Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 454/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104-105
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 136 ust. 3 i art. 229
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 454/21

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] r. (znak [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wojewoda [...] uchylił w całości decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z [...] r. (znak [...]) i orzekł o:

1. umorzeniu postępowania organu I instancji w przedmiocie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 311/22 o pow. 0,3352 ha, objętej księgą wieczystą Nr [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł.- Ś. w Ł. [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych,

2. odmowie zwrotu udziału 15/16 w części w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 46/48, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 311/3 o pow. 0,0376 ha, objętej księgą wieczystą Nr [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych, na rzecz A. N. (udział 4/16), G.S.(udział 2/16), J. B. (udział 2/16), H. B. (udział 1/16), M. H.(udział 1/16), J. J. (udział 1/16), E.M.(udział 245/4000), S. M. (udział 263/4000), R. M.(udział 164/4000), B.C. (udział 164/4000), A.M.-S.(udział 164/4000),

3. umorzeniu postępowania organu I instancji w sprawie zwrotu udziału 1/16 w części prawa własności części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] 46/48, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 311/3 o pow. 0,0376 ha, objętej księgą wieczystą Nr [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych, który przypadałby na rzecz spadkobierców M. J. – jednego ze spadkobierców K.J.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 29 grudnia 1994 r. D. B. wystąpił do Urzędu Rejonowego w Ł. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] 46. Podaniem z 4 lutego 1995 r. o zwrot ww. nieruchomości wystąpili również C. B., K. J. i E. M.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, odmówił zwrotu udziałów w nieruchomościach oznaczonych jako działki nr 311/22 i 311/3.

Orzeczeniem z [...] grudnia 2018 r. Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Prawomocnym wyrokiem z 27 marca 2019 r., II SA/Łd 51/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił sprzeciw od decyzji Wojewody [...].

Decyzją z [...] r. Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2018 r., poz. 121 z późn. zm.) [dalej: ustawa o gospodarce nieruchomościami] oraz art. 104 i 105 § 1 k.p.a. orzekł o odmowie zwrotu udziałów 15/16 części w nieruchomościach oznaczonych jako działki nr 311/22 i 311/3 oraz o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu udziału 1/16 części.

Jak wskazał organ pierwszej instancji, w niniejszym postępowaniu ustalono ponad wszelką wątpliwość, iż cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, został zrealizowany, a realizacja tego przedsięwzięcia nastąpiła przed 22 września 2004 r. i przed złożeniem wniosku o zwrot. Starosta zaznaczył, iż na działce nr 311/22 został wybudowany blok mieszkalny, obecnie ww. nieruchomość stanowi własność osób trzecich. Na działce nr 311/3 znajduje się infrastruktura techniczna, która jest ściśle związana z funkcjonowaniem osiedla. W odniesieniu do działki nr 311/22 zastosowanie znajduje przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dawna działka nr 311/3, która obecnie stanowi część działki nr 311/22 została oddana w użytkowanie wieczyste na podstawie aktu notarialnego - umowy o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste Rep. [...] Nr [...] z [...].04.1976 r. Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w Ł., której następcą prawnym jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "B". Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak zostało wskazane, "powyższego faktu nie zmienia wejście w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, która z dniem 1 stycznia 2019 r. usankcjonowała przekształcenie się prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na udziałach w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, jako że bez względu na rodzaj prawa rzeczowego przysługującego osobie trzeciej w odniesieniu do nieruchomości objętej żądaniem zwrotu (własność/użytkowanie wieczyste) nie ma możliwości zwrotu takiej nieruchomości".

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie w terminie złożyli: M.H., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika oraz G. S.

M.H. zaskarżył decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej punktów 4 i 9, zarzucając naruszenie przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w odniesieniu do pominięcia istotnego dla sprawy stwierdzenia, iż prawo użytkowania wieczystego gruntu działki oznaczonej numerem 311/3 oraz 311/22 zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w odniesieniu do działki 311/3 oraz 311/22 dopiero 3 lipca 2003 r. na podstawie wniosków z 5 lipca 2002 r. ujawniono wpis dotyczący użytkowania wieczystego. Powyższe tym samym przekreśla możliwość powoływania się przez organ pierwszej instancji na fakt, iż jeżeli nieruchomości wywłaszczone zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ponadto wskazano na naruszenie przepisu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie, iż cała część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana na cel określony i związany z wywłaszczeniem, tj. na budowę osiedla mieszkaniowego i tym samym nie ma zastosowania ww. przepisu do części nieruchomości oznaczonych jako działki 311/22 i całej działki 311/3.

