Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 449/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant spec. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi S. Ć. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2022 r., nr 1801-IOD.4121.1.2022 w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej prezesa zarządu P. S. S.A. w upadłości z tą Spółką za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pełnienia obowiązków płatnika za marzec- czerwiec 2016 roku oraz w podatku od towarów i usług za kwiecień - sierpień 2016 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie na rzecz skarżącego S. Ć. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r. nr 1801-IOD.4121.1.2022, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S (organ I instancji) z dnia 13 grudnia 2021 r. nr 1818-SEW.4123.7.2021 w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej S.Ć - prezesa zarządu "A" S.A. w upadłości, (dalej: Spółka), za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pełnienia obowiązków płatnika za marzec - czerwiec 2016 r. oraz w podatku od towarów i usług za kwiecień-sierpień 2016 r.

Jak wynika z akt sprawy "A" S.A. została utworzona na podstawie aktu notarialnego z dnia 27 kwietnia 2011 r. Uchwałą nr 1 z posiedzenia Rady Nadzorczej "A" S.A. w P. z dnia 28 lipca 2011 roku powołany został dwuosobowy Zarząd Spółki w składzie: J. P. - Prezes Zarządu, J. D. - Wiceprezes Zarządu. Powyższe potwierdzone zostało wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego. Następnie Uchwałą nr 1 z dnia 13 września 2012 roku J. D. został odwołany z funkcji Wiceprezesa Spółki. Z dniem 24 marca 2016 roku z pełnienia funkcji Prezesa Zarządu Spółki "A" S.A został odwołany J. P. W tym samym dniu na Prezesa Zarządu Spółki został powołany S. Ć.

Organ I instancji ustalił, że w dniach, w których upływał termin płatności zobowiązań Spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za marzec, kwiecień, maj, czerwiec oraz w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2016 r. funkcję członka zarządu "A" S. A. pełnił S.Ć.

Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. 6 października 2021 r. postanowieniem nr 1818-SEW.4123.7.2021, 1818-SEW.4121.3.2021 wszczął z urzędu postępowanie podatkowego w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej S. Ć., członka zarządu "A" S. A. w upadłości z siedzibą przy ul. [...] w S., wraz z tą Spółką za zaległości podatkowe Spółki w:

- podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu wypłaconych wynagrodzeń za: marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2016 roku wraz z odsetkami za zwłokę,

- podatku od towarów i usług za: czerwiec, lipiec, sierpień 2016 roku wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi, odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowych Spółki w podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2016 r. oraz koszty egzekucyjne.

Następnie decyzją z 13 grudnia 2021 r., 1818-SEW.4123.7.2021; 1818-SEW.4121.3.2021, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. orzekł o odpowiedzialności S. Ć. za zaległości "A" S.A w upadłości, z tytułu pełnienia obowiązków płatnika PIT za marzec - czerwiec 2016 r. (z odsetkami za zwłokę) oraz w VAT za czerwiec - sierpień 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że:

- pełnienie przez S. Ć. funkcji prezesa zarządu Spółki w okresie, gdy upływał termin płatności zaliczek PIT od wypłaconych wynagrodzeń za marzec - czerwiec 2016 r. oraz zobowiązań VAT za kwiecień - sierpień 2016 r.,

- bezskuteczność w części egzekucji prowadzonej wobec Spółki oraz

- brak przesłanek uwalniających od odpowiedzialności za te zaległości,

skutkowało spełnieniem warunków wymaganych do przeniesienia odpowiedzialności związanej z zaległościami Spółki.

