dotyczących materiałów, z których w okresie od 19 maja 1986 r. do 16 sierpnia 1986 r. był wykonany układ hamulcowy pociągów oraz czy występowało narażenie na pył zawierający włókna azbestu przy wymianie klocków hamulcowych w wagonach kolejowych pociągów osobowych;

- w odpowiedzi z [...] czerwca 2019 r. [...] poinformowało, że azbest mógł być wykorzystany przy produkcji okładzin ciernych hamulców jedynie w wagonach z hamulcem tarczowym, które pojawiły się dopiero na zajezdni [...] około roku 1989 r.; ponadto [...] wskazało, że nie ma gdzie doszukać się w układzie hamulcowym azbestu ponieważ nie posiada szczegółowej dokumentacji z tamtych lat;

- [...] lipca 2019 r. organ I instancji wydał decyzję o stwierdzeniu u Pana E. H. choroby zawodowej: pylicy płuc - pylica azbestowa oraz pozostałe pylice krzemianowe, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych;

- [...] lipca 2019 r. PPIS w [...] W. wystosował pisma do kilku podmiotów wskazując, że nie zostały one uznane za stronę postępowania;

- przedstawiciel [...] złożył odwołanie z [...] sierpnia 2019 r. od decyzji organu I instancji o stwierdzeniu u Pana E. H. choroby zawodowej;

- decyzją z [...]września 2019 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

3. Ważne znaczenie dla sprawy ma wskazanie pojęcia "choroba zawodowa". Zgodnie z art. 235¹ K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Pojęcie "choroby zawodowej" jest więc pojęciem prawnym, posiadającym ustawową definicję. Z powołanego przepisu wynika, że dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Choroba zawodowa jako pojęcie prawne odnosi się zatem do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo - skutkowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 3577/18). Konstrukcja cytowanego przepisu przemawia więc za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06). Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z wykonywaną pracą - rodzajem, charakterem, warunkami jej wykonywania i z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 20 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/GI 181/16).

W analizowanym postępowaniu dotyczącym przypadku Pana E. H., zasadnie organy uznały, że spełnione zostały obie przesłanki wskazane w art. 235¹ K.p.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2013 poz. 1367; dalej: rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych) decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W oparciu o § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz właściwy do orzekania w sprawie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Podkreślić trzeba, że orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/GI 1049/14, wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 1078/06). Obalenie związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzoną chorobą zawodową nie może nastąpić na podstawie ogólnikowych stwierdzeń, że to nie jest wykluczone, że również zdarzenia poza wykonywaniem pracy mogły być przyczyną powstania choroby, wykluczając jej związek z narażeniem zawodowym (por. wyrok NSA z 21 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2858/19).

Zatem organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia, w rozpatrywanym przypadku Pana E. H., kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie). Nie może to jednak dotyczyć treści merytorycznej tych orzeczeń (por. wyrok WSA w Lublinie z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 583/19). Ani organy ani też sądy administracyjne nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest zatem uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Analiza dokumentacji lekarsko-medycznej pracownika pod kątem ewentualnej zawodowej etiologii schorzenia należy do kompetencji lekarzy orzeczników. Oznacza to, że organy inspekcji sanitarnej nie mogą wydać decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim, jeżeli zostało ono wydane z zachowaniem norm zamieszczonych w rozporządzeniu, nie jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym oraz nie budzi zastrzeżeń co do rozpoznania choroby (por. wyrok NSA z 17 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1483/14). Z akt sprawy wynika, że:

- sprawa podejrzenia choroby zawodowej była rozpatrywana przez uprawnioną do orzekania w sprawach chorób zawodowych jednostkę orzeczniczą, tj. [...]WOMP w P. Oddział w W.;

- jednostka orzecznicza w oparciu o przeprowadzone badania, a także po analizie dokumentacji medycznej oraz oceny narażenia zawodowego, znalazła podstawy do rozpoznania u Pana E. H. choroby zawodowej, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych;

- wskazano, że spośród aż 20 zakładów, w których Pan E. H. pracował, narażenie na pył azbestu mogło występować w 8 wskazanych w decyzji zakładach (w tym między innymi w [...] Wagonownia [...], obecnie: [...] S.A., gdzie w okresie od 19 maja 1986 r. do 16 sierpnia 1986 r. na stanowisku "starszy rzemieślnik" pracował Pan E. H.);

- wskazano, że w [...] Wagonownia [...] (obecnie [...] S.A.) Pan E. H. wymieniał klocki hamulcowe w wagonach kolejowych pociągów osobowych, co polegało na wybijaniu przy pomocy młotka zabezpieczeń trzymających klocki hamulcowe, a następnie ręcznym montowaniu nowych klocków przy pomocy szpilek;

- w karcie oceny narażenia zawodowego zawarto również, że na podstawie udostępnionej Instrukcji [...], rzemieślnik (st. specjalista) i robotnik zatrudniony przy budowie, naprawie, rozbiórce i przeglądach taboru kolejowego, urządzeń mechanicznych, przy naprawie taboru, urządzeniach trakcyjnych i sterowania ruchem kolejowym, pracował w pomieszczeniach i na zewnątrz w wymuszonej pozycji, był narażony na oddziaływanie hałasu, wibracji i zmienne warunki atmosferyczne.

