Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 489/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 135, 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, 205 § 2 i art. 239 § 1 pkt 1a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Asesor WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D.S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. zwraca skarżącej D.S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Wójt Gminy (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił D.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem J.D..

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że 11 maja 2020 r. D.S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z [...] czerwca 2020 r. ustalono, że J.D. wymaga stałej i bieżącej opieki, bezsprzecznie jest osobą wymagającą pomocy i wsparcia. J.D. jest kawalerem oraz nie posiada dzieci. Brak jest podstaw do kwestionowania sprawowania opieki nad ww. przez D.S.. Zgodnie z dołączonymi przez stronę dokumentami J.D. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z [...] listopada 2015 r. wydane na stałe, niepełnosprawność istnieje od 71-go roku życia. Zgodnie z oświadczeniem pod odpowiedzialnością karną z [...] maja 2020 r., matka J.D. i D.S. – A.D. zmarła [...] października 1972 r., natomiast ojciec ww. S.D. zmarł [...] października 1976 r. D.S. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności co potwierdza weryfikacja jakiej dokonał organ poprzez Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności. W oparciu o oświadczenie pod odpowiedzialnością karną z [...] maja 2020 r., z dniem [...] kwietnia 2018 r. ww. nabyła prawa emerytalne i w czerwcu 2018 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na podstawie decyzji z KRUS z [...] marca 2020 r. wysokość emerytury D.S. wynosi od [...] marca 2020 r. 1.080,37 zł, miesięcznie.

Organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje; matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle art. 17 ust. 1 lit. a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; pkt 2 u.ś.r., jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej cało-dobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: pkt 3 na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; pkt 4 (uchylony); pkt 5 na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; pkt 6 na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W świetle art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z ust. 2 ww. art. natomiast, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że nie neguje faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym J.D., który niewątpliwie wymaga stałej opieki, jaką zapewnia mu siostra D.S.. Jak wynika z wywiadu środowiskowego strona jest osobą, która nie jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności higienicznych codziennej egzystencji. Czynności takie jak przygotowywanie posiłków, zakup i podawanie leków, robienie zakupów, codzienna pielęgnacja chorego, wykonuje D.S.. Organ podał, że wyraźnie widać więź łączącą J.D. z siostrą D.S.. W piśmie z [...] maja 2020 r. D.S. nadmienia, że wnosi o przyznanie świadczenia, które stanowiłoby różnicę między pobieraną emeryturą, a kwotę należną świadczeniu pielęgnacyjnemu. Z uwagi na nabycie prawa do emerytury przez osobę sprawującą opiekę, tj. D.S., tutejszy organ nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Od ww. decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła D.S.. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji, ponieważ je brat J.D. jest kawalerem, nie posiada własnej rodziny, ich rodzice nie żyją. Wskazała, że brat wymaga stałej bieżącej opieki. Jest osobą niepełnosprawną, nie jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności higienicznych i funkcjonować sam w życiu codziennym. Stwierdziła, że jest jego siostrą i opiekę sprawuje od wielu lat, jest między nimi łącząca więź rodzinna. Jednocześnie wniosła o wyrównanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowi różnicę między pobieraną przez nią emeryturą, a kwotą należną świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO), decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając decyzję SKO stwierdziło, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. SKO wyjaśniło, że z ww. przepisu wyraźnie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. emerytury (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2018 r. w sprawie I OSK 2422/17). Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b) u.ś.r.). Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby zanegowanie zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, wymagającej przestrzegania prawa zarówno przez obywateli, jak i organy administracji. Gdyby bowiem ustawodawca, mając na względzie rozwiązanie systemowe pomocy publicznej, przewidywał możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) bądź b) u.ś.r., a świadczeniem pielęgnacyjnym, dałby temu niewątpliwie wyraz w przepisach u.ś.r. Dalej SKO podkreśliło, że w prawomocnym wyroku z 22 września 2017 r. w sprawie II SA/Łd 485/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zajął stanowisko, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. okoliczność - ustalone prawo do emerytury - wyklucza przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analizowany przepis jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i co istotne nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23.05.2018 r. w sprawie IV SA/Po 249/18). Również w najnowszym orzecznictwie sadów administracyjnych w wyroku z 9 grudnia 2019 r. w sprawie II SA/Gl 969/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stanął na stanowisku, że przepisy art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - jako norma bezwzględnie obowiązująca - nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. W szczególności w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który regulowałby kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą. Ustawodawca przyjął, że korzystniejsza z punktu widzenia osoby uprawnionej do tego świadczenia i osoby pozostającej pod opieką, jest sytuacja, w której dana osoba, także ta opiekująca się dzieckiem niepełnosprawnym, zaspokaja potrzeby swojej rodziny z emerytury. Świadczy o tym mechanizm działania szeroko rozumianego systemu zabezpieczenia społecznego, co więcej z emerytury nie można przejść na świadczenie pielęgnacyjne. Nie ma natomiast przeszkód prawnych, aby ze świadczenia pielęgnacyjnego przejść na emeryturę, gdy osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego osiągnie ustawowo określony wiek emerytalny i wymagany okres ubezpieczenia, ponieważ za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne opłacane są składki na ubezpieczenia społeczne (art. 6 ust. 2a pkt 1 u.s.u.s.). Mechanizm działa zatem w jedną stronę, stwarzając osobom opiekującym się dziećmi niepełnosprawnymi warunki do przechodzenia na docelowe świadczenie, czyli emeryturę. Z kolei w wyroku z 17 października 2019 r. w sprawie III SA/Gd 468/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że zasada sprawiedliwości społecznej nie oznacza konieczności przyznania wszystkim grupom podmiotów jednakowych praw. Poszczególne kategorie podmiotów powinny być traktowane równo, gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych podmiotów. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. skonstruowany jest w sposób jasny i nie wymagający wykładni. Przepis ten wyłącza wprost prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają przyznane prawo do emerytury i sprawują opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmowa przyznania osobom, mającym ustalone prawo do emerytury, świadczenia pielęgnacyjnego nie narusza zasady równości, bowiem cechą istotną (relewantną) osób, mających uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, że nie uzyskują dochodów z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Osoba, której przyznano emeryturę, dochód taki posiada. Zauważyć należy, że podobne stanowisko prezentują w najnowszym orzecznictwie również inne sądy administracyjne I instancji tj.: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 12 września 2019 r. w sprawie III SA/Gd 472/19; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 10 września 2019 r. w sprawie II SA/Bd 554/19; Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Opolu w wyroku z 29 października 2019 r. w sprawie II SA/Op 314/19; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 25 stycznia 2017 r. w sprawie I SA/Wa 1818/16; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 29 czerwca 2017 r. w sprawie IV SA/Gl 80/17; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 22 września 2017 r. w sprawie II SA/Łd 485/17). W wyroku z 22 maja 2019 r. w sprawie IV SA/Wr 105/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. Zarówno przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jak i przepisy ustawy emerytalnej nie przewidują możliwości przechodzenia z emerytury na świadczenie opiekuńcze. Odwrotna sytuacja jest możliwa. System świadczeń opiekuńczych ma więc charakter zamknięty. Brak jest zwłaszcza regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia oraz regulacji wskazującej, czy organ jest związany żądaniem strony w zakresie wnioskowanego świadczenia (jako najkorzystniejszego), czy też, że to organ z urzędu ocenia, które za świadczeń jest dla wnioskodawcy najbardziej korzystne. W wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku uznał, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć należy, że w treści uzasadnienia ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż jednocześnie dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej (w sprawie toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym). Wskazał jednak, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Kolegium zauważa, że ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie przyznania braku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, lecz stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie braku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Co istotne Trybunał Konstytucyjny w tym wyroku podkreślił jednoznacznie, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty (emerytury). Nadto w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że bez wcześniejszego wyeliminowania decyzji przyznającej prawo do renty (emerytury) nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide : wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 stycznia 2018 r. w sprawie II SA/Ke 880/17). Zwrócić należy także uwagę, że także Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wprost wyłącza prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które mają już przyznane prawo do emerytury. Niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny także wskazywał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie umożliwiają, przy przyznawaniu świadczeń rodzinnych, dokonywania miarkowania, czy też uwzględniania szczególnej sytuacji finansowej bądź rodzinnej osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, zakładając, że nie jest możliwy zbieg świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podnosił również, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, mającym ustalone prawo do emerytury, nie narusza zasady równości, o której mowa w Konstytucji RP. Cechą bowiem wspólną, relewantną, osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują żadnych dochodów decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W orzecznictwie akcentowane jest również, że świadczenia emerytalne oparte na zasadzie wzajemności są stabilne i silniej chronione niż świadczenia pielęgnacyjne. Przede wszystkim więc świadczenie emerytalne choć niższe niż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem pewnym i stabilnym. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie stanowiące elementu systemu zabezpieczeń społecznych, takim pewnym i stabilnym świadczeniem nie jest. W dotychczas funkcjonującym systemie zabezpieczeń społecznych nie doszło do wygaszenia decyzji emerytalnych, za to doszło do wygaszenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (vide : np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.07.2018 r. w sprawie IOSK 134/18; z dnia 6 kwietnia 2017 r. w sprawie I OSK 2950/15, z dnia 19 stycznia 2017 r. w sprawie I OSK 1831/15 oraz z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie I OSK 3209/14). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2017 r. w sprawie I OSK 3269/15, gdyby ustawodawca, mając na względnie rozwiązania systemowe pomocy publicznej, przewidywał możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a świadczeniem pielęgnacyjnym, dałby temu niewątpliwie wyraz w zapisie ustawowym. Mając na uwadze powyższe – zdaniem SKO - organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo uznał, że D.S. nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ma ustalone prawo do emerytury.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO wskazało, że ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie dopłatą wyrównującą niższe świadczenie, co sugeruje we wniosku o ustalenie i w odwołaniu skarżąca. Organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej by w zaistniałej sytuacji dokonać swoistego "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie mogą pomijać okoliczności, że emerytura jest stronie skarżącej wypłacana, co jak wyżej omówiono - powoduje wykluczenie z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyroku z 18.06.2020 r. w sprawie I OSK 254/20 Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. w sprawie IV SA/Po 824/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. w sprawie II SA/Rz 1265/19). Organ I instancji zasadnie więc odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad bratem J.D., bowiem strona jest uprawniona do emerytury.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D.S. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA). Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 2, art. 32 ust, 1, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez ich błędną wykładnie, polegającą na pominięciu celów u.ś.r. wyinterpretowanych wprost z przepisów ustawy jako zmierzających do ochrony podmiotów słabszych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego, a tym samym naruszenie norm ustawy zasadniczej nakazującej ochronę przez organy państwowe osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz ich rodzin, a co za tym idzie zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupienie się wyłącznie na efektach wykładni literalnej.

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności powinny brać pod uwagę cele regulacji oraz cele u.ś.r. jako całości, a nie kierować się wyłącznie ich literalnym brzemieniem. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Zgodnie natomiast z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz na rodzeństwie. Obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania.

Skarżąca wskazała, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J.D. złożyła jako jego siostra, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. J.D. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z [...] listopada 2015 r., wydanym na stałe i orzekającym o znacznym stopniu niepełnosprawności. J.D. jest osobą o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Należy zatem przyjąć, że w sprawie zostały spełnione pozytywne przesłanki ustawowe przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem czy też zakresu tej opieki. W realiach niniejszej sprawy organy obu instancji stosując wykładnię językową przepisów u.ś.r. odmówiła wnioskodawczyni przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia, a wysokością przyznanej w roku 2018 emerytury, albowiem okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego stanowi negatywną przesłankę w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozstrzygnięcie – zdaniem skarżącej - zostało oparte wyłącznie na wykładni językowej przepisów stanowiących podstawę wydanej decyzji w obu instancjach. Organy w żadnym stopniu nie wzięły pod uwagę wykładni systemowej i funkcjonalnej, która odpowiada zasadom wyrażonym w Konstytucji RP (zasadzie równości wobec prawa - art. 32 ust. 1 Konstytucji, sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji, obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust., 1 zdanie drugie Konstytucji i osobom niepełnosprawnym - art. 69 Konstytucji).

Skarżąca wskazała, że w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosiła 1830,00 zł (zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020, M.P.2019.1067), natomiast kwota pobieranej przez skarżącą emerytury wynosi 1080,37 zł, zatem jest niewiele wyższa niż połowa wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie w roku 2020 r. różnica pomiędzy emeryturą skarżącej, a świadczeniem pielęgnacyjnym wynosi więc 749,63 zł na niekorzyść emerytury. Innymi słowy skarżąca pobiera emeryturę znacznie niższą, niż wynosi świadczenie pielęgnacyjne. Zatem w sytuacji skarżącej, prawidłowa interpretacja przepisu art, 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna być dokonana w ten sposób, że wskazany przepis pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w szeroko analizowanym orzecznictwie i tak na przykład stanowisko takie zostało wyrażone w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 774/19, a także z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18 i zaakceptowane oraz przyjęte także przez Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19. Jak wskazały Sądy w powyższych wyrokach, pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się do nich ograniczać. Podkreślono, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie. Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie. NSA podkreślił, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do [...] maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już dużo wyższe niż w momencie wprowadzania go do systemu prawnego. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 czerwca 2020 r., III SA/Kr 547/20). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 2392/19 orzekł, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Jak wielokrotnie wskazywano również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z treści cytowanej ustawy sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych wart. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych wart. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Stanowisko takie wyrażone zostało w licznych już wyrokach sadów administracyjnych, np: WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. III SA/Kr 137/19. z 6 grudnia 2019 r. III SA/Kr 1123/19. WSA w Gliwicach z 12 września 2019 r. II SA/Gl 1234/19. WSA w Gdańsku z 12 września z 24 grudnia 2019 r. III SA/Gd 472/19. WSA w Gliwicach z 27 września 2019 r. II SA/Gl 1035/19. z 24 grudnia 2019 r. II SA/Gl 1101/19. WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 II SA/Po 827/19. WSA w Rzeszowie z 16 października 2019 r. II SA/Rz 828/19 (wszystkie publ. orzeczenia.nsa.goy.nl).

SKO w uzasadnieniu skarżonej decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie stwierdzenia prawa D.S. do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, w którym NSA zajął stanowisko, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwana na samodzielnie określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Niemniej jednak wnikliwa analiza tego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przesądza o negatywnym rozstrzygnięciu tegoż Sądu co do możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które uzyskały prawa emerytalne. W dalszej części uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny wysnuwa bowiem alternatywną, jego zdaniem najlepszą metodę rozwiązania tej kwestii, a mianowicie przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy oraz biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art 17 ust 5 pkt 1 lit, a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca żart. 17 ust. 5 pkt 1 lit, a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20) O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19) Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zawarte w niej argumenty należało podzielić.

Nie można zgodzić z dokonaną przez organy interpretacją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Organy obu instancji, poprzestając na literalnym brzmieniu przepisu (wykładni językowej), przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury (w wysokości 1080,37 zł), to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Orzekający w niniejszej sprawie WSA nie podziela takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., w pełni aprobując stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 oraz z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, iż celowe jest zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Jak wskazały Sądy w powyższych wyrokach, narusza zasadę równości taka wykładnia 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Stanowisko powyższe zostało wyrażone także w innych wyrokach sądów administracyjnych, np.: WSA w Gorzowie Wlkp. z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 128/20, WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19, z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1123/19, WSA w Gliwicach z 12 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1234/19, WSA w Gdańsku z 12 września z 24 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19, WSA w Gliwicach z 27 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1035/19, z 24 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1101/19, WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 827/19, WSA w Rzeszowie z 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 828/19, WSA w Olsztynie z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/.Ol 210/20 oraz ww. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała się na pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 (pogląd ten został zaaprobowany także w wyroku NSA z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20), że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, a wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. (w rozpoznawanej sprawie – na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. w zw. z art. 34 ust. 1, art. 36 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników). WSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela jednak tego poglądu, albowiem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. mowa jest o ustalonym prawie do świadczenia (w tym przypadku ustalonej emeryturze), a nie o świadczeniu faktycznie pobieranym.

Mając na uwadze powyższe WSA uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, została wydana w konsekwencji nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 135 oraz P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 tej ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Innymi słowy, organy przyjmą, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną, czyli w tzw. wysokości netto.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

W pkt. III wyroku WSA na podstawie art. 225 P.p.s.a. zwrócił skarżącej kwotę 200 złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. w przedmiotowej sprawie skarżąca była ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych.