Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 518/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, § 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 2, art. 7, art. 84 i art. 190 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Małgorzata Fita Protokolant specjalista Julita Kula po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz W. L. kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 ze zm. - K.p.a.) oraz art. 18, art. 64c § 4 i § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2018.1314 ze zm., obecnie Dz.U.2019.1438 ze zm. - u.p.e.a.), uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) z [...] r. obciążające W. L. (wierzyciel) kosztami egzekucji prowadzonej wobec D. P. (zobowiązana) na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] i [...] w wysokości [...] zł i po rozpatrzeniu sprawy w drugiej instancji obciążył wierzyciela kosztami tej egzekucji w kwocie [...]zł.

Uzasadniając tej treści rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne przeprowadzone wobec zobowiązanej w celu realizacji tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - nr: [...] z [...] maja 2016 r. i [...] z [...] czerwca 2016 r. - okazało się bezskuteczne. Nie ustalono majątku zobowiązanej. W konsekwencji organ egzekucyjny umorzył je postanowieniem z [...] r., w trybie art. 59 § 2 i § 3 u.p.e.a.

Prowadząc postępowanie egzekucyjne, organ egzekucyjny podejmował szereg czynności. Między innymi zawiadomieniem z [...] czerwca 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w C. S.A. Zawiadomienie doręczono zobowiązanej [...] lipca 2016 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych, natomiast bankowi [...] lipca 2016 r., który poinformował o zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną, a później o zamknięciu rachunku bankowego zobowiązanej [...] września 2017 r. Organ egzekucyjny próbował zająć świadczenia z ubezpieczenia społecznego, skierować egzekucję do nieruchomości, występował ze zleceniami rekwizycyjnymi i poszukiwał majątku zobowiązanej (por. relacje o niemożności dokonania czynności z [...] października 2016 r., z [...] listopada 2017 r., z [...] grudnia 2017 r., z [...] stycznia 2018 r. oraz z [...] maja 2018 r.). Wszystkie te czynności organu egzekucyjnego nie pozwoliły na ustalenie majątku zobowiązanej i w efekcie na zrealizowanie wymienionych tytułów wykonawczych.

W tym stanie sprawy [...] kwietnia 2019 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. Następnie, w wyniku wniosku wierzyciela z [...] kwietnia 2019 r., organ egzekucyjny [...] r. postanowił o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] i [...] w wysokości [...] zł.

W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego wierzyciel nie zgodził się z obciążeniem go kwotą [...]zł i [...] zł z tytułu opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej, bowiem nie otrzymał żadnej informacji o zajęciu [...] czerwca 2016 r. Zdaniem wierzyciela, organ egzekucyjny naruszył art. 64 § 1 pkt 4 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a. W dalszej kolejności, uzupełniając zażalenie, wierzyciel argumentował, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej było bezskuteczne z powodu braku na nim środków finansowych. Powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) w sprawie sygn. SK 31/14 (Dz.U.2016.1244).

Rozpatrując sprawę w drugiej instancji organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] i [...], wszczęte zostało przed [...] września 2016 r. W związku z tym w zakresie zasad naliczania kosztów egzekucyjnych zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed tą datą, co wynika z art. 21 § 1 ustawy zmieniającej (Dz.U.2015.1311), obowiązującej od 8 września 2016 r.

