Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1187/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: (Dz. U. z 2000 r. , nr 98, poz. 1071
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Beata Krajewska, asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi H.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 7 lutego 2007 r. (data nadania pocztowego), wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez panią H.C. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r. znak sprawy: [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2006 r. znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z [...] listopada 2005 r. pani H.C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział w C. o "umorzenie składek (zaległości) po zmarłym mężu M.C. (...).".

Motywując prośbę wskazała, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia z uwagi na trudną sytuację materialną. Zaznaczyła, że jej świadczenie emerytalne podlega zajęciom komorniczym i w związku z tym otrzymuje zaledwie [...] zł. Potrącenia są wynikiem niespłaconych kredytów, zaciągniętych w związku z chorobą męża, koniecznością zakupu drogich lekarstw oraz ponoszenia kosztów wizyt lekarskich.

Dodatkowo Wnioskodawczyni podniosła, że w styczniu 2005 r. mąż zwracał się do urzędu skarbowego o przekazanie informacji czy w okresie od maja do września 2000 r. była zawieszona działalność gospodarcza, lecz do chwili obecnej nie uzyskano żadnej odpowiedzi w tej sprawie.

W związku z wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z [...] grudnia 2005 r. nr [...] określającej zakres odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy - M.C., jego spadkobierczyni - H.C., Strona pismem z 9 stycznia 2006 r., skierowanym do Sądu Okręgowego w K. Wydział Ubezpieczeń Społecznych wniosła o "anulowanie zadłużenia (...) po zmarłym mężu (...) z tytułu nieopłaconych składek"." W dniu 8 sierpnia 2006 r. do ZUS wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego w K. sygn. akt VIII U 371/06 z 20 czerwca 2006 r. o przekazaniu do Oddziału ZUS ww. wniosku o umorzenie należności do rozpoznania według właściwości.

W odpowiedzi na wezwanie organu z 24 sierpnia 2006 r. pani H.C. złożyła do akt sprawy m.in. kwestionariusz o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych płatnika składek, zawiadomienie ZUS w C. o wysokości dokonywanych potrąceń na rzecz Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w C. z 22 sierpnia 2005 r., harmonogram spłaty kredytu konsumenckiego zaciągniętego w Banku [...] w C. z [...] grudnia 2004 r., harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego w Banku [...] w B. z [...] stycznia 2003 r., umowę na sprzątanie pomieszczeń biurowych zawartą między Wnioskodawczynią a [...] "[...]" w C. na czas określony od [...] stycznia 2006 r. do [...] grudnia 2006 r., decyzję z [...] marca 2006 r. o waloryzacji emerytury, prolongatę umowy kredytu z [...] marca 2005 r. wystawioną przez [...], harmonogram spłaty kredytu pobranego w [...]w S. z [...] maja 2004 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] października 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił umorzenia należności, do których Wnioskodawczyni została zobowiązana na podstawie decyzji ZUS o odpowiedzialności za zobowiązania z [...] grudnia 2005 r. nr [...] z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Powołując treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności należności, określone w pkt 1 - 6 ust. 3 wymienionego artykułu. Podniósł, iż wobec Zainteresowanej nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań. Ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ zauważył również, iż w sprawie nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Wskazał, że Wnioskodawczyni pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego podlegające egzekucji administracyjnej, ponadto zawarła umowę zlecenia ze [...] "[...]" w C., a wynagrodzenie otrzymywane z tego tytułu podlega egzekucji administracyjnej. Nadmienił, że Zainteresowana jest właścicielką nieruchomości, która może stanowić podstawę zabezpieczenia należności z tytułu składek i być przedmiotem egzekucji.

Badając całość materiału zgromadzonego w sprawie pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności wynikających z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ orzekający stwierdził, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co uzasadniałoby umorzenie należności. Wnioskodawczyni, zdaniem organu, nie udokumentowała również okoliczności uzasadniających zastosowanie wnioskowanej ulgi ze względu na swoją chorobę, pozbawiającą możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] listopada 2006 r. (data wpływu do organu), pani H.C. ponownie zaznaczyła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Podniosła, iż zadłużenie wobec ZUS powstało w związku z chorobą męża i koniecznością zaciągnięcia kredytów na ratowanie jego zdrowia i życia. Wskazała wysokość swoich dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego oraz umowy zlecenia i jednocześnie wyliczyła miesięczne zobowiązania z tytułu bankowych umów kredytowych.

W piśmie procesowym z 23 listopada 2006 r. podtrzymała swoje stanowisko załączając dodatkowo dokumenty mające potwierdzać wysokość miesięcznych kosztów z tytułu bieżących opłat eksploatacyjnych (m.in. rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną).

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] stycznia 2007 r., działając na podstawie 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] października 2006 r.