Skarżący nie zgodził się z decyzją organu i wniósł od niej odwołanie podnosząc m.in., że analiza okoliczności relewantnych dla rozstrzygnięcia o odpowiedzialności solidarnej osoby trzeciej została przeprowadzona przez organ I instancji z całkowitym pominięciem zmiany wynikającej z wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2015 poz. 978). Na mocy art. 428 pkt 8 lit. a Prawa restrukturyzacyjnego, nowelizacji uległ bowiem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.), uzyskując brzmienie: "dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych". Równocześnie dodany został ust. 1a, statuujący domniemanie, iż dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

W ocenie Skarżącego za niedopuszczalne należy uznać poprzestanie jedynie na ustaleniu, czy istnieją wymagalne, nieuregulowane przez obowiązanego należności. Analiza powinna sięgać znacznie dalej, obejmując nie tylko sprawdzenie, czy wszystkie zobowiązania podmiotu zostały wykonane, lecz także badanie, czy jego sytuacja majątkowa faktycznie, w sposób trwały uniemożliwia zaspokojenie wierzycielskich roszczeń.

DIAS w Rzeszowie, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 7 czerwca 2022 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości poczynione ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Organ stanął na stanowisku, iż w obliczu bezskuteczności egzekucji nieprzedawnionych zaległości podatkowych z majątku "A" S.A. w upadłości i przy braku okoliczności przewidzianych w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.), dalej: O.p., zachodzą niewątpliwe podstawy do wszczęcia egzekucji należności objętych ustawowym katalogiem z art. 107 § 1 i 2 O.p. wobec osoby trzeciej, tj. prezesa zarządu Spółki.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwolawczy wyjaśnił, przywołując treść art. 107 § 1 i § 2 oraz art. 116 § 1 i § 2 O.p., na czym polegają granice i warunki solidarnej odpowiedzialności osób trzecich (członków zarządu) za zaległości podatkowe spółek kapitałowych.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności S. Ć. ze Spółką za należności związane z PIT i VAT za poszczególne miesiące/okresy rozliczeniowe za 2016 r. Nie stwierdził także wystąpienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność.

W ocenie organu w odniesieniu do Spółki wystąpiły przesłanki niewypłacalności, a S. Ć.- jako prezes zarządu Spółki - powinien najpóźniej do 25 kwietnia 2016 r. złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, podczas gdy został on złożony 30 maja 2016 r. Jednocześnie nie wykazał braku winy w niezgłoszeniu wniosku w "czasie właściwym" ani nie wskazał mienia Spółki, z którego możliwa jest/będzie egzekucja.

Organ podkreślił, że Spółka już od początku 2015 r. miała problemy finansowe związane z brakiem zdolności do terminowego regulowania bieżących zobowiązań, narastającym zadłużeniem w stosunku do kontrahentów i innych podmiotów. Najwcześniej wymagalna wierzytelność dotyczyła nieuregulowanego zobowiązania cywilnoprawnego wobec Firmy "B", wynikającego z faktury VAT z [...] listopada 2014 roku nr [...] /14 w wysokości 2.173,09 zł, której termin płatności przypadał na 1 stycznia 2015 roku. Kolejne nieuregulowane zobowiązania wobec Firmy "C" S. A., "D" Sp. jawna powstały 18 lutego 2015 r.(faktura VAT z [...] stycznia 2015 roku nr [...]02), a w dalszych okresach stan ten tylko się pogłębiał. W ocenie organu mając na uwadze fakt, że pierwsze ujawnione zobowiązania Spółki dotyczą 2015 roku, w celu ustalenia właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości konieczne stało posłużenie przepisami ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 roku.

Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję DIAS z dnia 7 czerwca 20122 r.

W skardze zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne poprzez jego błędną interpretację - wykładnię contra legem, polegającą na uznaniu, jakoby statuowana tym przepisem przesłanka niewypłacalności nadal odnosiła się do faktu niewykonywania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań pieniężnych, podczas gdy w świetle nowelizacji, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., a więc jeszcze przed objęciem przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu "A" S.A., kwestią relewantną dla oceny podstaw ogłoszenia upadłości była zdolność do ich wykonywania - przez co skarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 3 O.p.

W związku z powyższym wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji.

Na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, jakoby bez względu na wskazaną zmianę legislacyjną stan niewypłacalności to "stan, w którym dany podmiot nie wykonuje wymagalnych zobowiązań pieniężnych", podczas gdy istotą nowelizacji przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość, obowiązujących w dacie objęcia funkcji zarządzającej przez stronę, było właśnie odstąpienie od ustalania faktu, czy przedsiębiorca wykonuje swoje zobowiązania na rzecz badania, czy jest zdolny je wykonywać,

- naruszenie prawa materialnego a to art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie za rełewantne dla oceny kondycji ekonomicznej i bilansowej "A" S.A. przesłanek nieobowiązujących w dniu objęcia przez S.Ć. funkcji prezesa zarządu spółki, podczas gdy prawem właściwym dla stwierdzenia stanu niewypłacalności była regulacja znowelizowana, w świetle której - wbrew stanowisku organu odwoławczego - brak było podstaw do zgłoszenia wniosku o upadłość zarówno w dniu 24 marca 2016 r., jak i w dniu 25 kwietnia 2016 r.,

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez nieprawidłową, arbitralną i zupełnie dowolną wykładnię pojęcia "niewypłacalności" jako stanu o charakterze stałym, podczas gdy takowe twierdzenie w świetle okoliczności niniejszej sprawy oraz istotnej zmiany przesłanek niewypłacalności wprowadzonej do regulacji prawa upadłościowego z dniem 1 stycznia 2016 r., a więc prawie trzy miesiące przed objęciem funkcji prezesa zarządu "A" S.A. przez S. Ć., trzeba uznać za niewątpliwie nieuzasadnione i zasadzające się na daleko idącym, nieuprawnionym uproszczeniu, skutkującym - nieznajdującą oparcia w prawie - interpretacją na niekorzyść osoby trzeciej, w konsekwencji pociągniętej do odpowiedzialności solidarnej,

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 116 § 1 O.p. poprzez jego niewłaściwą wykładnię skutkującą przerzuceniem wyłącznie na stronę całego ciężaru dowodu w zakresie wykazania przesłanek ekskulpujących członka zarządu od odpowiedzialności za niezłożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, podczas gdy w myśl poglądów wyrażanych w orzecznictwie przyjęcie przez organ całkowicie biernej postawy, ograniczającej się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty będące podstawą jej żądania, należy uznać za niedopuszczalną praktykę, uchybiającą obowiązkowi urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej,

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, stanowiące konsekwencję zaniedbań, jakich organ odwoławczy dopuścił się na płaszczyźnie postępowania dowodowego, polegające na błędnym przyjęciu, jakoby wniosek o ogłoszenie upadłości "A" S.A. nie został zgłoszony w czasie właściwym, podczas gdy w świetle twierdzeń strony, niepodważonych żadnym dowodem przeprowadzonym w oparciu o właściwą dla zbadania przesłanek niewypłacalności regulację prawną, jako uzasadniona jawi się konstatacja, iż brak jest obiektywnych podstaw do uznania wniosku złożonego w trybie art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczegow dniu 27 maja 2016 r. za spóźniony, a tym samym rodzący solidarną odpowiedzialność prezesa zarządu Spółki,

a także na wypadek niepodzielenia stanowiska o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie właściwym

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wynikające z naruszeń przepisów postępowania dowodowego, obligujących organ do umożliwienia stronie wykazania braku winy w złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, który w ocenie organu podatkowego, kontestowanej przez stronę, nie był czasem właściwym w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p., co doprowadziło do niezasadnego przypisania prezesowi zarządu solidarnej odpowiedzialności podatkowej,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 121, art. 122 i art. 187 O.p., poprzez prowadzenie postępowania z góry powziętym zamiarem orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe, podczas gdy wyjątkowy charakter przedmiotowej instytucji wymaga od organów podatkowych dogłębnej, skrupulatnej analizy okoliczności konkretnego przypadku i rzetelnej subsumpcji stanu faktycznego pod prawidłowo interpretowane normy prawa materialnego, czemu organ bynajmniej nie sprostał, arbitralnie okrawając materiał dowodowy i tym samym już na wstępie pozbawiając siebie możliwości wydania zgodnej z prawem decyzji,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 191 O.p. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób stronniczy i niepełny oraz podważający zaufanie obywateli do organów podatkowych, czego przejaw stanowiło bezpodstawne uchylenie się od dopuszczenia i weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę, wskazujących na aktualizację przesłanek wyłączających jej odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki, pomimo ciążącej na organie powinności, determinowanej brzmieniem zasad ogólnych postępowania podatkowego i wbrew obowiązkowi dążenia do ustalenia prawdy materialnej w ramach rekonstrukcji prawnopodatkowego stanu faktycznego,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 188 O.p. w zw. z art. 180 § 1 O.p., poprzez oddalenie wszystkich zgłoszonych przez stronę wniosków dowodowych, pomimo iż organ podatkowy nie jest uprawniony do odmowy przeprowadzenia dowodu, jeżeli w jego ocenie za udowodnioną - na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego - należy uznać tezę przeciwną do tezy dowodowej przedstawionej w żądaniu strony, co miało miejsce w świetle stanowiska wyrażonego na łamach decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Stalowej Woli i podzielonego przez organ odwoławczy, jakoby wniosek o ogłoszenie upadłości "A" S.A. nie został złożony w czasie właściwym z winy S. Ć. jako prezesa zarządu Spółki, co uniemożliwiło organowi dojście do prawdy materialnej i skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia o charakterze całkowicie dowolnym, bazującym na błędnie ustalonym stanie faktycznym,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 197 O.p., poprzez bezzasadne nieuwzględnienie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia, czy w okresie od dnia 24 marca 2016 r. do dnia 27 maja 2016 r. doszło do aktualizacji przesłanek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości "A" S.A. określonych w art. 11 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2016 r., a w wypadku odpowiedzi twierdzącej - daty zaistnienia takiej przesłanki, gdyż zdaniem strony pomimo istniejącego zadłużenia aktywa posiadane przez Spółkę w 2016 r. wystarczały do utrzymania zdolności wykonywania ciążących na niej wymagalnych zobowiązań pieniężnych co najmniej przez cały rok 2016, a zmiana treści art. 11 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze od dnia 1 stycznia 2016 r. rodziła konieczność oceny stanu wypłacalności "A" S.A. na dzień objęcia funkcji prezesa zarządu przez S. Ć. według stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, zaś badanie kondycji finansowej Spółki przez pryzmat uchylonej regulacji doprowadziło do wydania dowolnej, sprzecznej z prawem decyzji,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 122 i art. 123 O.p. w zw. z art. 187 i art. 191 O.p., wywierające zasadniczy wpływ na treść orzeczenia, poprzez całkowite i nieuzasadnione oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków: A. P. i M. K. oraz o przesłuchanie S. Ć. w charakterze strony i poprzestanie na odebraniu od strony i świadków pisemnych wyjaśnień w trybie art. 155 O.p., którym ustawa odmawia mocy dowodowej właściwej zeznaniom, jak również poprzez niedopuszczenie innych wnioskowanych dowodów z dokumentów, w tym dokumentów będących w posiadaniu organu podatkowego oraz zawartych w aktach sprawy toczącej się przed SR w Rzeszowie, V GU [...], w sytuacji gdy przedmiotem dowodu były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, a które nie zostały wystarczająco i w sposób dostateczny stwierdzone innym dowodem i nie dotyczyły okoliczności uznanej już przez organ podatkowy za ustalony w prowadzonym postępowaniu podatkowym, w związku z czym oddalenie zgłoszonych wniosków uniemożliwiło stronie dowiedzenie zasadności formułowanych twierdzeń, kluczowych z uwagi na charakter sprawy,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 199 O.p. poprzez bezpodstawne oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony na okoliczność sytuacji "A" S.A. w dacie objęcia funkcji prezesa zarządu, treści dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i rynkowej "A" S.A., przygotowanych przez poprzedni zarząd spółki dokumentów finansowych i bilansowych za rok 2015 i I kwartał roku 2016, stanu i wartości majątku spółki w 2016 r., stanów magazynowych i produkcji w toku, jak również wiedzy co do zakresu przeprowadzonych w kwietniu 2016 r. przez zarząd spółki analiz sytuacji finansowej i rynkowej "A" S.A. oraz wykazania braku winy strony co do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości "A" S.A. po upływie właściwego terminu, co uniemożliwiło należyte zrekonstruowanie stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem wszystkich elementów posiadających istotne znaczenie dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji doprowadziło do wydania oczywiście wadliwej decyzji,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 188 O.p. w zw. z art. 180 § 1 O.p., poprzez nieuzasadnione nieuwzględnienie wniosku o dopuszczenie dowodu ze wszystkich znajdujących się w Urzędzie Skarbowym w Stalowej Woli i w posiadaniu syndyka masy upadłości "A" S.A. oraz w aktach Sądu Rejonowego w Rzeszowie w sprawie o sygn. akt V GU [...] dokumentów dotyczących sprzedaży/egzekucji wszystkich ruchomości, na których ustanowiono zastaw skarbowy na rzecz Urzędu Skarbowego w Stalowej Woli oraz ustalenia wysokości kwoty, którą Urząd Skarbowy w Stalowej Woli uzyskał z tytułu zastawu skarbowego na ruchomościach "A" S.A. oraz przesłuchanie na te okoliczności A. P. - syndyka masy upadłości "A" S.A. na okoliczność wykazania majątku Spółki, z którego może zostać przeprowadzona egzekucja, którego skutek stanowiło nieznajdujące oparcia w rzeczywistości przyjęcie, jakoby w niniejszej sprawie zaktualizowała się przesłanka przewidziana w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. przemawiająca za orzeczeniem solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu "A" S.A.,

