Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 423/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję w części, w pozostałym zakresie skargę oddalono.
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2008 nr 299 poz 25 art. 13
law: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw  członkowskich odnoszących się do znaków towarowych
article: art. 169 ust. 1 pkt 1, art. 171
journal: Dz.U. 2020 poz 286
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1284/18 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy słowny 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] o nr [...] w zakresie towarów sklasyfikowanych w klasie 5; 3. w pozostałym zakresie oddala skargę; 4. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. 3417 (trzy tysiące czterysta siedemnaście) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1284/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy słowny.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

W dniu [...] listopada 2017 r. wpłynął do Urzędu Patentowego wniosek B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o stwierdzenie, na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 776 ze zm., powoływanej dalej jako p.w.p.), wygaśnięcia prawa ochronnego na przeznaczony do oznaczania towarów i usług w klasach 3, 5 i 44 znak towarowy [...] o nr [...], do którego uprawnionym jest A. Sp. z o.o. Wnioskodawca stwierdził, że uprawniony nie używa spornego znaku towarowego w Polsce dla towarów i usług objętych wnioskiem.

Uprawniony ze spornego prawa zaprzeczył powyższemu twierdzeniu i podniósł, że sporny znak towarowy był używany po dniu jego rejestracji, co potwierdza decyzja Urzędu Patentowego z dnia[...] października 2015 r. wydana w postępowaniu o unieważnienie tego prawa ochronnego, w której Kolegium uznało za bezpodstawny zarzut wnioskodawcy, że zgłoszeniu znaku nie towarzyszyło jego używanie. Ponadto, na potwierdzenie wprowadzania do obrotu produktów z oznaczeniem [...] uprawniony przedstawił opakowanie, dane sprzedażowe, faktury wydane po dniu [...] listopada 2012 r.

Podczas rozprawy w dniu 3 kwietnia 2018 r. wnioskodawca wniósł o stwierdzenie wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] w odniesieniu do wszystkich towarów z klasy 3 i z klasy 5 innych niż: suplementy diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego, a także dla wszystkich usług z klasy 44.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Urząd Patentowy RP, działając na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 2, ust. 6 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., stwierdził z dniem [...] listopada 2017 r. wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] o nr [...] w zakresie towarów sklasyfikowanych w klasie 3 oraz towarów z klasy 5 z wyłączeniem suplementów diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego, a także w zakresie usług z klasy 44.

W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy stwierdził, że uprawniony nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność rzeczywistego używania znaku towarowego [...] w zakresie objętym wnioskiem, jak też nie wykazał ważnych powodów jego nieużywania.

W ocenie organu, na uwzględnienie nie zasługiwało stanowisko uprawnionego, że ważnym powodem, który usprawiedliwia nieużywanie znaku jest toczące się postępowanie przed sądami administracyjnymi dotyczące unieważnienia prawa na ten znak towarowy. Nieużywanie spornego znaku towarowego w ustawowym terminie było wolą uprawnionego i stanowi naruszenie obowiązku używania znaku towarowego, który wynika z art. 153 p.w.p. tym samym "groźba" wnioskodawcy wszczęcia postępowania sądowego nie jest ważnym powodem nieużywania znaku towarowego.

A. Sp. z o.o. wniosła na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że skarżąca wykazała używanie znaku w stosunku do takiej kategorii towarów jak suplementy diety do celów zdrowotnych, zawierających nie tylko olej z wątroby rekina grenlandzkiego, a także w stosunku do substancji dietetycznych do celów leczniczych. Zdaniem skarżącej, organ ograniczył zakres ochrony prawa do znaku towarowego [...] do błędnie ustalonej podkategorii suplementów diety do celów zdrowotnych tj. wyłącznie zawierających olej z wątroby rekina grenlandzkiego.

Skarżąca wskazała na ważne powody nieużywania znaku towarowego, co wyłącza możliwość stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2018 r. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd I instancji stwierdził, że nie znalazł podstaw, by zakwestionować zasadność i zupełność poczynionych przez organ ustaleń.

