Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 346/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 października 2022 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję nr [...] wydaną w pierwszej instancji w dniu [...] maja 2022 r., w której odmówiono S. G. (dalej również jako "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że skarżący zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

Organ wskazał na informacje przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, a także na pozyskane dane wygenerowane z systemu informatycznego i z rejestrów centralnych (CEiDG, CEP i Bazy Ksiąg Wieczystych). Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on kawalerem, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/ świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, korzysta z pomocy rodziny w wysokości 400 zł, które przeznacza na alimenty, ponosi stałe wydatki w postaci alimentów, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności, posiada laptop oraz telefon.

Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej: "u.s.u.s.") należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał więc oceny przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że: (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; (-) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe; (-) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – co prawda skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych; (-) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem postanowieniem z [...] października 2021 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. umorzył prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne wobec innego wierzyciela (P. SA), jednak fakt umorzenia powyższego postępowania egzekucyjnego, w którym dochodzono innych zobowiązań jest niewystarczającą przesłanką do uznania, że w odniesieniu do zobowiązań z tytułu składek również zachodzą przesłanki do jego umorzenia; wobec należności z tytułu składek Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (-) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddziału w B.

Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne, które jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ stwierdził, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podkreślił też, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Analizując następnie przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności. Stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Organ wskazał, że brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy, zdaniem organu, brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.

Organ zauważył, że we wniosku skarżący nie powoływał się na stan swojego zdrowia. W toku prowadzonego postępowania nie przedłożył również żadnych dokumentów medycznych potwierdzających, np. fakt konieczności stałego leczenia. Nie legitymuje się również orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podejmowania przez skarżącego zatrudnienia. Zdaniem organu, skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącemu podjęcie stałej pracy lub uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ uznał, że również ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Oceniając sytuację finansową skarżącego organ stwierdził, że jej obraz nakreślony w oświadczeniach nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym i konkretnej sytuacji życiowej. Skarżący nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować sytuację materialną. Pozostała niewyjaśniona kwestia w zakresie wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym przez babcię, bowiem brak danych osobowych powoduje, że organ nie był w stanie dokonać ustaleń w tym zakresie.

Odnosząc się do istniejącego zadłużenia organ stwierdził, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne bowiem zaciągane były świadomie, z uwzględnieniem swoich możliwości finansowych, a więc skarżący godził się na ich ewentualne negatywne skutki.

Dodatkowo Prezes ZUS zauważył, że skarżący jest osobą młodą, wobec czego jego obecna sytuacja finansowa jest przejściowa i przy dołożeniu należytej staranności i przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych jest on w stanie znaleźć pracę stałą i osiągać dochody. Dokumentacja medyczna nie potwierdziła jednoznacznie, by nie był on zdolny do podjęcia zatrudnienia. Skarżący posiada doświadczenie zawodowe. Organ podniósł, że skarżący wbrew twierdzeniu, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających jakiekolwiek kwalifikacje zawodowe, dotąd prowadził działalność gospodarczą. Stwierdził, że działalność w zakresie rachunkowo-księgowym; doradztwo podatkowe - wymagała posiadania obszernej wiedzy. Zatem nie sposób uznać, że skarżący nie posiada żadnych kwalifikacji do podjęcia zatrudnienia. Za niezrozumiałe organ uznał, że skarżący nie podejmuje żadnej pracy posiadając zobowiązania publicznoprawne i alimentacyjne. Prowadzi to do wniosku, że nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowych.

Organ stanął więc na stanowisku, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna skarżącego ma charakter trwały. Obecnie skarżący ma problemy finansowe, jednakże wiek i umiejętności zawodowe sugerują możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej. Nie wynikła ona z przyczyn od skarżącego niezależnych, którym nie byłby się w stanie przeciwstawić. ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Wspomniane okoliczności mogą w każdej chwili ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji materialnej. Skarżący ma 29 lat, do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu 36 lat aktywności zawodowej. Zatem, zdaniem Prezesa ZUS, na przestrzeni wykazanego czasu będzie on osiągał dochód umożliwiający spłatę zobowiązania w ZUS.

Ponadto organ zauważył, że skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Organ miał na uwadze, że zawsze istnieje możliwość dokonania przekwalifikowania zawodowego. Ponadto sam fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem należności. Przyjęcie takiej zasady prowadziłoby do wykorzystywania przepisów w zakresie umarzania celem wyzbycia się ciążących na dłużnikach zobowiązań.

ZUS uznał, że wobec powyższej argumentacji, podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Organ nie znalazł podstaw do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do tut. sądu. Uważa on, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Podniósł, że w dniu wydania decyzji, tj. [...] czerwca 2022 r. złożył do organu zawiadomienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. o zakończeniu egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wskazuje bezpośrednio na fakt braku majątku oraz niemożliwość ściągnięcia zobowiązania. Podnosi, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe, nie z babcią, co czyni niezasadny zarzut organu, że nie jest jasna sytuacja materialna gospodarstwa. Wskazuje, że jest "skazany" na pobyt u babci, jednak nie chce tam mieszkać całe życie. Jest to tymczasowe rozwiązanie.

Zdaniem skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych gloryfikuje ważny interes społeczny nad ważnym interesem prywatnym. Wskazuje on, że w interesie władz państwowych jest zapewnienie obywatelom godziwej teraźniejszości jak i przyszłości, co w mniejszym lub większym stopniu jest powiązane z godziwym minimum w sferze materii. Każdy obywatel ma prawo do czynnego brania udziału w budowie gospodarki Państwa. W przypadku osoby, która przez 5 lat próbowała swoich sił w formowaniu przedsiębiorstwa należy zauważyć, że miała pozytywne pobudki i chciała przyczynić się choćby do zmniejszenia bezrobocia czy też zwiększenia wpływów podatkowych na rzecz Skarbu Państwa. Każdy obywatel rozpoczynający działalność ma na celu sprawić, aby jego życie było przykładne dla innych.

Odnosząc się do twierdzenia organu, że powstanie zadłużenia nie było następstwem szczególnych zdarzeń skarżący podnosi, iż każde zdarzenia, które prowadzą osobę prowadzącą działalność do bankructwa są w pełni szczególne, gdyż każdy chce prowadzić działalność po to, aby było dobrze, a nie po to, aby iść w stronę zadłużenia i bankructwa. Skarżący zwrócił uwagę na sytuację, która nastąpiła od 2020 roku. To, że COVID-19 dotyczy wszystkich, nie oznacza, że nie jest wydarzeniem nadzwyczajnym czy losowym. Nie ma dokładnego harmonogramu i nie każda ludzka egzystencja w ogóle czasowym jest narażona na tego typu przypadki.

Skarżący wskazuje, że co prawda posiada wiedzę na temat rachunkowości czy podatków, to jednak nie ma dokumentów potwierdzających te kwalifikacje. Wraz z zadłużeniem powoduje to, że wypada śmiesznie w oczach przyszłych pracodawców. Podkreśla też, że umorzenie dotyczy składek, które są naliczane tylko i wyłącznie za jego osobę, nigdy nie zatrudniał innych osób oraz nie jest zadłużony wobec innych ubezpieczonych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd stwierdza, że odpowiada ona prawu.

Przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Rozpatrując wniosek skarżącego organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem. Zgodnie

z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,

z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Przy czym podkreślenia wymaga, że wystąpienie sytuacji całkowitej nieściągalności należności stwarza jedynie możliwość jej umorzenia, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem takiego działania po stronie organu.

W analizowanym przypadku organ stwierdził, że nie występuje żaden

z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Z akt sprawy, ale i twierdzeń skarżącego nie wynika, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Brak jest ponadto dokumentacji, która wskazywałaby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s.

Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd podziela ponadto ocenę, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Choć skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to – jak wynika z jego pism - posiada następcę prawnego, co wyklucza możliwość stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki. Wprawdzie organ nie poczynił żadnych ustaleń odnośnie syna skarżącego, a z akt wynika jedynie fakt uiszczania przez skarżącego alimentów, to jednak Sąd zauważa, że ustawodawca w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazał na następców prawnych jako czynnik wykluczający przyjęcie całkowitej nieściągalności składek bez zastrzeżenia, że mają to być osoby pełnoletnie, dorosłe czy samodzielne. Z tego powodu Sąd uznał, że prawidłowe było stwierdzenie organu, iż przesłanka ta w sprawie nie ziściła się.

Słuszna jest również ocena, że na datę orzekania przez organ nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Wprawdzie wobec skarżącego Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. prowadził postępowanie egzekucyjne i postanowieniem z [...] października 2021 r. umorzył je stwierdzając bezskuteczność egzekucji. Organ przyjął, że postępowanie to nie dotyczyło należności z tytułu składek objętych niniejszym postępowaniem.