Poza sporem jest to, że informacje zgromadzone podczas postępowania wyjaśniającego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej u Pana E. H., dotyczące wszystkich stanowisk pracy z przebiegu zatrudnienia, w tym starszego rzemieślnika w [...] Wagonownia [...], uzyskane zarówno od byłego pracownika jak również pracodawców (gdzie było to możliwe), były znane jednostce orzeczniczej. [...]WOMP w P. Oddział w W. w orzeczeniu lekarskim nr [...] z [...] marca 2019 r. stwierdził w uzasadnieniu, iż istnieją podstawy do rozpoznania z "wysokim prawdopodobieństwem" choroby zawodowej pod postacią pylicy płuc, wymienionej w punkcie 3.5 wykazu chorób zawodowych, biorąc pod uwagę potwierdzone w przebiegu dochodzenia epidemiologicznego narażenie Pana E. H. na pył azbestu oraz wyniki analizy zdjęć radiologicznych.

Wskazać należy, że z przytoczonej definicji "choroby zawodowej" wynika, że chorobę taką można ustalić nie tylko "bezspornie" ale także "z wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy występującymi w środowisku pracy szkodliwymi czynnikami, a chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Taka też sytuacja miała miejsca w analizowanej sprawie.

Wskazane "wysokie prawdopodobieństwo" nie odnosi się do zakładu pracy, jako pracodawcy. Tym bardziej, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały. W sentencji decyzji pracodawca nie jest w ogóle wskazywany (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2972/19). Odnosi się natomiast do zakładu pracy, jako środowiska, w którym znajdują się czynniki zagrażające zdrowiu pracownika. Istota sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest bowiem potwierdzenie, iż dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie udowadnianie, że praca u konkretnego pracodawcy i w danym okresie, spowodowała chorobę zawodową. Jednocześnie organy inspekcji sanitarnej nie mogą odstąpić od badania środowiska pracy pracownika, czyli nie mogą odstąpić od wskazania zakładu pracy, bowiem bez zakładu pracy nie istnieje środowisko pracy. Wskazanie to należy to jednak odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r.; sygn. akt I SA 1780/00). Tym samym rozpoznanie choroby odpowiadającej właściwej pozycji wykazu chorób zawodowych i występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy jest wystarczające dla odwołania się do przesłanki "wysokiego prawdopodobieństwa", o którym mowa w art. 235¹ K.p. W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową, a domniemanie to upada tylko wtedy, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo skutkowy, tzn. wskazać inną niż zawodową etiologię choroby (por. wyrok WSA w Kielcach z 3 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 657/13).

W przedmiotowej sprawie [...]WOMP w P. Oddział w W. w orzeczeniu nr [...] z [...] marca 2019 r., jednoznacznie stwierdził wysokie prawdopodobieństwo zawodowej etiologii choroby u Pana E. H. i w taki też sposób wykluczył pozazawodowy charakter schorzenia. Zasadne przyjęto, że zaprzeczenie przez Spółkę, iż występowało narażenie na azbest w układzie hamulcowym na stanowisku pracy Pana E. H., nie oznacza, że takiego narażenia nie było w Jego miejscu pracy. Zakład nie potwierdził, ale i nie udowodnił, że takiego narażenia nie było w środowisku pracy, przyznając, że nie posiada szczegółowej dokumentacji z tamtych lat (por. pismo z [...] czerwca 2019 r.). W karcie oceny narażenia zawodowego zawarto natomiast, że na podstawie udostępnionej Instrukcji [...], rzemieślnik (st. specjalista) i robotnik był zatrudniony przy budowie, naprawie, rozbiórce i przeglądach taboru kolejowego, urządzeń mechanicznych, przy naprawie taboru, urządzeniach trakcyjnych i sterowania ruchem kolejowym, pracując w pomieszczeniach i na zewnątrz. Biorąc pod uwagę fakt, że azbest był stosowany w kolejnictwie (np. do termoizolacji i izolacji elektrycznych urządzeń grzewczych w wagonach, także elementach ciernych hamulców, czy w innych eksploatowanych urządzeniach i obiektach), nie można wykluczyć, że pył azbestowy mógł występować w środowisku pracy badanego. Nie można więc zgodzić się ze stwierdzeniem [...], że Pan E. H. nie był narażony zawodowo na prace w zapyleniu pyłami azbestu w trakcie i związku z wykonywanymi obowiązkami zawodowymi w okresie swojej pracy w w/w zakładzie, z uwagi, iż Spółka nie udowodniła braku występowania azbestu w środowisku pracy Pana E. H. Zasadnie wskazano również, że w przypadku pylicy azbestowej oraz pozostałych pylic krzemianowych nie można określić okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej: pylicy azbestowej oraz pozostałych pylic krzemianowych, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Podkreślić należy również, że u byłych pracowników choroby azbestozależne ujawniają się często wiele lat po ustaniu narażenia. W związku z tym zarzut [...] związany z długim czasem (32 lata) od pracy w [...] a ustaleniem choroby zawodowej można uznać za nietrafny. Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 235² K.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zatem upływ czasu nie ma w omawianej sytuacja żadnego znaczenia.