Skarżąca wykazywała używanie znaku towarowego wyłącznie w ramach oznaczenia jednego produktu pn. "[...]". Przedkładane przez nią dowody dotyczą towarów takich jak "suplementy diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego". Jednocześnie towary te nie były objęte wnioskiem uczestnika, co skutkowało bezprzedmiotowością i zarazem niedopuszczalnością dokonywania jakichkolwiek ocen w tym zakresie przez Urząd Patentowy RP.

Zdaniem Sądu I instancji, Urząd Patentowy RP, wydając zaskarżoną decyzję, nie dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p., albowiem wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonał właściwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności w zakresie przesłanki używania znaku towarowego w sposób rzeczywisty, jako zasadniczej podstawy do stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy. Urząd, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów, uwzględnił i ocenił cały materiał dowodowy.

A. Sp. z o.o. zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i w zw. z art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo że Urząd Patentowy nienależycie wyjaśnił stan faktyczny niniejszej sprawy, nie rozpatrzył całości materiału dowodowego w zakresie ustalenia, czy znak towarowy słowny [...] używany jest w stosunku do towarów, takich jak suplementy diety do celów zdrowotnych oraz substancje dietetyczne do celów leczniczych, zawartych w wykazie towarów w klasie 5 tego znaku towarowego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie skarżąca wykazała właściwymi środkami dowodowymi używanie znaku w stosunku do takiej ogólnej kategorii towarów, jak suplementy diety do celów zdrowotnych, co poskutkowało wydaniem i uzasadnieniem decyzji na podstawie jedynie części materiału dowodowego oraz nieadekwatnym do stanu faktycznego stwierdzeniem wygaśnięcia znaku towarowego [...] w stosunku do wszystkich innych towarów i usług z wyjątkiem suplementów diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji oraz nieuwzględnienie okoliczności wskazujących na to, że wskazane przez skarżącą dowody w zakresie używania znaku towarowego [...] dotyczyły również takich towarów jak substancje dietetyczne do celów leczniczych, a nie tylko suplementy diety do celów zdrowotnych zawierających olej z wątroby rekina grenlandzkiego, a co za tym idzie nierozpatrzenie wszechstronnie całego materiału dowodowego w aspekcie odniesienia tych dowodów do okoliczności rzeczywistego używania znaku towarowego [...] wobec towarów objętych zakresem wniosku uczestnika postępowania,

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niepełne rozpatrzenie sprawy i nieprzeanalizowanie pełnego materiału dowodowego w sprawie oraz braku odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skarżącej w zakresie:

a) wykazania przez nią w toku postępowania używania znaku towarowego [...] w odniesieniu do takich towarów jak substancje dietetyczne do celów leczniczych,

b) wskazania przez nią na ważne powody nieużywania znaku towarowego [...] w związku z pismami ostrzegawczymi i roszczeniami w nich kierowanymi przez uczestnika postępowania w zakresie zaprzestania używania znaku towarowego [...] oraz złożenia wniosku o unieważnienie znaku towarowego [...] przez uczestnika postępowania,

co doprowadziło do sporządzenia uzasadnienia wyroku w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku w zakresie wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w odniesieniu do wskazywanych zarzutów przez skarżącą w toku postępowania przed WSA.

Skarżąca postawiła również zarzuty naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie istniały ważne powody nieużywania znaku towarowego [...] przez skarżącą, które stanowiły przesłankę wyłączającą możliwość stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na ten znak towarowy,

2. art. 171 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepis ten pozwala na wydanie decyzji w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy dla dowolnie wydzielonych towarów z danego wykazu, w tym towarów wydzielonych w sposób wskazany przez uczestnika postępowania w zmodyfikowanym przez niego wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...], niezależnie od stopnia ich uszczegółowienia w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie podstawa wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] nie istniała wobec tak precyzyjnej i jasnej podkategorii towarów jak suplementy diety do celów zdrowotnych wskazanych w wykazie towarów w klasie 5 znaku towarowego [...].

