Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2857/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 16a i 17 b
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania T. N. od decyzji wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] nr [...] o odmowie prawa do zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt. 1 oraz art. 2 ust. 2 pkt. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, wnioskowanego na M.U., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił T. N. prawa do zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust.n2 pkt. 1 oraz art. 2 ust. 2 pkt. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za okres od 1.07.2013r. do 14.05.2014r. oraz od 15.05.2014r. na M. U., z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawczyni jest małżonkiem rolnika podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie art. 3 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Od powyższej decyzji T. N. wniosła odwołanie w którym wyjaśniła, że do wydania powyższej decyzji doszło w okolicznościach zmiany prawa, ustawą z dnia 7.12.2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, która z dniem 1.01.2013r. zmieniła warunki przyznawania świadczeń opiekuńczych na mocy ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz ingerencji ustawy w prawa słusznie nabyte, poprzez wygaszenie prawomocnych decyzji administracyjnych, przyznających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe. Podkreśliła, że zgodnie z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy wówczas spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, które w oparciu o art. 24 ust. 4 przyznano jej na czas nieokreślony, gdyż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki zostało wydane na czas nieokreślony. Poinformowała, że jest żoną rolnika, od 30 lat ubezpieczoną w KRUS, jednak z powodu konieczności opieki nad matką nie pracuje w tym gospodarstwie rolnym, co potwierdziła stosownym oświadczeniem złożonym w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]. Odwołująca się zaznaczyła, że w 2010 r., gdy przyznawano jej świadczenie pielęgnacyjne ubezpieczenie w KRUS nie było przeszkodą do otrzymania świadczenia, dlatego nie wyrejestrowała się z ubezpieczenia w KRUS. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i wypłatę świadczenia za okres od 1.07.2013r.

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że w dniu 15.05.2014r. weszła w życie ustawa z dnia 4.04.2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która określiła warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013r., w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do takiego świadczenia. Organ wskazał, że według art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557), za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy (15.05.2014r.), w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. i od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (art. 2 ust. 2 ustawy). Zasiłek dla opiekuna za okresy, o których mowa w ust. 2 pkt. 1, przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego (art. 2 ust. 3).

W dniu 17.06.2014r. wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – M.U., za okres od 1.07.2013r. do 14.05.2014r. i od 15.05.2014r.

Organ wskazał, że z treści art. 3 ust. 1 ustawy wynika, że w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego,

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W niniejszej sprawie, T. N. w dniu 16 czerwca 2014r. złożyła oświadczenie, że jako żona rolnika jest ubezpieczona w KRUS pomimo, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym z powodu koniecznej opieki nad matką. Oświadczyła także, że pracy w gospodarstwie rolnym zaprzestała z chwilą uzyskania przez matkę grupy inwalidzkiej tj. od kilku lat. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie KRUS o podleganiu skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników od 17.12.2001 r, jako małżonka rolnika. T. N. także potwierdziła, iż od 30 lat jest ubezpieczona w KRUS. Z akt sprawy bezspornie również wynika, że właścicielem gospodarstwa rolnego jest mąż wnioskodawczyni. W piśmie z dnia [...] Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformowała, że T. N. nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych.

Organ podkreślił, że jednym z podstawowych warunków wymaganych do przyznania zasiłku dla opiekuna jest ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. i utracie prawa do tego świadczenia z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji podejmując przedmiotową decyzję nie naruszył przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. N. Skarżąca podniosła, że zarówno ustawa obowiązująca na dzień 3 grudnia 2012 roku, jak i ustawa z 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie przewiduje konieczności wyrejestrowania się z KRUS a jedynie zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Podniosła, że zgodnie z ustawą nie opłaca się składek na ubezpieczenie społeczne za osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Wskazała, że jako żona rolnika takiemu obowiązkowi podlega, jednak z powodu poważnej choroby jej matki od 2010 roku nie pracuje na gospodarstwie rolnym, z powodu konieczności sprawowania stałej opieki, jakiej wymaga jej leżąca matka.

Skarżąca zaznaczyła, że do 30 czerwca 2013 roku otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, przyznane jej decyzją z dnia [...] nr [...], a zatem spełniała warunki do otrzymana świadczenia zgodnie z ustawą.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna i dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stwierdził, że organ I instancji trafnie powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12. W rezultacie Kolegium dokonało konkluzji, iż odwołująca, która opiekuje się niepełnosprawną matką, a nie jest właścicielką gospodarstwa rolnego, skoro podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik (małżonka), to tym samym nie rezygnując z użytkowania gospodarstwa rolnego jako posiadacz nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów z produkcji rolnej.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że T. N. do 30.06.2013r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. U., jak i okoliczność złożenia oświadczenia w przedmiocie zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Jednakże, w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OPS 5/12 prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem rekompensaty finansowej dla osób, które rezygnują z zatrudnienia, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rolnik natomiast nie jest zatrudniony, gdyż nie jest poddany reżimowi pracy- co do godzin i miejsca wykonywania. Sam fakt bycia rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Żaden rolnik, małżonek rolnika oraz domownik wykonujący pracę w tym gospodarstwie, podlegający obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Wyjaśniono, iż osobisty charakter działalności, jako cecha działalności rolniczej, oznacza, że rolnik osobiście prowadzi gospodarstwo rolne, co wyraża się co najmniej w tym, że do niego zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Wynika to z samego sensu wyrażenia "prowadzenie działalności". Tak rozumiany osobisty charakter działalności rolniczej nie wyklucza korzystania z pomocy innych osób w prowadzeniu gospodarstwa lub zatrudniania w tym celu pracowników.

Zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia: "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). Na zawodowy charakter działalności rolniczej wskazuje zarówno użycie w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników określenia "rolnik", oznaczającego specyficzne zajęcie i związane z nim umiejętności, jak i to, że ustawa ta przyjmuje zasadę wyłączenia z obowiązku rolniczego ubezpieczenia społecznego osób spełniających warunki do objęcia innym ubezpieczeniem społecznym (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3), dopuszczając jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 5a). Unormowanie to wskazuje jasno cel ustawodawcy, jakim jest zapewnienie ubezpieczenia społecznego osobom, dla których prowadzenie działalności rolniczej jest zawodem, stanowiącym ich podstawowe zajęcie i stałe źródło utrzymania (zob. np. art. 7 ust. 2 i 16 ust. 2 pkt 1 ustawy), i które z tego względu nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Stały charakter, jako kolejna cecha działalności rolniczej, wynika z istoty określenia "prowadzenie działalności".

Należy mieć na względzie, że ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) do ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany art. 17b, zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Zasadniczym powodem uniemożliwiającym, w ocenie Sądu, przyznanie skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest fakt podlegania ubezpieczeniu w KRUS.

W ocenie Sądu, złożone przez skarżącą oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie nie spełnia wymogów określonych w art. 3 ust. 1 pkt. 2 cytowanej ustawy., gdyż fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS potwierdza pracę w gospodarstwie rolnym. Powyższe oznacza, że wnioskodawczyni nie zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

Odnosząc się do zarzutu, że w 2010r, gdy przyznawano wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne, ubezpieczenie w KRUS nie było przeszkodą do otrzymania świadczenia, dlatego nie wyrejestrowała się z tego ubezpieczenia, należy wskazać, że art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów rozstrzyga prawo do świadczeń dla rolników, małżonków rolnika i domowników. A prawo do zasiłku dla opiekuna posiada małżonek rolnika w przypadku zaprzestania prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

W niniejszej sprawie natomiast fakt zaprzestania przez T. N. pracy w gospodarstwie rolnym nie został przez skarżącą wykazany, co oznacza, iż nie jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku dla opiekuna. Stąd też, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, aby zrezygnowała z ww. pracy celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zaś Organy administracji publicznej słusznie uznały, że T. N., posiadająca status żony rolnika i podlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu KRUS, z którego nie zrezygnowała, wyłączona jest z kręgu osób mogących ubiegać się o rozważaną wyżej formę wsparcia finansowego ze środków publicznych.

Należy również podnieść, że w cytowanej uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało uznane za formę rekompensaty w związku z dobrowolnym niepodejmowaniem lub zrezygnowaniem z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być zatem interpretowany rozszerzająco, co z kolei oznacza, że pominięcie w nim prowadzenia gospodarstwa rolnego miało charakter celowy. Tym bardziej, że rolnik, czy jego małżonek, prowadzący gospodarstwo rolne – w odróżnieniu od pracownika – nie jest poddany wymogom dotyczącym czasu i miejsca pracy, wobec czego może elastycznie zarządzać swoim czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Słusznie zatem organy administracji publicznej orzekające w sprawie uznały, iż analiza stanu faktycznego prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie spełnia warunku ustawowego uzasadniającego przyznanie jej zasiłku dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na względzie należało uznać, że zaskarżona decyzja organu II instancji, jak i decyzja pierwszo-instancyjna pozostają w zgodzie z prawem, dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).