Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 534/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 7 i 13, art. 15 par. 1, art. 20 par. 1, art. 26 par. 1, art. 33 par. 1 pkt 2 i 5, art. 34 par. 1,
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 26, art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1, 2,10, 11
journal: Dz.U. 2001 nr 126 poz 1384
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach
article: art. 15, art. 16
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.
article: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1263
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2015 roku sprawy ze skargi B. H. na postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2015 roku Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Wobec odmowy B. H. poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis małoletniej A. J. ur. 4 lipca 2006 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wystawił w dniu 7 lipca 2014 r. tytuł wykonawczy nr 13/2014 w którym określono treść obowiązku jako: poddanie szczepieniom ochronnym przeciw, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis małoletniej A. J..

Jako podstawę prawną obowiązku wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Powyższy tytuł wykonawczy został skierowany do Wojewody Wielkopolskiego w celu przymusowego wykonania wymienionego w nim obowiązku.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] 2015 r. Wojewoda Wielkopolski nałożył grzywę w kwocie 420 zł w celu przymuszenia B. H., do poddania obowiązkowym szczepieniom nieletniej A. J..

Pismem z dnia 10 lutego 2015 r. B. H. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podnosząc brak ustawowej wymagalności obowiązku dokonania szczepienia ochronnego bowiem jej córka nie osiągnęła jeszcze wieku określonego w przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Ponadto Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. nie jest uprawniony do prowadzenia jakichkolwiek czynności w zakresie egzekwowania obowiązku szczepienia. Nadto tytuł wykonawczy wystawiono na druku niezgodnym z obowiązującym wzorem.

Postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej: Powiatowy Inspektor Sanitarny) uznał za niezasadne zarzuty B. H., dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie poddania obowiązkowym szczepieniom jej nieletniej córki A. J. ur. 4 lipca 2006 r.

W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013r. poz. 947, z późn. zm.) osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2 są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Przepis ten dotyczy osób w wieku od 0 do 19 roku życia.

Zgodnie z treścią - § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 i w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (w skrócie PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Stosownie do treści § 3 pkt 1, 2, 3, 5, 11 i 12 wymienionego powyżej rozporządzenia, A. J. w dacie wystawienia tytułu wykonawczego tj. 7 lipca 2014 r. miała ukończone 8 lat w związku z czym podlegała obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi oraz poliomyelitis.

Dalej organ wyjaśnił, iż uzyskanie przez dziecko pełnej odporności na choroby podlegające obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymaga szczepień wielokrotnie powtarzających się na przestrzeni życia, np. przeciwko błonicy i tężcowi należy dziecku podać 7 dawek począwszy od 2 miesiąca życia do 19 roku życia. W okresie 19 lat dzieci winy być poddane także i innym szczepieniom, w powtarzających się dawkach, w związku z czym właśnie Program Szczepień Ochronnych wskazuje optymalny wiek dziecka dla poddania poszczególnym rodzajom i dawkom szczepień. Nie jest wskazane ze względów zdrowotnych poddawanie dziecka w krótkich okresach czasu rożnym szczepieniom w związku z czym specjaliści w dziedzinie szczepień określili optymalny harmonogram szczepień ochronnych zawarty w PSO. Organ wyjaśnił, iż program Szczepień Ochronnych jest aktem resortowym wydanym na podstawi § 5 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Zdrowia i stanowi jego integralną część. Znaczne odstępstwa od wykonania szczepień dzieci w terminach wskazanych w PSO wymagają każdorazowo indywidualnej konsultacji lekarskiej w wojewódzkim punkcie konsultacyjnym z uwagi na możliwość wystąpienia powikłań np. niepożądanych odczynów poszczepiennych. Z tego względu sugerowanie przez B. H., matkę A. J., że nie upłynął okres wymagalności poddania dziecka szczepieniu jest nietrafne i szkodzi zdrowiu i życiu dziecka.

