Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 721/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 1, art. 11a, art. 41 ust. 4 pkt 2,
journal: Dz.U. 2018 poz 623
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 października 2018r. nr rej. [...] Okręgowy Inspektor Pracy w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania K.Z., utrzymał w mocy decyzję Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach z dnia 17 sierpnia 2018r. nr rej. [...], umarzającą postępowanie administracyjne o wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z dnia 9 lipca 2018r. K.Z. wystąpił o uwzględnienie go w wykazie pracowników świadczących pracę w warunkach szczególnych w Szpitalu Specjalistycznym [...].

Inspektor pracy, działając jako organ I instancji uznał, że wnioskodawca posiada uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym. W związku z tym na podstawie art. 61 § 1 i 4 K.p.a. oraz art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 664 ze zm., dalej: ustawa) wszczęte zostało postępowanie w sprawie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W dniach 26 i 31 lipca oraz 1 sierpnia 2018r. inspektor pracy przeprowadził kontrolę w siedzibie pracodawcy, w celu ustalenia stanu faktycznego dotyczącego spełniania przez podmiot zatrudniający wymagań wynikających z ustawy o emeryturach pomostowych. Ustalenia dokonane podczas kontroli zostały ujęte w protokole podpisanym przez pracodawcę w dniu 17 sierpnia 2018r. W toku kontroli przedstawiono zarządzenie nr [...] Dyrektora Szpitala z dnia 31 grudnia 2009r. w sprawie ustalenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ustalonego na podstawie art. 41 ustawy. W wykazie ujęto:

1. Prace członków zespołu ratownictwa medycznego

- lekarz medycyny (starszy asystent, asystent, młodszy asystent) zespół S lub P;

- pielęgniarka (młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) zespół S lub P;

- ratownik medyczny zespół S lub P;

- dyspozytor (młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) zespół S lub P;

2. Prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych

- lekarz medycyny (ordynator, zastępca ordynatora, starszy asystent, asystent, młodszy asystent) Oddział Psychiatrii i Detoksykacji, Oddział Dzienny Psychiatryczny;

- pielęgniarka (pielęgniarka oddziałowa, zastępca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) Oddział Psychiatrii i Detoksykacji, Oddział Dzienny Psychiatryczny;

3. Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru:

- lekarz medycyny (ordynator, kierownik, zastępca ordynatora, starszy asystent, asystent, młodszy asystent) Oddziały: chirurgii, chirurgii urazowo - ortopedycznej, ginekologiczno - położniczy, IOM i A, Laryngologii, Urologii, SOR, neurochirurgiczny (dodane miejsce aneksem nr 1 z 01.09.2014r.);

- pielęgniarka / położna instrumentariuszka, pielęgniarka anestezjologiczna (p.o. kierownik bloku operacyjnego, pielęgniarka oddziałowa, zastępca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) Blok Operacyjny, OITiA, SOR.

W toku kontroli przedstawiono imienny wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze (135 osób). W trakcie postępowania ustalono, że K.Z. jest zatrudniony na stanowisku elektryka. W udostępnionym przez pracodawcę wykazie prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze stanowisko "elektryk" nie zostało ujęte.

Z uwagi na nieumieszczenie w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze stanowiska pracy, na którym jest zatrudniony K.Z., organ I instancji umorzył postępowanie – na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K.Z.

Okręgowy Inspektor Pracy, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, wskazał, że podstawę prawną do podejmowania przez właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy decyzji, w zakresie określonym w ustawie o emeryturach pomostowych, stanowi przepis art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 623 ze zm.), zwanej dalej ustawą o PIP. Zgodnie z tym przepisem właściwe organy Inspekcji są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy. Ten przepis z kolei nakłada na pracodawcę obowiązek prowadzenia ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, zawierającej dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 tego artykułu. Dane te to: nazwisko i imię pracownika, numer Pesel, data urodzenia, seria i numer dowodu osobistego lub paszportu.