G. S. wskazała, iż uważa wydaną decyzję "za wysoce krzywdzącą" i wniosła o rozpatrzenie sprawy. Strona podniosła, że "Starostwo [...] od 2016 roku skrupulatnie badało sprawę przez 4 lata, nie kwestionując praw spadkobierców do ich własności, odmawia im teraz prawa do zwrotu nieruchomości decyzją urzędników. Powołując się na małą infrastrukturę urbanizacyjną powstałej zabudowy mieszkalnej, pozbawia się praw właścicieli do ich nieruchomości. Czy rozliczne wymienione przedsiębiorstwa gazownicze, elektryczne, węzły ciepłownicze i kanalizacyjne - mogły powstać na nieruchomości bez zgody właścicieli? To bezprawne wtargnięcie na cudzą własność". Wojewoda [...] uznał, iż ww. osoba zakwestionowała całość wydanej przez organ I instancji decyzji.

Wspomnianą na wstępie decyzją Wojewoda [...] uchylił w całości zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji i orzekł co do meritum.

W uzasadnieniu organ odwoławczy ustalił, że aktem notarialnym - umową sprzedaży Rep. [...] nr [...] z [...] lutego 1975 r. Skarb Państwa nabył od I. Z., K.J., D. B. i C.B. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 46 o pow. 567,5 m2 , objętą księgą wieczystą Kw Nr [...]. Dalej organ szczegółowo ustalił krąg spadkobierców spornej nieruchomości i kolejność przejścia nieruchomości na kolejnych właścicieli.

Następnie Wojewoda podniósł, że w treści aktu notarialnego, na podstawie którego nabyto sporną nieruchomość, powołano się na decyzję Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Ł. z [...] lipca 1974 r. oraz mapę stanowiącą załącznik do ww. decyzji, z których wynikało, iż nabywana nieruchomość położona jest na terenie, w obrębie którego zatwierdzony został plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego "[...]" w Ł. Na wyrysie z mapy ewidencji gruntów nr [...] nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 46 została oznaczona jako działki nr 311/3 o pow. 404 m2 oraz nr 311/15 o pow. 178 m2. Obecnie dawna nieruchomości oznaczona numerem 311/3 stanowi część działki nr 311/22 o pow. 0,3352 ha, uregulowanej w księdze wieczystej [...]. Nieruchomość oznaczona w dacie wywłaszczenia jako działka nr 311/15 stanowi obecnie część nieruchomości oznaczonej numerem 311/3 o pow. 0,0376 ha, objętej księgą wieczystą [...].

Organ zauważył, że do decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Ł. z [...] lipca 1974 r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego terenu osiedla mieszkaniowego w rejonie ulic [...], [...], [...] ([...]) dołączono mapę z której wynika, iż dawne działki nr 311/3 i 311/15 znajdowały się w graniach przedsięwzięcia inwestycyjnego, jednakże wyłącznie działka nr 311/3 znajdowała się w graniach lokalizacji budownictwa mieszkaniowego. Na dawnej działce nr 311/3 miał powstać budynek mieszkalny oznaczony numerem 4 oraz droga dojazdowa do budynku. Na działce nr 311/15 nie przewidziano wzniesienia żadnych budowli. Organ zatem uznał, iż każde wykorzystanie dawnej działki nr 311/15 na inwestycję związaną z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego oznaczać będzie realizację celu publicznego, na jaki nieruchomość nabyto. Bezsprzeczne jest, iż na dawnej działce nr 311/3, która obecnie stanowi część działki oznaczonej numerem 311/22, wybudowany został w 1976 r. budynek mieszkalny. Zgodnie z pismem Spółdzielni Mieszkaniowej B z 15 grudnia 2016 r., wokół nowo powstałego budynku urządzono niezbędną infrastrukturę osiedlową taka jak: chodniki, trawniki, drogi dojazdowe, zatoczki parkingowe oraz małą architekturę. Dawna działka nr 311/15 od czasu budowy budynku nr 4, usytuowanego na dawnej działce nr 311/3, stanowi dla jego mieszkańców drogę komunikacyjną w kierunku ulicy [...].