Skarżąca wykazała używanie znaku towarowego [...] w odniesieniu do takiej kategorii towarów jak suplementy diety do celów zdrowotnych, a co za tym idzie również wobec substancji dietetycznych do celów leczniczych; złożone przez nią dowody nie zostały w ogóle ocenione ani przez organ, ani przez Sąd, czego dowodzi brak odwołania się przez Urząd Patentowy a za nim przez WSA do materiału dowodowego świadczącego o rzeczywistym używaniu znaku towarowego. Zarówno organ, jak i Sąd I instancji pominął fakt, że w wykazie towarów spornego znaku towarowego, w klasie 5, wyróżnione są również towary takie jak: suplementy diety do celów zdrowotnych (nie tylko zawierające olej z wątroby rekina grenlandzkiego) oraz substancje dietetyczne do celów leczniczych. Tymczasem skarżąca przedstawiła w toku postępowania dowody, które jednoznacznie potwierdzają, że sporny znak towarowy, był używany w sposób rzeczywisty co najmniej dla takiej ogólnej kategorii towarów, jak suplementy diety do celów zdrowotnych oraz substancje dietetyczne do celów leczniczych.

Skarżąca podkreśliła, że niesłuszne jest wyodrębnianie tak szczegółowo podkategorii jak "suplementy diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego", podczas gdy już samo sformułowanie "suplementy diety" jest wąską podkategorią, z której można już wydzielić jedynie bardzo szczegółowe podkategorie takie jak np.: "suplementy diety do celów zdrowotnych".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – B. Sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oparta na wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. podstawach skarga kasacyjna skierowana przeciwko całemu wyrokowi podlega uwzględnieniu.

Oddalając skargę uprawnionej ze znaku Spółki A., Sąd zgodził się ze stanowiskiem Urzędu Patentowego, że zaistniały podstawy do wygaszenia na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. prawa z rejestracji znaku [...] w zakresie dotyczącym wszystkich usług z klasy 44 oraz towarów sklasyfikowanych w klasie 3 oraz 5 z wyłączeniem suplementów diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego. U podstaw tej oceny legło stwierdzenie, iż uprawniona Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność rzeczywistego używania znaku towarowego [...] dla innych towarów z klasy 3 i 5 poza suplementem diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego.

Wyrażony zaskarżonym wyrokiem pogląd Sądu I instancji należy ocenić jako nieprawidłowy, bo podjęty z naruszeniem art. 171 p.w.p. w odniesieniu do wygaśnięcia prawa ochronnego do znaku w zakresie towarów sklasyfikowanych w klasie 05 i aprobujący dotknięte takim samym błędem rozstrzygnięcie Urzędu Patentowego dodatkowo zaś podjęte z pominięciem istotnych elementów stanu faktycznego niezbędnych dla końcowej oceny zasadności wniosku o wygaszenie prawa ochronnego w tej części i szczegółowego zakresu ewentualnej utraty prawa ochronnego na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p.