W dalszej kolejności organ powołał się na art. 26 § 1, art. 7 § 1 i § 2, art. 64 § 1 pkt 4, § 6, § 9 pkt 2, § 10, art. 64b § 1 pkt 1, art. 64c § 4, § 7, art. 27a § 1 - § 3 u.p.e.a. W tym stanie prawnym przyjął, że - co do zasady - wierzyciela obciążają koszty postępowania egzekucyjnego umorzonego z uwagi na brak majątku zobowiązanej. Opłata manipulacyjna wynosi w przypadku realizowanych tytułów wykonawczych nr: [...] i [...] każdorazowo 1% liczony odpowiednio od [...] zł i [...] zł, czyli [...] zł oraz [...] zł, w sumie [...] zł. Z kolei opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej w związku z realizacją wymienionych tytułów wykonawczych stanowi każdorazowo 5% liczone odpowiednio od [...] zł i [...] zł, co daje [...] zł i [...] zł, razem [...] zł. Dodatkowo organ uwzględnił wydatki egzekucyjne w wysokości [...] zł, wynikające z dojazdu poborcy skarbowego do zobowiązanej [...] października 2016 r. oraz [...] listopada 2017 r. i ze sporządzenia informacji o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. Kwota ta odpowiada najniższej opłacie, z wyłączeniem ulg, za przewóz na liniach komunikacyjnych w komunikacji miejskiej przebiegających na obszarze miasta L., według § 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sposobu ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych (Dz.U.2016.975).

Odnosząc się do stanowiska wierzyciela, organ argumentował, że dla skuteczności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej nie miało znaczenia czy znajdują się na nim jakiekolwiek środki finansowe. Ponadto w myśl art. 80 - 87 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie ma obowiązku zawiadamiania wierzyciela o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego. Organ podkreślił, że wyrok TK w sprawie sygn. SK 31/14 nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 8 u.p.e.a. Przepisy te utraciły jedynie domniemanie konstytucyjności w zakresie objętym pominięciem prawodawczym stwierdzonym przez TK. Jednak nadal one obowiązują i funkcjonują w systemie prawnym, stanowiąc podstawę do rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Dopiero uchwalenie przez ustawodawcę nowych regulacji w tej materii spowoduje utratę mocy obowiązującej dotychczasowych, niekonstytucyjnych. Za stosowaniem przez organy przepisów prawa, co do których stwierdzona została niekonstytucyjność bez jednoznacznej utraty mocy obowiązującej, opowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale sygn. FPS 4/12 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdził w niej, że organy podatkowe nie mogą odmówić zastosowania przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją orzekł TK, odraczając jednocześnie utratę mocy obowiązującej. Dopóki przepis prawa podatkowego nie utraci mocy obowiązującej, dopóty musi być stosowany przez organy podatkowe.

W podsumowaniu przedstawionych rozważań organ przyjął, że organ egzekucyjny ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W tej sprawie, zgodnie z obowiązującymi przepisami u.p.e.a., wynoszą one łącznie [...] zł.

Wierzyciel złożył skargę na zrelacjonowane wyżej postanowienie organu.

Zarzucił organowi:

- błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z powodu przyjęcia, że do obciążenia wierzyciela opłatą nie jest wymagane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego;

- naruszenie art. 64 § 1 pkt 4, § 6 u.p.e.a. oraz art. 2, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 zm. - Konstytucja RP) przez niezastosowanie wyroku TK w sprawie sygn. SK 31/14 i w rezultacie obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości nieadekwatnej do nakładu pracy, poziomu skomplikowania czynności organu egzekucyjnego oraz pominięcie istoty spornych należności, które - co do zasady - mają zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego.

W konsekwencji formułowanych zarzutów wierzyciel domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia organu oraz zasądzenia na jego rzecz od organu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu stawianych organowi zarzutów wierzyciel zasadniczo powtórzył stanowisko wyrażone w zażaleniu. Motywował, że nie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bakowego zobowiązanej, bowiem na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków finansowych. W przekonaniu wierzyciela, jeżeli na rachunku bankowym nie ma żadnych pieniędzy, to zajęcie rachunku bankowego nie jest równoznaczne z zajęciem wierzytelności, o którym stanowi art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Dlatego obciążenie wierzyciela opłatami za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej jest sprzeczne z art. 64c § 4 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Wierzyciel nie zgodził się również ze stwierdzeniem organu, że wejście w życie wyroku TK w sprawie sygn. SK 31/14 nie powoduje zmiany norm wynikających z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Zdaniem wierzyciela, orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu skutkuje niemożliwością jego zastosowania zarówno przez sąd, jak i przez organ w brzmieniu obowiązującym przed ogłoszeniem wyroku TK. Tymczasem organ pominął zagadnienie adekwatności wysokości opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i manipulacyjnej do nakładu pracy, poziomu skomplikowania czynności organu egzekucyjnego, do efektywności egzekucji oraz istotę tych należności, które mają zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. Zdaniem wierzyciela, powoływany wyrok TK w sprawie sygn. SK 31/14 ma takie znaczenie, że - w przypadku braku interwencji ustawodawcy - przy stosowaniu art. 64 § 1 pkt 4, § 6 u.p.e.a. organ powinien uwzględnić wymieniane przepisy Konstytucji RP.

