Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2203/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia E. S. reprezentowanej przez adwokata P. G. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] 05.2013 r., nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. S. i J. S. w G., gmina B., województwo [...] i w T. przy ul. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w 1/2 części, do czasu uzyskania postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. S. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z dnia 08.12.1990 r. E. S. zwróciła się do Urzędu Rejonowego [...] w L. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jej rodziców J. S. i J. z D. S.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...].05.2013 r., nr [...], zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. S. i J. S. w G., gmina B., województwo [...] i w T. przy ul. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w 1/2 części, do czasu uzyskania postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. S.

E. S. reprezentowana przez adwokata P. G. wniosła do Ministra Skarbu Państwa, za pośrednictwem Wojewody [...], zażalenie na w/w postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, iż w jej ocenie zaskarżone postanowienie zapadło wskutek pominięcia oświadczenia J. S. z dnia 6 grudnia 1957 r. oraz błędnej wykładni art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Kontrowersje związane z treścią tego oświadczenia i prawidłowa wykładnia cytowanego przepisu były przedmiotem pism wnioskodawczyni z dnia 31 marca i 16 lipca 2010 r., w których wskazano, iż skoro przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie mogą mieć zastosowania do czynności prawnych dokonanych przed jej wejściem w życie, oświadczenie J. S. z dnia 6 grudnia 1957 r. (załączone do pisma z dnia 18 stycznia 2008 r.) o przeniesieniu praw związanych z dwiema nieruchomościami pozostawionymi poza granicami Polski wywołuje skutki prawne.

Pismem z dnia 12.06.2013 r. Wojewoda [...] przekazał w/w zażalenie wraz z aktami sprawy do Ministerstwa Skarbu Państwa.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia E. S. reprezentowanej przez adwokata P. G. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...].05.2013 r., nr [...], zawieszającego z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. S. i J. S. w G., gmina B., województwo [...] i w T. przy ul. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w 1/2 części, do czasu uzyskania postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. S. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony w dniu 08.12.1990 r. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, Dz. U. z 2006 r. Nr 195, poz. 1437, Dz. U. z 2008 r. Nr 197, poz. 1223) postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku dotyczące właściciela pozostawionej nieruchomości. W/w przepis w sposób wyraźny nakłada na wnioskodawcę występującego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, obowiązek dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub dziale spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości. W świetle art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. żadne inne dokumenty, w tym wskazujące przeniesienie praw do pozostawionych nieruchomości na inne osoby, nie mogą zatem zastąpić postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie wskazane przez skarżącą oświadczenie J. S. z dnia 06.12.1957 r. o przeniesieniu praw związanych z dwiema nieruchomościami pozostawionymi poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz dwójki jego dzieci E. S. oraz H. S. nie może w ocenie organu stanowić podstawy do stwierdzenia, że wymienione w nim osoby są uprawnione do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie natomiast z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. określającym obligatoryjne przesłanki zawieszenia postępowania: " Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. "

Biorąc pod uwagę wskazany powyżej stan faktyczny i prawny w niniejszej sprawie koniecznym jest w ocenie Ministra przedłożenie do akt postępowania postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym właścicielu pozostawionych nieruchomości J. S. Podkreślono ponadto, że rozstrzygnięcie w tej kwestii nie należy do kompetencji organów administracji publicznej. W tym stanie rzeczy Wojewoda [...] zasadnie w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Podjęte rozstrzygnięcie w opinii Ministra Skarbu Państwa znajduje oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Równocześnie podkreślono iż, zgodnie z art. 97 § 2 k.p.a., gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony, tj. po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym J. S.

Skargę na powyższe postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. S. zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:

1. naruszenie prawa materialnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej ustawą, poprzez jego błędną wykładnię wobec przyjęcia, że przepis ma zastosowanie do czynności prawnych dokonanych przed dniem wejścia w życie ustawy, a więc również do oświadczenia J. S. z dnia 6 grudnia 1957 r. przenoszącego prawa związane z dwiema nieruchomościami pozostawionymi poza granicami Polski na E. S. oraz H. S.,

2. naruszenie prawa procesowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wobec uznania przez organ II instancji, że w niniejszej sprawie wystąpiły obligatoryjne przesłanki zawieszenia postępowania z powodu konieczności przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po J. S., w sytuacji gdy z uwagi na skuteczne przeniesienie wszelkich praw do nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na E. S. oraz H. S. mocą oświadczenia z dnia 6 grudnia 1957 r. uprawnienia z tytułu prawa do rekompensaty przysługują wskazanym powyżej osobom i przedłożenie powyższych dokumentów jest zbędne.

