Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 20/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 6
journal: Dz.U. 2021 poz 2114
law: Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Inne z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2019 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2019 W. K. (Skarżąca). Beneficjentka ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 442,16 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności dla młodych rolników, płatność do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do areału 10,03 ha oraz płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych do 244,87 ha. Skarżąca przedłożyła także umowę kontraktacji buraków cukrowych na dostawy w kampanii cukrowniczej 2018/2019- 2020/2021 zawartą w dniu [...] sierpnia 2017 r. pomiędzy Spółdzielnią Rolników "[...]" i producentem cukru [...] [...] S.A. oraz umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowej 2019/2020 zawartą [...] marca 2019 r. pomiędzy Skarżącą i grupą producentów rolnych Spółdzielnią Rolników "[...]".

Po rozpatrzeniu wniosku, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał w dniu [...] stycznia 2020 r. decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na mocy tej decyzji organ przyznał producentowi rolnemu płatność JPO zgodnie z deklaracją strony, płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej dla JPO, tj. 442,16 ha, płatność redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej tj. 27,00 ha, płatność dla młodych rolników do powierzchni 50,00 ha - powierzchnia maksymalna, płatność związaną do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do areału deklarowanego we wniosku tj. 10,03 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do areału 244,87 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone o zastosowany współczynnik korygujący, określony w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz w rozporządzeniu wykonawczym do wymienionego rozporządzenia. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Skarżącej kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Powyższa decyzja została doręczona, za pośrednictwem Poczty [...], w dniu [...] lutego 2020 r. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów, w dniu [...] listopada 2019 r. (płatność zaliczkowa) oraz w dniu [...] lutego 2020r. (płatność końcowa).

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r.

W wyniku wznowienia z urzędu postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał w dniu [...] września 2020 r. decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na mocy ww. decyzji organ I instancji przyznał W. K. płatność JPO do powierzchni zatwierdzonej, tj. 441,82 ha, zgodnie z art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 dnia 11 marca 2014 r., płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej dla JPO, tj. 441,82 ha, płatność dodatkową (redystrybucyjną) do powierzchni 27,00 ha – maksymalnej, płatność dla młodych rolników do powierzchni 50,00 ha – maksymalnej, płatność związaną do powierzchni upraw roślin strączkowych zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do areału 244,87 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone w wyniku zastosowania współczynnika korygującego, określonego w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz z rozporządzenia wykonawczego do tego rozporządzenia. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał W. K. kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Wymieniona decyzja została doręczona za pośrednictwem Poczty [...], w dniu [...] listopada 2020 r. Strona nie złożyła odwołania od przedmiotowej decyzji.

Następnie, zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych W. K. na mocy decyzji z dnia [...] września 2020 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia [...] stycznia 2020 r. i przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości polegających na pobraniu nienależnych płatności za rok 2019 z tytułu płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych. Zawiadomienie zostało doręczone stronie w dniu [...] czerwca 2020 r.

W dniu [...] czerwca 2021 r. dokonano zmiany danych w ewidencji producenta, w tym zmiany stanu cywilnego oraz zmiany nazwiska beneficjentki z K. na [...].

W dniu [...] września 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 w wysokości [...] zł. Organ I instancji wskazał, że przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było stwierdzenie, iż wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej za rok 2019, ponieważ nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "[...]", z którą Skarżąca zawarła umowę kontraktacji dołączoną do wniosku, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B.. Jednocześnie organ I instancji nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję z dnia [...] listopada 2021 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] września 2021 r. o ustaleniu Skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.

W uzasadnieniu organ podał, że odwołanie nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia i tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wskazał na art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312, zwaną dalej "ustawą o płatnościach"). Podał, że w celu uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych, wnioskodawca musi spełnić jeden z dwóch określonych w podanym przepisie warunków: albo zawrzeć umowę dostawy, o której mowa w pkt. 1 lit. a, albo umowę z grupą producentów, o której mowa w pkt. 1 lit. b.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy. Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną ze Spółdzielnią Rolników [...]. Tymczasem, na mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania, Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych, nie jest więc od tego momentu (i nie była w roku 2019) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, iż wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym o przyznanie płatności cukrowej, został złożony przez stronę w dniu [...] kwietnia 2019 r., natomiast decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania wydana została dnia [...] marca 2017 r. i stała się prawomocna przed złożeniem przez stronę wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.

