Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1893/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1-4, art. 65, art. 27 ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak, Protokolant spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi W.-O. & G.-B. Sp. p. z siedzibą we [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie uznania stosowanych praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi W.-O. & G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...] jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.):

1) uznająca praktyki - stosowane w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez podmiot leczniczy W.-O. & G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...] polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, przez co pacjenci mogli jedynie złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej w formie pisemnej bądź na adres poczty elektronicznej podmiotu leczniczego- za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzająca zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

2) uznająca praktyki stosowane przez Przychodnię polegające na nieudostępnianiu pacjentom oryginałów dokumentacji medycznej za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 26 ust. 1 w zw. z art. 27 pkt 3 ustawy jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazująca jej zaniechanie;

3) zobowiązująca do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, o których mowa w punkcie 2, w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przedstawiając przebieg postępowania, Rzecznik Praw Pacjenta podał, iż za pośrednictwem ogólnopolskiej bezpłatnej infolinii pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów, zatem postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...]. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez W.-O.& G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...].

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił do przychodni z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień w sprawie, a także dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopię regulaminu organizacyjnego.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 15 stycznia 2015 r., spółka wyjaśniła, iż nie udzielała świadczeń zdrowotnych pacjentom w pierwszych dniach stycznia 2015 r. Spółka poinformowała pacjentów, iż udostępnianie im dokumentacji medycznej może nastąpić po złożeniu stosownego wniosku w formie pisemnej bądź mailowej.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Rzecznik Praw Pacjenta podał, że W.-O. & G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...] jest podmiotem leczniczym, zarejestrowanym w Rejestrze podmiotów leczniczych, prowadzonym przez Wojewodę [...] pod numerem księgi: [...] co wynika z księgi rejestrowej (stan na dzień 7 stycznia 2015 r.).

Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że kontrolowany podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stosował praktyki - polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, przez co pacjenci mogli jedynie złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej przesyłając go na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem poczty elektronicznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015r.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Biorąc pod uwagę powyższe, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając na podstawie art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, organ stwierdził, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej.

Organ wskazał, że zgodnie bowiem art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Rzecznik Praw Pacjenta, powołując się na treść art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wyjaśnił, że pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Powołując się na treść z art. 27 ww. ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 ww. rozporządzenia).

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ww. ustawy. Niemniej jednak przepisy prawa nie określają w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem, zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, należy uznać, że może to być dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Przy tym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta stosowana przez przychodnię w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej umożliwiając wyłącznie złożenie wniosku w trybie pisemnym bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. Ponadto zamknięcie tego podmiotu, w sytuacji w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np.: dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ wskazał, że dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Dalej Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił, że stosowanie przedmiotowych praktyk w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez spółkę nie było adresowane do konkretnej osoby, lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej na ustny wniosek pacjenta złożony osobiście w przychodni.

Zdaniem organu ze wskazanych okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania przedmiotowej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Jednocześnie w toku postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów wszczętym wobec podmiotu leczniczego organ ustalił również, że Przychodnia ogranicza dostęp do dokumentacji medycznej w ten sposób, że nie udostępnia pacjentom oryginału dokumentacji medycznej za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu.

Zdaniem organu przepis art. 27 pkt 3 ustawy daje pacjentowi możliwość żądania udostępnienia dokumentacji medycznej w tej formie.

Powyższa zasada nieudostępniania oryginału dokumentacji medycznej została wprowadzona w podmiocie leczniczym § 12 ust. 3 Regulaminu organizacyjnego podmiotu leczniczego, a także Procedurą Wewnętrzną. Zgodnie z rzeczonym Regulaminem Dokumentacja medyczna jest udostępniana do wglądu w siedzibie przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego lub poprzez sporządzenie jej kserokopii, odpisów bądźŸ wyciągów, w tym także na nośnikach elektronicznych. Ponadto zgodnie z Procedurą Wewnętrzna podmiotu leczniczego Pacjentowi i osobom upoważnionym udostępnia się odpłatnie medyczną w formie kserokopii, niezwłocznie po złożeniu wniosku ustnego lub pisemnego na drodze pocztowej lub na drodze korespondencji elektronicznej, udostępniając zainteresowanym adres pocztowy i e-mail. Z powyższego wynika, że pacjent może jedynie otrzymać dokumentację medyczną do wglądu w siedzibie Przychodni bądźŸ kopie, odpis lub wypis tej dokumentacji. A contrario uzyskanie, przez pacjenta oryginału dokumentacji medycznej za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu jest niemożliwe.

Zdaniem organu w rozpatrywane sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obliguje Rzecznika Praw Pacjenta do uznaniu rzeczonej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

W skardze do Sądu na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. W.-O. & G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 59 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 64 ust 1-4 oraz art. 65 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w oparciu o stwierdzenie, że forma składania wniosku o wydanie dokumentacji medycznej zapewniona przez skarżącego miała charakter działania/zaniechania w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy skarżący zapewnił możliwość uzyskania pełnego dostępu do dokumentacji medycznej dla pacjentów; poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że udostępnienie dokumentacji medycznej na wniosek złożony korespondencyjnie lub za pośrednictwem poczty elektronicznej, z wyłączeniem formy ustnej żądania stanowi bezprawne działanie/zaniechanie oraz poprzez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącego było zorganizowane, tj. zaplanowane.