W tym miejscu Sąd zauważa, że wprawdzie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie wynika, by stwierdzenie braku majątku musiało nastąpić w toku konkretnej egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek. Tym niemniej w tej sprawie organ miał wiedzę o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. Biorąc pod uwagę, że jest to organ właściwy z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącego, zdaniem Sądu uzasadnionym było oczekiwanie na efekt prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego. Na datę wydawania decyzji organ nie miał wiedzy o tym, że postępowanie to się zakończyło.

Z kolei zauważyć wypada, że kopia zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. o zakończeniu egzekucji została złożona przez skarżącego do organu dopiero w dniu wydania zaskarżonej decyzji i – jak wynika z jej uzasadnienia – okoliczność ta nie stanowiła przedmiotu oceny organu. Jest to jednak nowa, istotna okoliczność, która może zostać objęta odrębnym wnioskiem skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek – w całości lub w części. Sąd uznał jednak, że skoro na datę wydawania decyzji organowi dokument ten nie był znany, nie można mu zarzucić, że okoliczność z niego wynikająca nie podlegała ocenie. Sąd kontroluje decyzję na datę jej wydania i nie może uchylić decyzji z uwagi na zaistniałe fakty, które miały miejsce po tej dacie.

W sprawie tej organ nie poprzestał na analizie wystąpienia całkowitej nieściągalności składek objętych wnioskiem skarżącego. Realizując normę zawartą

w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia przesłanek zawartych

w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do którego odsyła ww. przepis i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek, umorzenia zaległości. To w gestii uznania organu pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności ZUS nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Umorzenie należności jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu organ sprostał tym wymaganiom. Pamiętać trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną spoczywa na wnioskodawcy, który powinien stosowną dokumentacją i wyjaśnieniami wykazać, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, czy też jego rodziny. To osoba wnioskująca o umorzenie należności dysponuje danymi i dokumentacją, która może mieć znaczenie dla oceny możliwości uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie. W rozpoznawanej sprawie organ dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie sądu, organ dokonał jego właściwej oceny i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez niego umorzenia należności z tytułu składek.

Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązywanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia.

Zgodzić się trzeba z organem, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodzić się trzeba z organem, że zadłużenie skarżącego nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Zauważyć należy, że skarżący wskazuje na poniesione straty materialne, jednak nie przytacza żadnej nadzwyczajnej okoliczności, na skutek której straty te powstały. Nie sposób wywieść z pism skarżącego, jakie to niezależne od niego, nadzwyczajne przyczyny doprowadziły do tej trudnej sytuacji. Nie wynika z akt sprawy, aby zaszły po stronie skarżącego okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, np. zdrowotnym, które doprowadziły do opisywanej sytuacji materialnej.

Fakt zadłużenia obiektywnie może być postrzegany jako sytuacja bardzo trudna i dokuczliwa. Nie sposób jednak nie przyznać racji organowi, że co do zasady jest ona wynikiem podejmowanych działań przez podmiot, który zaciąga zobowiązania i ich nie spłaca, ewentualnie, gdy nie płaci swoich należności powstających w związku z prowadzeniem działalności (np. należności ZUS). Trudno zatem, co do zasady, traktować posiadanie długów jako zdarzenie nadzwyczajne czy losowe. Podejmując się prowadzenia działalności skarżący wziął na siebie obowiązek ponoszenia należności, również tych publicznoprawnych. Mimo to składek na ubezpieczenia nie uiszczał.

Wskazywana w skardze sytuacja covidowa wpłynęła natomiast na zakres prowadzonej działalności gospodarczej przez wiele podmiotów i w poszczególnych sytuacjach nie można wykluczyć potraktowania jej jako nadzwyczajne zdarzenie. Skarżący nie wskazał jednak konkretnie, w jaki sposób wystąpienie pandemii wpłynęło na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Nie ma więc podstaw by przyjąć na gruncie rozpoznawanej sprawy sytuacji covidowej jako nadzwyczajnego zdarzenia, które doprowadziło do poniesienia strat materialnych i niemożności opłacenia należności ZUS. Sąd zauważa, że w czasie pandemii wiele podmiotów prowadzących działalność gospodarczą korzystało z pomocy państwa przewidzianej Tarczą antycovidową, w tym ze zwolnień z opłacania należności na rzecz ZUS.

Skarżący nie wykazał więc, aby ciążące na nim długi powstały w sposób od niego niezależny. Słusznie zaś wskazuje organ, że skutki działalności osoby zobowiązanej nie mogą być łatwo przenoszone na resztę społeczeństwa.