Organ uznał, że warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013. Spółdzielnia Rolników "[...]" sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru – spółką [...] [...] S.A. z siedzibą w O..

W ocenie organu odwoławczego, w dniu [...] stycznia 2020 r., czyli w dniu wydania decyzji Skarżąca nie spełniała warunków otrzymania płatności cukrowej, określonych w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie była bowiem stroną żadnej z umów określonych w tym przepisie.

Zdaniem organu bezsporne pozostaje, że Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności cukrowej załączając do niego umowę kontraktacyjną ze Spółdzielnią Rolników "[...]", która to Spółdzielnia została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych i na dzień złożenia wniosku pomocowego, tj. [...] kwietnia 2019 r. nie była "grupą producentów". Tym samym w ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, że płatność cukrowa za rok 2019 została przyznana wnioskodawcy pomimo tego, że nie zawarł on umowy, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Niewątpliwie bowiem, w dniu wydania decyzji podmiot, z którym wnioskodawca podpisał w dniu [...] marca 2019 r. umowę zakupu buraków cukrowych w kampanii w 2019/2020 roku, czyli Grupa Producentów Rolnych "[...]", nie był "grupą producentów", o której mowa w ww. przepisie.

Organ wskazał na art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505) i podał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Skarżącej płatność do powierzchni uprawy buraków cukrowych (płatność cukrową) zgodnie z żądaniem strony. Możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku określonych w przepisach przesłanek, które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają.

Organ wskazał także m.in. na przepis art. 49 ust. 1 ustawy o płatnościach, stwierdzając, że organ odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, jeżeli kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Podał, że z ustaleń opartych m.in. na kursie wymiany euro ustalonym zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, równowartość 100 euro w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. W niniejszej sprawie kwotę nienależnie pobranych płatności stanowi kwota płatności cukrowej w wysokości [...] zł oraz kwota [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Kwoty te przekraczają kwoty stanowiące równowartość 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do tych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dalej organ podał, że kwota ustalona decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] września 2021 r. w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z dnia 31.07.2014 r., str. 69, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Jak stanowi z kolei ust. 2, odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, jednak nie może być niższa niż stopa procentowa stosowana przy odzyskiwaniu kwot zgodnie z przepisami krajowymi.

Dalej organ odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 wskazał, że zgodnie z tym przepisem, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryły przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w niniejszym przypadku wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "[...]" warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w Rejestrze grup producentów. Jednocześnie, w ocenie organu odwoławczego deklaracja płatności cukrowej w roku 2019 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Organ wyjaśnił, iż postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się z dotkliwymi skutkami finansowymi, dlatego też producent rolny powinien dokładać szczególnej staranności ustalając stan faktyczny. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryty przez producenta przy dołożeniu należytej staranności. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż to producent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie płatności. Dlatego też przed złożeniem wniosku należy obowiązkowo zweryfikować poprawność zawartych w nim danych. Rolnik musi czynić to w pełni świadomie, bowiem to on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane, podpisując wniosek i składając oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową.

Tym samym, w ocenie organu, nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Dołączona do wniosku na rok 2019 umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020 pomiędzy Skarżącą a Spółdzielnią Rolników "[...]" została zawarta w dniu [...] marca 2019 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru Grup Producentów Rolnych. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności, obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, iż nie wykazano, że producent rolny nie jest winien stwierdzonych nieprawidłowości, nie poinformowano również organu, że wniosek jest nieprawidłowy lub że się zdezaktualizował od czasu jego złożenia, dlatego w ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do uznania argumentów odwołującej i odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej.

W świetle powyższego organ stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości [...] zł

Organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r., ze zm.), który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. Jednocześnie termin 4-letni biegnie na nowo w przypadku, gdy dochodzi do przerwania biegu przedawnienia, które następuje przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się stronę. W przedmiotowej sprawie płatność podlegająca zwrotowi została wypłacona w dniach [...] listopada 2019 r. oraz [...] lutego 2020 r., a decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona stronie w dniu [...] września 2021 r., z czego wynika, że wskazany termin nie został przekroczony.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T., po zweryfikowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. dokonał prawidłowego rozpoznania sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego i dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR w całości, zarzucając naruszenie:

1) art. 2 Konstytucji RP ustanawiającego zasady demokratycznego państwa prawa oraz zaufania obywateli do państwa i prawa przez ustalenie tego, że obywatel jest zobowiązany dostrzec pomyłkę organu i słuszne jest obciążenie obywatela konsekwencjami pomyłki tego organu;

2) art. 7 Konstytucji RP ustanawiającego zasadę praworządności poprzez ustalenie tego, że organ nie dopełnił obowiązku praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy;

3) art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ustawa o ARiMR) przez nieprawidłowe zastosowanie skutkujące ustaleniem Skarżącej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej pomimo niezaistnienia przesłanek ustawowych dla dokonania takiego ustalenia;

4) art. 7, art. 11, art. 77 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: Kpa) przez brak wyczerpującego rozpatrzenia, błędną ocenę materiału dowodowego i nieuwzględnienie przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. (dalej: Kierownika BP ARiMR) przy wydawaniu decyzji z dnia [...].11.2021 r. znanego temu organowi z urzędu statusu Spółdzielni Rolników "[...]" z siedzibą w R. (dalej: Spółdzielnia) jako grupy producentów rolnych i braku możliwości wykrycia przez Skarżącą pomyłki organu co do tego statusu;

5) art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (dalej: Rozporządzenie nr 809/2014);

6) art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014 wszystkich z punktów 4)-6) skutkujących nieprawidłowym ustalaniem tego, że do Skarżącej ma zastosowanie obowiązek zwrotu nienależnych płatności, ponieważ Skarżąca mogła w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych;

7) art. 7 i 9 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (dalej: ustawa o grupach producentów rolnych) przez pominięcie tego, że to Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR prowadzi rejestr grup producentów rolnych oraz wydaje decyzje o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru, a zatem wiedza o statusie takiej grupy jest faktem znanym temu Dyrektorowi z urzędu;

8) art. 107 § 1 i 3 Kpa przez brak wskazania i umotywowania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tego, czy Skarżąca miała możliwość wykrycia "w zwykłych okolicznościach" pomyłki Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych;

9) art. 138 § 1 punkt 1) i 2) Kpa przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie decyzji Kierownika BP ARiMR w mocy.

Jednocześnie Skarżąca na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego, z załączonych do skargi dokumentów.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała, że bezsporne jest, że płatność na rzecz Skarżącej w wysokości [...] zł została dokonana na skutek pomyłki Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych w dniu składania wniosku. Sporne jest to, czy Skarżąca mogła wykryć tę pomyłkę w zwykłych okolicznościach i w konsekwencji czy ma zastosowanie obowiązek zwrotu przez Skarżącą nienależnej płatności. Zdaniem Skarżącej to Kierownik BP ARiMR dysponujący wykwalifikowanymi pracownikami powinien posiadać wiedzę o obowiązującym prawie w zakresie przyznawania płatności i ewentualnych zmianach tych przepisów. Skarżąca nie posiada takiej wiedzy ani nie jest obeznana z przepisami prawa tak jak Kierownik BP ARiMR. Skarżąca mogła mieć zatem uzasadnione prawo do pozostawania w pełnym zaufaniu do Kierownika BP ARiMR, profesjonalizmu oraz rzetelnego i wnikliwego działania organów administracji w jej sprawie, z zachowaniem obowiązku starannego działania i czuwania na tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Trudno więc wymagać od Skarżącej, aby podejmowała działania mające na celu sprawdzenie prawidłowości działań Kierownika BP ARiMR. Skarżąca nie mogła wykryć pomyłki Kierownika BP ARiMR w zwykłych okolicznościach. W Zaskarżonej decyzji organ nie rozważył i nie przeanalizował pojęcia zwykłych okoliczności ani rodzaju pomyłki Kierownika BP ARiMR.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1652/21 przewidziane w przytoczonym powyżej przepisie ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy jest dopuszczalne ze względu na treść art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i

