Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1440/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2 pkt 2 art 3 pkt 11 art 17 ust 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2286
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr KOA/491/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 26 kwietnia 2022 r., nr KOA/491/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania G. K. od decyzji Wójta Gminy S. z 10 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 26 lipca 2021 r. G. K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. L.. Decyzją z 18 sierpnia 2021 r., nr [...] Wójt Gminy S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania złożonego przez G. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z 24 września 2021 r., nr KOA/3774/Sr/21, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wójt Gminy S. decyzją z 26 października 2021 r., nr [...] odmówił G. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z 30 listopada 2021 r., nr KOA/4473/Sr/21, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z 10 stycznia 2022 r., nr [...] Wójt Gminy S. odmówił G. K. przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność A. L. powstała później niż do ukończenia 18 roku życia, nie powstała również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, a co za tym idzie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła G. K..

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady jego ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615). Zgodnie z treścią

art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolegium zaznaczyło, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ powołując orzecznictwo podkreślił, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Wskazał, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która tej opieki wymaga.

Kolegium wyjaśniło, że z przeprowadzonego 7 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż G. K. opiekuje się [...] - letnią matką, która jest osobą leżącą i wymaga całodobowej opieki i pomocy innych osób. Wnioskodawczyni opiekę sprawuje od maja 2020 r., a do zakresu jej obowiązków należy: podawanie leków, zmiana pampersów, mycie, przebieranie, karmienie, etc. Matka skarżącej mieszka w miejscowości oddalonej ok. [...] km od jej miejsca zamieszkania. Zamieszkuje z drugą córką, która pracuje w systemie zmianowym, jako pielęgniarka. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką w te dni i noce, w które pracuje jej siostra.

Skarżąca podała, że pracowała zawodowo od 12 lutego 2018 r. do 26 czerwca 2019 r. W oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności karniej za składanie fałszywych oświadczeń podała, że opiekuje się matką ok. 12 godzin na dobę podczas nieobecności siostry, która mieszka z matką. Pomaga również siostrze gdy ta jest w domu.

Kolegium zaznaczyło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 ustawy wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Nie musi to być opieka całodobowa, jednak nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Organ podkreślił, że skarżąca, jak sama to wyjaśniła, sprawuje opiekę nad matką tylko przez część doby. Opieka ta nie ma więc charakteru ciągłego i nieprzerwanego. W ocenie organu brak jest też bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a niepełnosprawnością matki, gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności A. L. wydane zostało 25 maja 2021 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 4 maja 2020 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 marca 2021 r. Z kolei G. K. oświadczyła, że pracowała zawodowo od 12 lutego 2018 r. do 26 czerwca 2019 r. Wobec takich ustaleń organ przyjął, że brak jest związku także czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej skarżącej, a wystąpieniem konieczności opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych zaznaczyło, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, ma zastąpić dochód wynikający z pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Kolegium uznało, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium podało, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 26 kwietnia 2022 r. złożyła G. K.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec przyjęcia, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje :

Skarga nie jest zasadna. Kolegium prawidłowo powołało przepisy prawa i właściwie zastosowało je w stanie faktycznym sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego treść organ przytoczył.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Słusznie Kolegium uznało, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, że przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Wobec tego wadliwe było stanowisko organu I instancji, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy miał w niniejszej sprawie zastosowanie. Jednakże nie zmienia to oceny, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Zważyć należy, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Jak słusznie wskazało Kolegium świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Analiza przepisu art. 17 ust. 1 ustawy pozwala na przyjęcie, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Jak prawidłowo wskazał organ świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wobec tego przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Opieka musi bowiem w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Sądu taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z matką. Matka skarżącej mieszka w miejscowości oddalonej ok [...] km od jej miejsca zamieszkania. Mieszka z drugą córką, która jest pielęgniarką i pracuje w systemie zmianowym. Skarżąca, jak sama oświadczyła, sprawuje opiekę nad matką w te dni i noce, w które pracuje jej siostra. Jak podała opiekuje się matką ok. 12 godzin na dobę podczas nieobecności siostry, która mieszka z matką. Dodała, że pomaga siostrze w opiece nad matką także wówczas, gdy siostra jest w domu. Należy podzielić stanowisko Kolegium, że nie jest to opieka świadczona w sposób ciągły i trwały. Siostra skarżącej zamieszkująca z matką, również sprawuje opiekę nad matką, pracując także zawodowo.

W ocenie Sądu, czynności związane z opieką nad matką wykonywane przez skarżącą wspólnie z siostrą nie powodują konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, a zwłaszcza nie uniemożliwiają podjęcia pracy chociażby w ograniczonym wymiarze. Ich rozmiar i zakres, a także fakt, że wykonywane są przez dwie osoby (skarżącą i jej siostrę) nie wymusza na skarżącej całkowitego niepodejmowania pracy. Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Poza tym brak jest związku przyczynowo - czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem opieki nad matką. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Skarżąca opiekę nad matką sprawuje od maja 2020 r. Jak wynika z akt sprawy skarżąca pracowała zawodowo od 12 lutego 2018 r. do 26 czerwca 2019 r. Niepełnosprawności matki skarżącej istnieje od 4 maja 2020 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 marca 2021 r. (orzeczenie o niepełnosprawności).

Świadczenie pielęgnacyjne, co należy ponownie podkreślić, ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której opiekun nie może podjąć lub z której musi zrezygnować. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 17 ust. 1 ustawy.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.