- błąd w ustaleniach faktycznych, skutkujący następnie naruszeniem normy art. 116 O.p., poprzez bezpodstawne przyjęcie za dostatecznie udowodniony fakt bezskuteczności egzekucji prowadzonej z majątku "A" S.A., podczas gdy organ podatkowy nie dysponuje żadnym formalnym dokumentem potwierdzającym zakończenie postępowania upadłościowego, który w sposób jednoznaczny stwierdzałby bezskuteczność egzekucji prowadzonej w stosunku do majątku Spółki, a uzyskanie środków nieprzekraczających kwoty 281 504,99 zł było spowodowane nieprawidłowym przeprowadzeniem postępowania egzekucyjnego i nieskierowaniem egzekucji do wszystkich składników majątkowych dłużnego podmiotu,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym przyjęciu, jakoby w dacie objęcia przez stronę funkcji zarządzającej "A" S.A. znajdowała się już w stanie niewypłacalności, podczas gdy w świetle brzmienia przepisów obowiązujących w dniu 24 marca 2016 r., będących podstawą oceny sytuacji Spółki pod kątem konieczności złożenia wniosku w trybie art. 21 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, fakt powstania drugiej zaległości wobec Spółki w dniu 19 lutego 2015 r. sam w sobie nie stanowił bezwzględnej przesłanki upadłości przedsiębiorcy, której wystąpienie miałoby obligować członka zarządu do zainicjowania postępowania upadłościowego, gdyż decydujące znaczenie posiadała kwestia płynności finansowej "A" S.A., która na dzień powołania strony na prezesa zarządu została zachowana,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, jakoby "samo posiadanie majątku przez Spółkę czy perspektyw dalszego rozwoju nie stanowiło podstawy do twierdzenia, że nie było obowiązku złożenia wniosku o upadłość", podczas gdy w świetle przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie - art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu na dzień objęcia przez Skarżącego funkcji zarządzającej w "A" S.A., okoliczność ta stanowiła ustawową przesłankę wyłączającą obowiązek złożenia wniosku o upadłość,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, jakoby w ramach prowadzonego wobec Spółki postępowania upadłościowego organ podatkowy nie jest w stanie uzyskać więcej środków pieniężnych, podczas gdy Skarbowi Państwa przysługuje opisane w odwołaniu roszczenie wobec komornika sądowego M. W. o zwrot pozostałej części kwoty uzyskanej z tytułu sprzedaży pojazdów Spółki objętych zastawem skarbowym w wysokości 63 700 zł,

- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez bezpodstawne przyjęcie przez organ podatkowy tezy, iż strona nie wskazała na żadne obiektywne, niezawinione przez członka organu zarządzającego okoliczności, które usprawiedliwiałyby niezłożenie wniosku o upadłość Spółki w terminie miesiąca od dnia powołania na stanowisko prezesa, podczas gdy okoliczności te zostały szczegółowo przedstawione w piśmie z dnia 29 listopada 2021 r. i poparte wnioskami dowodowymi, których dopuszczenie pozwoliłoby stronie wykazać zaistnienie przesłanki egzoneracyjnej przewidzianej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p.,

wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o umorzenie postępowania a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, zaś zaskarżona decyzja musiała ulec uchyleniu, gdyż organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył prawo materialne co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Kwestia przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej na członków jej zarządu została uregulowana w treści przepisu art. 116 § 1 O.p. Przepis ten stanowi, że za zaległości podatkowe spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Określa on więc tzw. pozytywne przesłanki odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, którymi są całościowa lub częściowa bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec spółki oraz powstanie tych zaległości w czasie gdy dana osoba pełniła funkcję członka zarządu. Przewiduje to przepis art.116 § 2 O.p., który stanowi, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Data płatności poszczególnych zobowiązań musi więc upływać w czasie gdy dana osoba pełniła funkcję członka zarządu, nie zostały one zapłacone, zaś prowadzona egzekucja (należy przez to rozumieć również czynności prowadzone w trakcie postępowania upadłościowego) nie przyniosła całkowitego zaspokojenia wierzytelności "fiskusa".

Jeżeli zostały spełnione te dwie przesłanki, a tak w przedmiotowej sprawie było, strony co do zasady tych przesłanek nie kwestionowały, organ orzekający o nałożeniu odpowiedzialności solidarnej na członka zarządu musi rozważyć jeszcze istnienie tzw. przesłanek negatywnych, bo tylko w przypadku ich niezaistnienia możliwe będzie orzeczenie o takiej odpowiedzialności,

Chodzi w tym przypadku o wykazanie przez osobę mająca odpowiadać solidarnie za zobowiązania ( zaległości ) spółki, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2020 r. poz. 814) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

c) mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W przedmiotowej sprawie zakwestionowano (o czym była mowa wyżej) naruszenie przepisów prawa poprzez przyjęcie przez organ, że Skarżący nie wykazał okoliczności o której mowa w pkt. a.

W myśl tego przepisu należy przyjąć, że nie jest dopuszczalne nałożenie na członka zarządu odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki akcyjnej, jeżeli we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Jeżeli taki wniosek we właściwym czasie został złożony, to wówczas jest on uwolniony od solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. I odwrotnie rzecz ujmując, jeżeli taki wniosek nie został w terminie złożony , to wówczas spełnia się negatywna przesłanka określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit a O.p., czyli niewykazanie przez skarżącego takiej okoliczności. Jedynie dla rozstrzygnięcia tej kwestii (podnoszonej w skardze ) Sąd wyjaśnia, że przepis ten nakłada na skarżącego wykazanie, że wniosek taki został przez niego w terminie złożony. W tym zakresie nie będą miały zastosowania ogólne przepisy dotyczące obowiązków stron w zakresie postępowania dowodowego w postępowaniu podatkowym. (art. 12, 121 czy 122 oraz 187 § 1 O.p.). Przesłanka z tego przepisu został bowiem tak ujęta, że to osoba odpowiedzialna ma wykazać, że zgłosiła we właściwym czasie wniosek o upadłość. Wynika to wprost z brzmienia tego przepisu. Obowiązek ten nie może być w oparciu o przepisy ogólne przenoszony na organy podatkowe.