Wykładnia treści przywołanych przepisów prowadzi do wniosku, że właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy, a jest nim inspektor pracy jako organ I-ej instancji, został uprawniony do wydania decyzji nakazującej pracodawcy umieszczenie konkretnego pracownika we wspomnianej ewidencji, którą pracodawca jest zobowiązany prowadzić na podstawie powołanego przepisu ustawy. Art. 11a ustawy o PIP jest przepisem kompetencyjnym dającym organom Inspekcji Pracy wyłącznie uprawnienie do wydawania decyzji nakazującej pracodawcy dokonanie wpisu, jeżeli zaistnieją i zostaną potwierdzone badaniem stanu faktycznego, warunki określone w ustawie. Wykładnia przepisu art. 11a ustawy o PIP nie daje jednak jakiejkolwiek podstawy do konkluzji, że właściwy organ Inspekcji, w tym wypadku inspektor pracy, na mocy tego przepisu może podejmować bez ograniczeń, dowolne działania i w ich efekcie decyzje, kierując się wyłącznie przesłanką ochrony zdrowia i życia pracowników. Warunkiem bezwzględnym i koniecznym realizacji przez inspektora pracy uprawnienia, zapisanego w treści art. 11a ustawy o PIP, jest uprzednie zrealizowanie przez pracodawcę obowiązku sporządzenia ewidencji przewidzianej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy.

Ocena, czy dany pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dokonywana jest na szczeblu zakładu pracy, przy uwzględnieniu przepisów art. 3 ustawy, w którym ujęto kryteria kwalifikowania danego rodzaju prac, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Przepisy te w połączeniu z wykazami rodzajów prac, zamieszczonymi w zał. nr 1 i 2 do ustawy, umożliwiają pracodawcom wykonanie obowiązków, nałożonych na nich przepisami ustawy.

Kwestia ustalenia wykazu prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze należy do pracodawcy, co potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2013r. (IV SA/GI 874/12).

Właściwość rzeczowa organu PIP, wskazana w art. 11a ustawy o PIP, nie obejmuje zatem uprawnienia do nakazania:

- po pierwsze - sporządzenia przez pracodawcę ewidencji stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

- a po drugie - umieszczenia w tej ewidencji konkretnego stanowiska pracy istniejącego w zakładzie.

Państwowa Inspekcja Pracy może zatem jedynie - w oparciu o art. 41 ust. 6 ustawy rozpoznać skargę pracownika na nieuwzględnienie go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Kontrola w tym zakresie może być jednak przeprowadzona tylko w odniesieniu do osoby pozostającej w dalszym ciągu w stosunku pracy w zakładzie którego sprawa dotyczy. Ponadto inspektor pracy jest uprawniony jedynie do wydania decyzji, w przypadku, gdy pracodawca ustalił wykaz prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a stanowisko, na którym jest zatrudniony pracownik zostało zamieszczone w tym wykazie. Potwierdza to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 27 października 2015r, sygn. akt I OSK 921/14. Jeżeli w wykazie nie jest umieszczone stanowisko pracy, na którym jest zatrudniony pracownik, inspektor pracy nie może nakazać wpisania go do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Organ wskazał, że tożsame stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 marca 2015r.,sygn. akt I OSK 2377/13. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 25 października 2017r.,sygn. akt II SA/Ke 593/17 uznał, że "kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy ograniczają się do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Natomiast poza uprawnieniami tych organów pozostaje kontrola wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. (...) Organy Inspekcji Pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania prawnie wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane ustawą o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Orzekanie w tym zakresie wykracza poza uprawnienia kontrolno - nadzorcze, wyznaczone przez art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy".

Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie pracodawca sporządził wykaz stanowisk wymagany przez przepisy ustawy, natomiast w wykazie nie zostało umieszczone stanowisko pracy, na którym zatrudniony jest pracownik - autor skargi.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję organu odwoławczego wniósł K.Z., wskazując, że jego prace były wymienione jako wykonywane w szczególnych warunkach w wykazie z 2008r. dostępnym w dziale kadr szpitala.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód w Kielcach, delegowana do Prokuratury Okręgowej w Kielcach, która zgłosiła swój udział w sprawie na podstawie art. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wniosła o oddalenie skargi, wskazując, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Kielcach umarzającą na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne o wpisanie skarżącego do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Istotne dla sprawy okoliczności faktyczne znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Z prawidłowych ustaleń poczynionych przez organ, które Sąd akceptuje i uznaje za własne, wynika, że w dniach 26 i 31 lipca oraz 1 sierpnia 2018r. inspektor pracy przeprowadził kontrolę w siedzibie pracodawcy, w celu ustalenia spełniania przez podmiot zatrudniający wymagań wynikających z ustawy o emeryturach pomostowych. Ustalenia dokonane podczas kontroli zostały ujęte w protokole podpisanym przez pracodawcę w dniu 17 sierpnia 2018r. W toku kontroli przedstawiono zarządzenie nr 126/2009 Dyrektora Szpitala z dnia 31 grudnia 2009r. w sprawie ustalenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ustalonego na podstawie art. 41 ustawy.