publiczne w stanach wyjątkowych. Z kolei w postanowieniach z 22 października 2020r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 NSA podkreślił, że w takiej sytuacji, skierowanie sprawy celem rozpoznania na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Skład orzekający podziela stanowisko wyrażone w przywołanych judykatach.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2022r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie Skarżąca została poinformowana o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sporem w niniejszej sprawie objęta jest kwestia oceny zasadności ustalenia Skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2019 z tytułu płatności do buraków cukrowych do powierzchni deklarowanej. Organ podnosi, że w przedmiotowej sprawie stwierdzono, iż wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "[...]", z którą Skarżąca zawarła umowę kontraktacji, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r. Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a ustawy o płatnościach również nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013. Organ nie stwierdził przy tym istnienia okoliczności dających podstawy do odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniającej odstąpienie od dochodzenia zwrotu. Skarżąca z kolei uważa, że spornym jest, czy była w stanie zweryfikować status Spółdzielni, jako grupy producentów rolnych i podnosi istnienie po swojej stronie dobrej wiary w tym zakresie. Zajmuje stanowisko, że brak jest podstaw do orzeczenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, bowiem błędnie organ przyjmuje, że mogła wykryć okoliczność wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że nie narusza ona przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Odnosząc się natomiast do istoty sporu należy wskazać, że zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach: "Płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:

1) jeżeli zawarł:

a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub

b) umowę z:

- grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

- organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub

- zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru;

2) do powierzchni uprawy buraków cukrowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1."

W celu uzyskania płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych, wnioskodawca musi wobec powyższego spełnić jeden z dwóch określonych w podanym przepisie warunków: zawrzeć umowę dostawy, o której mowa w pkt. 1 lit. a, albo umowę z grupą producentów, organizacją producentów lub zrzeszeniem organizacji producentów, będąc członkiem jednej z nich, o której mowa w pkt 1 lit. b. Skarżąca nie spełniła wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, warunkujących przyznanie płatności, w szczególności, skarżąca nie zawarła wymaganej przepisem art. 15 ust. 6 pkt 1 lit a lub lit. b umowy.

Odnośnie przesłanki wynikającej z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit a ustawy o płatnościach należy podkreślić, że zasady przyznawania płatności powiązane są ściśle z mechanizmami funkcjonowania rynku cukru w Unii Europejskiej. Biorąc pod uwagę powyższy przepis, z odwołaniem się jednocześnie do rozporządzenia nr 1308/2013 i uwzględnieniem regulacji zawartych w pkt 5 sekcji A części II załącznika II do tego rozporządzenia, przez umowę dostawy należy rozumieć umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Prawodawca wspólnotowy jako "przedsiębiorców" w relacji do rynku cukru, rozumie podmioty cukrownicze, czyli zajmujące się produkcją cukru.

W ocenie Sądu, analiza treści ww. rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w cyt. przepisie, należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Na takie rozumienie tego pojęcia wskazują zapisy preambuły rozporządzenia. Jak wynika z jej punktu 118 "W celu uwzględnienia specyfiki sektora cukru oraz interesów wszystkich zainteresowanych stron, a także z uwagi na potrzebę uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń na rynku, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania niektórych aktów w odniesieniu do: warunków zakupu i umów dostawy; aktualizacji warunków zakupu buraków cukrowych określonych w niniejszym rozporządzeniu; oraz kryteriów, jakie mają być stosowane przez przedsiębiorstwa cukrownicze przy przyznawaniu plantatorom buraków cukrowych ilości buraków objętych przedsiewnymi umowami dostawy". Z kolei art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013 stanowi, że "Warunki zakupu buraków cukrowych i trzciny cukrowej, obejmujące przedsiewne umowy dostawy, są regulowane przez pisemne porozumienia branżowe między, z jednej strony, unijnymi plantatorami buraków cukrowych i trzciny cukrowej lub organizacjami, których są oni członkami i które działają w ich imieniu, a z drugiej strony – unijnymi przedsiębiorstwami cukrowniczymi lub organizacjami, których są one członkami i które działają w ich imieniu".

Analiza przepisów art. 125-144 tego rozporządzenia wskazuje, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami "przedsiębiorstw cukrowniczych", "przedsiębiorstw produkujących cukier" czy tylko "przedsiębiorstw". Interpretując te pojęcia Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 796/21 wydanym w podobnej sprawie stwierdził, że "... pojęcie "przedsiębiorstwo" zawarte w definicji umowy dostawy nie może dotyczyć jakiegokolwiek "przedsiębiorstwa" ale podmiotu, który powinien przeznaczyć buraki dostarczone przez beneficjenta na produkcję cukru a takim podmiotem niewątpliwie nie jest Spółdzielnia Rolnicza "[...]". Interpretacja pojęcia "przedsiębiorca" dokonana przez skarżącego kasacyjnie nie uwzględnia regulacji unijnych dedykowanych rynkowi cukru. Innymi słowy, nie uwzględnia celów rozporządzenia Nr 1308/2013, które odnosi się do sektora cukru".

