Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 511/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1,  art. 24
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu nr [...] z dnia 27 lipca 2012 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy – Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, z dnia 29 lutego 2012 r. nr [...] odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad wujkiem G. S. – utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżoną decyzję poprzedziło następujące postępowanie.

Wnioskiem złożonym dnia 29 lutego 2012 r. M. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu opieki nad G. S..

Do wniosku dołączyła: kserokopię własnego dowodu osobistego; kserokopię własnego aktu urodzenia; kserokopię dowodu osobistego G. S.; kserokopię decyzji o odtworzeniu treści aktu stanu cywilnego G. S.; kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu J. S.; orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nysie z dnia 11 stycznia 2012 r. o stopniu niepełnosprawności, stwierdzające, że G. S. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od października 2011 r., ma charakter trwały, a orzeczenie zostało wydane na stałe; dwa oświadczenia własne z dnia 20 lutego 2012 r. o braku możliwości dostarczenia aktu zgonu dziadków i braku jakiegokolwiek kontaktu z rodziną G. S. oraz informujące o stanie zdrowia G. S. – wujka wnioskodawczyni i potrzebie sprawowania nad nim opieki.

Decyzją z dnia 29 lutego r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Nysy – Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie odmówił M. S. prawa do wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, po czym stwierdził, że M. S. nie należy do wymienionych w art. 17 ww. ustawy osób innych niż spokrewnione z G. S. w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Wnioskodawczyni jest bowiem bratanicą G. S. i nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do swojego wujka, a w myśl przepisów art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to jeden z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. zarzuciła naruszenie prawa procesowego i materialnego, które to naruszenia mogły mieć wpływ na wynik sprawy i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji. Podniosła, że jest bratanicą G. S. i sprawuje nad nim całodobową opiekę, ponieważ nie posiada on żadnej innej rodziny, a jest osobą niepełnosprawną. W obszernym uzasadnieniu odwołania M. S. zacytowała uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 776/10, (Lex nr 736470), w którym Sąd wywodził, że należy poszerzyć krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji. Do odwołania strona dołączyła oświadczenie G. S. z dnia 28 marca 2012 r., w którym podaje on, że od lat zamieszkuje sam, nie ma żadnej rodziny, nigdy nie pozostawał w związku małżeńskim. Jego jedyny brat- J. S. zmarł dnia 1 sierpnia 1999 r., całodobową opiekę zapewnia mu bratanica – M. S..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 27 lipca 2012 r. nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania.

Podało, że zasady ustalania, przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), przytaczając treść art. 17 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2 ww. ustawy, dodało, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego została ustalona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058).

Mając na uwadze cytowane przepisy Kolegium dowodziło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne spełnienie określonych przesłanek, z jednej strony przez wnioskodawcę, będącym adresatem decyzji, który powinien:

- być osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny,

- zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

- zrezygnować z zatrudnienia lub jego podjęcia w celu sprawowania opieki nad osobą.

Z drugiej strony – przesłanką konieczną do przyznania przedmiotowego świadczenia, odnoszącą się do osoby, na rzecz której świadczenie ma być przyznane, jest wykazanie, że osoba ta legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane M. S., z uwagi na niespełnienie jednej z przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy

z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Na podstawie natomiast art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie

z art. 61 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, które pochodzą jedna od drugiej; krewnymi w linii bocznej osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawnorodzinne, wynikające z mocy prawa, z różnych powiązań rodzinnych. Nie mają charakteru alimentacyjnego obowiązki, które nie są konsekwencją relacji rodzinnych lub innych określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, lecz wynikają ze zdarzeń o cywilnoprawnym charakterze, takich jak umowa dożywocia lub renty. Powołując się na tezy zawarte w Komentarzu do Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego, pod redakcją Tadeusza Domińczyka (Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2009, Wydanie 4), SKO wyjaśniło na czym polega wypełnienie obowiązku alimentacyjnego.

Kolegium zaakcentowało, że bezsporne w sprawie jest, iż M. S. jest bratanicą G. S., a zatem nie należy do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest krewną G. S. zobowiązaną do alimentacji. Jednocześnie SKO nadmieniło, że spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny może dotyczyć jedynie rodzeństwa, także przyrodniego. M. S. nie należy jednak do rodzeństwa G. S., gdyż jego bratanicą, a obowiązki alimentacyjne ciążące na nieżyjącym już bracie G. S. nie przechodzą na jego córkę M. S.. W dalszym ciągu Kolegium argumentowało, że jedną z najistotniejszych cech obowiązku alimentacyjnego jest jego ściśle osobisty charakter. Nie można bowiem obciążyć nim innej osoby niż ta, którą wskazuje Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie przechodzi on też na spadkobierców zobowiązanego. Przesądza o tym art. 129 i art. 130 Kodeksu rodzinnego opiekuńczego, określając w sposób bezwzględnie obowiązujący kolejność obowiązku alimentacyjnego, zaś w art. 139 stanowiąc, że obowiązek ten nie przechodzi na spadkobierców osoby zobowiązanej.

Wobec powyższego, w ocenie SKO, organ pierwszej instancji dokonał w sposób właściwy interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji, prawidłowo uznał, że strona nie jest uprawniona do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad G. S..