Zarzucając powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż konsekwentnie podtrzymywane w niniejszej sprawie stanowisko organów I i II instancji o konieczności zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do rekompensaty w oparciu o brzmienie ustawy z uwagi na potrzebę przedłożenia do akt postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest trafne.

Organ II instancji utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] naruszył art. 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wskazany przepis normujący zasadę niezbywalności prawa do rekompensaty potwierdzonego ustawą ma zastosowanie do czynności prawnych dokonanych przed dniem jego wejścia w życie, a więc również do oświadczenia J. S. z dnia 6 grudnia 1957 r.

Skarżąca podniosła, iż wskazany przepis do czynności prawnych dokonanych przed dniem jego wejścia w życie zastosowania mieć nie może, a więc w obliczu skutecznie dokonanej czynności prawnej przenoszącej ogół uprawnień do nieruchomości pozostawionych przez J. S. poza granicami Polski na E. S. oraz H. S. uprawnienia z tytułu rekompensaty potwierdzone na podstawie przepisów ustawy przysługują wskazanym w oświadczeniu osobom. Przyjęcie wykładni dokonanej przez organ prowadziłoby z jednej strony do uznania retroaktywnego skutku przepisu art. 4 ustawy, co stanowi naruszenie zasady lex retro non agit - fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego postulującej jedną z najistotniejszych cech systemu prawa w demokratycznym państwie prawnym, mianowicie jego pewność. Zasada ta nie ma charakteru absolutnego, jednakże odstąpienie od niej może nastąpić w sytuacjach nadzwyczajnych, które w sprawie nie miały miejsca. Z drugiej strony rozciągnięcie niezbywalności prawa do rekompensaty na czynności prawne dokonane przed dniem wejścia w życie ustawy stanowiłoby ograniczenie treści prawa własności, będącego najpełniejszym zespołem uprawnień przysługujących względem rzeczy, jak również względem ogółu praw do dóbr majątkowych. J. S. czynnością prawną z dnia 6 grudnia 1957 r. przekazał całość swoich uprawnień do nieruchomości pozostawionych poza granicami Polski E. S. oraz H. S., a więc zrealizował uprawnienie należące do pozytywnej strony prawa własności. Wyłączenie skutku dokonanej czynności prawnej mocą ustawy, która weszła w życie niespełna 50 lat po dokonaniu czynności naruszałoby podstawowe uprawnienie właściciela do rozporządzenia swoim prawem.

W ocenie skarżącej organ II instancji naruszył nadto art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż w sprawie występuje obligatoryjna przesłanka do zawieszenia postępowania w postaci konieczności przedłożenia dokumentów o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ zdaje się nie zauważać, iż wywołujące skutki prawne oświadczenie właściciela skutecznie przeniosło wszelkie prawa do pozostawionych poza granicami kraju nieruchomości na dzieci J. S. i to im przysługiwało prawo do rekompensaty w chwili wejścia w życie ustawy. Z uwagi na powyższe bezprzedmiotowym jest załączanie do akt postępowania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po J. S., gdyż uprawnienie do rekompensaty nie wchodziło w skład spadku. Nie została zatem spełniona przesłanka sformułowana w art. 97 § 1 ust. 4 k.p.a., gdyż rozpoznanie sprawy w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. S. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia innego organu lub sądu.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ).

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu .

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że będąca podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ma za zadanie zakończyć proces rozliczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy tej ustawy mają zastosowanie zarówno do spraw nowych jak również do sytuacji, w których osoba posiadająca zaświadczenie lub decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty wydane na podstawie wcześniej obowiązujących w tej materii przepisów, nie zrealizowała prawa do rekompensaty albo zrealizowała je w części.

Stosownie do treści art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowanie w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do kwestii , czy skarżąca E. S. jest uprawniona do realizacji prawa do rekompensaty objętego wnioskiem w niniejszej sprawie, wobec zrzeczenia się na jej rzecz oraz jej brata H. S. praw do nieruchomości zabużańskich przez ich współwłaściciela J. S. , w ramach jego oświadczenia złożonego w dniu 6 grudnia 1957r ., którego tłumaczenie znajduje się w aktach sprawy.

Czy też organ prawidłowo zawiesił postępowanie w sprawie uzależniając jego kontynuację od przedłożenia do akt sprawy dokumentu potwierdzającego, że skarżąca jest spadkobierczynią zmarłego współwłaściciela nieruchomości , stosownie do treści art. 6 ust.2 pkt.1 cytowanej ustawy.

W ocenie Sądu stanowisko organów zasługuje na aprobatę . Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zapadły z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa.

Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości orzeczeń zawartych w wymienionych postanowieniach ma art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2008r. Z jego treści wynika bowiem, że:

1. w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

2. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Literalne brzmienie cytowanego przepisu przesądza , że ustawa ściśle precyzuje krąg osób, które zachowują prawo do dochodzenia roszczenia. Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielom nieruchomości, którzy jednocześnie mogą wskazać osobę lub osoby uprawnione spośród nich do uzyskania prawa . Gdy zaś o potwierdzenie prawa do rekompensaty ubiegają się spadkobiercy pierwotnych właścicieli, wskazanie może mieć miejsce wyłącznie w kręgu następców prawnych właścicieli nieruchomości pozostawionych (art. 3 ust. 2)

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej zauważa , że jedynymi beneficjentami roszczenia o potwierdzenie prawa do rekompensaty na gruncie obowiązującej regulacji prawnej są wyłącznie właściciele nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP lub ich spadkobiercy. Także cytowana wyżej instytucja wskazania nie może być stosowana, gdy osoba wskazana bądź wskazująca jest spoza grona współwłaścicieli bądź spadkobierców

Zrzeczenie się przez J. S. na rzecz E. S. i H. S. praw przysługujących mu do nieruchomości zabużańskich zawarte w notarialnie poświadczonym oświadczeniu złożonym w dniu 6 grudnia 1957 r. dokonane na gruncie uprzednio obowiązujących przepisów prawnych nie może być uznane za skuteczne zarówno z uwagi na zapis cytowanego wyżej art. 27, jak i na fakt , że w rozumieniu obowiązujących w Polsce przepisów prawa , zostało złożone bez zachowania stosownej formy przewidzianej dla czynności prawnej przenoszącej prawo własności nieruchomości .

Stosownie do treści art. 73. § 1. k.c. jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności . § 2 tego przepisu przewiduje natomiast , że jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna.

Jak wynika z art. 158 k.c. umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości.

Powyższe oznacza , że przeniesienie własności nieruchomości pod rygorem nieważności wymaga zachowania formy aktu notarialnego , co w przypadku omawianego oświadczenia z dnia 6 grudnia 1957r. nie miało miejsca. Z kserokopii dołączonej do akt sprawy wynika natomiast , że " oświadczenie złożono z pełną świadomością , że jest ono prawdziwe i zgodne z postanowieniami Ustawy o Pisemnych Oświadczeniach pod Przysięgą z 1835r. " , która jednakże w polskim systemie prawnym nie obowiązuje, i nie wiadomo jakie skutki prawne łączy z faktem złożenia omawianego oświadczenia.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt. 4 organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Według § 2 powołanego artykułu, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania administracyjnego organ administracji organ podejmuje postępowanie z urzędu lub na wniosek strony.

Zagadnieniem wstępnym jest takie postępowanie, którego wynik ma bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej. Pomiędzy rozstrzygnięciem zapadłym przed sądem lub innym organem , a rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej musi zachodzić stosunek zależności, co oznacza, że sprawa administracyjna może zostać rozstrzygnięta na różne sposoby - w zależności od tego, jakie rozstrzygnięcie wyda sąd lub inny organ.

Słusznie zatem Wojewoda [...] i Minister Skarbu Państwa uzależnili rozpoznanie złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty , od dołączenia do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia po zmarłym ojcu skarżącej , stosownie do wymogu zawartego w art. 6 ust.2 pkt 1 ustawy. Jest to bowiem zagadnienie prejudycjalne od , którego zależy treść rozstrzygnięcia w sprawie .

Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.).