W wykazie ujęto:

1. Prace członków zespołu ratownictwa medycznego

- lekarz medycyny (starszy asystent, asystent, młodszy asystent) zespół S lub P;

- pielęgniarka (młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) zespół S lub P;

- ratownik medyczny zespół S lub P;

- dyspozytor (młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) zespół S lub P;

2. Prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych

- lekarz medycyny (ordynator, zastępca ordynatora, starszy asystent, asystent, młodszy asystent) Oddział Psychiatrii i Detoksykacji, Oddział Dzienny Psychiatryczny;

- pielęgniarka (pielęgniarka oddziałowa, zastępca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) Oddział Psychiatrii i Detoksykacji, Oddział Dzienny Psychiatryczny;

3. Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru:

- lekarz medycyny (ordynator, kierownik, zastępca ordynatora, starszy asystent, asystent, młodszy asystent) Oddziały: chirurgii, chirurgii urazowo - ortopedycznej, ginekologiczno - położniczy, IOM i A, Laryngologii, Urologii, SOR, neurochirurgiczny (dodane miejsce aneksem nr 1 z 01.09.2014r.);

- pielęgniarka / położna instrumentariuszka, pielęgniarka anestezjologiczna (p.o. kierownik bloku operacyjnego, pielęgniarka oddziałowa, zastępca pielęgniarki oddziałowej, młodszy asystent, pielęgniarka specjalistka, starsza pielęgniarka, pielęgniarka) Blok Operacyjny, OITiA, SOR.

Jednocześnie przedstawiono imienny wykaz pracowników (obejmujący 135 osób) wykonujących prace w szczególnym charakterze.

Skarżący K.Z. jest zatrudniony u pracodawcy na stanowisku elektryka, które w udostępnionym przez pracodawcę wykazie prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie zostało ujęte.

Zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2).

W myśl art. 41 ust. 5 ustawy, płatnik składek obowiązany jest powiadomić pracowników o dokonaniu wpisu do ewidencji, o której mowa w ust. 4.

Jednocześnie art. 41 ust. 6 ustawy stanowi, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Z powyższym zapisem ustawowym koresponduje treść art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy, który stanowi, że właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

W świetle przytoczonych przepisów, za prawidłowe należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy ograniczają się do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Natomiast poza uprawnieniami tych organów pozostaje kontrola wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Podkreślić należy, że wśród zadań Państwowej Inspekcji Pracy, które określone zostały w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przewidziane zostały obowiązki ujęte w pkt 9a, dodanym z dniem 1 stycznia 2010 r. przez art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, to jest kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych. Przepis art. 41 ust. 6 ustawy stanowi natomiast wprost, że jedynie w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

W tym stanie rzeczy, nie ma więc podstaw, by w wyniku skargi pracownika organy orzekały co do wykazu stanowisk pracy, prowadzonego z mocy art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy Inspekcji Pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania prawnie wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane ustawą o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Orzekanie w tym zakresie wykracza bowiem poza uprawnienia kontrolno – nadzorcze, wyznaczone przez art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Jak wskazał WSA w Kielcach w wyroku z 25 października 2017r.,sygn. akt II SA/Ke 593/17, powołując się na stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądowym i doktrynie, organy Inspekcji Pracy, podobnie jak inne organy administracji publicznej, co wyraźnie wynika z art. 7 Konstytucji RP, działają na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że w przeciwieństwie do podmiotów prywatnych, które mogą czynić wszystko czego im prawo nie zabrania, organy Inspekcji Pracy mogą podejmować tylko te działania, na które im prawo zezwala. W działaniach tych organów nie stosuje się zasady "co nie jest zakazane, jest dozwolone", lecz regułę, zgodnie z którą "dozwolone jest tylko to, co prawo wyraźnie przewiduje". Zakaz wykraczania poza zakres swoich kompetencji odnosi się przy tym do wszelkich form działalności. Każda czynność organu musi się zatem mieścić w ramach jego ustawowo określonego zakresu działania, według przypisywanej mu z mocy prawa właściwości (tak: NSA w wyroku z dnia 27 września 2017r., sygn. I OSK 1066/17 i z dnia 30 września 1992 r. sygn. akt SA/Gd 1008/92, ONSA 1993 nr 2 poz.,51, oraz P. Dobosz [w:] Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym pod red. P. Chmielnickiego, Warszawa 2007 r., s. 103 - w odniesieniu do organów jednostek samorządu terytorialnego).