W ocenie organu przeprowadzone 20 kwietnia 2017 r. oględziny nieruchomości potwierdziły wskazany przez Spółdzielnię Mieszkaniową sposób zagospodarowania spornego terenu. Zgodnie z protokołem z oględzin (s. 58 tom 11 akt organu I instancji) na części nieruchomości oznaczonej obecnie numerem 311/3 znajduje się jezdnia asfaltowa prowadząca od ul. [...] w kierunku bloku mieszkalnego, ponadto na części terenu urządzony jest trawnik, rosną dwie topole oraz krzewy forsycji, część terenu wysypana jest żwirem i wykorzystywana jest jako parking. Ponadto na ww. działce znajduje się lampa oświetleniowa. Na działce nr 311/22 znajdują się budynek mieszkalny oraz jezdnia asfaltowa. Przed wejściem do klatki schodowej jest chodnik z płyt betonowych. Na nieruchomości zlokalizowany jest również trawnik, rosną 2 klony, topola oraz krzewy forsycji. Część terenu jest wysypana żwirem, na którym parkują samochody. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie na dołączonych do protokołu fotografiach, jak również na ortofotomapie. Z dokumentacji wynika ponadto, iż przez przedmiotowy teren przebiegają liczne sieci infrastruktury technicznej związanej z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego. Na obu działkach zlokalizowany jest gazociąg [...] stal niskiego ciśnienia wybudowany w 1979 r. W 1999 r. zostało wybudowane przyłącze gazu [...] niskiego ciśnienia, zasilające budynek przy ul. [...] 46/52. Przyłącze to zostało wybudowane w ramach wymiany istniejącego przyłącza gazu. Ponadto przez obie działki przebiegają linie średniego napięcia, linie niskiego napięcia oraz linie oświetlenia ulic. Na nieruchomościach zlokalizowana jest m.in. linia kablowa oświetleniowa zasilająca oświetlenie posesji [...] 46/52 oraz latarnie oświetleniowe. Ponadto na działce nr 311/22 znajdują się m.in. wybudowane w 1977 r. linie kablowa nN kierunek [...] 46/52, kierunek [...] 42, kierunek [...] 23/25. Na działce nr 311/22 jest również kanał ogólnospławny zlokalizowany w rejonie bloku nr 4, wybudowany w 1977 r., jak również sieć ciepłownicza z 1974 r.

Organ odwoławczy stwierdził w oparciu o powyższe, iż cała wywłaszczona w 1975 r. nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem publicznym. Dokumenty, na podstawie których ustalono powyższe, zostały włączone do materiału dowodowego sprawy. Na części dawnej działki nr 311/3 (obecnie część działki 311/22) został wybudowany budynek mieszkalny, zaś pozostały jej teren, jak również teren dawnej działki nr 311/15 (obecnie część działki nr 311/3), wykorzystany został pod realizację infrastruktury osiedlowej, za którą bezsprzecznie uznać należy drogi dojazdowe, chodniki, teren zielony, infrastrukturę podziemną oraz miejsca przeznaczone na parking. Wszystkie te elementy stanowią przejaw pewnej zorganizowanej działalności właściciela tegoż terenu pozostającej w powiązaniu z funkcjonowaniem osiedla, w szczególności z istniejącą zabudową.

W ocenie Wojewody nieuzasadniony jest zarzut M. H. o naruszeniu przez organ art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wbrew twierdzeniu skarżącego bowiem Starosta w uzasadnieniu decyzji wskazał na zastosowanie powyższego przepisu wyłącznie w odniesieniu do obecnej działki nr 311/22, której część stanowi dawna działka nr 311/3. Organ podkreślił, że na podstawie aktu notarialnego z [...] kwietnia 1976 r. Rep. A nr [...] nieruchomość położona w Ł. przy ul. [...] 46, oznaczona jako działka nr 311/3 o pow. 404 m², została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej A w Ł., zaś prawo użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej [...] kwietnia 1976 r. W dniu 27 stycznia 1997 r. w miejsce Spółdzielni Mieszkaniowej "A" na podstawie Uchwały Nadzwyczajnego Zebrania Przedstawicieli RSM "A" w Ł. w sprawie podziału Spółdzielni nr [...] z 20 września 1995 r. i postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. [...] [...] z [...] r. wpisano jako użytkownika wieczystego Spółdzielnię Mieszkaniową "B" w Ł. Z uwagi na wejście w życie ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 2040) prawo użytkowania wieczystego zostało przekształcone we własność Spółdzielni Mieszkaniowej oraz osób fizycznych. Z powyższego wynika, iż w odniesieniu do ww. nieruchomości zastosowanie znajduje przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej przez dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i trwało w dniu 1 stycznia 1998 r. Celem uregulowania zawartego w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ochrona praw podmiotów, które przed tą datą w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Spełnienie w okolicznościach konkretnej sprawy, przesłanki ustalonej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego. Dalej organ argumentował, że wskazywana przez odwołującego się data [...] lipca 2003 r. nie jest datą ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego do działki nr 311/22. W ww. dniu przepisano do księgi wieczystej [...] nieruchomości odłączone z innych ksiąg wieczystych, których użytkownikiem wieczystym był ten sam podmiot (w dokumentacji przekazanej organowi I instancji przez Spółdzielnię Mieszkaniową B znajduje się zawiadomienie Sądu Rejonowego w Ł. o powyższym wpisie). Dawna działka nr 311/15, która obecnie stanowi część działki nr 311/3, nie była i nie jest przedmiotem użytkowania wieczystego, a zatem w odniesieniu do niej nie ma zastosowania przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Opierając się na poglądach orzecznictwa organ uznał, iż postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr 311/22 podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Z uwagi na zachodzące w niniejszej sprawie okoliczności, uzasadniające umorzenie postępowania organu instancji w powyższym zakresie i wydanie w tej części przez organ odwoławczy decyzji wyłącznie o charakterze procesowym nie mogły mieć wpływu na wynik nieprawidłowości organu I instancji w postaci nieuznania N.R. za stronę postępowania oraz skierowania decyzji do W. P. Z uwagi na błędy w sentencji decyzji Starosty [...] w zakresie nazwisk osób występujących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (a więc w zakresie oznaczenia stron postępowania), organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję również w części dotyczącej rozstrzygnięcia w zakresie działki oznaczonej obecnie numerem 311/3. W ocenie Wojewody Starosta błędnie zamiast A.M.-S. wskazał A. M. oraz zamiast B. C. wskazał B.M.. Powyższe nieprawidłowości zostały usunięte przez organ odwoławczy poprzez wydanie decyzji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję organu odwoławczego wniósł M.H., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Skarżący zakwestionował decyzję Wojewody [...] z [...] r. w części, to jest w zakresie punktu drugiego, dotyczącego odmowy zwrotu udziału 15/16 części w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] 46/48, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 311/3.

Zaskarżona część decyzji Wojewody [...] odnosi się jedynie do dawnej działki nr 311/15 o powierzchni 178 m², który to teren obecnie stanowi część nieruchomości oznaczonej numerem 311/3 o pow. 0,0376 ha, objętej księgą wieczystą [...]. Dawna działka o nr 311/15 o powierzchni 178 m² stanowi dokładnie 47,34 % powierzchni obecnej działki 311/3 i zajmuje południową część obecnej działki 311/3.

Skarżący wskazał na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - przepisu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wzięcia pod uwagę całości materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy w odniesieniu do zbadania przesłanki zasadności zwrotu na rzecz skarżącego M. H. udziału w prawie własności działki oznaczonej obecnie numerem 311/3.

Ponadto podniesiony został zarzut naruszenia prawa materialnego - przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędną interpretację i w konsekwencji dojście do błędnego wniosku, iż każde wykorzystanie dawnej działki o numerze 311/15 na inwestycję związaną z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego "[...]" ma oznaczać realizację celu publicznego, na jaki nieruchomość nabyto.

W ocenie skarżącego położenie na przedmiotowym terenie infrastruktury technicznej, ograniczającej się do sieci energetycznej i do jednej lampy oświetleniowej, usytuowanej przy granicy działki 311/3 z działką 311/22, nie stanowi przeszkody do zwrotu części działki 311/3, odpowiadającej powierzchni dawnej działki 311/15, a więc 178 m².

Skarżący wskazał, że po zwrocie należnego jemu udziału w przedmiotowej nieruchomości z pewnością nie żądałby usunięcia ww. infrastruktury energetycznej, która z uwagi na swoje położenie przy granicy działki 311/3 i dawnej działki o nr 311/15 nie kolidowałaby nawet z przepisami prawa budowlanego. Infrastruktura gazowa posadowiona w północnej części działki 311/3 nie podlegałaby zwrotowi i nadal pozostawałaby we władaniu Miasta Ł. jako właściciela.

Ponadto skarżący zarzucił, że organy nie uwzględniły dowodu z oględzin nieruchomości z 20 kwietnia 2017 r. Z ww. dokumentu wynika zaś, iż tzw. "droga dojazdowa" prowadząca od ulicy [...] w Ł. do posesji [...] 46/52 w Ł., nie jest jedyną drogą dojazdową do ww. posesji. Według strony z załączonych zdjęć do ww. protokołu widać, iż na działce o nr 311/15 poza dwiema topolami nie ma żadnej zieleni. Nieruchomość jest częściowo wysypana żwirem, a istniejąca być może wcześniej zieleń (trawa) została wyjeżdżona przez samochody i wydeptana przez pieszych. Zdaniem strony zwrot południowej części działki 311/3 nie stanowiłby przeszkody do komunikacji pomiędzy ul. [...], a posesją nr 46/52.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 11 marca 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) [dalej: ustawa covidowa]. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 7 lutego 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że uczestnicy postępowania nie potwierdzili możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 11 marca 2022 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Zagadnienie zwrotu nieruchomości reguluje art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 z późn. zm.) [dalej: ustawa o gospodarce nieruchomościami], zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z tego względu, podstawową okolicznością, jaką organ administracji powinien badać w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność z punktu widzenia celu na jaki została nabyta.

Stosownie do treści art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu i dopiero wtedy, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Dopiero jednak zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., I OSK 991/18).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy spór dotyczy tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przy czym strona skarżąca stoi na stanowisku, że dawna działka nr 311/15 o powierzchni 178 m2 - obecnie południowa część działki 311/3 nie została przeznaczona na cel wywłaszczenia. Podnosi przy tym, że na przedmiotowym terenie znajduje się jedynie sieć energetyczna w postaci jednej lampy oświetleniowej, usytuowanej przy granicy działki 311/3 z działką 311/22. Ponadto skarżący podnosił, że tzw. "droga dojazdowa" prowadząca od ulicy [...] w Ł. do posesji [...] 46/52 w Ł., nie jest jedyną drogą dojazdową do ww. posesji. Zdaniem strony zwrot południowej części działki 311/3 nie stanowiłby przeszkody do komunikacji pomiędzy ul. [...], a posesją nr 46/52.Wskazywał również, że na działce o nr 311/15 poza dwiema topolami nie ma żadnej zieleni.

Przed przejściem do dalszych rozważań podkreślić należy, że z uwagi na fakt, iż bardzo często wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczą (jak w niniejszej sprawie) wywłaszczeń dokonanych kilkadziesiąt lat temu a zatem w okresie, gdy obowiązywały zupełnie inne niż obecnie standardy stanowienia i wykonywania prawa, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę na fakt, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia, wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej, powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania jej kontroli czy analizy. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać jedynie z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności (por. m.in. wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., I OSK 1417/13).

Dla rozstrzygnięcia sporu kluczowe jest w niniejszej sprawie, iż z akt sprawy wynika jednoznacznie, że celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Co istotne, dla tego terenu opracowano plan realizacyjny budowy osiedla mieszkaniowego w rejonie ulic [...], [...],[...] ([...]). W aktach administracyjnych znajduje się decyzja Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Ł. z [...] lipca 1974 r. (Nr [...]) o zatwierdzeniu planu realizacyjnego terenu osiedla mieszkaniowego w rejonie ulic [...], [...],[...] ([...]) oraz mapa sytuacyjno-wysokościowa 1-500 dla celów projektowych obrazująca granice przedsięwzięcia inwestycyjnego na terenie położonym między ulicami: [...], [...],[...] i [...]. Z ww. mapy wynika, iż dawne działki nr 311/3 i 311/15 znajdowały się w graniach przedsięwzięcia inwestycyjnego, jednakże wyłącznie działka nr 311/3 znajdowała się w graniach lokalizacji budownictwa mieszkaniowego. Na dawnej działce nr 311/3 miał powstać budynek mieszkalny oznaczony na numerem 4 oraz droga dojazdowa do budynku.

Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych budynków (bloków mieszkalnych), ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę techniczną całego osiedla. Będą to więc obiekty takie jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, drogi dojazdowe, parkingi, szkoły, przedszkola, boiska sportowe, garaże, także zieleń ogrodowa, czy zieleń izolacyjna, parki, ciągi piesze, chodniki, ścieżki itp.

Podkreśla się w orzecznictwie, że ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej części (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2014 r., I OSK 2755/13). Podobna teza wyrażona została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2014 r., I OSK 846/12, gdzie wskazano, że inwestycja w postaci budowy osiedla mieszkaniowego ma charakter złożony i wieloetapowy, a jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy czas. Dodatkowo wyjaśnienia wymaga, że w przeszłości cel wywłaszczenia określany był na ogół ogólnikowo. Tak też należy interpretować to pojęcie obecnie (zob. wyrok NSA z 14 maja 2017 r., I OSK 2625/16). Nie jest koniecznym ustalanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu, jeżeli w akcie wywłaszczeniowym wskazywano, że miała być to np. budowa osiedla. Dla uznania, że cel wywłaszczenia zrealizowano wystarczy wykazać, iż dany obszar został zagospodarowany jako przestrzeń osiedlowa czy miejska, także uwzględniając niezbędną do funkcjonowania osiedla infrastrukturę dodatkową – przykładowo zieleń izolacyjną, chodniki, drogi dojazdowe, czy tzw. infrastrukturę techniczną w postaci sieci elektrycznej, ciepłowniczej, czy gazowej. Raz jeszcze zatem przypomnieć należy, że realizacja inwestycji w postaci budowy osiedla mieszkaniowego obejmować musi ze swej istoty nie tylko wykonanie samych budynków mieszkalnych, obiektów handlowych, ulic i ciągów pieszych, ale także innych obiektów składających się na szeroko pojętą infrastrukturę tego osiedla.

Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia oznacza natomiast sytuację, w której w okazuje się, że w ogóle nie było powodów do wywłaszczenia. Należy też zauważyć, że wbrew twierdzeniom skarżącego, jeżeli celem wywłaszczenia było osiedle mieszkaniowe, to ścisłe ustalanie celu wywłaszczenia, w sensie ustalania konkretnych obiektów lub elementów infrastruktury, jakie miały powstać na nieruchomości wywłaszczonej, nie jest konieczne. Dotyczy to zwłaszcza osiedli mieszkaniowych, które są traktowane jako pewny, swego rodzaju, mikroorganizm urbanizacyjny, rządzący się szczególnymi zasadami, to jest uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z tego względu nie można - co do zasady - wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, w miejscu, które pierwotnie było przeznaczone pod konkretny obiekt osiedlowy lub określony użytek, powstał inny obiekt albo inna przestrzeń, spełniająca aktualnie potrzeby mieszkańców osiedla (zob. m.in. wyrok NSA z 13 czerwca 2018 r., I OSK 340/18).

Uwzględniając powyższe trzeba podkreślić, że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, iż przez wywłaszczony teren przebiegają liczne sieci infrastruktury technicznej związanej z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego. Na wywłaszczonych działkach zlokalizowany jest gazociąg [...] stal niskiego ciśnienia wybudowany w 1979 r. W 1999 r. zostało wybudowane przyłącze gazu [...] niskiego ciśnienia, zasilające budynek przy ul. [...] 46/52. Przyłącze to zostało wybudowane w ramach wymiany istniejącego przyłącza gazu. Ponadto przez obie działki przebiegają linie średniego napięcia, linie niskiego napięcia oraz linie oświetlenia ulic. Na nieruchomościach zlokalizowana jest m.in. linia kablowa oświetleniowa zasilająca oświetlenie posesji [...] 46/52 oraz latarnie oświetleniowe. Ponadto na działce nr 311/22 znajdują się m. in. wybudowane w 1977 r. linie kablowa nN. Na działce nr 311/22 jest również kanał ogólnospławny zlokalizowany w rejonie bloku nr 4, wybudowany w 1977 r., jak również sieć ciepłownicza z 1974 r. Na części dawnej działki nr 311/3 (obecnie część działki 311/22) został wybudowany budynek mieszkalny, zaś pozostały jej teren, jak również teren dawnej działki nr 311/15 (obecnie część działki nr 311/3), wykorzystany został pod realizację infrastruktury osiedlowej, za którą bezsprzecznie uznać należy drogi dojazdowe, chodniki, teren zielony, infrastrukturę podziemną oraz miejsca przeznaczone na parking. Wszystkie te elementy stanowią przejaw pewnej zorganizowanej działalności właściciela tegoż terenu pozostającej w powiązaniu z funkcjonowaniem osiedla, w szczególności z istniejącą zabudową. Odpowiadając w tym miejscu na wątpliwości zgłaszane przez skarżącego w skardze stwierdzić należy, iż także tereny zielone, czy parkingi osiedlowe należy zaliczyć do inwestycji osiedla mieszkaniowego stanowiących integralną część osiedla (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1116/19 oraz wyrok WSA w Łodzi z 1 czerwca 2016 r., II SA/Łd 102/16). Z dokumentacji fotograficznej wynika, że taki jest właśnie stan zagospodarowania terenu. Nie ulega zatem wątpliwości, że cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, wraz z infrastrukturą towarzysząca został zrealizowany.

Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, iż istnienie na dawnej działce 311/15 ciepłociągu z 1974 r., kanału ogólnospławnego i linii energetycznej z 1977 r. oraz gazociągu z 1979 r. ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu tej nieruchomości. Trzeba w tym miejscu raz jeszcze podkreślić, że taka infrastruktura była wskazana w decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny z 1975 r. Odwołując się po raz kolejny do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 26 stycznia 2022 r., I OSK 591/19) podnieść należy, iż "jeżeli zrealizowana infrastruktura podziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, to wybudowaną infrastrukturę należy uznać za urządzenia służące mieszkańcom osiedla. Wówczas nie ma podstaw do orzeczenia o zwrocie, z uwagi na ustalenie, że ta właśnie infrastruktura techniczna była elementem realizacji celu wywłaszczenia.

Odnosząc się natomiast do prezentowanego w skardze stanowiska sądów administracyjnych, zgodnie z którym budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz następców prawnych dawnego właściciela, wskazać należy - czego nie zauważył pełnomocnik skarżącego - że dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy infrastruktura techniczna powstała bez związku z inwestycją, na realizację której nieruchomość została wywłaszczona i służy innym celom niż przewidziane wywłaszczeniem. Z taką sytuacją, jak wskazano wyżej, nie mamy natomiast do czynienia w realiach niniejszej sprawy.

Co do wywodów skarżącego o możliwości przesunięcia lampy ulicznej lub istnienia alternatywnego dojazdu do bloku nr 4, czy możliwości ustanowienia służebności przesyłu, w ocenie Sądu są to tylko postulaty co do stopnia obciążenia nieruchomości i nie mają wpływu na ocenę obecnego stanu zagospodarowania spornej działki. Bez znaczenia pozostaje zatem wskazanie przez skarżącego, iż po dokonanym zwrocie nie żądałby usunięcia znajdującej się na przedmiotowym terenie infrastruktury technicznej. Podkreślić bowiem należy, iż pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, jakie plany na wykorzystanie wywłaszczonego terenu ma spadkobierca byłego właściciela. Nie sposób zgodzić się też z twierdzeniami skargi co do niespełnienia celu wywłaszczenia spornej nieruchomości w świetle argumentów skarżącego o "charakterze" drogi dojazdowej, usytuowanej na spornej działce. Nie może mieć bowiem zasadniczego znaczenia fakt, iż droga ta ma szerokość 2,5 m i - jak twierdzi skarżący - służyć może bardziej jako ciąg komunikacyjny dla pieszych. Istotne jest bowiem jej faktyczne wykorzystanie, a to czy ma ona określoną szerokość i z jakiego materiału została zbudowana nie może mieć decydującego wpływu na fakt ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a droga faktycznie stanowi element infrastruktury osiedla (zob. wyrok NSA z 20 września 2013 r., I OSK 643/12). Podobnie rzecz ma się w kwestii oceny funkcjonujących na terenie nieruchomości parkingów dla pojazdów, faktu wysypania tej części (parkingu) żwirem.

Reasumując, stwierdzić należy, że prawidłowe są wywody organu odwoławczego, że realizacja osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego wymaga budowy różnorakiej infrastruktury technicznej. Urządzenia te nie powstały w sposób przypadkowy, ale stanowią część budowy osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego. Infrastruktura techniczna pozostaje bowiem niewątpliwie elementem takiego osiedla, a to wyklucza możliwość orzeczenia o zwrocie gruntu na rzecz dawnego właściciela. Pojęcie budowy takiego osiedla należy rozumieć niewątpliwie szeroko, jako inwestycji obejmującej swym zakresem również instalacje: sanitarną, gazową, czy elektryczną (por. wyrok NSA z 7 września 2007 r., I OSK 1324/06). Istniejąca na gruncie infrastruktura stanowi element osiedla mieszkaniowego. Infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym stanowią instalacje podziemne takie jak: linia komunikacyjna, wodociągi, kabel elektryczny, instalacja gazowa, sanitarna, kanały deszczowe (zob. wyroki NSA z: 20 stycznia 1999 r., IV SA 2033/96 oraz z 26 stycznia 2022 r., I OSK 591/19).

Rozważając zaś kwestię działki 311/22 uznać należy, że w tej części rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest w pełnie uzasadnione i Sąd akceptuje ustalenia poczynione w tym zakresie przez Wojewodę [...]. Wskazać należy, iż działka nr 311/22 stanowi obecnie własność Spółdzielni Mieszkaniowej oraz osób fizycznych. Uprzednio pozostawała w użytkowaniu wieczystym od 1976 r. na podstawie aktu notarialnego z [...] kwietnia 1976 r. Prawo użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej w dniu 16 kwietnia 1976 r., co znajduje potwierdzenie w dokumentacji akt sprawy. Powyższe okoliczności z pewnością stanowią przeszkodę do zwrotu nieruchomości z uwagi na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Podkreślić należy, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest więc przepisem o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. W takich przypadkach nie dochodzi bowiem do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony praw osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi (zob. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 31 marca 2021 r., sygn. II SA/Kr 11/21). Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej, bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej (złożenie wniosku o wpis do księgi wieczystej) nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Z chwilą realizacji przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość wchodzi bowiem do obrotu cywilnoprawnego i co do zasady jej zwrot nie będzie możliwy, niezależnie od wystąpienia przesłanek zbędności (zob. wyrok NSA z 11 września 2020 r., I OSK 210/20).

Przekładając powyższe rozważania ogólne na grunt niniejszej sprawy sąd stwierdza, że jasny i jednoznaczny w swej treści przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyklucza zwrot wywłaszczonych nieruchomości, bowiem jak wynika z zebranego materiału dowodowego przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., rozporządzono przedmiotowymi nieruchomościami w ten sposób, że oddano je w użytkowanie wieczyste, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej.

W sytuacji opisanej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ administracji nie ma zatem obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości, w szczególności bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok NSA z 11 września 2020 r., I OSK 210/20 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 12 lutego 2020 r., IV SA/Po 764/19).

Składowi orzekającemu znana jest przy tym rozbieżność orzecznictwa i doktryny co do skutków wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie tego, czy postępowanie administracyjne powinno zakończyć się umorzeniem (wobec jego bezprzedmiotowości, bezskuteczności roszczenia o zwrot) czy też odmową zwrotu - po merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy (zob. szerzej E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, komentarz do art. 229, teza 1 in fine oraz teza 3; wyrok WSA w Kielcach z 8 marca 2018 r., II SA/Ke 21/18). Jednakże pomimo dwóch odmiennych poglądów sąd wskazuje, że bez względu na formę zakończenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie skutek dla skarżącego jest ten sam, gdyż w obu przypadkach nie zostanie mu zwrócona wnioskowana nieruchomość. Co więcej, w istocie merytoryczne rozstrzyganie sprawy, które miało miejsce w niniejszym przypadku i zakończyło się wydaniem decyzji odmownej, de facto zapewniło skarżącym szerszą ochroną prawną niż w przypadku, gdyby postępowanie to zostało umorzone.

W ocenie sądu organy rozpoznające niniejszą sprawę procedowały w zgodzie z przepisami k.p.a., w sposób kompleksowy gromadząc materiał dowodowy niezbędny do jej rozstrzygnięcia i dokonując jego wszechstronnej oceny z poszanowaniem reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, zaś rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bez dostatecznego jej wyjaśnienia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wskazać przy tym należy, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych i prowadzenia postępowania w nieskończoność. Zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które przesądza o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy. W ocenie Sądu, ustalenia faktyczne, dokonane w rozpoznawanej sprawie były wystarczające do wydania decyzji merytorycznej o odmowie uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości.

Tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy stał się podstawą do prawidłowego zastosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i podjęcia decyzji na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, której uzasadnienie spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako bezzasadną.

dc