Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 777/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4,5 b, art. 28 ust. 3,4, art. 31
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Z. U. S. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia

[...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r.,

poz. 2096 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia

[...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019,

poz. 300 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Z. U. S. I Oddział w Ł. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia L. S. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...]zł i Fundusz Pracy w kwocie [...]zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] lutego 2019 r. wnioskodawca złożył do organu I instancji wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek. W uzasadnieniu poinformował, że był pracownikiem geodezji przy S. , ale z powodu jej upadłości stracił pracę i postanowił rozpocząć prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Oświadczył, że był to dla niego bardzo trudny okres, z powodu braku doświadczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, a także z powodu kłopotów rodzinnych - choroby córki.

Wskazał także, że próbował rozwijać działalność, aby móc spłacić zaległości z tytułu nieopłaconych składek, ale z wiekiem (ze względu na problemy zdrowotne) nie dawał rady. Natomiast z uwagi na wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej oraz rosnące zadłużenie zmuszony był do jej likwidacji.

Poinformował, że w związku ze złym stanem zdrowia ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Obecnie utrzymuje się z wykonywanej pracy zleconej, z której otrzymuje wynagrodzenie w kwocie ok. [...] zł oraz z pomocy rodziny. Natomiast ze względu na stan zdrowia złożył wniosek o przyznanie świadczenia rentowego.

Wnioskodawca podkreślił, że nigdy nie korzystał z pomocy państwa, zawsze starał się utrzymywać z własnej pracy, jednak z przyczyn losowych i zdrowotnych popadł w zaległości. Wskazał również, iż z uwagi na przyszłe świadczenie emerytalne oraz spokojne życie, chciałby uregulować całość zaległości głównej z tytułu składek. Uzyskał bowiem możliwość uzyskania środków na ten cel od członków dalszej rodziny.

W podsumowaniu wniosku zwrócił się z prośbą o pozytywne rozpatrzenie sprawy, z uwagi na stan zdrowia i o umożliwienie jednorazowego spłacenia zaległości z tytułu nieprzedawnionych składek, z umorzeniem w całości odsetek od zaległości.

Do akt sprawy o umorzenie wnioskodawca dołączył:

- pismo z [...] lutego 2019 r., w którym doprecyzował, że wniosek dotyczy częściowego umorzenia odsetek, jednorazowej zapłaty pozostałej należności z tytułu nieopłaconych składek;

- kopię PIT-36 za 2017 rok;

- kopię PIT/B za 2017 rok;

- kopię decyzji nr [...] z dnia [...] października 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek;

- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2019 r., z którego wynika, że wnioskodawca ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] stycznia 2021 r. Poinformował również, że dokumentację medyczną potwierdzającą problemy zdrowotne przekazał do Oddziału ZUS wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia rentowego.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r. organ I instancji, na podstawie

art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 i art. 31 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej: "rozporządzenie MGPiPS", odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w łącznej kwocie [...]zł w tym na:

- ubezpieczenie społeczne – za okres: [...] – [...], [...] – [...], [...], [...] – [...] w kwocie [...]zł;

- fundusz pracy za okres: [...] – [...], [...] – [...], [...], [...] – [...] w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że nie wystąpiła w sprawie w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał również, aby zadłużenie było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia, ani że to przewlekła choroba lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiła wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca zwrócił uwagę,

że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na osiągane przez niego dochody w wysokości [...] zł z tytułu zlecenia i jego żony – średnia z 3 miesięcy w wysokości [...] zł oraz wydatki w wysokości [...] zł, podczas gdy żona nie dzieli się swoim dochodem z wnioskodawcą ze względu na nieformalną separację.

Wnioskodawca wskazał, że nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, choć nie powołano w decyzji żadnego dowodu na tę okoliczność. Zarzucił, również że nie przeanalizowano uzasadnienia wniosku o umorzenie odsetek i nie uwzględniono deklaracji dotyczącej zapłaty składek. Zdaniem wnioskodawcy organ I instancji tylko sklonował uzasadnienie decyzji pasujące do sytuacji wnioskodawcy. Tym samym wydana decyzja jest niezrozumiała dla adresata, zawiera bowiem wypowiedzi wzajemnie sprzeczne.