Podkreślić również trzeba, że art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na ww. Fundusz. Jak wskazuje się w orzecznictwie, podmiotem uprawnionym do kwalifikowania danego rodzaju pracy, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest pracodawca (płatnik składek). To pracodawca tworzy wykaz stanowisk, na których wykonywana jest praca, o której mowa w ustawie. W art. 41 ust. 6 ustawy przyznano pracownikowi, który nie został umieszczony w ewidencji, środek ochrony prawnej – skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. W następstwie zasadnej skargi właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki określone w art. 11a ww. ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w tym uprawniony jest do nakazania wpisania pracownika do ewidencji stworzonej przez pracodawcę, jeżeli ustali, że pracownik nie został w ewidencji ujęty, a powinien w niej figurować.

Zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wyznacza regulacja ustawy o emeryturach pomostowych. Przyjęta regulacja zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych, ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu, właściwym do kwalifikacji jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2015r., sygn. akt II SA/Wa 2263/14). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 13 listopada 2012 r. o sygn. akt I OPS 4/12 wskazał, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Jak już wskazano wyżej, rolą organu Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu jest jedynie nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA w Warszawie z 13 listopada 2012 r., II SA/Wa 1153/12, wyrok WSA w Poznaniu z 29 września 2011 r., II SA/Po 545/11, powołany wyżej wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 2263/14, wyroki NSA: z 20 marca 2014, I OSK 346/13, z 8 stycznia 2015 r., I OSK 3032/13, CBOSA).

W sprawie niniejszej, mając na uwadze prawidłowo ustalone istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, sprawa ewentualnego uznania, czy praca wykonywana przez skarżącego powinna zostać uznana za pracę w szczególnych warunkach wykracza poza zakres kompetencji organów PIP, co uzasadniało umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Decyzję o umorzeniu postępowania organ wydaje bowiem, gdy stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01). W sytuacji, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organy Państwowej Inspekcji Pracy obowiązane są zatem umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, stwierdzając brak podstaw prawnych do wydania decyzji nakazującej umieszczenie przez pracodawcę określonego stanowiska pracy do wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W postępowaniu kontrolnym, zainicjowanym przez pracownika skargą na pracodawcę, inspekcja pracy nie może rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych. Rolą inspekcji jest wyłącznie orzekanie o istnieniu bądź nieistnieniu naruszenia obowiązku ewidencyjno - sprawozdawczego przez pracodawcę (tak: WSA w Warszawie w wyroku z dnia 16 października 2015r., sygn. akt II SA/Wa 2263/14 oraz NSA w wyrokach: z 27 października 2015 r., sygn. akt I OSK 588/14, sygn. akt I OSK 920/14, sygn. akt I OSK 921/14). Odmienna wykładnia przepisów powołanych wyżej ustaw prowadziłaby do sytuacji, w której w przypadku sporu pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą o podleganiu przez danego, konkretnego pracownika regulacjom określonym w ustawie o emeryturach pomostowych, co wiąże się z określonymi konsekwencjami dla pracodawcy wyrażającymi się w konieczności uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, a więc o zagadnieniu wprost należącym do materii ubezpieczeń społecznych, można by rozstrzygać w dwóch konkurencyjnych, niezależnych od siebie trybach, to jest w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy, toczącym się na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz w postępowaniu przez Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, toczącym się na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 40 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych, które to tryby przewidują odmienne środki zaskarżenia i co szczególnie istotne, zasadniczo odmienne formy sądowej kontroli zapadłych rozstrzygnięć, sprawowanej w pierwszym przypadku przez sądy administracyjne, a w drugim przez sądy powszechne. Taka sytuacja byłaby zaś nie do pogodzenia z zasadą racjonalności prawodawcy, bowiem rodziłaby ryzyko zapadnięcia w tej samej sprawie sprzecznych rozstrzygnięć (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z 9 października 2011 r., sygn. akt II SA/Po 345/11 opubl. CBOSA ).

W świetle powyższych rozważań, za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcia organów umarzające postępowanie w sprawie niniejszej. Skoro bowiem zajmowane przez skarżącego stanowisko pracy nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, inspektor pracy obowiązany był umorzyć postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do zarzutu odnośnie poprzednio ustalonego wykazu wskazać należy, że - jak słusznie podkreślił organ w odpowiedzi na skargę - Dział II wykazu A rozporządzenia rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) odnosi się do prac szkodliwych w energetyce, a nie do wszystkich robót i eksploatacji urządzeń energetycznych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, praca w przemyśle energetycznym to praca przy pozyskiwaniu energii i jej przesyłaniu oraz praca przy montażu, remoncie, eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Przeprowadzone postępowanie kontrolne w sprawie niniejszej wykazało, że takiej pracy skarżący nie wykonywał.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.