Dalej Powiatowy Inspektor Sanitarny wskazał, iż organem egzekucyjnym właściwym w postępowaniu egzekucji obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wojewoda – w niniejszej sprawie Wojewoda Wielkopolski Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. jest jedynie uprawniony do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej poddaniu dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Wskazano także, iż tytuł wykonawczy został wystawiony na formularzu zgodnym z wzorem obowiązującym na ten dzień co wynika z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2014r. poz. 650) w zw. z załącznikami nr 4-7 oraz nr 24 i 25 do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zażaleniu na powyższe postanowienie B. H. wskazała, iż jej córka od wielu lat jest przewlekle chora – zapada na infekcje, które powodują u niej utratę słuchu. Żaden lekarz nie jest w stanie zdiagnozować przyczyn tych częstych infekcji. Podniosła, iż zarówno ze strony Inspekcji Sanitarnej jak i lekarzy nie otrzymywała informacji dotyczących szczepień, o podawanych rodzajach szczepionek oraz o możliwych powikłaniach. Wskazała, iż jej córka choruje co raz rzadziej, ale chciałaby mieć pewność, iż poddanie jej szczepieniom nie spowoduje pogorszenia zdrowia. Tymczasem mimo próśb nie otrzymuje takich informacji od lekarza ani inspekcji sanitarnej.

Skarżąca zarzuciła, iż obowiązek zaszczepienia dziecka jeszcze nie upłynął. Terminy szczepień przeciwko poszczególnym chorobom nie są tożsame z terminem realizacji obowiązku szczepień, zatem nie mogą być podstawą do wszczynania egzekucji administracyjnej. Wskazano nadto, iż odmowa szczepienia osoby zdrowej nie jest czynem karalnym, natomiast karalne jest przymuszanie do wykonania procedury medycznej.

Dalej zarzucono, iż Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. nie jest organem egzekucyjnym tym samy nie był uprawniony wydanie upomnienia z 3 czerwca 2014 r. Ponadto w upomnieniu tym nie zawarto informacji o ryzyku i możliwych komplikacjach po poddaniu się obowiązkowi szczepienia co jest niezgodne z przepisami Konwencji O Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowania Biologii i Medycyny, ustawy o Zawodzie Lekarza i Lekarza Dentysty, ustawy o Zakładach Opieki Zdrowotnej, Kodeksu Etyki Lekarskiej.

Podniesiono, iż tytuł wykonawczy winien być wystawiony na oboje rodziców skoro egzekucja ma być prowadzona w majątku wspólnego małżonków (art. 27 c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

B. H. wskazała nadto, iż jest w ciąży i nie wie czy zaszczepienie jej dziecka nie będzie miało wpływu na bezpieczeństwo dla ciąży i nienarodzonego dziecka – czy zaszczepiona córka nie będzie zarażać.

Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: Wojewódzki Inspektor Sanitarny) postanowieniem z dnia [...] 2015 r., nr [...] utrzymał mocy zaskarżone postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 16 marca 2015 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wyjaśnił, iż podtrzymuje wszystkie twierdzenia i wnioski zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Według Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego upomnienie organu I instancji nie zostało wystawione z naruszeniem wyznaczonego terminu wykonania obowiązku. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1086 ze zm.) w § 5 odsyła w kwestii doprecyzowania konkretnego momentu szczepienia do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a zgodnie z nim termin wykonania obowiązku został przekroczony przez rodziców, którzy dotąd go nie wykonali.

Dalej organ wskazał, iż z art. 17 ust. 9 powołanej ustawy jak też § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, iż to lekarz realizuje obowiązujące w zakresie szczepień ochronnych zasady, w tym również Kalendarz Szczepień na dany rok. Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest integralną częścią szczepienia i dokonywane jest bezpośrednio po stawieniu się osoby zobowiązanej, po czym w przypadku braku przeciwwskazań podawana jest szczepionka. Tym czasem jak wynika z ustaleń organu I instancji rodzice dziecka nie zgłosili się z córką do przychodni lekarskiej w celu wykonania szczepień, dlatego nie zostało wykonane kwalifikacyjne badanie lekarskie oraz nie została określona nazwa preparatu szczepionkowego i program podawania kolejnych dawek szczepionki ani też lekarz nie miał możliwości określić ewentualnych przeciwwskazań do wykonywa szczepień. Ponadto żaden z lekarzy specjalistów, u których rodzice leczyli córkę nie stwierdził przeciwwskazań do szczepień, ani nie wystawił zaświadczenia lekarskiego przeciwwskazaniach do szczepień lub o przesunięciu terminu szczepień dziecka.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny zauważył nadto, że dziecko pozostaje pod prawną opieką obojga rodziców, stąd stroną postępowania jest zarówno ojciec jak i matka. Dlatego tytuły wykonawcze wystawiono osobno na B. H. oraz M. J.. W istotnych sprawach dziecka każdy z przedstawicieli ustawowych jest umocowany do złożenia oświadczenia woli odnośnie małoletniego. W takim przypadku powinna być uzgodniona wola rodziców, którą władny jest przedstawić każdy z rodziców. Skierowanie tytułu wykonawczego osobno na B. H. i M. J. w żaden sposób nie uniemożliwia wspólnego wykonania obowiązku przez rodziców.

Dalej organ wyjaśnił, iż obowiązek szczepień ma na celu znaczne zmniejszenie ryzyka epidemicznego szerzenia się chorób zakaźnych w populacji oraz zmniejsza społeczne skutki związane z ciężkimi zdrowotnymi następstwami chorób zakaźnych (w wyniku powikłań). Obowiązek zwalczania chorób epidemicznych ciąży na władzy publicznej, co wynika z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP.

Dodatkowo organ wskazał na literaturę fachową oraz stronę internetową Narodowego Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny zawierającą szereg informacji dotyczących szczepień ochronnych, a także podał stronie adres Konsultacyjnego Punktu Szczepień w Poznaniu. Wyjaśniono nadto sposób kontroli produkcji i jakości szczepionek przed ich dopuszczeniem do obrotu.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła B. H. zarzucając brak wymagalności obowiązku poddania swojej córki szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, krztuścowi, tężcowi oraz ostremu zapaleniu rogów przednich rdzenia kręgowego. Wskazała, iż zgodnie z § 2 i § 3 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych moment wymagalności dla szczepień przeciwko tym chorobom nastąpi w 19 roku życia. Tymczasem jej córka m dopiero 9 lat.

Skarżąca wskazała, iż Program Szczepień Ochronnych ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa obowiązującego w Polsce, bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek musi wynikać z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Komunikaty Generalnego Inspektora Sanitarnego ze swej istoty wiążą jedynie jednostki mu podległe, nie zaś poszczególne osoby. Informacje zawarte w komunikacie mogą być jedynie traktowane jako wskazówki techniczne dotyczące wykonywania szczepień ochronnych, ale nie mogą stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Dalej skarżąca wskzała na niewykonalność nałożonego na nią obowiązku bowiem jej córka nie została poddana badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem, co zgodnie z art 17 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi uniemożliwia poddanie jej szczepieniom. Badanie kwalifikacyjne w ustawie nie zostało określone jako obowiązkowe, zatem zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2006 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przysługuje jej prawo odmowy wykonania takiego badania.

Skarżąca podniosła, iż wielokrotnie prosiła o przeprowadzenie przez lekarza rodzinnego takiego badania, lecz lekarz rodzinny nigdy nie zaproponował jej badnia, jak też nie starał się wyjaśnić jej kwestii szczepień. Wskazała, iż jej córka czesto choruje, a odwlekanie szczepień było spowodowne tymi nawracajacymi się infekcjami, których przyczyn nikt nie jest w stanie ustalić. Wyjaśniła, że nigdy nie starała się od lekarzy specjalistów o zaświadczenie o odroczenie szczepień bowiem tak naprawdę chce zaszczepić swoje dziecjko jak już jego stan zdrowia będzie na to pozwalał.

B. H. zarzuciła, iż ona oraz jej rodzina zostali pozostawieni samym sobie przez lekarzy oraz Inspekcję Sanitarną w kwestii szczepień – nie otrzymują w tej sprawie jakichkolwiek wyjaśnień.

Skarżąca podniosła także, iż egzekucja jest prowadzona przez niewłaściwy organ. Państwowy Inspektor Sanitarny nie jest bowiem organem uprawnionym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych. Takim organem jest wojewoda.

Odpowiadając na skargę Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódźki Sąd Adminstracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wady, skutkujące koniecznością uchylenia postanowienia, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania go z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny uchyla akt administracyjny, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.), względnie naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdzić należy, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wydane w związku z wniesieniem przez skarżącą zarzutów do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 7 lipca 2014 r., nr 13/2014.

Skarżąca podniosła zarzuty wymienione w art. 33 § 1 pkt 2 (brak wymagalności obowiązku) i pkt 9 (prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Na etapie wniesienia skargi do sądu administracyjnego skarżąca podniosła nadto zarzut wymieniony w art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a. – niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że zaskarżone postanowienia zostały wydane na podstawie art. 34 § 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym wierzyciel obowiązku (w tym wypadku Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K.) zajmuje stanowisko wobec zarzutów wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego. W zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego.

W ocenie Sądu stanowisko wierzyciela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu należy uznać za trafne.

Odnosząc się do zarzutu niewykonalności nałożonego na strony obowiązku wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 2 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2013 r. poz. 947 ze zm.) osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny (art. 5 ust. 2 ww. ustawy). Nadto w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zawarto zapis, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W ust. 10 tego artykułu ustawodawca zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych. Wobec powyższej regulacji mającej swoją podstawę w akcie rangi ustawowej obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym nie musi być potwierdzony decyzją administracyjną, gdyż wynika on wprost z przepisu prawa co oznacza, że nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Stanowisko to zostało potwierdzone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. II OSK 32/11, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 maja 2011 r. sygn. II SA/Bk 79/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W wydanym na podstawie delegacji zawartej w powołanym wyżej art. 17 ust. 10 ustawy rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 182, poz. 1086 – dalej: "Rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.") Minister Zdrowia określił, jakie choroby zakaźne objęte są obowiązkiem szczepień ochronnych ( § 2). Tak więc obowiązek poddania dziecka skarżących szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym wprost z ustawy.

W § 3 Rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. uszczegółowiono, kto i w jakim wieku podlega obowiązkowemu szczepieniu przeciwko konkretniej chorobie zakaźnej. Z kolei w § 5 tego Rozporządzenia stwierdzono, iż obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

Zauważyć należy, iż określone w corocznie w PSO terminy szczepień ustalane są w oparciu o szczegółowe medyczne wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie aktualna wiedza medyczną.

Jak wynika z akt sprawy córka skarżącej osiągnęła wiek wymagany do poddania jej szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis. Szczepieniom tym co do zasady powinno zostać poddane dziecko, które ukończyło 7 tydzień życia i przed ukończeniem przez nie 19 roku życia (§ 3 pkt 1, pkt 5, pkt 9, pkt 11 lit. a Rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.), a zatem obowiązek poddania córki skarżącej tym szczepieniom stał się już wymagalny.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż analiza § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym to przepisie uregulowano zagadnienia związane z zakresem czasowym obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wskazuje, że zróżnicowanie grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz terminów, w jakich obowiązek ten na nich ciąży dokonane zostało z uwzględnieniem rodzajów chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych i innych okoliczności, co znajduje umocowanie ustawowe w art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 2 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Jak wynika z tegoż przepisu szczepienia obowiązkowe obejmują nie tylko dzieci, lecz odnośnie niektórych chorób także dorosłych do ukończenia przez nich 19 roku życia (np. § 3 pk1 1 lit. a, , pkt 6 pkt 7) oraz dorosłych niezależnie od wieku (np. § 3 pkt 1 lit. b, pkt 11 lit. b, pkt 12 lit. b-g oraz pkt 13), zaś w przypadku dzieci okres w jakim poddane są obowiązkowi szczepień ochronnych jest zróżnicowany w zależności od choroby, której szczepienie dotyczy, przy czym zróżnicowana jest zarówno dolna jak o górna granica okresu objętego tym obowiązkiem i jak i odnośnie niektórych z chorób wprowadzane są dodatkowe wymogi związane z zaistnieniem określonych zdarzeń medycznych (np. § 3 pkt 4 lit. a), względnie stanów faktycznych (np. § 3 pkt 8 lit. d).