Podkreślił, że organ I instancji zwrócił uwagę na toczące się postępowanie o przyznanie wnioskodawcy świadczenia rentowego, ale nie uznał jego przewlekłej choroby, za przesłankę do umorzenia.

Wnioskodawca zarzucił organowi I instancji, że pomimo dostępu do systemów informatycznych nie sprawdził, czy są niewykupione recepty oraz nie zweryfikował, czy na schorzenia wnioskodawcy w ogóle są lekarstwa.

Zdaniem wnioskodawcy, organ I instancji zasugerował w uzasadnieniu, aby celowo popadł w zadłużenie, które nie pozwoli na zaspokojenie potrzeb życiowych wnioskodawcy. Dodatkowo celowo uniemożliwia uregulowanie części zaległości, aby dalej rosły odsetki i koszty egzekucyjne.

Zarzucił, również zbagatelizowanie przez organ I instancji faktu, że rozpoczęcie działalności gospodarczej było wynikiem sytuacji nadzwyczajnej związanej z likwidacją S. .

Wnioskodawca pokreślił, że z uzasadnienia decyzji "bije arogancja urzędnicza", podczas gdy znalazł się on w sytuacji losowej (ciężka choroba nowotworowa).

Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że udział w mieszkaniu, który posiada to spadek po ojcu, lecz w mieszkaniu tym mieszka nadal matka, którą się opiekuje.

Pismem z dnia [...] maja 2019 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty oraz poinformowany o możliwości skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu w sprawie wniosku, czyli z prawa wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, lub odpisów, zgłaszania dowodów.

W dniu [...] czerwca 2019 r. wnioskodawca podpisał oświadczenie, że zapoznał się z aktami sprawy, a ponadto dołączył do sprawy:

- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2019 r. (dokument złożony ponownie);

- orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z [...] maja 2019 r. Z orzeczenia tego wynika, że wnioskodawca ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy do [...] maja 2021 r.

Organ odwoławczy w toku postępowania zwrócił uwagę, że w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2019 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wnioskodawca wskazał, że jest żonaty, pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenia w Klinice Z. "E." (okres trwania umowy od [...] stycznia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.), kwotę wynagrodzenia określił na [...] zł netto, nie pobiera świadczenia emerytalnego ani rentowego, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Ponadto wnioskodawca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, w łącznej kwocie

[...] zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...]zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł, koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, której miesięczny dochód netto wynosi [...] zł, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, posiada mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o powierzchni [...] m2 (położone w S.) oraz jest współwłaścicielem mieszkania, które otrzymał w spadku po ojcu (w mieszkaniu tym zamieszkuje nadal matka wnioskodawcy). Nie posiada innych nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu, a posiadane przez niego inne składniki mienia ruchomego w tym: AGD, RTV o łącznej wartości [...] zł. Wskazał także, że nie posiada żadnych wierzytelności.

Oświadczył także, iż z uwagi na stan zdrowia nie przewiduje poprawy sytuacji materialnej oraz, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Poinformował, że dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia przedłożył do wniosku o przyznanie świadczenia rentowego.

Jako prognozowany sposób uregulowania należności wnioskodawca wskazał, jednorazową spłatę należności głównych z umorzeniem odsetek od zaległości lub częściowe umorzenie okresów składkowych z odsetkami za okres od 2004 roku do 2005 roku.

Z przekazanych przez wnioskodawcę dokumentów zdaniem organu odwoławczego wynika, że na dochody rodziny składa się wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu wykonywania umowy zlecenia (średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wynosi [...] zł brutto) oraz wynagrodzenie żony wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia w Izbie Skarbowej w S. (miesięczny dochód netto wynosi [...] zł).

Organ odwoławczy odniósł się również do podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności pozostawania przez wnioskodawcę w nieformalnej separacji z żoną. Powołał w tym zakresie przepisy art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Organ odwoławczy odwołał się do art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s oraz art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i na tej podstawie przeprowadził analizę przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności i przesłanek, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek (w tym także odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej). Organ odwoławczy powołał również wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09.