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, że nie podziela argumentacji zaprezentowanej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Białymstoku, na który powołuję się odwołująca. Podkreślił, że w sprawie braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego członków rodziny osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne. Przywołując konkretne orzeczenia

i wskazując ich sygnatury, SKO zaakcentowało, że sądy wyraźnie uznały, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby nieobciążonej obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby uprawnionej, a taką w rozpoznawanej sprawie, niewątpliwie jest bratanica

– krewna w linii bocznej (zstępna rodzeństwa). Zwrócono także uwagę, że w wyroku

z dnia 9 lutego 2011 r., sygnatura akt I OSK 1710/10 (opubl. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie będącej opiekunem prawnym i krewną w linii bocznej w stosunku do niepełnosprawnego dziecka.

Na zakończenie swoich wywodów Kolegium dodało, że rolą sądów administracyjnych nie jest korygowanie prawa ale kontrola stosowania prawa przez organy administracji publicznej. W sytuacji, gdy przepis stanowiący podstawę prawną załatwienia sprawy administracyjnej (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) w sposób jednoznaczny wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, to nie można zarzucić organom działania za naruszeniem prawa wówczas, gdy organy odmawiają przyznania świadczenia osobom nieobjętym hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. SKO zauważyło również, że przyznawanie prawa świadczeń rodzinnych nie zależy od uznania organu administrującego, lecz jest uzależnione od stwierdzenia warunków określonych przepisami ustawy.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się M. S.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację przedstawioną w odwołaniu oraz podniesiono, że zaskarżone decyzje zostały wydane w rażącym naruszeniem art. 2, art. 18, art. 32 oraz art. 71 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,

a stanowisko organów opiera się wyłącznie o literalne brzmienie przepisów ustawy – nie uwzględnia wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej i systemowej. W ocenie skargi stan faktyczny sprawy jest bezsporny, natomiast zasadniczy problem sprowadza się do oceny czy zgodne z Konstytucją jest wyłączenie z katalogu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoby będącej najbliższym krewnym dorosłej osoby niepełnosprawnej, na którym nie ciąży jednak ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. Skarżąca zwróciła uwagę na nieuzasadnioną swoistą dyskryminację, przez pryzmat literalnego stosowania art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podkreślając, że nie jest uprawnione do badania zgodności przepisów rangi ustawowej z Konstytucją, a kwestionowany w skardze art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczny i jego zastosowanie przy wydaniu zaskarżonej decyzji należy uznać za prawidłowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2012, nr 270 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność istniejącego w obiegu prawnym aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej P.p.s.a., Sąd wydaje przy tym rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona.

Sąd w niniejszej sprawie, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art.

4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie dostrzegł naruszenia przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego była ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lipca 2012 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Nysy w sprawie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 pkt

2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U.

z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Analizując w świetle przywołanego przepisu stan faktyczny przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej jako: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek ów obciąża zstępnych przed wstępnymi, wstępnych przed rodzeństwem,

a w razie gdyby było kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża krewnych bliższych stopniem przed dalszymi (krewnych w tym samym stopniu obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym; art. 129 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero

w braku osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie może zadośćuczynić obowiązkowi (lub gdy uzyskanie od niej na czas środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, art. 132 k.r.o.).

Niewątpliwie zgodzić się należało ze skarżącą, że wykładni przepisów prawa należy dokonywać zawsze w zgodzie z Konstytucją. W konsekwencji przepisy winny być stosowane w sposób nienaruszający zasad konstytucyjnych, lecz w sposób, który umożliwia najpełniejsze urzeczywistnianie norm, zasad i wartości konstytucyjnych.

Wartości konstytucyjne oraz reguły wykładni zgodnej z zasadami konstytucyjnymi wskazują oraz precyzują wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Wobec tego w procesie prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa nie można pomijać dorobku Trybunału Konstytucyjnego zawartego w jego wyrokach. Niespornym pozostaje w tej sprawie, na co słusznie powołała się skarżąca, iż przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych były przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego zawartego w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07. Rozstrzygnięcie to wydano w sprawie na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacjami dokonanymi ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 223, poz.1456) oraz przez art. 13 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), przy czym Trybunał wyraźnie powiązał możliwość uzyskania świadczenia z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną a samą osobą niepełnosprawną, stwierdzając m. in. że "Nie ulega kwestii, że na tym tle ustawowa regulacja musi być uznana za niesprawiedliwą i krzywdzącą. Skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, dziadek/babka czy też syn/córka - to ostatnie, choć trudniejsze do wyobrażenia, nie jest wszak niemożliwe) wywiązuje się ze swych obowiązków

- moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) jedynie rodziców (naturalnych, przysposabiających, zastępczych) i przyznanie wyłącznie im prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji), godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Podobnie, jak w wypadku oceny konstytucyjnej art. 27 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącym przedmiotem zaskarżenia, mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżony art. 17 ust. 1 ustawy pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym."