Według wierzyciela, ze względu na znikomy nakład pracy organu egzekucyjnego, całkowitą nieefektywność dokonanych czynności, nie powinien być obciążony ani opłatami za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej ani opłatami manipulacyjnymi. Adekwatną zapłatą za czynności organu egzekucyjnego powinien być jedynie zwrot wydatku na dojazdy do zobowiązanej w wysokości [...] zł i tylko taką kwotą kosztów egzekucyjnych wierzyciel powinien zostać obciążany w związku z postępowaniem egzekucyjnym przeprowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] i [...]

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:

Skarga wierzyciela zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienia organu i organu egzekucyjnego nie są zgodne z prawem.

Spór wierzyciela z organem skoncentrował się na kluczowym dla wyniku sprawy zagadnieniu - jakie znaczenie należy przypisać wyrokowi TK w sprawie sygn. SK 31/14 przy wyliczaniu wysokości kosztów egzekucyjnych.

Należy zauważyć, że nie jest to zagadnienie nowe w orzecznictwie sądowym.

Między innymi w sprawie sygn. II FSK 3238/17 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że w powoływanym wyroku TK zajął stanowisko, w myśl którego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zdaniem TK, brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie tych czynności. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. W ten sposób brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że - z punktu widzenia organu egzekucyjnego - stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaniem jej górnej granicy chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Jednocześnie TK stwierdził, że dla właściwej realizacji jego wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem stanowiska TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. TK uznał za niekonstytucyjne pominięcie ustawodawcze, czyli brak norm określonej treści, co w konsekwencji oznacza, że norma jako niezupełna nie może być w ogóle stosowana. Przestaje być regułą zachowania wymaganego przez prawo.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjął za własne stanowisko prawne wyrażone w wyroku w sprawie sygn. II FSK 2576/18. Motywował, że wobec wyraźnego brzmienia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia TK zostały wyposażone w atrybut mocy powszechnie obowiązującej. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń TK oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2002/1/12). Skutki wywierane przez wyroki TK, wydawane w kwestii konstytucyjności aktów prawnych, są zróżnicowane, w zależności od treści rozstrzygnięcia. W zakresie, w jakim wyroki te stwierdzają niezgodność aktu z Konstytucją RP, bezpośrednim skutkiem jest utrata przez akt mocy obowiązującej. Orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza także do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w orzeczeniu (zob. T. Woś, Wyroki interpretacje i zastosowanie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Studia Iuridica Lublinensia vol. XXV/3/2016). Innymi słowy, w sprawie niniejszej prawodawca ustanowił normę prawną, lecz nie objął jej zakresem okoliczności, które powinny być nią objęte w świetle wymagań konstytucyjnych, a konkretnie nie określił maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jak też nie określił maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Takie rozstrzygnięcie TK rodzi pytanie, w jaki sposób powinny być stosowane przepisy objęte analizowanym wyrokiem sygn. SK 31/14 w okresie przed ich zmianą przez ustawodawcę. W większości orzeczeń, podobnie jak w orzeczeniu mającym zastosowanie w sprawie niniejszej, TK zasadniczo nie wypowiada się na temat skutków wyroków o pominięciu prawodawczym, zarówno gdy stwierdza konstytucyjność, jak i gdy stwierdza niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego. Prowadzi to do sytuacji, w której ustalenie skutków wyroku TK przechodzi na ustawodawcę i organy stosujące prawo. W piśmiennictwie przyjmuje się, że wyrok TK stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego może powodować utratę mocy obowiązującej normy wadliwie ukształtowanej (zob. M. Ziółkowski, Stwierdzenie niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jako podstawa wznowienia postępowania cywilnego, Glosa do postanowienia SN z 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09, PiP 2011/11/127-133; D. Szubielska, Koszty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd podatkowy 2017/5/49). Podobnie J. Podkowiak wyraża pogląd, według którego de lege lata nie istnieje jurydyczna kategoria wyroków zobowiązujących, lokujących się gdzieś między wyrokami afirmatywnymi, które nie wywołują zmiany w systemie prawa, a wyrokami negatoryjnymi, których skutkiem jest utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego. Jedyną