Podzielając stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie zostały bowiem spełnione przesłanki całkowitej nieosiągalności zobowiązań wynikające z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności podkreślił, że wobec Wnioskodawczyni nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań, nie stwierdzono też braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zaznaczył, że Zainteresowana jest właścicielką nieruchomości, która może stanowić podstawę zabezpieczenia należności i być przedmiotem egzekucji.

Jednocześnie organ wskazał, że sytuacja materialna Wnioskodawczyni nie uzasadnia podjęcia decyzji pozytywnej z przyczyn wskazanych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podniósł, że Zobowiązana dokonuje spłaty należności pieniężnych na rzecz innych wierzycieli (banków) - jeden z nich prowadzi nawet przymusowe dochodzenie należności poprzez egzekucję sądową. Zauważył, że zła sytuacja materialna Wnioskodawczyni związana jest przede wszystkim z opisaną spłatą długów. Nie można jednak, zdaniem organu, zaakceptować stanu, w którym Zobowiązana reguluje zobowiązania innych - poza Zakładem Ubezpieczeń Społecznych - wierzycieli, nie dokonując spłaty należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania.

Konkludując organ podkreślił, iż dokonana w I instancji ocena materiału dowodowego oraz ustalenia dotyczące braku okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek były prawidłowe, co w pełni uzasadnia podjęte rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lutego 2007 r. (data nadania pocztowego), pani H.C. wniosła o "umorzenie płatności lub w ostateczności o umorzenie odsetek.".

Kwestionując stanowisko organu utrzymujące w mocy decyzję o odmowie umorzenia wnioskowanych należności z [...] października 2006 r. wskazała, że jej sytuacja materialna, którą udokumentowała w toku postępowania administracyjnego, nie pozwala jej na spłatę zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej: u.s.u.s., uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd, dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.

Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w rozpatrywanej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja z [...] stycznia 2007 r. wydana została przez organ orzekający z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz reguł postępowania administracyjnego i jest obarczona wadą skutkującą jej uchyleniem.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia ww. należności w całości lub w części dotyczącej odsetek, zgodnie z wnioskiem Skarżącej domagającej się zmiany zaskarżonej decyzji. Nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w przedmiotowej sprawie decyzji Prezesa ZUS z [...] stycznia 2007 r., nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając Stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącej nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych lub ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Pismem z [...] listopada 2005 r., uzupełnionym pismem z [...] stycznia 2007 r., pani H.C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności objętych decyzją z [...] grudnia 2005 r. nr [...] określającą zakres odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy - M.C. - męża Wnioskodawczyni. Wobec treści wniosku Skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, w związku z art. 32 u.s.u.s.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast w myśl ust. 3a art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wymienionego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, jak również w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być umarzane", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić zatem należy, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dalej podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, które winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę (v. wyrok z 11 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 703/99, LEX nr 51234).

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana przez Prezesa Zakładu w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 11 i art. 8 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3, k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Jak wskazano powyżej, fakultatywny charakter art. 28 u.s.u.s. nie usprawiedliwia odstąpienia organu od ustosunkowania się do dowodów, wniosków i zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Natomiast organ w niniejszej sprawie nie uznał za celowe odnieść warunków umorzenia należności określonych w wymienionych przepisach, w szczególności w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., do stanu faktycznego niniejszej sprawy pozostawiając poza rozważaniami dowody i argumenty podnoszone przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Dotyczy to w szczególności aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącej, która w ocenie Sądu, nie dość rzetelnie i wnikliwie została przeanalizowana przez organ orzekający. Prezes Zakładu ograniczył się w zasadzie wyłącznie do wymienienia dokumentów złożonych przez Skarżącą w toku postępowania i - wbrew twierdzeniu zawartemu w motywach rozstrzygnięcia - nie dokonał ich wszechstronnej analizy i wyczerpującego omówienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim nie rozważył w sposób należyty sytuacji materialnej Skarżącej w zakresie pozyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania i realizacją ciążących na niej zobowiązań. Nie przeanalizował w szczególności argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w piśmie procesowym z [...] listopada 2006 r. oraz załączonych do niego dokumentów dotyczących możliwości płatniczych Skarżącej (k. 65 - 75 akt admin.). Tym samym nie wypełnił obowiązku spoczywającego na organie odwoławczym w zakresie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich żądań, wniosków i zarzutów strony, zwłaszcza zawartych w odwołaniu (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Zauważenia wymaga, że brak w motywach decyzji należytego ustosunkowania się do zarzutów odwołania, pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji, uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania, określone w art. 15 k.p.a. (v. wyrok NSA z 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96, LEX nr 43290, wyrok NSA z 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98).