Na wstępie stwierdzić należy, iż uzyskanie prawa ochronnego wiąże się w sposób nierozerwalny z obowiązkiem jego używania w obrocie gospodarczym. Przykładowy katalog sposobów używania znaku towarowego formułuje przepis art. 154 pkt 1 – 3 p.w.p. i zgodnie z jego treścią używanie znaku polega w szczególności na umieszczaniu go na towarach objętych prawem ochronnym lub ich opakowaniach, oferowaniu i wprowadzaniu tych towarów do obrotu (...), umieszczaniu znaku na dokumentach związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu czy posługiwanie się nim w celu reklamy. Zaniechanie używania znaku towarowego i pozbawienie go funkcji odróżniającej może prowadzić do wygaszenia prawa ochronnego na zasadzie określonej w art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Zgodnie z tym przepisem prawo ochronne na znak towarowy wygasa na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat po dniu wydania decyzji o udzieleniu tego prawa, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania. Normatywne pojęcie rzeczywistego używania znaku towarowego – znane na gruncie prawa wspólnotowego [art. 12 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz. U.2008, L 299, s.25) i art. 42 rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego (Dz.U.2009, L 78, s.1)] zostało objaśnione w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i Sądu I Instancji. Jak stwierdził TSUE znak towarowy jest rzeczywiście używany wtedy, gdy jest używany zgodnie ze swoją podstawową funkcją, jaką jest zagwarantowanie identyfikacji pochodzenia towarów i usług, dla których został zarejestrowany, tak aby wykreować lub zachować rynek zbytu dla tych towarów i usług z wyłączeniem sytuacji, w których znak używany jest symbolicznie jedynie w celu utrzymania prawa ochronnego (wyrok z dnia 11 marca 2003 r., Ansul, C-40/01, pkt 43 oraz wyrok z dnia 22 października 2020 r. w sprawach połączonych C-720/18 i C-721/18 z wniosków Oberlandsgericht Düsseldorf o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym, pkt 32).

Wykazanie braku rzeczywistego używania znaku towarowego może, jak wynika z treści art. 171 p.w.p., dotyczyć tylko niektórych towarów, do oznaczania których znak został przeznaczony. Dowiedzenie takiego częściowego jedynie wykorzystywania prawa ochronnego skutkować będzie wygaśnięciem tego prawa, jednak wyłącznie w zakresie przedmiotowym towarów i usług, których dotyczyło nieużywanie rzeczywiste znaku. Zauważyć należy, iż wskazany przepis prawa krajowego stanowi wynik implementacji do krajowego porządku prawnego powołanej wyżej dyrektywy nr 2008/95, której art. 13 stanowił: "Jeżeli podstawy do odmowy rejestracji, wygaśnięcia lub stwierdzenia nieważności znaku towarowego istnieją jedynie w odniesieniu do niektórych towarów lub usług, dla których ten znak został zgłoszony lub zarejestrowany, odmowa rejestracji, wygaśnięcie lub stwierdzenie nieważności będzie dotyczyło jedynie tych towarów lub usług".

Analiza treści przepisu art. 171 p.w.p. nakazuje zasadnicze znaczenie przydać pojęciu "niektórych towarów", których dotyczyć ma częściowe wygaśnięcie znaku z powodu jego nieużywania dla tych towarów, przy czym wygaśnięcie prawa ochronnego wobec zaistnienia przesłanki określonej w art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. zawsze dotyczy wyłącznie towarów objętych tym prawem. Przyznanie prawa ochronnego na znak towarowy dla towarów lub usług dokonuje się w określonych klasach towarowych dla wyszczególnionych przyznanym prawem towarów. Zauważyć trzeba, że towary w ramach określonej klasy (niekiedy i spoza niej), mające wspólny mianownik ze względu na ich właściwości lub przeznaczenie, tworzą określone kategorie/grupy towarów, a w ich ramach możliwe są ewentualne dalsze podziały na podkategorie/podgrupy towarów przy zachowaniu wspomnianych wyżej kryteriów.

Ustanowiona art. 171 p.w.p. możliwość częściowego wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, a więc utrata prawa do oznaczania znakiem niektórych towarów z powodu, o którym stanowi art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., nasuwa konieczność rozważenia kwestii następującej: czy dopuszczalne jest, na gruncie wskazanego przepisu, wydzielenie z umieszczonych w określonych klasach i kategoriach/grupach lub podkategoriach/podgrupach pojedynczych towarów i wygaszanie prawa ochronnego na znak w odniesieniu do tej części towarów mieszczących się w określonej kategorii/grupie towarowej przy pozostawieniu prawa do znaku dla innych towarów z tej samej grupy lub podgrupy, dla której używanie znaku zostało dowiedzione. Cały problem sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy dowiedzione używanie znaku dla jednego lub kilku towarów z jednej ich grupy lub podgrupy chroni przed utratą prawa ochronnego na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. w związku z art. 171 p.w.p. w odniesieniu do tego tylko towaru, czy też w odniesieniu do wszystkich towarów z danej grupy lub podgrupy towarów.