Należy również zwrócić uwagę na korespondujący z wymienionymi regulacjami § 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015r. w sprawie szczegółowych wymagań jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015 r., poz. 352 ze zm.), w którym stronami wymaganej do uzyskania przedmiotowej płatności umowy dostawy są producenci cukru oraz grupy producentów rolnych (ich organizacje lub zrzeszenie organizacji).

Nie bez znaczenia dla oceny analizowanej kwestii jest również wynikający z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach obowiązek, iż podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć dostarczone mu buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit.a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr 1308/2013 wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel. Warunki zakupu muszą bowiem wynikać z umowy zawartej bezpośrednio przez producenta rolnego (lub zrzeszającej go organizacji) z przedsiębiorcą cukrowniczym (lub zrzeszającą takich przedsiębiorców organizacją). Spółdzielnia Rolnicza "[...]" przedsiębiorcą cukrowniczym niewątpliwie nie jest (jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru – spółką [...] [...] S.A. ), zaś nie jest w tej mierze wystarczające zawarcie umowy dostawy z podmiotem pośredniczącym. W rezultacie, warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, nie może więc zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.

Ponadto, w analizowanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek zawarcia przez Skarżącą umowy, o której mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z:

- z grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

- organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której producent jest członkiem, lub

- zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem.

Wprawdzie Skarżąca zawarła w dniu [...] marca 2019 r. ze Spółdzielnią Rolników "[...]" umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020. Nie mniej, w aktach sprawy znajduje się decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z [...] marca 2017 r., o stwierdzeniu niespełniania przez Spółdzielnię Rolników "[...]" warunków uznania i wykreśleniu jej z Rejestru grup producentów rolnych. Decyzja ta została doręczona [...] marca 2017r. (k. 33 i k. 34 akt administracyjnych). Sąd podziela stanowisko organu, że Spółdzielnia nie jest od tego momentu (i nie była w roku 2019) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Skarżąca powołała się w skardze na: 1) faktury wystawione przez nią na rzecz Spółdzielni Rolników "[...]" oraz przez Spółdzielnię na rzecz [...] [...] S.A., 2) decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z [...] lipca 2018 r. nr [...] wraz z wnioskiem Spółdzielni Rolników "[...]" i załącznikami, 3) decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] wraz z wnioskiem Spółdzielni Rolników "[...]" i załącznikami, 4) wypis z ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r. oraz 5) dokumenty finansowe Skarżącej.

Przeprowadzając dowód na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd zauważył, że z decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r. jednoznacznie wynika, iż dane dotyczące Spółdzielni Rolników "[...]" zostały zaktualizowane (w zakresie nowych członków) w rejestrze producentów rolnych. Rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2017 r., poz. 1853). Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1

lit. b ustawy o płatnościach. Wskazane decyzje z dnia [...] lipca 2018 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r. w żaden sposób nie odnoszą się do rejestru grup producentów rolnych. Funkcjonowania w rejestrze grup producentów rolnych w 2019 r. nie potwierdza też wypis z ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r., a także przedłożone faktury oraz dokumenty finansowe Skarżącej.

Reasumując stwierdzić należy, że zasadne jest stanowisko organu, iż Skarżąca nie zawarła umów z podmiotem, o którym mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach, w związku z tym nie został spełniony warunek konieczny dla uzyskania prawa do płatności.

Wobec tego, zdaniem składu orzekającego nie zasługuje na uznanie zarzut naruszenia art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy o ARiMR. Przepisy te regulują postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i stanowią, że kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku wystąpienia określonych w przepisach przesłanek, które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają.

Dla ustalenia, czy Skarżąca była zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych z tego tytułu środków kluczowe było ustalenie, czy dokonane płatności stanowiły "płatności nienależne" w rozumieniu przepisów ustawy o ARiMR i czy nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu. Przepisy powołanej wyżej ustawy nie zawierają definicji tego pojęcia. Jego znaczenie wywodzić więc trzeba a contrario z ustalenia warunków i podstaw do przyznania "płatności należnej". Nienależną jest zatem taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Płatności nienależne to również te należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, także wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli tak jak w niniejszej sprawie.

Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo odniósł się do tego zagadnienia, rozważył istotne w tym zakresie przesłanki i prawidłowo stwierdził brak przeszkód do wydania decyzji. Organ przeanalizował art. 49 ust. 1 ustawy o płatnościach oraz art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i trafnie uznał, że kwota nienależnie pobranej płatności cukrowej w wysokości [...] zł przekracza kwoty stanowiące równowartość 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. W rezultacie, w oparciu o te ustalenia, brak było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Sporna natomiast była ocena możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie dwóch przesłanek, tj.: 1) płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 12 maja 2015 r. sygn. akt II GSK 870/14; z dnia: 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10; publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organ nie kwestionuje, że płatność została przekazana na rachunek Skarżącej na skutek pomyłki. Organ potwierdza, że na etapie przyznania płatności nie wziął pod uwagę faktu, że Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Zatem pomimo niespełnienia tego warunku, płatność została przyznana i wypłacona. Sąd podziela jednak stanowisko organu, że powyższy błąd jest tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Rejestr grup producentów rolnych jest bowiem jawny i ogólnie dostępny. W związku z tym Skarżąca mogła się z nim zapoznać.

Skarżąca nie zgadzając się z powyższą argumentacją wskazuje na okoliczność wydania wyżej wspomnianych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] lipca 2018 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r., a także na kopię wypisu z ewidencji producentów według stanu na [...] lipca 2018 r. Wyjaśnienia zatem wymaga, że początkowo rejestr grup producenckich prowadziła Agencja Rynku Rolnego. Wykreślenie Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych nastąpiło decyzją Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Wówczas rejestr grup producentów rolnych prowadziła Agencji Rynku Rolnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1888). Zgodnie natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624) "Z dniem 31 sierpnia 2017 r. znosi się Agencję Rynku Rolnego i Agencję Nieruchomości Rolnych." Zatem Agencja Rynku Rolnego została z tym dniem zlikwidowana. Na podstawie art. 46 ust. 3 tej ustawy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dniem 31 sierpnia 2017 r. z mocy prawa wstąpiła w prawa i obowiązki Agencji Rynku Rolnego związane z wykonywaniem zadań, które z dniem wejścia w życie tej ustawy stały się zadaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (...). Ponadto na podstawie art. 52 ust. 1 ww. ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. "Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję Rynku Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Z powyższego wynika, że ARiMR przejęła rejestr wcześniej prowadzony przez Agencję Rynku Rolnego. Natomiast ARiMR nie tworzyła od podstaw rejestru grup producentów rolnych. W związku z tym, wcześniejsze wykreślenie danego podmiotu z grup producentów rolnych było ujęte w rejestrze prowadzonym przez Agencję Rynku Rolnego, który to rejestr został przejęty przez ARiMR.

Zestawienie dat: wydania decyzji o wykreśleniu spółdzielni z rejestru, przejęcia prowadzenia rejestru przez ARiMR oraz daty złożenia wniosku o przyznanie płatności do buraków cukrowych, prowadzi do wniosku, że na dzień składania wniosku Skarżąca miała możliwość zapoznać się z tym rejestrem.

Co również istotne, umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020 została zawarta w dniu [...] marca 2019 r., a więc po upływie dwóch lat od wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru grup producentów rolnych.