Powyższe wyraźnie wskazuje, iż zróżnicowanie to nie ma charakteru arbitralnego lecz jest uzasadnione celowościowo i dokonane ze względu na określone istotne cechy podmiotów, na które obowiązki nałożono oraz charakterystykę chorób, których szczepienia dotyczą.

Dokonane w § 3 zróżnicowanie zarówno dolnej jak o górnej granicy okresu objętego obowiązkiem poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko poszczególnym chorobom wyraźnie wskazuje, iż regulacja ta określa okres powstania i wygaśnięcia obowiązku poddania się szczepieniom, a nie jak przyjmuje skarżąca okres wymagalności tegoż obowiązku.

Co za tym idzie odnośnie szczepień ochronnych przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis obowiązek poddania się tym szczepieniom powstaje od 7 tygodnia życia, a wygasa z dniem ukończenia 19 roku życia, a nie z data tą staje się wymagalny.

Podkreślić należy, iż stanowisko skarżącej jest w tym zakresie całkowicie chybione. Gdyby bowiem uznać jej argumentację za trafną to organy inspekcji sanitarnej z egzekwowaniem obowiązku poddania dziecka szczepieniom, musiałby czekać aż do ukończenia przez nie 19 roku życia, a to oznaczałoby, iż cel szczepień jakim jest zapobieżenie powstaniu sytuacji wskazanych w art. 33 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie mógłby być osiągnięty. Nadto zauważyć należy, iż jak wynika z Programu Szczepień Ochronnych, a także z doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy ogólnej, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma wynika z uwarunkowań medycznych.

Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 2. ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 tej ustawy).

Z powyższych regulacji wprost wynika, iż mimo niezbyt fortunnego sformułowania przepisu sugerującego, iż wykonanie szczepienia obowiązkowego sprowadza się tylko do samego aktu podania szczepionki, lekarskie badanie kwalifikacyjne o jakim mowa w 17 ust. 2. ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jest integralnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to jest bowiem niezbędnym elementem szczepienia ochronnego, bez którego nie może ono zostać przeprowadzone. Ma ono na celu ustalenie czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie to jest nierozerwalnie związane z czynnością techniczną polegającą na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka.

Powyższe oznacza, iż egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania się przez dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu.

Inaczej rzecz ujmując odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonanie szczepienia obowiązkowego.

Co za tym idzie rodzice niepełnoletniego dziecka objętego obowiązkiem szczepień ochronnych nie mogą odmówić poddania dziecka temu badaniu powołując się na treść art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.). Przepis ten uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu po uzyskaniu informacji dotyczących swojego stanu zdrowia. Niemniej uprawnienie to może być ograniczone przez przepisy odrębnych ustaw, co wprost wynika z art. 15 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Takimi przepisami są uregulowania dotyczące szczepień ochronnych obowiązkowych z mocy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Reasumując nie można utożsamiać, jak to czyni skarżąca, niewykonalności szczepienia obowiązkowego z faktem nieprzeprowadzenia – w następstwie odmowy rodziców – lekarskiego badania kwalifikacyjnego dziecka, albowiem odmowa przeprowadzenia tegoż badania jest tożsama z odmową poddania dziecka szczepieniu ochronnemu rozumianemu jako sam akt podania szczepionki.

Chybiony jest także zarzut skarżącej dotyczący niewłaściwości organu egzekucyjnego. Jak słusznie zauważyła B. H. organem egzekucyjnym w postępowaniu dotyczącym egzekucji obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wojewoda. – art. 20 ust. 1u.p.e.a. To ten organ podejmuje określone w ustawie środki zmierzające do wykonania ciążącego na stronie z mocy prawa obowiązku. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych – patrz wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II OSK 745/12 czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2013 r. o sygn. II SA/Po 711/13 (oba dostępne na stronie internatowej: - http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Zauważyć należy, iż do zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy m.in. sprawowanie zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych i innych chorób powodowanych warunkami środowiska, a także na prowadzeniu działalności oświatowo-zdrowotnej - art. 2 ustawy z dnia 14 marca 1984 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011, nr 212, poz. 1263 ze zm.). Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy m.in. ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie - art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Z powyższego wynika, iż Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. w ramach swoich zadań i kompetencji ( art. 12 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej) jest wierzycielem wynikającego z mocy prawa obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym przez dziecko B. H. i taki też status przysługuje temu organowi w przedmiotowym postępowaniu.

Zauważyć należy, iż upomnienie z dnia 25 listopada 2013 r., które Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. doręczył skarżącej nie stanowi czynności wykonywanej w toku postępowania egzekucyjnego, lecz stanowi czynność poprzedzająca wszczęcie takiego postępowania. Zgodnie bowiem z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel (w tym wypadku Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K.), po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Dalej zauważyć należy, iż w toku postępowania egzekucyjnego wierzyciel obowiązku podejmuje przewidziane ustawą czynności takie jak wystawienie tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.) oraz zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonych w toku postępowania zarzutów – art. 34 § 1 u.p.e.a. Tym samym chybione są zarzuty skarżącej, iż dotyczące prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w niniejszej sprawie działają jako wierzyciel obowiązku, czyli jako podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.), a nie jako organ egzekucyjny czyli organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w u.p.e.a. środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.), którym w danym przypadku jest Wojewoda Wielkopolski.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, należy wyjaśnić, iż lekarskie badanie kwalifikacyjne, o którym mowa w art. 17ust. 2-4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, przeprowadzane jest wyłącznie w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego i co za tym idzie nie jest badaniem mającym na celu wszechstronne określenie stanu zdrowia dziecka. Badanie to ma na celu wyłącznie ustalenie czy stan zdrowia dziecka pozwala na poddanie go obowiązkowemu szczepieniu ochronnego, a nie udzielenie odpowiedzi na wszelkie wątpliwości im pytania opiekunów prawnych dziecka dotyczące jego stanu zdrowia.

Co za tym idzie oczywiście pozbawione podstawy prawnej jest uzależnianie przez skarżącą poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym od ustalenia przyczyn nawracających infekcji u tegoż dziecka i jego częstych chorób, względnie przeprowadzenia badań specjalistycznych o zakresie szerszym niż lekarskie badanie kwalifikacyjne.

Oceny co do istnienia bądź braku przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego dokonuje przy tym lekarz przeprowadzający lekarskie badanie kwalifikacyjne i jedynie w przypadku gdy badanie to daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej

Jak wskazano zaś wcześniej odmowa poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oznacza nie tylko niewykonanie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, ale także uniemożliwia ocenę czy stan dziecka pozwala na wykonanie szczepienia.

Z tej też przyczyny niezrozumiałe są zarzuty podnoszone przez skarżąca, która z jednej strony twierdzi w skardze, iż ma prawo odmówić poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu, a z drugiej strony czyni zarzuty, iż zarówno organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej jak i lekarze nie wysłuchali jej próśb o przebadanie dziecka pod kątem możliwości jego zaszczepienia. Zauważyć także należy, iż Wojewódzki Inspektor Sanitarny w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo wyjaśnił skarżącej gdzie może uzyskać rzetelne informacje dotyczące szczepień obowiązkowych wskazując na publikacje naukowe oraz możliwość konsultacji medycznej w Konsultacyjnym Punkcie Szczepień w Poznaniu.

Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i odnosząc się do argumentacji podnoszonej przez skarżącą w zażaleniu wskazać należy, że okoliczność, iż ustawodawca nie penalizuje naruszenia obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym nie oznacza, iż taki prawny obowiązek nie istnieje. To ustawodawca samodzielnie przesądza bowiem o tym, czy a jeśli tak to jakie sankcje wprowadzi na naruszenie poszczególnych wynikających z przepisów prawa obowiązków, przy czym sankcje te mogą mieć zarówno charakter karny (np. kara za określony czyn), jak i cywilny (np. obowiązek zapłaty odszkodowania) jak i administracyjny, a polegający jak w niniejszej sprawie na przymusowym doprowadzeniu do zaistnienia stanu zgodnego prawem, poprzez zmuszenie strony do wykonania obowiązku wynikającego wprost z przepisów prawa.

Egzekwowanie obowiązku poddania się szczepieniom przez organ i zgodne z przepisami prawa wykonywanie przez lekarza tychże szczepień obowiązkowych nie stanowi także naruszenia jakichkolwiek przepisów Kodeksu karnego, albowiem przestępstwem może być tylko czyn zabroniony przez ustawę, zaś zarówno czynności organów administracji sanitarnej, jak i lekarza wykonującego szczepienia obowiązkowe są działaniami prawnymi, znajdującymi oparcie w przepisach ustawy z dnia 2 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych.

Z istoty obowiązkowych szczepień ochronnych wynika zaś, iż służą one zapewnieniu ochrony zdrowia zarówno osób im poddawanych, jak i pozostałych członków społeczeństwa, co oznacza, iż ich wprowadzenie służy realizacji przez wszystkich członków społeczności prawa do ochrony życia i zdrowia.

Z tej też przyczyny prawodawca mimo obiektywnie istniejącego ryzyka wystąpienia powikłań poszczepiennych (które to ryzyko zauważa także prawodawca, wprowadzając do ustawy z dnia 2 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi pojęcie niepożądanego odczynu poszczepiennego rozumianego jako niepożądany objaw chorobowy pozostający w związku czasowym z wykonanym szczepieniem ochronnym - art. 2 pkt 16, art. 21 ust. 3 pkt 2, ust. 6 ust. 7 ustawy oraz uzależniając podanie szczepionki od wyników uprzedniego kontrolnego badania lekarskiego), wprowadził jednak obowiązek szczepień i nie pozostawił tego zagadnienia samodzielnej decyzji obywateli.

Tego aspektu instytucji szczepień obowiązkowych zdaje się jednakże nie zauważać skarżąca koncentrując się w wyłącznie na potencjalnych zagrożeniach powikłaniami poszczepiennymi dotyczących osoby poddanej szczepieniu obowiązkowemu i ewentualnie jej samej.

Konieczność przymusowego egzekwowania obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest zatem szczególnie wyraźnie widoczna na gruncie niniejszej sprawy, gdzie opiekun prawny dziecka odmawia zgody na poprzedzone kontrolnym badaniem lekarskim podanie szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym objętym obowiązkiem szczepień, a więc podejmuje działania na szkodę nie tylko podlegającego władzy rodzicielskiej dziecka, lecz także na szkodę ogólnego interesu społeczeństwa oraz godzące w prawa innych osób, które obiektywnie nie mogą zostać poddane szczepieniom ochronnym i jako takie są szczególnie narażone na niebezpieczeństwo zachorowania bądź zgonu w przypadku nawrotu epidemii danej choroby zakaźnej wynikłego z niewykonywania odpowiednich szczepień przez osoby mogące je wykonać.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.