Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1090/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4 pkt 2, art. 92 ust. 2, art. 94 ust. 6, art. 111 pkt 9a, pkt 14, art. 115
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 3 § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 170
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 151 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia WSA del. Marzenna Linska – Wawrzon (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w Elblągu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 201/08 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w Elblągu z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie wypłaty niektórych należności w związku ze zwolnieniem ze służby oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w Elblągu z dnia [...] lutego 2008 roku nr [...] w przedmiocie wypłaty niektórych należności w związku ze zwolnieniem ze służby, uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o kosztach postępowania sądowego; oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] stycznia 2007 r. Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Giżycku wydał decyzję, którą odmówił A. K., zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w dniu [...] czerwca 2005 r., wypłaty odprawy w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oraz dodatkowego uposażenia rocznego za 2004 oraz za 2005 rok. Jednocześnie wymienionemu przyznano inne świadczenia pieniężne.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Olsztynie z dnia [...] kwietnia 2005 r. żołnierz został skazany na karę [...] lat pozbawienia wolności. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem [...] czerwca 2005 r., tj. z dniem wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Warszawie, oddalającego apelację skazanego. W związku z powyższym A. K. został zwolniony ze służby z mocy prawa.

W tamtym czasie nie został wydany rozkaz dla celów ewidencyjnych o zwolnieniu ze służby, bowiem właściwe organy wojskowe nie zostały powiadomione o fakcie prawomocnego skazania żołnierza. Natomiast w lipcu 2005 r. żołnierz złożył wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w następstwie czego został zwolniony z dniem [...] sierpnia 2005 r. rozkazem Szefa Sztabu Generalnego WP.

W dniu [...] grudnia 2005 r. żołnierz wystąpił o wypłatę należności związanych ze zwolnieniem ze służby.

Jednakże w dniu [...] grudnia 2005 r. Dowódca Jednostki [...] otrzymał informację o skazaniu żołnierza prawomocnym wyrokiem.

W związku z tym Szef Sztabu Generalnego wznowił postępowanie i decyzją z dnia [...] września 2006 r. uchylił rozkaz personalny z [...] lipca 2005 r. o zwolnieniu ze służby wojskowej. Nie został natomiast załatwiony wniosek o wypłatę należności związanych ze zwolnieniem. Podniesiono, że na dzień zwolnienia z zawodowej służby wojskowej dokonano wyliczenia należności przysługujących wskutek zwolnienia żołnierza ze służby i zawieszono wypłatę tych należności w związku z toczącym się postępowaniem karnym.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 92 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierz utracił prawo do należności związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, gdyż nie zaistniały przesłanki stanowiące podstawę do wypłaty zawieszonych należności, bowiem postępowanie karne nie zostało umorzone, ani też zainteresowany nie został uniewinniony. Wskutek skazania żołnierzowi zgodnie z art. 94 ust. 6 powołanej ustawy odprawa pieniężna nie przysługuje, jak również z mocy art. 83 ust. 4 pkt 2 powołanej ustawy traci on prawo do dodatkowego uposażenia rocznego. Jednocześnie przywołano przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie umundurowania i wyekwipowania oraz ubiorów cywilnych żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych, w oparciu o które naliczono przyznane żołnierzowi należności za umundurowanie oraz pomniejszono należność o kwotę wypłaconego z góry równoważnika za 2003 r.

Od powyższej decyzji odwołał się A. K., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie odwołującemu się dochodzonych świadczeń w całości. Ponadto pełnomocnik wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu wydania orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymującej w mocy decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego o uchyleniu rozkazu personalnego Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lipca 2005 r. w sprawie zwolnienia chor. A. K. z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2006 r.

Następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. podjęto zawieszone postępowanie z uwagi na wydanie w dniu [...] lipca 2007 r. wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Elblągu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem z dnia 5 lipca 2007r. (sygn. akt II SA/Wa 407/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził nieważność decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] września 2006 r. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem [...] września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A. K., jednakże z całkowicie innych powodów niż podnosił skarżący. Sąd uznał, iż decyzja Szefa Sztabu Generalnego WP narusza przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące problematykę wznowienia postępowania. Błędem było bowiem ograniczenie się przez ten organ do uchylenia decyzji o zwolnieniu, gdyż prawidłowo działając należało jednocześnie umorzyć postępowanie w przedmiocie złożonego przez żołnierza wypowiedzenia stosunku służbowego z uwagi na zaistnienie przesłanki określonej w art. 111 pkt 14 ustawy pragmatycznej, powodującej zwolnienie A. K. z zawodowej służby wojskowej z mocy prawa.

