Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2122/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 c ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński (spr.), , Sędzia WSA Artur Kuś, Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A.O. i M.O. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] września 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości oraz w części opłaty legalizacyjnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2020 r. Minister Finansów, działając m.in. na podstawie art. 49c ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U z 2019 r. poz. 1186 ze zm.) w zw. z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, po rozpatrzeniu odwołania A. O. i M. O. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...]czerwca 2020 r., znak: [...] odmawiającej umorzenia w całości i w części opłaty legalizacyjnej w wysokości [...] zł, ustalonej postanowieniem nr [...]Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N. dla Powiatu N., utrzymał w mocy decyzję organu I. instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że opłata legalizacyjna w wysokości [...]zł, została ustalona dla skarżących w związku z budową budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na terenie działki nr [...] w miejscowości C., bez wymaganego prawem budowlanym pozwolenia. Odnosząc się do wniosku o umorzenie opłaty legalizacyjnej Minister wskazał, że stosownie do art. 67a § 1 ustawy Ordynacji podatkowej, organ, rozpatrując wniosek strony o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych, zobowiązany jest do przeanalizowania występowania w sprawie przesłanek w postaci ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Instytucja umorzenia zaległości podatkowych stanowi wyjątek od zasady powszechności opodatkowania, niemniej jednak, pojęcia ważnego interesu strony nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych i uwzględnić również należy normalną sytuację ekonomiczną. Ważny interes strony musi być rozpatrywany w kontekście wszelkich danych, które obrazują sytuację finansową. Dane te muszą obejmować informacje dotyczące majątku stron, możliwości płatniczych, źródeł uzyskiwania dochodów i realnych możliwości uzyskiwania tych dochodów, a także skutków jakie dla stron i podmiotów od niej zależnych może powodować wykonanie obowiązków wynikających z nałożonej opłaty.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Minister Finansów ustalił, że A. i M. O. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem L. O. w budynku mieszkalnym o pow. 209 m2 pod adresem C. [...],[...]L.. W zakresie sytuacji finansowej wnioskodawców ustalono, iż M. O. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "M. O.", której przeważającym przedmiotem jest sprzedaż hurtowa żywych zwierząt. Uzyskał on (po odliczeniu zaliczki na podatek), w 2017 r. dochód w wysokości [...]zł, w 2018 r. dochód w wysokości [...]zł, w 2019 r. dochód w wysokości [...]zł, w styczniu 2020 r. dochód w wysokości [...]zł. Spadek dochodów firmy spowodowany jest zepsuciem się samochodu ciężarowego służącego do przewozu zwierząt oraz brakiem funduszy na jego naprawę. A. O. uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Zgodnie z oświadczeniem, gospodarstwo to nie ma charakteru działalności gospodarczej, prowadzone jest ono głównie na potrzeby własne i rodziny. Zdarza się, że dochodzi do okazjonalnej sprzedaży produktów rolnych, jednakże, sprzedaż ta ma znaczenie marginalne i dokumentowana jest fakturami w procedurze VAT RR. Z uwagi na powyższe A. O. nie prowadzi zestawień kosztów i przychodów a także zestawień zobowiązań i należności oraz innej dokumentacji księgowej.

Dowody zebrane w postępowaniu wskazują, że sprzedawanymi produktami rolnymi jest bydło rzeźne. Do akt sprawy strona nie przekazała kompletnych informacji dotyczących uzyskiwanego rzeczywistego dochodu z gospodarstwa rolnego. Analiza faktur za sprzedaż i zakup bydła oraz wydruków z księgi stada wskazuje, iż gospodarstwo rolne A. O. i działalność gospodarcza prowadzona przez jej męża są ze sobą powiązane poprzez sprzedaż bydła, zasadnym więc było w ocenie Ministra przeliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego głównie pod kątem handlu bydłem rzeźnym. Minister wskazał, że jak wynika z zebranych w toku postępowania dokumentów, grunty rolne stanowiące gospodarstwo rolne, stanowią powierzchnię 5,16 ha, w tym przeliczeniowych 1,14 ha. Strona jest beneficjentem dopłat bezpośrednich, których wartość w 2018 r. wyniosła [...]zł. W ocenie wnioskodawców w 2019 r. jak w roku 2020 powyższa kwota stanowiła i stanowić będzie dodatkowy dochód w gospodarstwie rolnym A. O.. Dochód uzyskany z prowadzonego przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego uwzględniający przychód ze sprzedaży bydła, uzyskane dotacje, pomniejszony o koszty prowadzenia tego gospodarstwa (m.in. koszty upraw, koszty koszenia oraz balowania, koszt odżywek dla zwierząt, napraw maszyn rolniczych - w 2018 r. - ok. 6000 zł, w 2019 r. - 6500 zł), kształtował się następująco: w 2018 - 33753,86 zł, w 2019 - 11.237,32 zł, w 2020 (styczeń - luty) 2.370,71 zł.

Ustalono, że A. O. pobierała i nadal pobiera świadczenie wychowawcze Rodzina 500+ na syna L. oraz raz w roku świadczenie Dobry Start 300+. Wnioskodawcy w okresie od 1 stycznie 2018 do chwili obecnej nie korzystali ze świadczeń pomocy społecznej oraz nie składali wniosku o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami. Zdaniem organu odwoławczego nieprawidłowe jest wliczanie przez Wojewodę [...] do wspólnych dochodów rodziny otrzymywanych kwot świadczenia wychowawczego "500+" i dzielenie na wszystkich członków rodziny wnioskodawców.

Reasumując, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, na podstawie przedłożonych dokumentów i oświadczeń, ustalono, iż dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego A. i M. O. w 2019 r. wyniósł miesięcznie 1042,63 zł. W 2020 roku gospodarstwo domowe wnioskodawców nadal utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z wymienionych źródeł. W zakresie sytuacji majątkowej ustalono, że M. O. jest współwłaścicielem działek nr [...] (udział [...]) o łącznej powierzchni 0.0299 ha w N., działki nr [...] (udział [...]) o powierzchni 0,3723 ha w N.; A. O. jest właścicielką/współwłaścicielką działek nr [...],[...]o łącznej powierzchni 0,4764 ha w B., działki nr [...] (udział [...]) o powierzchni 0,3125 ha w B..

Wnioskodawcy są właścicielami/współwłaścicielami działki nr [...] (udział 1/8 i 7/8) o powierzchni 0,4 ha w C., działek nr [...],[...],[...]o łącznej powierzchni 4,3 ha w C., obciążonej hipoteką umowną do kwoty 100000, zł, zabezpieczającą wierzytelność banku (na działce [...]w C., znajduje się budynek mieszkalny jednorodzinny o pow. 209 m2 w związku z którego budową ustalona została opłata legalizacyjna); działki nr 301/2 o powierzchni 0,2607 ha w S., lokalu mieszkalnego spółdzielczego własnościowego o powierzchni 56,26 m2 w N. przy ul. B.j [...], obciążonego hipoteką umowną do kwoty [...]zł.

M. O. jest właścicielem samochodu osobowego z 1997 roku oraz ciągnika rolniczego Ursus z 1970 r. Miesięczne wydatki wnioskodawców ponoszone w związku z utrzymaniem prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego wynoszą łącznie około [...]zł. Na kwotę powyższą składają się opłaty za: podatek rolny, rata kredytu na mieszkanie [...]zł; TV - [...]zł m-c, energia elektryczna 36,22 zł m-c; i 263,45 zł m-c; odpady komunalne - 72,00 zł m-c; nieczystości płynne -35,83 zł m-c; gaz - 122,00 zł m-c; OC - 496,00 zł rocznie, KRUS za 3 osoby - [...]zł m-c (w tym za syna K) ubezpieczenie gospodarstwa (polisa) - 29,75 zł m-c. Wnioskodawcy nie przedstawili podziału kosztów na działalność gospodarczą i gospodarstwo rolne. Natomiast w piśmie z [...]listopada 2019 r., wskazali iż koszty te nie są wykazywane jako koszty uzyskania przychodu działalności gospodarczej, oraz że zobowiązania te płacone są regularnie. Podsumowując, wydatki obejmują zarówno wydatki stałe, jak również koszty rat kredytu (w łącznej kwocie 2633,21 zł) zaciągniętych na rozbudowę domu oraz zakup lokalu mieszkalnego.

Wnioskodawcy wykazali wydatki na spłatę kredytów i pożyczek bankowych. Na podstawie umowy uniwersalnego kredytu hipotecznego z dnia 2 września 2015 r. zawartej pomiędzy Bankiem a A. i M. O., bank udzielił Wnioskodawcom kredytu w kwocie 50000 zł (łączna kwotę zobowiązania w [...]zł.) Okres kredytowania wynosi 60 miesięcy. Wysokość miesięcznej raty wynosi średnio 1006,77 zł. Termin spłaty ostatniej raty w wysokości 838,80 zł został wyznaczony na dzień [...] sierpnia 2020 r. Wnioskodawcy określili, iż kredyt ten został przeznaczony na dokończenie remontu domu, wobec którego aktualnie toczy się postępowanie legalizacyjne. Zadłużenie spłacane jest przez Stronę regularnie. Wnioskodawcy korzystali w Banku z kredytów hipotecznych w 2012 r. i 2015 w wysokości 50000 zł. Przez cały okres kredytowania, obsługa spłaty przebiegała prawidłowo. Nie wystąpiło zadłużenie przeterminowane. Dodatkowo z kserokopii umowy kredytu mieszkaniowego z dnia 16 kwietnia 2019 r. wynika, iż bank udzielił Wnioskodawcom kredytu w kwocie 190 000 zł, którego koszt wynosi [...]zł, co stanowi łączną kwotę zobowiązania w wysokości [...]zł. Okres kredytowania wynosi 144 miesięcy. Wysokość miesięcznej raty wynosi 1626,44 zł. Termin spłaty ostatniej raty w wysokości 1639,71 zł został wyznaczony na dzień 31 marca 2031 r. Wnioskodawcy określili, iż kredyt ten został przeznaczony na zakup prawa do lokalu spółdzielczego własnościowego nr [...] przy ul. B. [...]w N., o pow. użytkowej 56,26 m2 Wartość nieruchomości na dzień zawarcia Umowy kredytu wynosiła [...]zł.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Minister stwierdził, że w związku z nałożeniem opłaty legalizacyjnej A. i M. O. znaleźli się w kłopotliwej sytuacji, jednak pomimo sygnalizowanych trudności związanych z realizacją nałożonego zobowiązania sytuacja ta nie zagraża egzystencji skarżących. Uzyskiwane dochody jak i oszczędności pozwalają wnioskodawcom na zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego. W chwili obecnej przychody gospodarstwa domowego A. i M. O. kształtują się na stabilnym poziomie, bez zakłóceń odbywa się też spłata zobowiązań wobec wierzycieli prywatnych z tytułu pożyczek lub kredytów. Wnioskodawcy dysponują majątkiem zarówno ruchomym oraz nieruchomym, a gospodarstwo domowe przez nich prowadzone utrzymuje się z generowanego zysku z gospodarstwa rolnego oraz z działalności gospodarczej co aktualnie w 2020 r. łącznie miesięcznie daje około 1266,54 zł netto dochodu, tj. po 422,18 zł na każdego członka rodziny. Wskazane wydatki trzyosobowego gospodarstwa domowego zawierające koszty utrzymania budynku mieszkalnego, w którym mieszkają dodatkowo dwie rodziny córek, tj. łącznie 10 osób tworzących odrębne gospodarstwa domowe, miesięcznie oscylują wokół kwoty 3863,19 zł i obejmują zarówno wydatki stałe, jak również koszty rat kredytów zaciągniętych na rozbudowę domu oraz zakup mieszkania, w którym obecnie mieszka syn Wnioskodawców. Zobowiązanie jakie Strona zaciągnęła na zakup lokalu mieszkalnego w 2019 r. powodowało po stronie Wnioskodawców konieczność regulowania miesięcznych rat, co świadczy o świadomej decyzji obciążenia swojego budżet gospodarstwa domowego, który przy doliczeniu wysokości zdeklarowanej miesięcznej spłaty rat kredytów, jest niewystarczający na pokrycie wskazanych przez stronę kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Co więcej analiza dochodów jakie przedstawili wnioskodawcy wskazuje, iż nie są one wystarczające na pokrycie powyższych wydatków. Pomimo, iż występuje niedobór środków finansowych, dowody zebrane w postępowaniu wskazują, iż gospodarstwo domowe wnioskodawców dysponuje odpowiednimi środkami, aby uregulować przede wszystkim raty zaciągniętych kredytów (średnio łącznie na m-c jest to kwota 2633,21 zł) czy też inne obciążenia (media) w tym ubezpieczenie KRUS również za syna K. Pomimo powyższych zobowiązań stan konta wnioskodawców wynosił odpowiednio 10088 zł (stan na dzień 27 czerwca 2019 r.), 9585,76 zł (stan na dzień 31 października 2019 r.), 7681,44 zł (stan na dzień 29 lutego 2020 r.).

Ponadto jak wynika z akt sprawy i oświadczeń strony, wnioskodawcy nie poszukują możliwości uzyskania dodatkowego dochodu, chociażby poprzez wynajem lokalu mieszkalnego, czy też dzierżawę nieruchomości. Zdaniem Ministra uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że strony nie potrzebują dodatkowych środków, które mogłyby zasilić budżet domowy. Znając swoje możliwości finansowe i uprzednio świadomie decydując się na przeprowadzenie procesu legalizacji samowoli budowlanej, co pociąga za sobą konieczność uregulowania nałożonej opłaty legalizacyjnej w wysokości 50000 zł, w pierwszej kolejności złożyli wniosek do Wojewody [...] o umorzenie w całości nałożonej opłaty legalizacyjnej, a następnie zaciągnęli zobowiązanie finansowe w wysokości 190000 zł na zakup lokalu mieszkalnego. Jak wynika z treści przedstawionego aktu notarialnego dnia [...] kwietnia 2019 r. dotyczącego zakupu mieszkania, lokal nr [...]został wyceniony na [...] zł. Co więcej w akcie notarialnym zakupu wskazano iż: "stawiający oświadczają, że część ceny sprzedaży w kwocie 20000zł została już zapłacona stronie sprzedającej" oraz "stawiający oświadczają, że pozostała część ceny sprzedaży w kwocie [...]zł zostanie zapłacona przelewem na konto strony sprzedającej, z tym że: kwota [...]zł najpóźniej w terminie do 24.04.2019 r. i pochodzić będzie ze środków własnych strony kupującej, a kwota [...]zł najpóźniej w terminie do 30.04.2019 r. pochodzić będzie z kredytu mieszkaniowego hipotecznego udzielonego stronie kupującej". Nie sposób więc uznać, że wniosek o umorzenie opłaty legalizacyjnej podyktowany jest przesłanką ważnego interesu podatnika. Minister podkreślił, że legalizacja samowoli budowlanej nie jest obowiązkiem, a przywilejem. Uiszczenie opłaty legalizacyjnej ma charakter dobrowolny, więc inwestor może alternatywnie dokonać rozbiórki samowoli budowlanej. W ocenie Ministra Finansów w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie doprowadzi do konieczności korzystania przez wnioskodawców ze świadczeń z pomocy społecznej. Takich skutków nie wywoła również, w opinii organu odwoławczego, wykonanie nakazu rozbiórki, orzeczonego w przypadku braku zapłaty przedmiotowej opłaty legalizacyjnej. Koszt rozbiórki nie powinien być bowiem duży w sytuacji, gdy sama strona wskazuje na niewielki zakres prac wykonanych bez pozwolenia na budowę.

W ocenie Ministra akta postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie wskazują, iż ustalenie opłaty legalizacyjnej nie było związane z sytuacją nadzwyczajną, zaś wykonane prace nie były obiektywnie niezbędne. Przepisy regulujące proces budowlany obligowały stronę do wcześniejszego uzyskania pozwolenia na budowę. Naruszając prawo w powyższym zakresie wnioskodawcy musieli liczyć się z ryzykiem poniesienia określonych konsekwencji prawnych. W ocenie Ministra Finansów, ważnego interesu podatnika, jako przestanki umorzenia należności nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Podnoszona przez stronę trudna sytuacja związana z usterką środka transportu, wykorzystywanego w działalności gospodarczej, czy też z niską dochodowością działalności gospodarstwa rolnego nie uzasadnia umorzenia opłaty legalizacyjnej. Rezygnacja z należnego zgodnie z prawem świadczenia byłaby zbytnim uprzywilejowaniem strony w stosunku do innych podmiotów, w zakresie równego traktowania pod względem konstytucyjnych praw i obowiązków. Z instytucji umarzania zaległości podatkowych nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z obowiązku zapłaty.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. O. i M. O., reprezentowani przez adwokata.

Zaskarżonej decyzji zarzucili wydanie z naruszeniem:

- art. 7, 77 § 1, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) przemawiające się w tym, że organ odwoławczy dokonał niewłaściwej kontroli decyzji Wojewody [...] i nie uchylił tej decyzji, skoro zebrany materiał dowodowy wskazywał na konieczność takiego rozstrzygnięcia,

- art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49c ust. 1 ustawy Prawo budowlane polegające na błędnym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie przemawia za umorzeniem opłaty legalizacyjnej, mimo że został wykazany ważny interes podatnika.

Podnosząc powyższe naruszenia wnieśli o chylenie zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podniesiono, że ocena zupełności postępowania dowodowego przeprowadzonego w tej sprawie nie była prawidłowa. Organy skupiły się bowiem na ustaleniu wysokości oszczędności, zgromadzonych przez stronę skarżącą i posiadanego przez nią majątku. Organy pominęły, że strona skarżąca ubiegając się o ulgę wskazywała także inne okoliczności, które w jej ocenie uzasadniały przyznanie ulgi. W ustaleniach organów i przy ocenie materiału dowodowego pominięto okoliczności związane z powstaniem obowiązku zapłaty opłaty legalizacyjnej. Nie rozważono kwestii, że strona skarżąca dokonała rozbudowy budynku mieszkalnego, stanowiącego jej miejsce zamieszkania, zakresu i celu tej rozbudowy, a także skutków nakazania rozbiórki dobudowy dla warunków bytowych strony skarżącej i związanych z tym ewentualnych kosztów. Nie zbadano, jaki był stopień naruszenia przepisów Prawa budowlanego i czy w związku z tym nałożona opłata legalizacyjna była adekwatna do stopnia naruszenia. Pominięto kwestie związane z możliwością uzyskiwania w przyszłości przez stronę skarżącą środków utrzymania i powodów, dla których jej zdaniem nie ma ona możliwości podjęcia zatrudnienia. Niewyjaśnienie tych okoliczności stanowiło niewątpliwie naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Naruszono tym sam art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodów, mimo niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i lukach w materiale dowodowym.

Zarzucono również, że organy wykazały się brakiem zrozumienia sytuacji skarżących. Nie przeanalizowały, czy opłata legalizacyjna w wysokości [...]zł jest adekwatna do stopnia naruszenia prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Poczyniona przez Sąd analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, prowadzi do wniosku, że rozpoznając wniosek A. O. i M.a O. o umorzenie opłaty legalizacyjnej w wysokości [...]zł ustalonej postanowieniem nr [...]Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N., organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Wskazać należy, że sądowa kontrola decyzji uznaniowej w zasadzie obejmuje sferę gromadzenia i oceny dowodów oraz badania zaistnienia przesłanek zawartych w art. 67a Ordynacji podatkowej. Sąd kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego, podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek do wydania decyzji uznaniowej oraz czy podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcie, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, tj. czy ocena jest swobodna a nie dowolna. W ramach tak poczynionych ustaleń organ może przystąpić do zbadania, czy w sprawie występuje ważny interes strony lub interes publiczny uzasadniający przychylenie się do wniosku.

Jak wskazuje się w orzecznictwie użyte w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej przy określeniu przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, z mocy art. 49c ust. 1 Praw budowlanego - także opłaty legalizacyjnej, zwroty normatywne – "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" – nie mają stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Są swoistymi klauzulami generalnymi, odsyłającymi do ocen pozaprawnych. Przesłanka interesu publicznego rozumiana jest jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2014 r., II FSK 1339/12, z 15 lutego 2018 r., II FSK 1765/17). Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku, ale także sytuacja ekonomiczna podatnika (por. wyrok NSA z 6 lutego 2018 r., II FSK 168/16., z 2 lipca 2019 r., sygn. II FSK 2238/17).

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, organy orzekające w sprawie przeprowadziły szczegółową ocenę sytuacji majątkowej A. O. i M.a O. Ocena ta dotyczyła m.in. posiadanych przez nich, nieruchomości, ruchomości czy środków na rachunkach bankowych. Była wręcz drobiazgowa i skrupulatna, wobec tego Sąd uznał za niecelowe powtarzanie szczegółowych ustaleń organów. Ograniczył się jedynie do przywołania najistotniejszych kwestii dotyczących sytuacji majątkowej skarżących.

W toku postępowania ustalono, że M. O. prowadzi działalność gospodarczą polegającą głównie na hurtowej sprzedaży żywych zwierząt, a działalność ta od 2017 r. przynosiła dochód. Z kolei A. O. uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego o pow. 5,16 ha. Dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżących w 2019 r. wyniósł miesięcznie 1042,63 zł, natomiast wykazane miesięczne wydatki wynoszą łącznie około 3863,19 zł. Skarżącym udzielano kredytów hipotecznych w 2012 r. i 2015 w wysokości [...]zł, a spłaty odbywały się prawidłowo i w terminie. W dniu 16 kwietnia 2019 r. skarżącym udzielono kolejnego kredytu w kwocie 190 000 zł na zakup nieruchomości lokalowej (z okresem kredytowania 144 miesięcy i miesięczną ratą 1626 zł). Powyższe ustalenia co do uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków nie zostały przez skarżących zakwestionowane.

Kwestionowane w zasadzie jest to, że organy orzekające w sprawie nie rozważyły, jaki był stopień naruszenia ustawy Prawo budowlane oraz to, czy nałożona opłata legalizacyjna była adekwatna do stopnia naruszenia, a także pominięto kwestie związane z możliwością uzyskiwania w przyszłości środków utrzymania. Odnosząc się do tego zarzutu (nawiązującego do części uzasadnienia wyroku NSA z dnia 23 sierpnia 2018 r., sygn. II FSK 1387/17) należy wskazać, że problem skali naruszenia przez inwestorów przepisów ustawy Prawo budowlane nie może być podstawą do uwzględnienia wniosku o umorzenie opłaty legalizacyjnej. Opłata ta została bowiem ustalona odrębnym postanowieniem – z dnia [...]lutego 2019 r. nr [...]przez organ nadzoru budowlanego, zaś wniosek o umorzenie opłaty legalizacyjnej został skierowany do Wojewody [...] – działającego jako organ podatkowy. Podkreślenia wymaga, że opłata legalizacyjna została ustalona ostatecznym postanowieniem organu nadzoru budowlanego, zaś przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, uzasadniające umorzenie w całości lub w części opłaty legalizacyjnej. Kwestie dotyczące prawidłowości ustalenia opłaty legalizacyjnej należą do wyłącznej właściwości organów nadzoru budowlanego, zatem tylko w postępowaniu przed tymi organami mogą one być kwestionowane. Na marginesie jedynie należy wskazać, że opłatę legalizacyjną oblicza się, stosując przewidziany w przepisach Prawa budowlanego wzór biorąc pod uwagę wysokość stawki opłaty, wysokość współczynnika kategorii obiektu budowlanego i współczynnika wielkości obiektu budowlanego. Organ podatkowy nie jest uprawniony do kwestionowania w toku procedury o umorzenie opłaty legalizacyjnej ustaleń co do wysokości tej opłaty ustalonej przez organ nadzoru budowlanego. Wobec tego organy przy ustalaniu, czy istnieją podstawy do umorzenia opłaty legalizacyjnej nie były zobowiązane do ustalania zakresu i stopnia naruszenia przez inwestorów przepisów ustawy Prawo budowlane. Zresztą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie podniósł Minister, że naruszając Prawo budowlane wnioskodawcy musieli liczyć się z ryzykiem konsekwencji prawnych tego naruszenia. Zauważyć także należy, że ustalenie opłaty legalizacyjnej nie jest środkiem represyjnym, nie ma bowiem cech przymusowości. W przypadku odstąpienia od legalizacji i nie uiszczenia opłaty legalizacyjnej, opłata ta nie podlega egzekucji w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 129, poz. 1954 ze zm.). Prawo budowlane przewiduje w tym przypadku konsekwencję w postaci nakazu rozbiórki.

Wracając jednak do ustawowych kryteriów, jakie organ musiał uwzględnić w niniejszym postępowaniu tj. ważnego interesu podatnika oraz interesu publiczny należy stwierdzić, że w ocenie Sądu, skarżący nie wykazali zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i procedury sądowej, by zaistniała konieczność, właśnie ze względu na te przesłanki, umorzenia opłaty legalizacyjnej. Niewątpliwie wysokość ustalonej opłaty, w odniesieniu do wysokości osiąganych dochodów będzie dla wnioskodawców dolegliwa, jednak nie na tyle, by zagrażała ich egzystencji. Jak trafnie zauważyły organy orzekające w sprawie wykazane przez skarżących dochody są niższe niż ponoszone miesięczne wydatki. Analiza akt sprawy wykazuje, że deklarując miesięczne dochody na poziomie niewiele przekraczającym 1000 zł, ponosili wydatki przekraczające 3500 zł. Należy również mieć na uwadze, że budowa czy też rozbudowa domu jest przedsięwzięciem kosztownym, zatem należy zabezpieczyć w budżecie domowym środki na taką inwestycję. Skoro skarżący podjęli się rozbudowy domu bez stosownego zezwolenia to świadczy o tym, że takie środki posiadali. Z akt sprawy wynika również, że deklarując miesięczne dochody niższe, niż wydatki udało im się również poczynić oszczędności ([...]zł - stan na dzień [...]lutego 2020 r.). Niezwykle istotne dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie okazały się zapisy w akcie notarialnym Rep. A nr [...]z dnia [...]kwietnia 2019 r. dotyczącym sprzedaży spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego. Wynika z niego, że skarżący nabyli tytuł do powyższego prawa za kwotę [...]zł, z czego kwota [...]marizł pochodzić miała ze środków własnych skarżących, zaś pozostała kwota z kredytu hipotecznego. Skoro wniosek o umorzenie opłaty legalizacyjnej został złożony w marcu 2019 r., zaś nabycie prawa do lokalu nastąpiło miesiąc później, to trudno uznać, mając na uwadze wykazywane dochody skarżących, że zgromadzenie przez nich tej kwoty nastąpiło w niewiele ponad miesiąc. Wobec tego należy ocenić, że skarżący niewątpliwie posiadając w owym czasie środki na uiszczenie opłaty legalizacyjnej przeznaczyli je na zakup mieszkania. Wyzbyli się zatem części majątku, która również mogła być przeznaczona na cel mieszkaniowy (legalizacja samowoli budowlanej polegającej na rozbudowie domu mieszkalnego). Mimo że wykazywana sytuacja finansowa skarżących była w dacie składania wniosku niestabilna, to jednak nabyli prawo do lokalu mieszkalnego, zobowiązując się do spłaty rat kredytu. Okoliczność ta wręcz przeczy stanowisku zawartemu w skardze, zgodnie z którym organy orzekające w sprawie miały nie ustalić możliwości uzyskania w przyszłości środków utrzymania i powodów, dla których nie mają możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Skoro skarżący, mając zapewnione mieszkanie, postanowili nabyć kolejny lokal, z okresem kredytowania na 144 miesięcy, to w zasadzie sami przyznali, że ich sytuacja majątkowa w owym czasie była na tyle dobra, że podjęli się spłaty dodatkowego kredytu. Może to również świadczyć o tym, że ich możliwość zarobkowe w najbliższym czasie nie tylko nie ulegną zmianie ale nawet poprawią się.

Trudno wobec tego uznać, by ważny interes podatnika przemawiał za umorzeniem opłaty legalizacyjnej.

Również przesłanka interesu publicznego rozumiana jako rodzaj sprawiedliwości za dokonanie samowoli nie przemawiała za umorzeniem świadczenia publicznoprawnego z tytułu opłaty legalizacyjnej.

Skoro podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, zatem skarga na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlegała oddaleniu.

Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. Z 2020r., poz. 374 ze zm.).