Organ odwoławczy ustalił, na podstawie księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., że wnioskodawca był współwłaścicielem nieruchomości gruntowej niezabudowanej o powierzchni [...] ha położonej przy ul. [...] w N. Nieruchomość została zbyta w 2018 roku. Stwierdził, że na rachunku wnioskodawcy widnieje zadłużenie względem ZUS za okres od [...] [...]

[...]., [...] oznacza to, że w chwili dokonania przez wnioskodawcę zbycia swojej części nieruchomości był on dłużnikiem ZUS.

W związku z ww. okolicznością organ odwoławczy powołał art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 2244) – dalej: "k.c.", oraz powiązane z nim stanowisko orzecznictwa. Stwierdził, że możliwe jest uznanie umowy zbycia nieruchomości za bezskuteczną w stosunku do ZUS, a następnie uzyskanie zabezpieczenia hipotecznego, a w ostateczności możliwość przeprowadzenia egzekucji należności składkowych z nieruchomości. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych ZUS działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Zdaniem organu odwoławczego w związku z powyższym brak było przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tym, samym brak było podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek.

Organ odwoławczy nawiązując do ww. przepisu prawa odniósł się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wskazał, że wydatki wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, nie są nadzwyczajnymi kosztami. Wnioskodawca nie wykazał trudności w zakresie pokrywania bieżących opłat. Organ odwoławczy dostrzegł możliwość negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową wnioskodawcy, ale uznał że nie jest to okoliczność wystarczająca do umorzenia.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że analiza sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdziła, aby spłata zadłużenia z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w drodze układu ratalnego, pozbawiła wnioskodawcę środków do życia. W tym zakresie zauważył, że w dniu [...] lutego 2019 r. wnioskodawca złożył wniosek o rozłożenie należności na raty, jednak nie dotrzymał warunków. Wniosek ten został pozostawiony bez rozpatrzenia, ponieważ wnioskodawca nie opłacił należnych kosztów egzekucyjnych i jednocześnie nie wystąpił z wnioskiem o rozłożenie kosztów egzekucyjnych na raty.

Ponadto opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiP stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Zdaniem organu odwoławczego przesłanka ta dotyczy opłacenia należności z tytułu składek, a nie powodów rozpoczęcia prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

W sprawie nie ma zastosowania, także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Zdaniem organu odwoławczego przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca wskazał,

że osiąga dochód z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia,

co świadczy o tym, że jest zdolny do pracy. Również z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS wynika, że wnioskodawca ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy. Natomiast w dniu [...] czerwca 2019 r. odmówiono wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Organ odwoławczy uznał, że stan zdrowia wnioskodawcy nie ma wpływu ma jego możliwości zarobkowe, ponieważ pozostaje nadal w zatrudnieniu. Zauważył również,

że to na wnioskodawcy spoczywał ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, podczas gdy na organie spoczywa obowiązek dokonania analizy przedstawionych dowodów. Organ nie ma realnych możliwości ustalania sytuacji materialnej płatnika.

Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z przepisami procedury administracyjnej, w tym art. 77 i art. 80 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r. o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżący zaskarżył decyzję z dnia [...] lipca 2019 r., zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS poprzez wadliwą wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji przyjęcie, że opłacenie należności nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz pominięcie okoliczności, że dług zamiast maleć - rośnie oraz brak uwzględnienia okoliczności przewlekłej i ciężkiej choroby skarżącego; przyjęcie

że prowadzenie egzekucji przeciwko skarżącemu mogłoby doprowadzić do ściągnięcia zaległych należności oraz odsetek, w sytuacji gdy prowadzona dotychczas egzekucja nie rokuje wyegzekwowana kwot większych od wydatków egzekucyjnych oraz odsetek ze względu na sytuację materialną, rodzinną oraz brak możliwości uzyskania dodatkowych dochodów z uwagi na wiek oraz chorobę i brak możliwości zarobkowania przez skarżącego, przy tym arbitralne przyjęcie,