Ocena terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość w zakresie ustalenia czy zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości i kiedy wniosek powinien zostać złożony musi odbywać się na podstawie przepisów regulujących kwestie postepowania upadłościowego.

Spółka "A" S.A. posiadała zaległości płatnicze wobec swoich kontrahentów czy też zaległości należności publicznoprawnych w roku 2015 i roku 2016. Skarżący podjął pełnienie czynności Prezesa zarządu Spółki w dniu 24 marca 2016 roku. Wskazanie tych faktów ma istotne znaczenie z tego względu, że z dniem 1 stycznia 2016 roku zmieniła się zawartość normatywna przepisu art. 11 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe (według aktualnej nomenklatury ) a rozumienie przesłanek w tym przepisie ma istotne znaczenie dla określenia spełnienia przez Skarżącego obowiązku zgłoszenia upadłości w terminie.

Trzeba zatem wskazać, że do dnia 1 stycznia 2016 roku przepis art. 11 ust.1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U.2015.233) stanowił, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Przepis ten uległ zmianie z dniem 1 stycznia 2016 roku na mocy ustawy z dnia 15 maja 2015 roku Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. 2015 poz. 978 ), na mocy której to zmiany otrzymał on brzmienie następujące: dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Zestawienie brzmienia tych dwóch przepisów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że inaczej zostały ujęte w nich przesłanki płynnościowe ogłoszenia upadłości. W przepisie derogowanym podstawą ogłoszenia upadłości były czynności faktyczne dłużnika, a właściwie ich brak w postaci faktycznego zaprzestania regulowania zobowiązań. Przesłanką ogłoszenia upadłości było zaprzestanie ich regulowania, bez konieczności badania czy upadły miał możliwość ich spłaty czy też nie. Wystarczający był sam fakt braku zapłaty bez badania przyczyn takiego stanu rzeczy.

W aktualnym brzmieniu tego przepisu (art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 2003 r. prawo upadłościowe) istotą uznania danej osoby za upadłego jest utrata zdolności do wykonywania zobowiązań. Badaniu podlegać będzie więc nie tyle sam fakt braku regulowania zobowiązań , co fakt możliwości ich regulowania.

Co prawda przepis art. 11 ust.1a stanowi, iż domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące, to jednak jest to domniemanie wzruszalne i fakt utraty zdolności zapłaty zobowiązań może być badany nawet w sytuacji, gdy tak przeterminowane zobowiązania u dłużnika występują.

Można zatem powiedzieć, że przesłanka zawarta w przepisach uchylonych jest szersza niż aktualnie obowiązująca. Nie zawsze bowiem fakt braku regulowania zobowiązań, wystarczający pod rządami starych przepisów, będzie uzasadniał ogłoszenie upadłości pod rządem przepisów nowych. Ustalenie zaistnienia przesłanki starej nie jest wystarczające do przyjęcia, że spełniła się przesłanka z przepisów aktualnie obowiązujących.

W sprawie niniejszej należy przy tym rozpatrzeć, która z nich powinna mieć zastosowanie przy ocenie wypełnienia się okoliczności z art. 116 § 1 pkt 1 lit a O.p. Czy Skarżący był zobowiązany zgłosić upadłość według przesłanki nowej (jak chce tego skarga) czy według przesłanki starej (jak przyjął to organ). Z jednej bowiem strony organ wskazuje, że przesłanki upadłości zaistniały już w roku 2015 (według ówczesnego brzmienia art. 11 ust. 1 ), z drugiej zaś strony podnosi się, że Skarżący objął funkcje z zarządzie dopiero w roku 2016, a więc już pod rządem przepisów nowych.