przewidzianą formą wskazania luki w prawie albo innych uchybień legislacyjnych, które powinny zostać usunięte przez prawodawcę, która zarazem nie powoduje skutku derogacyjnego, jest postanowienie sygnalizacyjne, o którym mowa w art. 35 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK (zob. J. Podkowiak, Charakter i skutki prawne wyroków stwierdzających niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, ZNSA 2017/2/35). Również zdaniem W. Kręcisza sąd administracyjny musi uwzględniać negatywny wyrok TK i weryfikować zgodność przepisu stanowiącego podstawę wydania decyzji z wzorem konstytucyjnym, z którym był on konfrontowany w postępowaniu przed TK. Wynik tej weryfikacji skutkować będzie brakiem podstawy do zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny (zob. W. Kręcisz, Glosa do uchwały NSA z 7 grudnia 2009 r., I OPS 9/09, ZNSA 2010/3/147-159). Także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, w myśl którego stwierdzona przez TK niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, że tej treści wyrok TK powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji. W takim wypadku mają bezpośrednie zastosowanie przepisy Konstytucji RP oraz wyrok TK, które powodują określoną zmianę stanu prawnego (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007/1/3; wyrok składu 7 sędziów NSA z 10 marca 2009 r., II OPS 2/09).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że ustawowe określenie maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są typowymi czynnościami konwencjonalnymi, a nieuchylanie (zakresowe stwierdzenie niekonstytucyjności) przez TK przepisu, który tych kwot nie określa, nie daje podstaw do ich określania w drodze wykładni dokonywanej przez sąd administracyjny. Nie zrobił tego również TK uznając, że przekracza to jego kompetencje. Ewentualna modyfikacja zakwestionowanej normy prawnej powinna nastąpić w drodze wyraźnego aktu prawotwórczego, podjętego przez upoważnione do tego organy (zob. M. Wojtuń, Termin do wniosku o zwolnieniu od podatku od spadków i darowizn. Glosa do wyroku NSA z 12 września 2013 r., II FSK 1991/13, Glosa 2014/2/125-129). Tak więc skoro niezgodne z Konstytucją RP jest pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, to należy przyjąć, iż stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją RP wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat. W przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu opłaty, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszone zostaną wskazane w wyroku TK wzorce konstytucyjne. Na zakończenie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedstawiona wykładnia przepisów stanowić będzie wiążącą ocenę prawną przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organy, które również zobligowane będą do uwzględnienia treści art. 151 § 2 K.p.a. na wypadek zaistnienia przesłanek w tym przepisie przewidzianych (por. też orzeczenia w sprawach sygn.: II FSK 3332/17, II FSK 2559/18, II FSK 2576/18 czy II FSK 949/19 oraz powołane tam orzecznictwo - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w składzie orzekającym podziela powyższe stanowisko prawne. W realiach analizowanej sprawy oznacza ono, że określenie wierzycielowi spornych opłat przez organ, wcześniej przez organ egzekucyjny, nie może zostać zaakceptowane z punktu widzenia prawa. Orzekanie o wysokości opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego czy manipulacyjnej - w świetle wyroku TK w sprawie sygn. SK 31/14 - nie może bowiem mieć u podstaw przepisów prawa niezgodnych z wzorcami konstytucyjnymi, tj. art. 64 § 1 pkt 4, § 6 u.p.e.a. w dotychczasowym brzmieniu. W tej mierze niezbędny jest wyraźny akt prawotwórczy, podjęty przez upoważnione do tego organy, w którym zostaną określone zasady wymiaru poszczególnych składowych kosztów egzekucyjnych w sposób odpowiadający standardom konstytucyjnym. Tylko w ten sposób prawodawca stworzy stan pewności i równości prawa w odniesieniu do wszystkich adresatów jednego z publicznych obowiązków jakim jest ponoszenie kosztów egzekucji administracyjnej. W aktualnej sytuacji prawnej pogląd, za którym opowiedziały się organy kolejnych instancji należy postrzegać jako istotnie naruszający art. 2, art. 7, art. 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Ustawodawca wprowadził nowe rozwiązania prawne między innymi w zakresie kosztów egzekucyjnych mocą ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.1553), które wchodzą w życie zasadniczo z dniem 20 lutego 2021 r. (por. art. 15 wymienionej ustawy nowelizującej). Oznacza to, że do tego czasu ustawodawca milcząco zaaprobował sytuację, w której brakuje zgodnej z wzorcami konstytucyjnymi podstawy prawnej do wyliczenia wierzycielowi analizowanych kosztów egzekucyjnych.