że od skarżącego można w przyszłości wyegzekwować dług - z całkowitym pominięciem realnych możliwości spłaty całości zadłużenia z powodu ciężkiej choroby;

- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. dotyczących przedawnienia należności, narastania zadłużenia, braku majątku z którego można prowadzić egzekucję oraz faktu niezdolności strony do zapłaty całości należności z tytułu odsetek;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza brak odniesienia się do całości argumentacji przedstawionej przez skarżącego w aspekcie prowadzenia egzekucji od kilkunastu lat, należności z lat 2003 - 2005 - być może przedawnionych, braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję do całości zaległości, faktu narastania zadłużenia, jak i zdolności strony do zapłaty całości zaległości z tytułu składek, braku możliwości uzyskania przez skarżącego jakichkolwiek innych dochodów, stanu zdrowia skarżącego, zaawansowanego wieku

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego, błędną ocenę stanu faktycznego, brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do przedłożonych dowodów i naruszenie zasady oceny tych dowodów, brak uzasadnienia faktycznego i prawnego w decyzji.

Skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości ze względu na zawarte w skardze zarzuty bądź uchylenie decyzji do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie;

- uchylenie decyzji ze względu na błędną wykładnię powołanych przepisów prawa materialnego, wskazanych przepisów prawa procesowego oraz nieuwzględnienie dowodów w toku postępowania i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej.

W dniu [...] grudnia 2019 r. skarżący złożył pismo stanowiące załącznik do protokołu rozprawy, w którym poparł skargę. W uzasadnieniu zamieścił przede wszystkim argumentację dotyczącą kwestii przedawnienia należności za lata

2004-2005, choroby skarżącego oraz wniosku w postępowaniu abolicyjnym. Zamieścił również sygnatury akt orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w podobnych sprawach. Do pisma załączył, także kopię decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), kopię pisma z dnia

[...] czerwca 2016 r. stanowiącego informację na temat należności do zapłaty stanowiących warunek umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej oraz kopię pisma z dnia [...] czerwca 2016 r. stanowiącego wykaz należności z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania do należności niepodlegających abolicji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2523 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddano decyzję z dnia [...] lipca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r., orzekającą o odmowie umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenia społeczne - za okres: [...] r. - [...] r., [...] r. - [...] r., [...] r., [...] r. - [...] r. w kwocie [...]zł oraz Fundusz Pracy -za okres: [...] r. - [...] r., [...] r. - [...] r., [...] r., [...] r. -[...] r. w kwocie [...]zł.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia MGPiPS.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 u.s.u.s., ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

2) przebiegu ubezpieczeń;

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;

3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Objęta skargą, a kontrolowana przez sąd decyzja z [...] lipca 2019 r. dotyczyła odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek. Nie dotyczy zaś kwestii podlegania ubezpieczeniu czy ustaleniu wymiaru składek. W tym przedmiocie decyzje wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego, co wynika z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Sądy administracyjne nie mają więc podstaw do orzekania w tym przedmiocie. Oznacza to, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek niedopuszczalne jest kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

W granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych mieści się natomiast badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że wygasanie zobowiązań podatkowych na skutek przedawnienia oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 9 O.p.). Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz wszelkich roszczeń pieniężnych wierzyciela, a więc także tych, które powstały jako odsetki za zwłokę. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania podatkowego wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność. Przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu. Powyższe uwagi dotyczą wprawdzie zobowiązań podatkowych, lecz – zgodnie z art. 31 u.s.u.s – znajdują odpowiednie zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 697/13, LEX nr 1477376).

Wobec powyższego niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie zaległości lub odmowę ich umorzenia.