Odpowiedź na to pytanie kształtuje istotę problemu prawnego, jaki w sprawie wystąpił, którego jednak nie dostrzegł ani Sąd I instancji, ani Urząd Patentowy. Nie ma bowiem wątpliwości, iż zaskarżoną do WSA decyzją organ stwierdził wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] w określonej decyzją części, przy pozostawieniu prawa do oznaczania jednego produktu: suplementu diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego, zatem w sprawie powinien znaleźć zastosowanie prawidłowo interpretowany art. 171 p.w.p.

Nie jest sporne, że uprawniona z rejestracji Spółka wykazała używanie znaku towarowego [...] dla oznaczania wprowadzonego do obrotu jednego produktu stanowiącego - jak stwierdza WSA i wcześniej organ - suplement diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego, przy czym dowody przedłożone przez Spółkę w toku postępowania przed Urzędem Patentowym, o których mowa w skardze kasacyjnej, m.in. faktury VAT wystawione przez skarżącą za sprzedaż produktu [...], dane sprzedażowe tego produktu nie zostały zakwestionowane.

Dowiedziona okoliczność używania znaku towarowego [...] dla konkretnego produktu stanowiącego niewątpliwie suplement diety do celów zdrowotnych winna była doprowadzić Sąd, a wcześniej rozstrzygający wniosek o wygaśnięcie prawa ochronnego organ, do skonfrontowania takiego ograniczonego korzystania z prawa ochronnego z treścią tego prawa ukształtowanego decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Mocą tego rozstrzygnięcia przyznano Spółce A. prawo ochronne na znak towarowy [...] dla towarów z klasy 03, 05 i 44, przy czym w ramach towarów wyszczególnionych w grupie 05 znalazły się m.in. substancje dietetyczne do celów zdrowotnych i suplementy diety do celów leczniczych. Należałoby oczekiwać, iż w prawidłowo prowadzonym postępowaniu organ dokona zestawienia produktu opatrywanego spornym znakiem z grupą towarów wymienionych w Wykazie towarów lub usług stanowiącym załącznik do decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, co się jednak nie stało, a co było niezbędne dla prawidłowej oceny dopuszczalności wydzielenia określonego produktu z grupy lub może podgrupy towarów klasy 05. Zaaprobowany przez Sąd I instancji, tok rozumowania organu podąża bezrefleksyjnie śladem treści wniosku, ostatecznie sformułowanego na rozprawie przed Urzędem Patentowym dnia 3 kwietnia 2018 r. i domagającego się wygaśnięcia prawa ochronnego na znak [...] w zakresie usług z klasy 44 oraz towarów sklasyfikowanych w klasie 3 i 5 towaru z wyłączeniem w istocie jednego rodzaju produktu, dla którego rzeczywiste używanie znaku zostało dowiedzione tzn. produktu określonego jako suplement diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego.