W ocenie Sądu zasadnie stwierdzono, że Pan E. H. był zatrudniony w czasach, gdy praca przy odziaływaniu pyłu azbestowego nie była postrzegana jako niebezpieczna, a oddziaływanie azbestu nie musiało się ograniczać do pracowników mających bezpośredni kontakt z pyłem azbestu, ale do szerszego grona osób. Należy przypomnieć, że ze względu na skalę zagrożenia dla ludzi, wprowadzono w życie ustawę z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1680). Ustawa dokonała w zakresie swojej regulacji wdrożenia między innymi dyrektyw Rady z 27 lipca 1976 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (76/769/EWG; Dz.U. UE L z 27 września 1976 r.).

Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z wyrokiem WSA w Krakowie z 19 lipca 2017 r. (sygn. akt III SA/Kr 417/17) ustalenie warunków pracy należy odnieść do konkretnego stanowiska pracy, przyjmując za punkt odniesienia wszelkie czynniki występujące w danym środowisku pracy a nie tylko te. które wynikają z zakresu czynności zawodowych, gdyż wtedy ustawodawca nie użyłby ogólnego pojęcia "środowiska pracy", co wskazuje na potrzebę uwzględnienia ogółu czynników, które występowały w miejscu, w którym praca była świadczona. W zakresie pojęcia środowiska pracy zawarte jest zarówno bezpośrednie stanowisko pracy, jak i ogół warunków pracy. Przez warunki pracy nie należy pojmować jedynie stanowiska pracy, lecz za punkt odniesienia należy przyjmować wszelkie czynniki występujące w środowisku pracy. Wąskie rozumienie pojęcia "środowiska pracy", uznać należy za nieprawidłowe. Pojęcie to obejmować więc musi swoim zakresem nie tylko bezpośrednie stanowisko pracy, lecz ogół warunków pracy. Na "warunki pracy" składa się całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek się styka w toku wykonywania pracy".

W ocenie Sądu, organy zasadnie uwzględniły obecność w środowisku pracy Pana E. H. pyłu azbestu, nawet jeśli zakład zaprzecza, iż istniało takie narażenie zawodowe przy wymianie klocków hamulcowych w wagonach kolejowych pociągów osobowych, a czego nie był w stanie udowodnić. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok NSA z 6 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3100/17).

Organy wydały decyzję na podstawie oceny narażenia zawodowego i orzeczenia lekarskiego [...]WOMP w [...] Oddział w W. nr [...] z [...] marca 2019 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej. Należy przy tym podkreślić, że to lekarze orzecznicy jako specjaliści medycyny pracy, posiadają wiedzę, kwalifikacje i kompetencje do oceny wpływu środowiska pracy na możliwość wystąpienia choroby zawodowej. Przy ich rozpoznawaniu posiłkują się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi, dlatego nie leży to w gestii Spółki, aby oceniać, czy warunki pracy Pana E. H., wpłynęły na wystąpienie u Niego choroby zawodowej, wymienionej w pozycji 3.5 wykazu chorób zawodowych. Odczucie Spółki, że choroba nie mogła powstać podczas zatrudnienia w [...], gdyż nie występowały tam czynniki mogące wywołać stwierdzone u Pana E. H. schorzenie, nie może jednak stanowić podstawy do zanegowania orzeczenia lekarskiego, wydanego przez jednostkę orzeczniczą uprawnioną do orzekania w sprawach chorób zawodowych.

W ocenie Sądu, nie można podzielić stanowiska [...], iż czynności wykonywane przez Pana E. H. w okresie zatrudnienia od 19 maja 1986 do 16 sierpnia 1986 r., nie dają podstaw faktycznych do uznania zawodowego podłoża stwierdzonej choroby zawodowej. Zatem zaskarżone decyzje zostały wydane prawidłowo. Postępowanie dowodowe było prowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi regulującymi tryb postępowania w sprawach chorób zawodowych. Sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować dokonane przez niego ustalenia faktyczne, co prowadzi do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. z powodu wydania w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 889/19).

4. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.