Powyższe dotyczy również niezapłaconych przez zobowiązanego odsetek od zaległych składek. Odsetki za zwłokę nie są świadczeniem samodzielnym oderwanym od zaległości składkowej lecz mają charakter akcesoryjny w stosunku do należności głównej, którą stanowi zaległość składkowa. Z tej przyczyny jest oczywiste,

że zobowiązanie do zapłaty odsetek może powstać jedynie wówczas, gdy powstała sama zaległość składkowa. Uregulowanie zaległości składkowej jest także końcowym terminem naliczenia odsetek za zwłokę.

Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. Innymi słowy, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu przedawnionych zobowiązań z tytułu składek, czy odsetek od niezapłaconych składek jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą bowiem zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16).

Organ orzekał w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne - za okres [...] [...]., [...] [...]. oraz Fundusz Pracy za okres [...] [...]., [...] [...] dlatego wyjaśniania wymaga kwestia dlaczego nie podlegały one przedawnieniu.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., do należności tych należą również odsetki za zwłokę.

Podkreślić należy, że decyzje w sprawach umorzenia składek mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia strona jest zobowiązana. Wskazać należy w tym miejscu, że w pierwotnym brzmieniu

art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei

art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Powyższy przepis był kilkukrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano również do art. 24 m.in. ust. 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264), z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od

1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia

16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców

(Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie

z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych

do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r.,

sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Powyższe oznacza,

że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5 – letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10 – letniego (liczonego od wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że egzekucja administracyjna w sprawie należności skarżącego wobec ZUS prowadzona jest na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...],

od nr [...] do nr [...] i od nr [...]

do nr [...] z dnia [...] października 2012 r.

Z datą podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej przedawnienie należności uległo zawieszeniu (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.), a wobec powyższego nie był zasadny zarzut przedawnienia należności wobec ZUS, który zgłoszony został na etapie postępowania sądowego.

Uwzględniając okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia uznać należy, że należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Przechodząc do merytorycznych kwestii zaskarżonej decyzji należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje, także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. W związku z tym w przypadku wniosku o umorzenie odsetek należy kierować się zasadami obowiązującymi w przypadku umarzania należności z tytułu składek.

Sąd zwrócił uwagę, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala ZUS przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie MGPiPS nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia MGPiPS, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Podkreślić należy, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek.

Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych, w szerokim rozumieniu byłoby przedwczesne.

W tym miejscu wypada zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja zobowiązanego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do zapoznania się z obowiązującymi przepisami prawa, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa we ww. art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zaakcentować należy, że umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. W związku z tym, w sytuacji, gdy nie wystąpi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie jest prawnie możliwe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetek za zwłokę) z powodu ich całkowitej nieściągalności. Spełnienie bowiem którejkolwiek z przesłanek jest warunkiem koniecznym (niezbędnym) do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie składek (odsetek za zwłokę).

Organ odwoławczy w treści zaskarżonej decyzji odnosząc się do wspomnianych przesłanek, wskazał że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła, nie przedłożono w toku postępowania żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (przesłanka wymieniona w pkt 2), nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym (przesłanka wymieniona w pkt 4 i 4b), wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnoszono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (przesłanka wymieniona w pkt 4a). Ponadto ZUS nie ma możliwości uzyskania pisemnego potwierdzenia od Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, gdyż postępowanie egzekucyjne faktycznie nie jest prowadzone przez te organy (przesłanka wymieniona w pkt 5).

W zakresie zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych mających na celu wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu przedmiotowych składek dokonano zajęcia rachunków bankowych skarżącego. Brak było zatem podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak wynika z materiału dowodowego skarżący posiada mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o powierzchni 64 m2 oraz jest współwłaścicielem mieszkania, które otrzymał w spadku po ojcu (w mieszkaniu tym zamieszkuje nadal matka skarżącego), ponadto skarżący zatrudniony jest na podstawie umowy zlecenia

i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto (średnia z ostatnich trzech miesięcy). Organ odwoławczy podkreślił, że wynagrodzenie to stanowi przychód z tytułu zawartej umowy cywilno-prawnej, który nie podlega ochronie przed zajęciami egzekucyjnymi, tym samym w całości może zostać zajęty.