Podkreślenia wymaga, iż argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż zła sytuacja materialna Wnioskodawczyni "związana jest przede wszystkim ze spłatą długów.". Nie rozważył jednak w żaden sposób okoliczności ich powstania, co - zdaniem Sądu - ma w przedmiotowej sprawie szczególnie istotne znaczenie. Jak bowiem wielokrotnie podkreślała Skarżąca, zadłużenie powstało w związku z koniecznością pozyskania środków pieniężnych na ratowanie zdrowia i życia jej męża. Jak zaznaczyła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy: "wiem, zaplątałam się w kredyty, lecz gdy jest taka sytuacja, że można uratować i przedłużyć życie bliskiej osoby, to wtedy chwyta się różnych środków.". Środki pieniężne pozyskane z kredytów komercyjnych przeznaczone były na zapewnienie mężowi Skarżącej opieki medycznej oraz zakup lekarstw. Szczególne znaczenie w sprawie ma to, że właśnie choroba męża - jak podnosi Skarżąca - była bezpośrednią przyczyną braku możliwości uzyskiwania dochodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i, w konsekwencji, powstania zadłużenia wobec ZUS. W ocenie Sądu kwestia przyczyn zadłużenia Skarżącej w kontekście jej sytuacji materialnej i możliwości spłaty zobowiązań wobec ZUS powinna być wnikliwie przeanalizowana przez organ orzekający z perspektywy przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w przeciwieństwie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określającego w pkt 1 - 6 zamknięty katalog przesłanek całkowitej nieściągalności, nie ogranicza możliwości umorzenia należności do ściśle określonych sytuacji, lecz pozwala na zastosowanie przedmiotowej ulgi w spłacie zadłużenia w uzasadnionych przypadkach, które winny być analizowane i poddane ocenie z punktu widzenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej przy uwzględnieniu interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie wymienia enumeratywnie w pkt 1 - 3 przesłanek uzasadniających umorzenie należności, lecz wskazuje przypadki wyjątkowe, które należy rozważyć w szczególności. Nie oznacza to prawa organu do pominięcia i pozostawienia poza rozważaniami innych okoliczności, które - jak w sprawie niniejszej - nie zostały wprawdzie wprost wymienione w powołanym wyżej przepisie, nie mniej jednak należą do szerokiego spektrum sytuacji o szczególnym stopniu wrażliwości życiowej i społecznej, które mogą mieć wpływ na przedmiotowe rozstrzygniecie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności nie dotyczy wszakże kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Mając na względzie powyższe, Sąd w składzie orzekającym uznał, iż przytoczona argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i wnikliwy, wskazując tym samym na dokonanie powierzchownej (uproszczonej) oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu jest zatem obowiązany szczegółowo rozważyć całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym argumentację przedstawioną przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Powyższe musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz do wszystkich zarzutów podniesionych przez Stronę. Uzasadnienie winno bowiem zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (nawet odmownej - z uwagi na jej fakultatywny charakter - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności). Organ, orzekając na podstawie przepisu opartego na uznaniu administracyjnym, tak jak w niniejszej sprawie, ma bowiem prawo wyboru rozstrzygnięcia, a to znaczy, że nawet w sytuacji uznania, iż strona spełnia przesłanki w nim wskazane, może wydać negatywne dla niej orzeczenie, przy czym, przed jego podjęciem winien rozważyć interes społeczny i słuszny interes strony, tj. w odpowiedni, wyczerpujący sposób przedstawić swoje argumenty również w tym zakresie.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, organ - mając na względzie przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. wyżej rozporządzenia - winien poddać wnikliwej analizie, podnoszoną przez Wnioskodawczynię, sytuację rodzinną i materialną ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn powstania zadłużenia wobec ZUS oraz problemów finansowych Skarżącej spowodowanych koniecznością spłaty kredytów zaciągniętych w celu ratowania zdrowia i życia zmarłego męża. Rozważając powyższe organ winien również wziąć pod uwagę wiek skarżącej, fakt pobierania świadczenia emerytalnego oraz konieczność podjęcia dodatkowego zatrudnienia, które poza spłatą zobowiązań kredytowych pozwala Skarżącej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i - nie przesądzając wyniku sprawy niniejszej - ponowne jej rozpatrzenie w oparciu o wskazane powyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ww. rozporządzenia i dokonanie rzetelnej oceny uwzględniającej obiektywnie trudną sytuację materialną Skarżącej. Uzasadnienie decyzji winno wyjaśniać w sposób wyczerpujący podjęte rozstrzygnięcie tak, aby Strona mogła poznać, zrozumieć i - o ile to możliwe - zaakceptować argumenty i przesłanki, jakimi kierował się organ w myśl ww. podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.