Organ odwoławczy podkreślił, iż stanowisko WSA w Warszawie co do podstawy prawnej zwolnienia ze służby A. K. jest dla organu wiążące. Zatem oceniając zarzuty zawarte w odwołaniu organ zobowiązany jest przyjąć, że podstawę prawną zwolnienia żołnierza ze służby stanowi art. 111 pkt 14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, czyli zwolnienie z mocy prawa na skutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, a nie zwolnienie na skutek upływu okresu wypowiedzenia dokonanego przez żołnierza.

W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, iż decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, gdyż zgodnie z art. 94 ust. 6 oraz art. 83 ust. 4 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzowi zwolnionemu na postawie art. 111 pkt 14 tej ustawy nie przysługuje odprawa, ani dodatkowe uposażenie roczne.

W związku z prowadzonym postępowaniem karnym zawieszono wypłatę tych należności, a sposób zakończenia postępowania karnego względem A. K. stosownie do art. 92 ust. 2 ustawy eliminuje jego prawo do tych należności. Wysokość należności "mundurowych" została określona prawidłowo, z uwzględnieniem faktu pozostawania żołnierza w areszcie. Prawidłowo także ustalono gratyfikację urlopową i ekwiwalent pieniężny za urlop, przyznane w wysokości odnoszącej się do wszystkich żołnierzy zawodowych, a także kwotę potrącenia wypłaconego z góry równoważnika mundurowego za 2003r.

Na powyższą decyzję skargę wniósł pełnomocnik A. K., wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy wypłaty na rzecz skarżącego odprawy w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i dodatkowego uposażenia rocznego za lata 2004-2005 oraz pomniejszenia przyznanych należności o kwotę [...] zł wypłaconego równoważnika mundurowego za 2003 r. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż wbrew twierdzeniom organu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczący uchylenia decyzji o zwolnieniu z zawodowej służb wojskowej na skutek upływu okresu wypowiedzenia nie przesądza o niezasadności roszczeń skarżącego zgłoszonych w toku niniejszego postępowania. Wskazano, iż WSA nie badał podstaw materialnoprawnych decyzji, a jedynie stwierdził rażące naruszenie prawa w świetle art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i w następstwie stwierdził jej nieważność. W związku z tym w ocenie skarżącego organ niezasadnie przyjął, iż wyrokiem tym Sąd przesądził, że podstawę prawną zwolnienia skarżącego ze służby stanowi art. 111 pkt 14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ponadto pełnomocnik skarżącego podał, iż wydana po wskazanym wyroku WSA w Warszawie decyzja Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego została zaskarżona w drodze odwołania do Ministra Obrony Narodowej.

W obrocie prawnym nadal pozostaje rozkaz personalny wydany przez Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego o zwolnieniu ze służby na skutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku zawodowej służby wojskowej. Brak jest zatem podstaw do ograniczenia w wypłacie należności pieniężnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie należności związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Skarżący zakwestionował przy tym decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania mu odprawy w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oraz dodatkowego uposażenia rocznego za 2004 i 2005 r., a także pomniejszenia przyznanych należności o kwotę wypłaconego z góry równoważnika mundurowego za 2003 r.

W ocenie Sądu I instancji, w świetle przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179 poz. 1750 ze zm.) nie ulega wątpliwości fakt, iż przyznanie przedmiotowych należności jest uzależnione od trybu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Zgodnie bowiem z art. 94 ust. 6 powołanej ustawy odprawa z tytułu zwolnienia nie przysługuje żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 11-14. Podobnie art. 83 ust. 4 pkt 2 powołanej ustawy stanowi, iż dodatkowe uposażenie roczne nie przysługuje w przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w przypadkach, o których mowa w art. 111 pkt 6 i 11-14.