Nie jest zadaniem Sądu kasacyjnego identyfikowanie produktu oznaczonego znakiem używanym przez skarżącą Spółkę czy to jako substancji dietetycznej, czy to jako suplementu diety, choć można jedynie zauważyć, iż w obecnie obowiązującej klasyfikacji międzynarodowej towarów i usług w klasie 5 wymienia się tylko substancje dietetyczne do celów leczniczych. Zauważyć jednak należy, że opakowanie produktu, w odniesieniu do którego dowiedziono używanie znaku spornego, opatrzone zostało dwiema informacjami, a mianowicie, że produkt ten zawiera olej z wątroby rekina grenlandzkiego oraz że służy on wzmocnieniu fizjologicznej odporności organizmu. Z tego powodu wnikliwej uwagi organu wymagałoby po pierwsze, czy wykazujący cechy, o których mowa na opakowaniu, produkt, mieści się w jednej, czy też w obu z wymienionych wyżej grup towarów z klasy 05 Wykazu towarów i usług przeznaczonych do oznaczania spornym znakiem w decyzji przyznającej prawo ochronne. Po wtóre zaś, niezbędne będzie rozważenie, czy sygnowany spornym znakiem produkt, który nie został wnioskiem objęty, jako - co przyznaje WSA i organ – mieszczący się niewątpliwie wśród suplementów diety do celów zdrowotnych, może dowodzić używania znaku dla towarów tworzących jedną, spójną grupę, a może podgrupę towarową.

Zasadniczą kwestią jest ocena zasadności twierdzenia skarżącej kasacyjnie, że niedopuszczalne, bo nieracjonalne, jest wydzielenie z grupy jednoznacznie określonych towarów – suplementów do celów zdrowotnych – jednego w istocie produktu, którego opatrywanie spornym znakiem zostało dowiedzione w postępowaniu spornym, co zapewne miało znaczenie dla przeformułowania wniosku o wygaśnięcie prawa ochronnego. Dopuszczalność częściowego wygaśnięcia prawa ochronnego przewiduje, jak już wyżej zaznaczono, art. 171 p.w.p., zgodnie z którym jeżeli przyczyna wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy dotyczy jedynie niektórych towarów, wygaśnięcie prawa odnosi się tylko do tych towarów.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przepis art. 171 p.w.p. stanowiący wynik implementacji dyrektywy nr 2008/95/WE winien być wykładany w zgodzie z wypracowaną na tle art. 13 dyrektywy linią orzeczniczą TSUE i Sądu Unii Europejskiej i zgodnie z tą wykładnią być stosowany. Trybunał w szeregu orzeczeń przyjmuje jednolite i konsekwentne stanowisko co do pojęcia części towarów lub usług, przez które nie można rozumieć wszystkich handlowych wariantów analogicznych towarów lub usług, a wyłącznie te towary lub usługi, które są wystarczająco odmienne, by stanowić spójne kategorie lub podkategorie. Jak zgodnie przyjmuje TSUE i Sąd UE właściwym kryterium wyodrębnienia spójnej kategorii czy podkategorii towarów lub usług jest kryterium celu i przeznaczenia danych towarów lub usług i tylko ono może definiować niezależną grupę/podgrupę towarów (wyrok TSUE z dnia 16 lipca 2020 r. w sprawie C-714/18 P ACTC GmBH c/a EUIPO; wyrok TSUE z dnia 22 października 2020 r. w sprawach połączonych C-720/18 i C-721/18 z wniosków o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym; wyrok Sądu UE z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie T-570/10 Environmental Manufacturing LLP c/a OHIM).

Warto w tym miejscu wskazać na wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II GSK 1996/16), którym Sąd ten jako reprezentatywny dla orzecznictwa Sądu UE przyjął pogląd wyrażony w wyroku z 13 lutego 2007 r. sygn. akt T-256/04 w sprawie Mundipharma AG z w Bazylei przeciwko OHIM i w wyroku z dnia 14 lipca 2005 r. sygn. akt T-126/03 w sprawie Reckitt Benckiser (Espana), SL przeciwko OHIM. Również z tych orzeczeń wynika, iż pojęcia "część towarów lub usług" nie można rozumieć jako wszystkich gospodarczych odmian podobnych towarów lub usług, ale wyłącznie towary lub usługi wystarczająco odmienne, aby mogły stanowić spójne kategorie lub podkategorie.

Sąd UE stwierdził też, że "jeżeli znak towarowy został zarejestrowany dla towarów lub usług zdefiniowanych w sposób na tyle precyzyjny, że dokonanie istotnych podziałów wewnątrz danej kategorii nie jest możliwe, wtedy (...) dowód rzeczywistego używania znaku towarowego dla wspomnianych towarów lub usług bezwzględnie obejmuje całą kategorię". Nie można nie zauważyć, iż zgodne z tym stanowiskiem było rozstrzygnięcie Urzędu Patentowego z dnia 16 stycznia 2015 r. w sprawie o nr Sp. 390/12, które w wyniku kontroli kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego (przywołany wyżej wyrok NSA) stało się prawomocne. Sąd zgodził się z istotną tezą organu, że "uszczegółowianie terminów zawartych w wykazie towarów w celu częściowego wygaśnięcia prawa powinno odpowiadać podziałom racjonalnym, znajdującym faktyczne lub gospodarcze znaczenie".

Podsumowując tę część rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż wykładnia przepisu art. 171 p.w.p. przewidującego częściowe wygaśnięcie prawa ochronnego w odniesieniu do niektórych towarów nie odbiega od dokonanej przez TSUE wykładni art. 13 dyrektywy 2008/95 dopuszczającego wygaśnięcie prawa ochronnego (również stwierdzenie nieważności) w odniesieniu do części towarów i usług, jeżeli podstawy wygaśnięcia dotyczą jedynie tych towarów lub usług, a zgodnie z tą wykładnią wszelkie podziały towarów w ramach określonych klas muszą przebiegać przy zastosowaniu racjonalnych i czytelnych kryteriów, jakimi są przeznaczenie towaru/usługi lub ich właściwości.

Zarówno zaskarżony wyrok, jak też kontrolowane przezeń rozstrzygnięcie Urzędu Patentowego w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak [...], nie uwzględniły wynikającego z orzecznictwa sądów unijnych i polskich oraz dotychczasowej praktyki orzeczniczej organu poglądu, a dopuszczając nieracjonalne wydzielenie z grupy towarów klasy 05, jakimi są suplementy diety do celów zdrowotnych, jednego produktu stanowiącego suplement diety do celów zdrowotnych ze względu na składnik tego produktu - olej z wątroby rekina grenlandzkiego, naruszyły przepis art. 171 p.w.p.

Skarżąca kasacyjnie podnosi, iż przedłożone przez nią dowody dotyczyły rzeczywistego używania suplementów diety do celów zdrowotnych, a zawężenie tak określonego produktu do zawierającego olej z wątroby rekina grenlandzkiego nie jest racjonalne i nie znajduje gospodarczego uzasadnienia. Twierdzenie to jest niewątpliwie prawdziwe już choćby z tego powodu, że dokonane w decyzji wyłączenie dotyczy suplementu diety opartego wyłącznie na oleju z grenlandzkiego rekina, co powoduje przyjęcie jakiejś specyficznej podkategorii suplementu diety do celów zdrowotnych wydzielonej nie, jak już była wyżej mowa, w oparciu o kryterium celu lub właściwości czy przeznaczenia, lecz w oparciu o zastosowany w suplemencie konkretny składnik.

Sąd I instancji, dokonując oceny używania znaku spornego dla towarów w klasie 05 tj. suplementów diety do celów zdrowotnych ale także substancji dietetycznych do celów leczniczych, całkowicie pominął deklarowany na opakowaniu produktu cel zdrowotny, jakim jest wzmocnienie fizjologicznej odporności organizmu. Zabrakło stanowiska, czy oznaczony spornym znakiem towar, ze względu na użycie w nim oleju z wątroby rekina (grenlandzkiego) i deklarowany cel zdrowotny, mieści się wyłącznie w towarach określonych jako suplementy diety, a może w jakiejś podgrupie towarów tego rodzaju, czy też może być dodatkowo kwalifikowany jako substancja dietetyczna o leczniczych właściwościach. Kontrolowana przez WSA decyzja dotknięta była tym samym błędem.