Sąd zauważa przy tym, że decyzja z [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełnienia przez grupę warunków uznania i wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru grup producentów rolnych została doręczona Spółdzielni w dniu [...] marca 2017 r. (k. 33-34 akt admin.). Informację o wykreśleniu z rejestru uznanych grup producentów rolnych, przy zachowaniu minimum niezbędnej w takiej sytuacji staranności, Skarżąca mogła więc uzyskać także w Spółdzielni Rolników "[...]", której jest członkiem, z którą to Spółdzielnią zawarła również umowę kontraktacyjną. Taką informację mogła zatem uzyskać zarówno przed złożeniem wniosku, jak i w czasie kiedy wniosek był już procedowany. Tym bardziej, że w treści wniosku zawarte jest oświadczenie beneficjenta, m.in. że znane są mu zasady przyznawania płatności, o które się ubiega oraz, że zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Składając wniosek o przyznanie płatności Skarżąca potwierdziła, że zna zasady ich przyznawania. W orzecznictwie przyjmuje się, że za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09). Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność. Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt I GSK 554/18 "od producentów rolnych składających wnioski o przyznanie płatności należy wymagać – między innymi w zakresie wypełniania wniosków o przyznanie płatności – należytej staranności. Wykonują oni swoją działalność zawodowo i na własny rachunek. Nakłada to wymóg nie tylko posiadania wysokich kwalifikacji odnośnie produkcji rolniczej i ich podnoszenia, ale także stosownej wiedzy w zakresie zasad i trybu przyznawania pomocy finansowej, zwłaszcza takiej jak w przypadku płatności rolniczych, która jest przyznawana na wniosek osoby zainteresowanej takim wsparciem. Przepisy unijne, jak i krajowe, w zakresie przyznawania płatności nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości, która prowadziłaby do nierównego traktowania producentów rolnych spełniających takie same warunki oraz byłaby sprzeczna z zasadą konkurencyjności. To z kolei nakłada na beneficjentów tej pomocy obowiązek zachowania należytej staranności na etapie wypełniania i składania wniosków o przyznanie płatności, w tym korzystanie z usług profesjonalnych doradców (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 czerwca 2017 r., II SA/Bd 369/19)".

Z kolei w wyroku z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2071/18 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Także w orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 315/13)".

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy te podziela. Możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca mogła bowiem łatwo ustalić fakt wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru grup producentów rolnych na podstawie tego Rejestru, bądź uzyskując informację o tym bezpośrednio w Spółdzielni, której jest członkiem i z którą zawarła umowę kontraktacji. Ponieważ umowa kontraktacji jest dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności, to nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W rezultacie organ prawidłowo ustalił, że nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. tzn. nie zachodziła tego rodzaju sytuacja, że błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

W skardze strona podnosi również, że "w sytuacji niespójności danych we wniosku z faktami urzędowymi i braku spełnienia warunku z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach, to Kierownik Biura Powiatowego ARiMR powinien był wezwać Skarżącą do udzielenia wyjaśnień lub uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie płatności w trybie art. 64 § 2 Kpa i doprowadzenia do jego zgodności z danymi urzędowymi, w tym wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wskazanymi we wniosku, a znanymi Organowi z urzędu danymi co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych". Wyjaśnienia wymaga zatem, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 Kpa, kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 Kpa nie stosuje się.

Z treści cytowanego przepisu wynika więc, że organ "niezwłocznie" informuje rolnika o stwierdzonych "brakach" wniosku oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie. W tym zakresie ustawodawca nie pozostawia organowi swobody, poza dwoma wyjątkami, po pierwsze, gdy upłynął termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności, a po drugie, gdy w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych (art. 64 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd podzielany przez skład orzekający, że przez braki wniosku, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, należy rozumieć braki zarówno materialne, jak i formalne wniosku o przyznanie płatności. Ponieważ dokumenty zawarte w załącznikach do wniosku stanowią integralną część wniosku, kontrolą wstępną organ powinien objąć wniosek wraz z załącznikami (v. wyrok NSA z 24 września 2021 r., sygn. akt I GSK 297/21).

Kontrola wstępna wniosku sprowadza się z kolei do sprawdzenia, czy wszystkie konieczne pola wniosku zostały wypełnione, a załączniki złożone wraz z wnioskiem. Kontrola wstępna poczyniona przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie wykazała takich braków, które mogą zostać wykryte na pierwszy rzut oka na podstawie informacji zawartej we wniosku, np. na skutek kontroli spójności wniosku, kompletności załączników, błędów o czysto pisarskim charakterze, które wydają się oczywiste przy lekturze wniosku pomocowego, czy też błędów powstałych na skutek nieprawidłowej transkrypcji numerów referencyjnych lub identyfikacyjnych, często drobnych, choć istotnych. Jak wynika z art. 3 ust. 1-3 ustawy o płatnościach w postępowaniu w sprawie przyznania płatności, w odróżnieniu od postępowań prowadzonych wprost na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawodawca inaczej postrzega zasadę prawdy materialnej. Organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tego typu sprawach organ rozpoznaje sprawę na podstawie złożonych dokumentów i to strona (beneficjent pomocy) ma obowiązek starannego przygotowania wniosku i sprawdzenia jego treści, również pod względem merytorycznym, jest obowiązana przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (podobnie NSA w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 607/19). Skarżąca do swego wniosku dołączyła umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020 zawartą w dniu [...] marca 2019 r. Dołączenia umowy wymagają przepisy wskazanego wcześniej rozporządzenia z dnia 12 marca 2015 r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r w sprawie szczegółowych wymagań jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (§ 9 ust. 1 pkt 2). Umowa liczy dwie strony, jest kompletna, zawiera podpisy uprawnionych stron.