W świetle powyższego na dalszy plan schodzi spór wierzyciela z organem o to czy doszło do zajęcia wierzytelności zobowiązanej z rachunku bankowego, czy też nie. Jedynie dla ścisłości należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym konsekwentnie przyjęto stanowisko prawne, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego należy wiązać z wpływem na ten rachunek środków finansowych. W konsekwencji - co do zasady - nie ma podstaw do naliczania opłaty przewidzianej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdy na rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki finansowe (por. przykładowo sprawy sygn.: II FSK 914/16, II FSK 589/17, II FSK 2165/18, II FSK 2064/18, czy II FSK 613/19 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trzeba również wyjaśnić, że środki egzekucyjne - z istoty egzekucji - są kierowane do majątku zobowiązanego, a więc ich stosowanie pozostaje w relacji organ egzekucyjny - zobowiązany. Z tej perspektywy to zobowiązany ma mieć wiedzę o ich stosowaniu przez organ egzekucyjny. Wiedza wierzyciela w tym zakresie nie przekłada się na skuteczność zastosowania środka egzekucyjnego, w tym przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Jakkolwiek wierzyciel decyduje czy prowadzić postępowanie egzekucyjne, wyznacza jego zakres podmiotowy i przedmiotowy, to jednak nie jest wymagany jego udział w toku stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych zmierzających do przymusowej realizacji tytułów wykonawczych, jeśli ustawodawca wyraźnie nie postanowi inaczej. Jak trafnie zauważył organ, ustawodawca w art. 67 - art. 71c, art. 80 - art. 87 u.p.e.a. nie wymaga zawiadomienia wierzyciela o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego dla skuteczności zastosowania tego środka egzekucyjnego i dlatego - konsekwentnie - wierzyciel nie ma prawa do składania skargi na tę czynność egzekucyjną, w myśl art. 54 § 1 u.p.e.a.

W dalszym postępowaniu dotyczącym kosztów egzekucyjnych organy uwzględnią pogląd prawny przyjęty przez sąd.

Z powodów omówionych wyżej zaskarżone postanowienie organu oraz postanowienie organu egzekucyjnego podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. Obejmują one wpis od skargi w wysokości [...] zł i wynagrodzenie pełnomocnika zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265) w kwocie [...]zł.