Nadto skarga zarzuca niewłaściwą wykładnię art. 27 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez stwierdzenie, że podmiot udzielający œświadczeń nie może określić formy składania wniosku przez pacjenta o udostępnienie dokumentacji medycznej i musi zagwarantować formę ustną żądania, w sytuacji gdy postanowienie to nie określa zasad występowania o dokumentację medyczną; a także naruszenie art. 59 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 64 ust. 1-4 oraz art. 65 ustawy w zw. z art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 3 oraz art. 27 w/w ustawy w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania polegającego na uznaniu, że nieudostępnianie pacjentom oryginałów dokumentacji medycznej za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu stanowi bezprawne zorganizowanie działanie/zaniechanie skarżącego mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, podczas gdy treść przepisów art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 3 oraz art. 27 w/w ustawy nie uprawnia podmiotu leczniczego do udostępniania pacjentom oryginałów dokumentacji medycznej; naruszenie art. 24 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z § 73 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zastrzeżenie w Regulaminie organizacyjnym podmiotu leczniczego oraz Procedurze Wewnętrznej, obowiązujących u skarżącego, zasady nieudostępniania pacjentom oryginałów dokumentacji medycznej jest zgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem - w ocenie Sądu- zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] uznająca praktyki - stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez W.-O. & G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...] polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej poprzez umożliwienie pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie przez złożenie takiego wniosku za pośrednictwem poczty bądź na adres poczty elektronicznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Jednocześnie Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.).

Bezsporne w sprawie pozostaje, iż skarżąca uczestniczyła do dnia 7 stycznia 2015 r. w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie. Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015 r. za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w przychodni. W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przychodnia była zamknięta, bowiem zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. Pacjenci mogli złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej za pośrednictwem poczty bądź na adres poczty elektronicznej przychodni. W dniu 7 stycznia 2015 r. przychodnia rozpoczęła udzielanie świadczeń zdrowotnych, bowiem zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się.

W konsekwencji, spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia osobiście wniosku w placówce przychodni w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Przed odniesieniem się do zaistniałych w sprawie kwestii spornych (a tym samym do prawidłowości zaskarżonej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta), zauważyć przede wszystkim należy, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 ww. ustawy, dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

I tak, kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, mając przy tym na względzie tak zarzuty sformułowane w skardze, jak i akta sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo bowiem przyjął, iż w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. W.-O. & G.- B. spółka partnerska z siedzibą we [...] naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty lub na adres poczty elektronicznej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Sąd podzielił ocenę Rzecznika Praw Pacjenta przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Przepisy prawa nie określają jednak w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć taki wniosek. Podkreślić należy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej.

Należy więc zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Przychodnia naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjent nie mógł złożyć takiego wniosku bezpośrednio w placówce przychodni, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.

Zauważyć również należy, że samo zamknięcie przychodni, niezależnie z jakiego powodu – czy jest to protest, strajk, czy nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia – nie ma znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Przychodnia lekarska nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem, należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób, a nie jedynie w formie pisemnej, czy też mailowej.

Decydując się na prowadzenie podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na względzie, że podmiot ten - w państwie prawa - będzie podlegał regulacjom ustawowym, a zatem należy liczyć się z odpowiedzialnością prawną jaka została przez ustawodawcę stworzona zarówno w celu ochrony praw podmiotu leczniczego jako podmiotu gospodarczego, jak również dla ochrony praw jego pacjentów.

Kwestie udostępniania dokumentacji medycznej reguluje art. 26 i 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. 252.poz.1697 ze zm.),które w § 78 ust 1.stanowi, iż podmiot leczniczy udostępnia dokumentację podmiotom i organom uprawnionym bez zbędnej zwłoki, a w przypadku udostępnienia dokumentacji w sposób określony w art. 27 pkt 3 ustawy należy pozostawić kopię lub pełny odpis wydanej dokumentacji.

W ocenie Sądu udostępnienie dokumentacji pacjentowi obejmuje wszystkie formy określone w art. 27 ustawy o prawach pacjenta, a więc – wgląd, sporządzenie kopii, wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru z zastrzeżeniem zwrotu. Na takie szerokie rozumienie tego pojęcia wskazuje wykładnia systemowa i funkcjonalna, do których należy sięgnąć w niniejszej sprawie, bowiem wykładnia językowa nasuwa wątpliwości. Ustawodawca w art. 27 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta użył co prawda terminu " jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji", jednak zakładając racjonalność ustawodawcy nie sposób uznać, , że jego celem było zawężenie uprawnień do udostępnienia oryginału dokumentacji jedynie do innych podmiotów z wyłączeniem najbardziej zainteresowanego jakim jest sam pacjent. Pojęcie uprawnionego podmiotu bez wątpienia odnosi się do podmiotów wymienionych w art. 26 ust. 1-3 ustawy, a niewątpliwie pacjent jest takim podmiotem. Takie ograniczenie uprawnień nie wynika bowiem z żadnych innych przepisów. Należy więc uznać, iż z brzmienia przepisu art. 27 ust 3 ustawy wynika, że pacjent ma prawo do żądania wydania oryginałów swojej dokumentacji. Oryginał dokumentacji wydawany jest wyłącznie na wyraźne żądanie uprawnionego organu lub podmiotu. Pacjent może żądać wydania oryginału dokumentacji indywidualnej wewnętrznej oraz dokumentacji zbiorczej jedynie w zakresie wpisów dotyczących jego osoby.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 26 ust. 1 i 3 oraz art. 27 w/w ustawy w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania, bowiem skoro ustawodawca dopuszcza możliwość żądania wydania oryginałów swojej dokumentacji przez pacjenta, to odmienna regulacja wewnętrzna podmiotu leczniczego wykluczająca taki dostęp do dokumentacji narusza zbiorowe prawa pacjentów.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie podzielił zarzutów w niej podniesionych uznając je za chybione. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Z tych wszystkich przyczyn, podzielając w całości ocenę dokonaną w sprawie przez Rzecznika Praw Pacjenta, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.