W tym zakresie należy uwzględnić brzmienie przepisu art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015 roku Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. 2015 poz. 978 ), którą dokonano zmiany omawianego przez Sąd przepisu. Stanowi on mianowicie, że w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, stosuje się przepisy dotychczasowe. Jest to więc przepis prawa międzyczasowego, z którego wynika, że sprawy o ogłoszenie upadłości w których wniosek złożono przed dniem 1 stycznia 2016 roku toczą się na podstawie przepisów dotychczasowych. Jako kryterium rozgraniczające stosowanie przepisów starych i nowych ustawodawca wskazał nie czas powstania okoliczności uzasadniających ogłoszenie upadłości ale moment złożenia wniosku o upadłość. Rozumując zatem a contrario we wszystkich innych sprawach stosuje się przepisy nowe. Jeżeli zatem wniosek złożony został po dniu 31 grudnia 2015 roku to do określania przesłanek ogłoszenia upadłości muszą być stosowane przepisy art. 11 ust 1 w brzmieniu nadanym ustawa z dnia 15 maja 2015 r (Dz.U. 2015 poz. 978). Ogłoszenie upadłości będzie zatem możliwe tylko w przypadku gdy dany podmiot utracił zdolność do zapłaty należności, tak jak wymaga tego aktualnie obowiązujący przepis.

Nawet jeżeli w roku 2015 zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości to jeżeli wniosek nie został złożony do końca tego roku, to wówczas musza być one oceniane na nowo, z uwzględnieniem aktualnych kryteriów.

Skarżący został powołany na stanowisko członka zarządu spółki "A" S.A. z dniem 24 marca 2016 roku a więc nie mógł złożyć wniosku o upadłość na podstawie przepisów starych. Aby złożyć skuteczny wniosek musiał więc przeanalizować podstawy do zgłoszenia upadłości określone w przepisach nowych. Wniosek oparty o przepisy stare nie mógłby zostać przez sąd uwzględniony.

W tych okolicznościach rozważania organu odnośnie momentu w którym wniosek taki powinien zostać złożony nie są adekwatne do istniejącego w momencie objęcia przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu stanu prawnego.

Rozważania te mają kluczowe znaczenie dla oceny zaistnienia tej przesłanki przeniesienia odpowiedzialności za zadłużenie na Skarżącego. Organ musi więc dokonać stosownych rozważań w oparciu o przepisy nowe i w tym aspekcie rozważyć złożone przez Skarżącego wnioski dowodowe odnośnie możliwości spłaty zobowiązań przez Spółkę.

Brak rozważenia tych okoliczności w odniesieniu do obowiązujących przepisów stanowi o nieprawidłowym, sprzecznym z prawem materialnym rozważeniu przesłanki z art. 116 § 1 pkt 1 lit a O.p. Przesłanka ta ma charakter materialny i rozważenie jej w oparciu o prawo nieobowiązujące miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zgromadzi wszelkie potrzebne dowody do oceny zdolności regulowania przez Spółkę "A" S.A. wymagalnych zobowiązań w okresie kiedy Skarżący zajmował stanowisko prezesa zarządu a następnie oceni, czy tak rozumiana przesłanka złożenia wniosku o upadłość zaistniała a jeżeli tak, to kiedy.

Na obecnym etapie postępowania Sąd nie może odnieść się do dalszych negatywnych przesłanek z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 O.p. z uwagi na to, że wpierw należy ustalić przesłankę aktualnie omówioną.

Podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa.

O kosztach orzeczono w myśl art. 200 ppsa. W ich skład wchodzą zwrot wpisu (500 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).