Nie jest do zaakceptowania stanowisko WSA, a także organu, iż z uwagi na to, że produkt, w stosunku do którego skarżąca Spółka wykazała używanie spornego znaku, nie był objęty wnioskiem, ocena w tym zakresie była niedopuszczalna. Ocenie bowiem było poddane rzeczywiste używanie znaku [...] w oparciu o cały, zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim dowody przedstawione przez uprawnioną Spółkę na używanie znaku [...] odnoszące się do produktu stanowiącego suplement diety do celów zdrowotnych z olejem z rekina grenlandzkiego. Podkreślić należy, iż dowody na używanie znaku dla określonego rodzaju produktów winny być poddane ocenie z perspektywy zakresu udzielonego prawa ochronnego, co wynika z art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., a stwierdzenie, że używanie znaku dotyczy towarów należących do grupy towarowej danej klasy, w przypadku wniosku o wygaszenie prawa w stosunku do części towarów, co dopuszcza art. 171 p.w.p., nakazuje konieczność oceny, czy udowodnione zostało używanie znaku dla całej tej grupy towarów, czy też – w razie możliwości racjonalnego dokonania dalszego podziału – tylko dla określonej podgrupy, przy czym podgrupa taka podlega wydzieleniu również przy zastosowaniu kryteriów celu, przeznaczenia lub właściwości.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednocześnie za nieuzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. w sposób opisany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej. Stanowisko Sądu I instancji, a wcześniej organu, jest w tej kwestii prawidłowe i nie ma potrzeby jego powtarzania.

Za nieusprawiedliwiony również Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bowiem sporządzone uzasadnienie spełnia wszystkie konstrukcyjne wymogi określone tym przepisem. Nierozprawienie się ze wszystkim zarzutami skargi nie stanowi naruszenia wskazanego przepisu, jeśli z relacji Sądu wynika niewątpliwie podstawa prawna i faktyczna przyjętego rozstrzygnięcia. W relacji Sądu I instancji rzeczywiście pojawiła się wprawdzie nieścisłość, jednak pozostaje ona bez wpływu na wynik sprawy; jak zważył WSA w części analitycznej uzasadnienia, wykazano używanie znaku dla produktu pod nazwą "[...]", natomiast niewątpliwie w rekapitulacji przebiegu postępowania Sąd stwierdził, iż Urząd Patentowy uznał wykazanie używania znaku dla suplementów diety do celów zdrowotnych z olejem z wątroby rekina grenlandzkiego z klasy towarowej 5.

Ponownie rozpatrując wniosek o wygaśnięcie prawa ochronnego w części dotyczącej towarów w klasie 05, Urząd Patentowy zastosuje się do oceny prawnej i wskazań zawartych w treści uzasadnienia niniejszego wyroku.

Mając na uwadze, iż stwierdzona przez sąd kasacyjny wadliwość dotyczyła zarówno wyroku Sądu I instancji, jak też zaskarżonej decyzji, w zakresie towarów sklasyfikowanych w klasie 5, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 193 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji. Uznając jednocześnie za prawidłowe stanowisko organu w zakresie stwierdzenia wygaśnięcia w zaskarżonej decyzji prawa ochronnego na znak towarowy [...] nr [...] w zakresie towarów sklasyfikowanych w klasie 3, a także w zakresie usług z klasy 44, Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 3 sentencji oddalił w tej części skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego w pkt 4 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w związku z § 11 ust. 1 oraz § 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1431 ze zm.), zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej 3417 zł tytułem kosztów postępowania sądowego. Kwota zasądzonych kosztów obejmuje: uiszczony wpis od skargi (1000 zł), uiszczoną opłatę za uzasadnienie wyroku (100 zł), uiszczony wpis od skargi kasacyjnej (500 zł), stawkę minimalną rzecznika patentowego w postępowaniu pierwszej instancji (1200 zł), stawkę minimalną rzecznika patentowego, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną, a przy tym reprezentował stronę skarżącą w I instancji (1200 zł x 50% = 600 zł), a także opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).