Nie sposób zgodzić się ze Skarżącą, że organ w przypadku zaistniałych braków wniosku winien stosować procedurę określoną w art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach i informować stronę o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami. Stwierdzenie takich okoliczności nie jest bowiem możliwe w ramach kontroli wstępnej. Wymaga bowiem od organu analizy prawnej dołączonej umowy, czy też weryfikacji danych w prowadzonych rejestrach. Okoliczność, że dołączona do wniosku umowa została zawarta z podmiotem niespełniającym wymogów z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach, może zostać ujawniona przez organ dopiero na dalszym etapie sprawdzania wniosku, w ramach jego oceny merytorycznej. Wad, jakimi była obarczona dołączona do wniosku umowa, nie dało się zatem zidentyfikować na podstawie samego wniosku lub innych dokumentów zgłoszonym w wyznaczonym terminie, samo zaś przyjęcie wniosku nie może równać się z oceną jego poprawności pod względem merytorycznym. W związku z tym organ nie naruszył ani art. 64 § 2 Kpa, ani art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach.

Nie naruszono też art. 7 i art. 9 ustawy o grupach producentów rolnych. Przepisy te dotyczą odpowiednio uznania grupy producentów rolnych oraz zatwierdzania jej planu biznesowego (art. 7), a także prowadzenia oraz zawartości rejestru grup producentów rolnych (art. 9). Skarżąca podaje, że wiedza o statusie grupy producentów była faktem znanym z urzędu organowi prowadzącemu rejestr, jednak poza przywołaniem tego zarzutu, nie odniosła się do niego szerzej w uzasadnieniu skargi. W wydanej decyzji organ uwzględnił okoliczność wykreślenia Spółdzielni z tego rejestru przytaczając stosowną argumentację, a przy zachowaniu należytej staranności wymaganej w tego rodzaju sprawie wiedzę o aktualnym statusie tego podmiotu powinna na etapie składania wniosku o przyznanie płatności posiadać też Skarżąca.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał więc, że nie narusza ona przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. W szczególności organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie. W zaskarżonej decyzji uwzględniono dyspozycję art. 7 Kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W toku postępowania organy respektując zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 Kpa wyjaśniały Skarżącej zasadność przesłanek, którymi kierowano się przy załatwieniu niniejszej sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 Kpa. Jej treść obejmuje wszystkie elementy wymienione w tym przepisie (§ 1), a uzasadnienie faktyczne zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, natomiast uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze, w będącej przedmiotem kontroli decyzji znajdują się wywody odnoszące się do możliwości wykrycia omyłki organu dotyczącej statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych oraz możliwości jej wykrycia przez Skarżącą.

Organ nie naruszył przy tym normy wyrażonej w art. 77 § 4 Kpa, zgodnie z którą fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu, a fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Oceniając status Spółdzielni Rolników "[...]" uwzględniono, że podmiot ten został wykreślony z rejestru grup producentów rolnych z dniem [...] marca 2017 r. Fakt ten został zgodnie z treścią tego przepisu zakomunikowany stronie w zaskarżonej decyzji. W postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej. Z tego względu w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie mogą być skutecznie podnoszone zarzuty odnoszące się do tego, co stanowiło podstawę ostatecznej i prawomocnej decyzji dotyczącej przyznania płatności, tj. przyjętych w niej ustaleń faktycznych oraz podstaw prawnych.

W konsekwencji, także zarzuty naruszenia art. 2 i art. 7 Konstytucji RP okazały się niezasadne. Opierając się na wyżej przedstawionych wnioskach Sąd podzielił stanowisko organów, że uzyskana przez Skarżącą płatność została przyznana nienależnie. Skarżąca mogła łatwo ustalić fakt wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych zapoznając się z tym rejestrem, bądź uzyskując informację bezpośrednio w Spółdzielni. W tym stanie sprawy, ustalenie Skarżącej do zwrotu kwoty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest zgodne z przepisami prawa.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.