Sąd podziela, także przedstawione w zaskarżonej decyzji stanowisko,

że okoliczność pozostawania w toku postępowania egzekucyjnego, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (w tym także odsetek od niezapłaconych składek). Dopóki zatem postępowanie egzekucyjne się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Stanowisko to wzmocnił organ odwoławczy wskazując na potencjalna możliwość skorzystania przez ZUS ze skargi pauliańskiej w związku ze zbyciem przez skarżącego nieruchomości gruntowej niezabudowanej położonej w Niechorzu. Okoliczność tę organ odwoławczy szczegółowo opisał w uzasadnieniu decyzji.

Tym samym nie stwierdzono braku majątku, z którego możliwe jest skuteczne prowadzenie egzekucji. Nie została więc spełniona, także ostatnia z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zwrócić należy uwagę, że niezależnie od powyższego na podstawie art. 28

ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej

§ 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów i przedstawionych przez skarżącego informacji potwierdza stanowisko organu, że wydatki skarżącego są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie są nadzwyczajnymi kosztami. Ujawnione w toku postępowania dochody i sytuacja finansowa gospodarstwa domowego (prowadzonego wspólnie z żoną) pozwoliła organowi odwoławczemu na uznanie, iż pozwalają one na pokrycie wszystkich bieżących opłat. Skarżący nie wykazał, aby miał trudności w regulowaniu należności.

Oceniając zasadność umorzenia należnych składek w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS organ zasadnie stwierdził,

że przedstawione powyżej informacje nie wskazują, że wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący nie stanowi podstawy do umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Aktualnie, wbrew twierdzeniom skarżącego, jego sytuacja bytowa nie nosi znamion ubóstwa.

Przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, również nie ma w omawianym przypadku zastosowania, ponieważ skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Trafnie organ odwoławczy stwierdził, że przesłanka ta dotyczy opłacania należności z tytułu składek, a nie powodów rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej.

W toku natomiast prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, które świadczyłyby o tym, że nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na swój stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Z materiału dowodowego nasuwa się wniosek zgoła odmienny, ponieważ jak ustalił organ odwoławczy skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy cywilnoprawnej. Okoliczność ta potwierdza, że skarżący jest zdolny do pracy. Świadczy o tym także orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy.

Nie wykazał również w wystarczającym zakresie okoliczności, aby na możliwość uzyskiwania dochodów wpływ miały dodatkowe obowiązki związane z opieką nad chorym członkiem rodziny.

Słusznie wskazały organy rozpatrujące niniejszą sprawę, że problemy zdrowotne skarżącego, które mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia odsetek za zwłokę od niezapłaconych składek. Sytuacja, w jakiej aktualnie znajduje się skarżący, tj. pogorszenie stanu zdrowia nie musi więc mieć charakteru trwałego i może ulec poprawie. Skarżący nie jest bowiem osobą wyłączoną z rynku pracy, nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Skarżący nie wykazał zatem, że ze względu na istniejące schorzenia jest osobą niezdolną (lub całkowicie niezdolną) do pracy.

Skarżący nie przedstawił zatem wiarygodnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, iż zaistniała w sprawie któraś z przesłanek uzasadniających umorzenie odsetek za zwłokę od niezapłaconych składek.

W tej sytuacji zarzut pod adresem organów naruszenia art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS, jest bezpodstawny.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca – na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sąd w pełni przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) – a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od zobowiązanego). Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącego organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia MGPiPS ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny okoliczności wskazanych przez skarżącego. Skarżący w toku postępowania nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organy administracji. Skarżący nie wykazał tym samym, że uregulowanie należności z tytułu odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że nie zgadza się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone zarówno przez organ I instancji, jak i organ odwoławczy.

Podsumowując sąd w składzie orzekającym nie podziela takiej interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, która miałaby prowadzić do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty odsetek od tych zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i pogorszenie stanu zdrowia.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać jedynie należy, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej). Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest natomiast zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Przytoczone w sprawie orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniły wad zaskarżonej decyzji, tego rodzaju, które mogły skutkować uznaniem jej za niezgodną z prawem, w konsekwencji sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.