Sąd podkreślił, iż w konsekwencji w niniejszej sprawie niezbędne jest ustalenie, w jakim trybie nastąpiło zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Organ odwoławczy uznał, iż skarżący został zwolniony ze służby na podstawie art. 111 pkt 14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi iż żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Zwolnienie to następuje z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia lub decyzji albo zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby. Fakt zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełnił służbę, stwierdza rozkazem personalnym wydanym do celów ewidencyjnych (art.115 ust. 3 powołanej ustawy).

W rozpatrywanej sprawie bezsprzeczna jest okoliczność, iż prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Olsztynie z dnia [...] kwietnia 2005 r. skarżący został skazany na karę bezwzględnego pozbawienia wolności, co tym samym stanowi przesłankę do zwolnienia żołnierza w trybie art. 111 pkt 14 wskazanej ustawy, jednakże w dalszym ciągu nie jest wyjaśniona kwestia dotycząca trybu, w jakim nastąpiło zwolnienie skarżącego ze służby wojskowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż na skutek wypowiedzenia dokonanego przez żołnierza został wydany rozkaz personalny Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lipca 2005 r. w sprawie jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na skutek wypowiedzenia. Wprawdzie postępowanie w tej sprawie zostało wznowione, a wskazany wyżej rozkaz personalny uchylony decyzją Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] września 2006 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2006 r., jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r. (Sygn. akt II SA/Wa 407/07) stwierdził nieważność tejże decyzji oraz decyzji organu I instancji.

Sąd nie podzielił stanowiska organu drugiej instancji, iż w wyroku tym WSA w Warszawie przesądził, iż skarżący został zwolniony ze służby wojskowej z mocy prawa. WSA w Warszawie stwierdził bowiem nieważność decyzji wydanych przez organy wyłącznie ze względu na rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego regulujących kwestię wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wyroku wskazano zaś, iż w przypadku zaistnienia podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej organ nie może się ograniczyć do jej uchylenia, lecz musi wydać decyzję co do istoty sprawy. W tej sytuacji WSA w Warszawie wskazał, iż jeżeli organ uznał, iż zaistniały przesłanki określone w art. 111 pkt 14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych to organ winien wydać decyzję uchylającą rozkaz o zwolnieniu i jednocześnie umorzyć postępowanie w przedmiocie wypowiedzenia złożonego przez żołnierza. Sąd jednakże nie przesądził, w jakim trybie winno nastąpić zwolnienie żołnierza, gdyż orzekał jedynie o kwestiach formalnych związanych z wydaną decyzją. Ponadto wyrok WSA w Warszawie miał ten skutek, iż w obrocie prawnym nadal pozostał rozkaz personalny z dnia [...] lipca 2005 r. o zwolnieniu żołnierza na skutek dokonanego przez niego wypowiedzenia. Przy czym Sąd wskazał, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] stycznia 2008 r. wydana już po wyroku WSA w Warszawie, którą ponownie uchylono decyzję Szefa Sztabu Generalnego z dnia [...] lipca 2005 r. Z akt sprawy nie wynika jednak, czy decyzja ta jest ostateczna, a z informacji zawartej w skardze, a także podanej na rozprawie wynika, iż skarżący od decyzji tej wniósł odwołanie. Niezbędne jest zatem ustalenie, czy zakończyło się postępowanie wznowieniowe w sprawie decyzji Szefa Sztabu Wojskowego o zwolnieniu, gdyż dopiero zakończenie tego postępowania pozwoli na rozstrzygnięcie w kwestii świadczeń, których domaga się skarżący. Przy czym w przypadku ustalenia, iż postępowanie wznowieniowe jeszcze się toczy organ winien rozważyć kwestię ewentualnego zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie ze względu na zasadę ekonomiki procesowej. Wbrew bowiem twierdzeniom organu zakończenie postępowania wznowieniowego w sprawie rozkazu o zwolnieniu ze służby i wydanie przez organ ostatecznej decyzji w tej sprawie jest niezbędne do zakończenia niniejszej sprawy. Dopiero zakończenie tego postępowania pozwoli na jednoznaczne ustalenie, w jakim trybie nastąpiło zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej, co ma zasadnicze znaczenie dla określenia rodzaju i wysokości należnych skarżącemu świadczeń.

Sąd I instancji podkreślił, iż nie ma znaczenia podnoszona podczas rozprawy przez pełnomocnika skarżącego okoliczność braku rozkazu dla celów ewidencyjnych o zwolnieniu żołnierza z mocy prawa. Zgodnie z art. 111 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych rozkaz ten stanowi jedynie stwierdzenie faktu zwolnienia z mocy prawa i nie podlega żadnym środkom zaskarżenia. Zatem jego wydanie nie ma żadnego wpływu na sam fakt zwolnienia, które w takim przypadku następuje z mocy prawa. Na marginesie Sąd wskazał, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej w aktach sprawy przekazanych przez organ znajduje się dokumentacja, z której wynika, iż rozkaz taki był wydany (k. 15 - 17 akt administracyjnych).

Nadto Sąd wskazał, iż nie znajduje uzasadnienia jego zarzut dotyczący potrącenia kwoty wypłaconego z góry równoważnika mundurowego za 2003 r. z tytułu przebywania w areszcie. Zgodnie bowiem z § 4 pkt 8 - 9 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie umundurowania i wyekwipowania oraz ubiorów cywilnych żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 147 poz. 1548 ze zm.) prawo do tego świadczenia związane jest z faktem aresztowania i prawomocnego skazania, a nie z trybem zwolnienia ze służby wojskowej. Okoliczność zaś, iż skarżący był aresztowany, a następnie skazany na karę pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem w niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości.

W konsekwencji powyższych rozważań, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak na wstępie. Jednocześnie orzekając o kosztach postępowania zastosował art. 200 powołanej ustawy. Sąd podjął nadto rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Elblągu, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżący podniósł w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa), w tym przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa Zdaniem skarżącego sąd naruszył wskazany przepis w konsekwencji uchylenia zaskarżonej decyzji, zamiast zastosowania art. 151 tej ustawy i oddalenia skargi. Zarzucił także, iż orzeczenie narusza dyspozycję art. 170 ppsa, poprzez odmowę jego zastosowania i przyjęcie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 407/07 nie przesądził, że skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z mocy prawa, mimo iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Olsztynie wyraźnie stwierdzono, że okoliczność skazania skarżącego na karę pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem sądu, a więc podstawa faktyczna zwolnienia go ze służby, nie budzi w sprawie żadnych wątpliwości.

Nadto zarzucił naruszenie przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (U. Nr 153 poz. 1269 ze zm., dalej: pusa) oraz art. 3 § 2 ppsa, poprzez wadliwe wykonanie ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, organ stwierdził, iż nie sposób zgodzić się z oceną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, aby w wyroku z dnia 5 lipca 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 407/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie przesądził, iż skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z mocy prawa, na podstawie art. 111 pkt 14 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750, ze zm.), co ma w sprawie kardynalne znaczenie.

Zdaniem skarżącego uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie wskazuje wyraźnie na sposób, w jaki winno zakończyć się postępowanie wznowieniowe w sprawie decyzji (rozkazu personalnego) Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lipca 2005 r. w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby, wskutek dokonanego przez niego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Nadto organ podkreślił, iż takie rozstrzygnięcie zostało zresztą już podjęte i nie sposób sobie wyobrazić, by z przyczyn merytorycznych nie mogło się obronić np. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wreszcie skarżący organ wskazał, iż Sąd pierwszej instancji wyraźnie podzielił merytoryczną poprawność rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji i stwierdził, że nie budzi w sprawie żadnych wątpliwości okoliczność, iż skarżący był skazany prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności. Okoliczność ta w sposób jednoznaczny wskazuje, iż Sąd ten podziela stanowisko organu II instancji co do powstania przesłanki faktycznej powodującej zwolnienie żołnierza ze służby z mocy prawa, zanim jeszcze nastąpiło wydanie decyzji o zwolnieniu ze służby na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego. Za chybiony zatem należy uznać pogląd WSA o konieczności oczekiwania na ostateczne lub prawomocne zakończenie postępowania wznowieniowego, które ma prowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby na skutek wypowiedzenia.

Konsekwencją powyższego naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 170 ppsa, było naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa Dowódca JW. [...] nie dopuścił się naruszenia ani prawa materialnego (mającego wpływ na wynik sprawy), ani przepisów postępowania (mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy). W jego ocenie, gdyby nawet przyjąć za Sądem pierwszej instancji, że wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2007r. nie przesądził, iż skarżący został zwolniony ze służby z mocy prawa, to w dalszym ciągu bark jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wobec braku związania w tym zakresie, wynikającego z w/w art. 170 ppsa, winien samodzielnie dokonać oceny co do podstawy prawnej zwolnienia skarżącego ze służby i rozstrzygnąć w kontekście tego o prawidłowości, bądź nie, zaskarżonej decyzji Dowódcy JW. [...].

Natomiast dalszym następstwem przedstawionych wyżej naruszeń było, w ocenie składającego skargę kasacyjną naruszenie art. 1 § 2 pusa oraz art. 3 § 2 ppsa sprowadzające się do wadliwego wykonania płynących z nich dla sądów administracyjnych, obowiązków kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem. W ocenie skarżącego WSA w rzeczywistości nie dokonał tej oceny. Uchylenie się od tego obowiązku wprost rzutuje na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie,

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) – dalej ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec niestwierdzenia nieważności postępowania w rozpatrywanej sprawie należało przejść do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zgłoszonych w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 ppsa.

Mianowicie autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa w zw. z art. 170 ppsa uznając, że prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2007 r. przesądził o zwolnieniu skarżącego ze służby z mocy prawa, wiążąc na podstawie art. 170 ppsa, zarówno organy wojskowe jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wydał zaskarżony wyrok.

Takie stanowisko jest jednak nietrafne.

Zgodnie z art. 111 pkt 14 ustawy pragmatycznej żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Podstawę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej stanowić może także upływ terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego (art. 111 pkt 9 a ustawy).

Stosownie do przepisu art. 115 ust. 1 ustawy zwolnienia ze służby zawodowej w przypadku, o którym mowa w art. 111 pkt 9 a następuje w drodze decyzji właściwego organu, co więcej następuje w dniu wskazanym w tej decyzji (art. 115 ust. 4 ). Natomiast w przypadku, o którym mowa w art. 111 pkt 14 ustawy, zwolnienie następuje z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia stanowiącego podstawę zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby wojskowej (art. 115 ust. 2 ustawy). Decyzja wydana przez dowódcę jednostki wojskowej, w tym zakresie, służy jedynie celom ewidencyjnym (art. 115 ust. 3 ustawy).

W przypadku zwolnienia ze służby powstaje obowiązek wypłaty określonych świadczeń pieniężnych.

Jak słusznie przyjął Sąd I instancji z przepisów art. 94 ust. 6 i art. 83 ust. 4 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika jednoznacznie, że sposób zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej w sposób bezpośredni przekłada się na zakres jego uprawnień w zakresie przyznania mu określonych ustawą świadczeń pieniężnych. Oczywiste jest zatem, że precyzyjne ustalenie sposobu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej w rozpatrywanej sprawie miało zasadnicze znaczenie dla ustalenia uprawnień strony wynikających z tego faktu.

Obowiązek wypłaty określonych świadczeń powstaje bądź to na wniosek uprawnionego bądź z urzędu, w związku z zaistnieniem okoliczności zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Niewątpliwe wykładnia systemowa w/w przepisów skłania do wniosku, iż w przypadku wydania przez właściwy organ decyzji o zwolnieniu ze służby żołnierza, wiąże ona organ właściwy w sprawie orzeczenia i wypłaty przedmiotowych należności. Na podstawie takiej decyzji, organ właściwy w zakresie wypłaty tych należności określa zatem zakres uprawnień żołnierza.

Jednakże w przypadkach, a których mowa w art. 111 pkt 1, 3, 5, 8, 9 lit. b i pkt 11-15, zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej – jak wskazano w art. 115 ust. 2 – następuje z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia lub decyzji albo zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby. W tym zakresie organ nie wydaje decyzji o charakterze konstytutywnym, statuującej skutek prawny w postaci zwolnienia żołnierza. Decyzja ta nie ma także charakteru decyzji deklaratoryjnej w ścisłym tego słowa znaczeniu. Skutek prawny następuje ex lege i nie podlega konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast wydana w takim przypadku decyzja ma jedynie znaczenie ewidencyjne (stosownie do art. 48 ustawy). W zasadzie w takiej sytuacji organ z urzędu obowiązany jest orzec także w przedmiocie należności pieniężnych przysługujących zwolnionemu żołnierzowi.

