Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 500/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr KO.4111.76.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr KO.4111.76.2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." – w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615) – powoływanej dalej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kutnie wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kutno z dnia 27 stycznia 2022 r., nr MOPS.RA.5102.000286.2022, odmawiającej przyznania J.K. świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem M.K..

W pierwszej kolejności Kolegium przedstawiło ustalenia organu I instancji, z których wynikało, że M.K. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] lutego 2007 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od listopada 2005 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Decyzją z 8 grudnia 2021 r. J. K. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad M.K. od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Z treści wywiadu środowiskowego wynikało, że J. K. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem M.K. oraz synem I.K. M.K. jest po amputacji kończyny dolnej, porusza się przy pomocy kuli. J.K. opiekuje się mężem od dnia wypadku, tj. od 19 listopada 2005 r. Mąż wymaga 24 godzinnej Opieki związanej z codziennym życiem, tj. Ścielenie łóżka, podawanie śniadania, obiadu, kolacji, robienie zakupów, załatwianie spraw związanych z wyjazdem do lekarza oraz asystowanie podczas wizyt lekarskich. Wizyty lekarskie odbywają się raz lub dwa razy w miesiącu. M.K. radzi sobie z codzienną toaletą, samodzielnie się ubiera, przyjmuje leki oraz załatwia potrzeby fizjologiczne bez pomocy. Problem jest z przygotowaniem posiłków. J.K. była zatrudniona do 6 czerwca 2010 r. Organ wskazał, że po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznać należy, że J.K. faktycznie sprawuje opiekę nad mężem, który legitymuje się stosownym dokumentem potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności. Organu I instancji uznał jednak, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r., bowiem niepełnosprawność istnieje od listopada 2005 r., a ponadto w ocenie organu I instancji nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę i w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji pełnomocnik J.K. zaskarżając decyzję w całości, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o tak sformułowany zarzut pełnomocnik strony wniósł o uwzględnienie odwołania i o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie J.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że M.K. (osoba wymagająca opieki) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła żona osoby wymagającej opieki – J.K. – która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że J.K. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem. M.K. jest po amputacji kończyny dolnej, porusza się przy pomocy kuli. J.K. nie pracuje zawodowo, pobiera przyznany jej w związku z opieką nad mężem specjalny zasiłek opiekuńczy. Opiekuje się mężem od dnia wypadku, tj. od 19 listopada 2005 r. J.K. poinformowała, że mąż wymaga 24 godzinnej opieki związanej z codziennym życiem, tj. ścielenia łóżka, podania śniadania, zrobienia obiadu, zakupów, załatwienia spraw związanych z wyjazdem do lekarza, zrobieniem kolacji, rozebraniem łóżka, uczestniczenia w wizytach u lekarza, które odbywają się 1 lub 2 razy w miesiącu, poza domem wymaga pomocy przy wejściu do autobusu. M.K. sam radzi sobie w toalecie, ubiera się sam, przyjmuje leki samodzielnie, potrzeby fizjologiczne załatwia bez pomocy, jedynie w przygotowaniu posiłku wymaga pomocy. Z oświadczenia J. K. z 21 stycznia 2022 r. wynika, m.in. że mąż wymaga opieki od grudnia 2005 r., opieka sprawowana nad mężem polega na wyjazdach do lekarza, podawaniu posiłków, załatwianiu spraw. Nadto wymiar 24 godzinnej opieki nad mężem, którą strona sprawuje polega na: podawaniu mężowi kawy, ścieleniu łóżka, podawaniu śniadania, przygotowaniu obiadu, robieniu zakupów, załatwianiu spraw męża, wyjazdach do lekarza, podawaniu kolacji. Dalej J.K. oświadczyła, że mąż jest osobą samodzielną i radzącą sobie w myciu, ubieraniu się, przyjmowaniu leków, załatwianiu spraw fizjologicznych. Poza miejscem zamieszkania mąż porusza się z jej pomocą. Ustalony zakres opieki wynika nie tylko z wywiadu środowiskowego, z ww. oświadczenia strony, ale również z wykazu czynności wykonywanych podczas opieki nad M. K. z 29 grudnia 2021 r., z którego wynika, że codziennie ww. wymaga przygotowania i podania posiłków, pomocy w przemieszczaniu się do lekarza, według potrzeby sprzątania, prania, prasowania, robienia zakupów, załatwiania spraw urzędowych, wyjścia na spacery.

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W początkowym okresie funkcjonowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przeważało stanowisko według którego skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Takie stanowisko wynikało głównie z uzasadnienia wyroku, w którym Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził przy tym jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć, gdyż ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Brak odpowiednich uregulowań ustawodawczych spowodował zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych i choć wydane wyroki wiążą w konkretnej sprawie, to jednak jest to ugruntowane stanowisko, które należy zaakceptować, gdyż w innym przypadku dochodziłoby do nieuzasadnionego przedłużania postępowania w sprawie. Obecnie dominuje stanowisko według którego art. 17 ust. 1 b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Uwzględniając przedstawione orzecznictwo sądowe Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia.

W oparciu o przytoczone orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał dalej, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "opieki" czy "sprawowania opieki", przyjmuje się więc, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, że opieka powinna być stała lub długotrwała. Konieczność takiej bowiem opieki nad osobą niepełnosprawną – stałej lub długotrwałej – wynika ze wskazań zawartych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc, aby mówić o sprawowaniu opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka musi być stała lub długoterminowa. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania; nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, lecz stanowi rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która opieki wymaga. Należy więc przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia (pracy zarobkowej). Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń faktycznych nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj, ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Zawarte w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazania w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej odnoszą się do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. W każdej indywidualnej sprawie właściwy organ musi więc dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia bądź zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązany jest więc w toku prowadzonego postępowania wyjaśnić i ustalić w odniesieniu do indywidualnych okoliczności stanu faktycznego, czy osoba występująca o przyznanie przedmiotowego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej (spowodowanej chorobą i niepełnosprawnością osoby bliskiej i potrzebą opieki nad nią), że gdyby nie ta sytuacja, w dalszym ciągu mogłaby ona wykonywać zatrudnienie, z którego zrezygnowała w związku z koniecznością opieki, bądź mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, gdyby nie konieczność sprawowania opieki.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a także mając na uwadze treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., w ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Czynności domowe, wykonywane przez J. K. w postaci prania, sprzątania, robienia zakupów, gotowania, ścielenia łóżka stanowią normalne prace, wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo. Czynności takie prawdopodobnie podejmowałaby również odwołująca jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawnym mężu. Pomoc i towarzyszenie mężowi 1 lub 2 razy w miesiącu w wizytach lekarskich oraz podanie mężowi posiłków nie stanowi na tyle czasochłonnych czynności, aby uniemożliwić J.K. podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ II instancji podkreślił, że mąż odwołującej się jest w codziennym funkcjonowaniu osobą samodzielną. Samodzielnie wykonuje toaletę, ubiera się i załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Czynności podejmowane przez J.K. na rzecz męża, z uwagi na jego samodzielność, mają zatem, w uznaniu Kolegium, charakter czynności stanowiących pomoc dla niego, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Podobnie należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc a nie opieka. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje z tytułu samego legitymowania się przez bliską osobę niepełnosprawną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo zawartego w orzeczeniu wskazania dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak podniesiono wcześniej ustawodawca nie wskazał w ustawie o świadczeniach rodzinnych, co należy rozumieć pod pojęciem "opieki", chociaż znaczenie tego pojęcia można próbować zdefiniować posiłkując się przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 857). Przepis § 29 ust. 1 ww. rozporządzenia stanowi, że standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy – co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych – co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych". Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia (...), podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji (...). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że sposób sprawowania opieki "musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić".

Kolegium wskazało, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). Nie ulega wątpliwości, że charakter czynności wykonywanych przez J.K. na rzecz niepełnosprawnego męża, z uwzględnieniem stopnia jego samodzielności, nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanej aktywność zawodową. Wobec powyższego organ II instancji uznał, że odwołująca nie spełnia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył pełnomocnik J.K., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych pełnomocnik skarżącej wskazał, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą ojcu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi J.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr KO.4111.76.2022 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kutno z dnia 27 stycznia 2022 r., nr MOPS.RA.5102.000286.2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem M.K..

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagający opieki M.K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z dnia 23 lutego 2007 r. orzekającym o uznaniu w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż J.K. jest żoną wymagającego opieki M. K., co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jak również nie ma innych osób, których obowiązek alimentacyjny wobec M.K. wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec męża. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Wskazać bowiem należy, że z powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Co również istotne, stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Podkreślić dodatkowo należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niemniejszą skargę , zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenie strony, co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz przeprowadzony w dniu 21 stycznia 2022 r. wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach słusznie bowiem zauważyło, że wskazany przez stronę charakter wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, co wynika z faktu wspólnego zamieszkania z mężem, zakres wykonywanych przez skarżącą czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Co więcej, jak sama przyznaje skarżąca, wszystkie te czynności nie są wykonywane codziennie. Natomiast wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad mężem, to jest, podawanie mężowi kawy, ścielenie łóżka, podawanie śniadania, przygotowanie obiadu, robienie zakupów, załatwianie spraw męża, wyjazdy do lekarza, podawanie kolacji, nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Sądu, wskazane przez stronę schorzenia, na które cierpi mąż skarżącej. Nie bagatelizując stanu zdrowia M. K., podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, iż w/w jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo, wymagającą stałej pomocy skarżącej. Wręcz przeciwnie z załączonego do akt wywiadu środowiskowego bezspornie wynika, że mąż skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie korzysta z toalety, jak również samodzielnie spożywa posiłki. Jednocześnie skarżąca nie wykazała, że M.K. nie może zostać sam w mieszkaniu, chociaż na krótki okres czasu. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu pozwalają na stwierdzenie, że wykonywane przez skarżącą czynności wobec męża, z którym wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, niewątpliwie mają charakter czynności opiekuńczych, jednakże nie wyczerpują one znamion z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniałoby przyznanie stronie żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na powyższe pozostaje podnoszony w skardze argument, co do pozostawania skarżącej w pełnej gotowości do świadczenia pomocy mężowi, która to pomoc nie odnosi się jedynie do czynności stricte opiekuńczych, lecz do ogółu czynności wykonywanych przez opiekuna, w tym czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzi osoba niepełnosprawna. Przypomnieć w tym miejscu raz jeszcze bowiem należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżąca należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania. Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznać należało za niezasadny.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił

dc