W powyższym wyroku Trybunał pozostawił też organom stosującym przepis art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu dotychczasowym) ocenę skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji

z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe nie oznacza jednak, że także po interwencji legislacyjnej ustawodawcy, który dostosował powyższy przepis do wymogów wynikających z wyroku Trybunału, organy stosujące znowelizowaną regulację art. 17 ust. 1 i art. 17 ust.

1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, posiadały będą pełną swobodę oceny tych nowych unormowań jako niekonstytucyjnych. W wypadku gdy ustawodawca znowelizował niekonstytucyjny zapis ustawy, organy stosujące prawo miały prawo do weryfikacji rozwiązań ustawowych z punktu widzenia przepisów Konstytucji w razie powtórzenia błędnych zapisów, które już były przedmiotem orzekania Trybunału, albo wprowadzenia rozwiązań niezgodnych z Konstytucją, co do których Trybunał wyraźnie się nie wypowiedział, wskazując jednak ogólne zasady przyznawania i zasadnicze konstytucyjne cele świadczenia (np. art. 17 ust. 1 pkt 5 ust. 2a – wyrok NSA z dnia

9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1000/10 - zamieszczony na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma to, że o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się osoba nienależąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, wyznaczonego przez przepis art. 128 K.r.o. W podobnej sprawie w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10 (zam. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że "W takim stanie rzeczy zawarte w uzasadnieniu wyroku

z 18 lipca 2008 r. rozważania Trybunału Konstytucyjnego w kwestii jednakowego traktowania osób charakteryzujących się tymi samymi cechami wspólnymi

i wyprowadzone na tle tych spraw rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 nie mogą mieć zastosowania do przypadku, którego dotyczy zaskarżony wyrok. Brak istotnej cechy relewantnej (obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym) nie uzasadnia traktowania skarżącej na równi z osobami, które sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną z kręgu osób bliskich, wobec których obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym, w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z tego też powodu nie ma podstaw do uznania, że zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych) ma cechy dyskryminacji skarżącej".

Pogląd ten na gruncie rozpoznawanej sprawy należało w pełni podzielić, tym bardziej, że ustawodawca dokonał nowelizacji art. 17 ust. 1 w kierunku wskazywanym przez Trybunał Konstytucyjny (w kierunku poszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby zobowiązane do alimentacji), ani nie wykazał, że osoby spokrewnione zobowiązane do alimentacji znajdują się w sytuacji podobnej (relewantnej) do osób spokrewnionych, ale nie zobowiązanych do alimentacji.

W sytuacji gdy z woli ustawodawcy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyznaczony w sposób precyzyjny, to sąd administracyjny

w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej ani do orzekania

o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawodawczego, polegającego na nieobjęciu zapisami aktu normatywnego innych osób, tym bardziej jeżeli obowiązek wydania konkretnego aktu normatywnego nie wynikał z norm konstytucyjnych.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie jest krewną w linii prostej G. S., legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jako krewna w linii bocznej (bratanica) nie należy do kręgu podmiotów objętych ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym.

O naruszeniu zasady równości nie mogą świadczyć okoliczności podniesione

w skardze i wcześniejszych pismach procesowych, takie jak sprawowanie opieki nad osobą dorosłą i niepodejmowanie pracy z tego powodu.

Skarżąca nie może również być uznana za rodzinę dla osoby, którą się opiekuje w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że istnieje pomiędzy nimi stosunek pokrewieństwa. Zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych (przepis znowelizowany przez art. 1 pkt 2 lit. e ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym, Dz. U. Nr 109, poz. 747) ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Rozszerzony zakres osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zmienia jednak ostatecznie w żaden sposób sytuacji prawnej wnioskodawczyni. Nie jest ona bowiem, jak trafnie stwierdził organ, osobą zobowiązaną do alimentacji ani jako krewna w linii bocznej, ani jako opiekunka faktyczna. Ustawowy obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 k.r.o. obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalsze przepisy k.r.o., a to art. 129-132, jak wyżej powiedziano, wskazują kolejność osób zobowiązanych do alimentacji oraz sposób świadczenia osób równych stopniem. Z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że skarżąca jako bratanica nie jest zobowiązana do alimentacji.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd uznał, że organy swoim rozstrzygnięciem nie naruszyły prawa. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych został właściwie zinterpretowany przez organy, a także omówione orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie dają podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodać również należy, że zrozumiałe jest poczucie krzywdy jakie posiada wnioskodawczyni w związku z nieuwzględnieniem jej wniosku. Jednakże przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonych aktów z prawem. Sąd bada czy zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa i nie może ich korygować na podstawie zasad współżycia społecznego czy interesu społecznego (art. 1 ustawy P.p.s.a.). Wprawdzie

w orzecznictwie wyrażano także stanowisko odmienne (zob. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10 (zam. w CBOSA), ale orzecznictwo zmierzające do rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1 po nowelizacji ustawy spotkało się z krytyką

w literaturze przedmiotu (zob. A. Korcz–Maciejko, W. Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz" wyd. 3, C. H. Beck, Warszawa 2009, str. 322).

W świetle powyższego Sąd nie dopatrzył się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszenia przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem i na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. skargę oddalił jako nieuzasadnioną.