W rozpatrywanej sprawie podstawę wszczętego postępowania stanowił wniosek skarżącego o wypłatę należności pieniężnych w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej, wniesiony [...] grudnia 2005 r., z powołaniem na rozkaz personalny z dnia [...] lipca 2005 r., którym zwolniono go ze służby wojskowej w związku ze złożonym wypowiedzeniem. Według skarżącego to właśnie istnienie tego rozkazu czyniło go uprawnionym do żądania wypłaty przedmiotowych świadczeń pieniężnych.

Natomiast organy wojskowe załatwiając wniosek odmownie kierowały się tym, że wskutek prawomocnego skazującego wyroku sądowego skarżący został z dniem [...] czerwca 2005 r. zwolniony ze służby wojskowej z mocy prawa.

Istota problemu sprowadza się jednak do tego, że w momencie orzekania przez organ odwoławczy w sprawie odmowy wypłaty spornych świadczeń w obrocie prawnym funkcjonował jeszcze rozkaz personalny z dnia [...] lipca 2005 r. zwalniający skarżącego ze służby wskutek wypowiedzenia.

Nie zmienia tego fakt, iż w postępowaniu wznowieniowym wydane zostały przez organy obu instancji decyzje w przedmiocie uchylenia rozkazu z dnia [...] lipca 2005 r., albowiem wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność tych decyzji.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej wspomniany wyrok nie zawiera oceny Sądu co do tego, w jakim trybie nastąpiło zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny omawiając przyczynę stwierdzenia nieważności kontrolowanych decyzji wskazał, iż organy wojskowe rażąco naruszyły przepis art. 151 § 1 pkt 2 kpa, gdyż po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego orzeczono wyłącznie o uchyleniu rozkazu z dnia 22 lipca 2005 r., a nie wydano nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy.

Dalej Sąd wskazał, że; "Organ orzekając w przedmiocie wznowienia postępowania winien w tej sytuacji, uznają, że zaistnienie przesłanki określonej w art. 111 pkt 14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewiduje zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby z mocy prawa, wydać decyzję uchylającą rozkaz Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] września 2006 r. i orzec jednocześnie o umorzeniu postępowania w przedmiocie złożonego przez A. K. wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej".

Jednocześnie Sąd zaznaczył, że z uwagi na treść podjętego rozstrzygnięcia zbędne było rozpatrywanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze.

Uwzględniając więc treść uzasadnienia wyroku trzeba stwierdzić, że całkowicie nieuprawnione jest twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki przesądził, iż skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z mocy prawa na podstawie art. 111 pkt 14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Wypaczeniem sensu omawianego wyroku jest też twierdzenie autora skargi kasacyjnej, iż Wojewódzki Sąd wskazał wyraźnie na sposób, w jaki winno zakończyć się postępowanie wznowieniowe.

Jak zaznaczono wyżej Sąd wypowiedział się tylko co do tego, jakie orzeczenie w znaczeniu proceduralnym może być wydane w świetle art. 151 § 1 pkt 2 kpa, nie dając przy tym żadnych wskazań co do meritum rozstrzygnięcia.

Trafnie więc stwierdził Sąd w zaskarżonym wyroku, że niezbędne w rozpatrywanej sprawie jest ustalenie, czy zakończyło się postępowanie wznowieniowe dotyczące decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby, gdyż dopiero zakończenie tego postępowania pozwoli na jednoznaczne ustalenie w jakim trybie nastąpiło zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej, co z kolei ma zasadnicze znaczenie dla określenia rodzaju i wysokości należnych skarżącemu świadczeń.

Skoro kwestia podstawy zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej nie była przesądzona w omawianym wyżej wyroku z dnia 5 lipca 2007 roku, to tym samym nie mogło dojść do naruszenia w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 170 ppsa.