Organ zbadał w sprawie, czy po stronie skarżącego nie występuje przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Prawidłowo stwierdził, że skarżący w toku postępowania na fakty dotyczące ze stanem zdrowia nie powoływał się. Słusznie zauważa organ, że wskazuje to na brak przeciwskazań do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.

Badając sytuację możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organ nie neguje, że są one ograniczone. Skarżący korzysta z pomocy rodziny. Jednak rację ma organ twierdząc, że skarżący nie dopełnił obowiązku rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej. Przedstawione dane nie jawią się jako pełne. Skarżący z jednej strony wskazuje, że mieszka z babcią, korzysta z jej środków czystości, jednocześnie jednak nie przedstawia, jaka jest jej sytuacja materialna, zasłaniając się brakiem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Tymczasem to na skarżącym spoczywa ciężar udowodnienia, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna jest taka, że nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący zaś szeroko przedstawia sytuację od strony jej trudności, a nie chce wskazać, z jakich dokładnie źródeł pozyskuje pieniądze na utrzymanie siebie i syna. Potrzeba ochrony prywatności człowieka jest zrozumiała, jednak trzeba zdawać sobie sprawę, że w postępowaniach takich jak zainicjowane przez skarżącego, brak przedstawienia żądanych przez organ informacji może skutkować niekorzystnie dla rozstrzygnięcia.

Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Skarżący wskazuje na trudności z pozyskaniem pracy. Rozumiejąc, że sytuacja skarżącego występującego do potencjalnego pracodawcy jest utrudniona z uwagi na posiadane zadłużenie, Sąd doszedł jednak do wniosku, że nie oznacza to niemożności podjęcia zatrudnienia. Nie sposób oczekiwać od państwa, żeby istnienie utrudnień w podjęciu pracy, w przypadku osoby młodej i zdrowej, miało skutkować automatyczną rezygnacją z przysługujących należności ZUS. Dodatkowo sąd zgadza się z organem, że państwo oferuje osobom poszukującym zatrudnienia pomocy w zdobyciu odpowiednich kwalifikacji. Zatem skarżący nie musi czuć się pozostawiony z tym sam sobie a jednocześnie oczekiwać od państwa, że zrezygnuje z przysługujących mu od skarżącego należności ZUS.

Należy podkreślić, że w okolicznościach tej sprawy kluczowym argumentem przemawiającym za przyjętym rozstrzygnięciem jest młody wiek skarżącego, brak przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia, brak wystąpienia nadzwyczajnej okoliczności, która przyczyniła się do powstania zadłużenia wobec ZUS. Z uwagi na te okoliczności należy zgodzić się z organem, że zdecydowanie przedwczesnym byłoby udzielenie skarżącemu ulgi w postaci umorzenia należności ZUS, zwłaszcza we wnioskowanym zakresie, czyli w całości.

W tych okolicznościach sąd uznał, że organ prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego jako trudną, ale nie stałą i ostateczną. W ocenie sądu, istnieje podstawa do przyjęcia, że skarżący, biorąc pod uwagę możliwość podjęcia pracy, znajduje się jedynie przejściowo w trudnej sytuacji, rokując na dokonanie spłat swoich należności.

Zdaniem sądu, materiał dowodowy dostępny organowi nie dawał podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący, jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności ZUS.

Zdaniem sądu, skarżący winien rozważyć ubieganie się o zastosowanie wobec niego innych środków np. rozłożenie należności na raty czy ewentualnie o umorzenie należności w części.

W ocenie sądu, organ dostatecznie wywiązał się też z nałożonych na niego obowiązków procesowych, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem i oceną jego sytuacji majątkowej nie oznacza, że z tej przyczyny decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia przepisów postępowania.

Podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Za niezasadny sąd uznaje zarzut preferencyjnego potraktowania interesu publicznego nad interesem strony. Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wszystkie zostały przez organ omówione, a sytuacja skarżącego została oceniona przez ich pryzmat. W ramach tego organ badał wystąpienie w sprawie skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności i przesłanek natury materialno – zdrowotnej skarżącego. Uzasadnienie decyzji spełnia wymóg rozpoznania sprawy w całym jej zakresie. Przepisy nie dają podstaw do rozważań w zakresie słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego (takie przesłanki umorzenia zaległości podatkowych zawiera art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, który w sprawach umorzenia należności z tytułu składek nie znajduje zastosowania).

Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).