Całkowicie chybiony jest też wywód zawarty w skardze kasacyjnej co do tego, że nawet gdyby przyjąć, że kwestia zwolnienia skarżącego z mocy prawa nie została przesądzona, to wówczas Wojewódzki Sąd Administracyjny – w niniejszej sprawie – winien samodzielnie dokonać oceny co do podstawy prawnej zwolnienia skarżącego ze służby i rozstrzygnąć w kontekście tego o prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Jak już wyżej zostało powiedziane Sąd I instancji trafnie przyjął, że rozstrzygnięcie w sprawie przedmiotowych należności może być przez organy wojskowe podjęte po uprzednim zakończeniu postępowania wznowieniowego w sprawie decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wskutek wypowiedzenia. Samodzielność i odrębność obu tych spraw wyklucza możliwość rozstrzygnięcia o nich łącznie.

Niedopuszczalne byłoby aby organy wojskowe, a następnie Sąd, orzekając o świadczeniach pieniężnych, jednocześnie rozstrzygały kwestię zwolnienia ze służby będącą przedmiotem innego postępowania toczącego się w trybie nadzwyczajnym.

Autor skargi kasacyjnej nie dostrzega, że rozkaz personalny z dnia [...] lipca 2005 r., tak jak decyzja ostateczna, do czasu ewentualnego uchylenia we właściwym trybie nadzwyczajnym, korzysta z domniemania prawidłowości i wywołuje skutki prawne w sferze praw jej adresata.

Nie można więc twierdzić, jak to czyni autor skargi kasacyjnej, iż Sąd Wojewódzki, a wcześniej organy wojskowe, mogły uznać, że zwolnienie skarżącego ze służby nastąpiło z mocy prawa, gdy jednocześnie w obrocie prawnym pozostawał rozkaz zwalniający skarżącego ze służby w związku z dokonanym przez niego wypowiedzeniem.

W związku ze stwierdzoną sprzecznością pomiędzy sytuacją prawną skarżącego ukształtowaną z mocy prawa oraz sytuacją prawną ukształtowaną w konsekwencji wydanej przez Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], a także w związku z prowadzonym postępowaniem nadzwyczajnym w przedmiocie kontroli zgodności z prawem postępowania administracyjnego zakończonego decyzją – rozkazem personalnym z dnia [...] lipca 2005 r., Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż organ odwoławczy nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Strona skarżąca nie dostrzegła tego, że orzeczenie przez Sąd I instancji o prejudycjalnym zagadnieniu dotyczącym trybu zwolnienia ze służby naruszałoby przepis art. 134 § 1 ppsa, który określa kompetencję sądu do rozstrzygania "w granicach danej sprawy" co oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami wkraczać w sprawę inną, która powinna być rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu.

W uchwale z dnia 3 lutego 1997 roku (OPS 12/96 ONSA 1997 nr 3 poz. 104) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi, jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot.

Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sadów administracyjnych oraz art. 3 § 2 ppsa.

Zaznaczyć trzeba, że ustawodawca określił w art. 1 § 2 pusa kryteria kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne. Przepis ten stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola sądów administracyjnych polega więc na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji innego aktu) lub działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji.

W razie stwierdzenia przez Sąd, że we wskazanym zakresie nie doszło do naruszeń przez organ administracyjny prawa materialnego lub procesowego – warunkującego uchylenie zaskarżonej decyzji, bądź stwierdzenie nieważności, to skarga, jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.

Natomiast w razie uwzględnienia skargi, Sąd rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy przez organ administracji.

Podkreślić również trzeba, że sąd administracyjny jest w zasadzie sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracyjnego. Z orzecznictwa wynika, że jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, to Sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, który organ powinien uzupełnić.

W swoim orzeczeniu Sąd zawiera ocenę prawną kontrolowanego aktu oraz wytyczne co do stosowania prawa w danej sprawie indywidualnej. Tak też postąpił Sąd Wojewódzki w rozpatrywanej sprawie.

Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut narusza art. 1 § 2 pusa oraz art. 3 § 2 ppsa można by uznać za zasadny jedynie w sytuacji gdyby Sąd odmówił merytorycznego rozpatrzenia skargi i odrzucił ją jako niedopuszczalną, pomimo istnienia okoliczności uzasadniających rozpatrzenie sprawy merytorycznie.

W niniejszej sprawie sytuacja taka jednak nie nastąpiła. Okoliczność, że autor skargi kasacyjnej reprezentuje inną koncepcję co do rozstrzygnięcia niż przyjęta przez Sąd Wojewódzki, nie uprawnia do sformułowania zarzutu o wadliwym wykonaniu przez Sąd obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa.