Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2677/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  art. 152,  art. 119w zw. z art. 120
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 17
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Burmistrza Miasta M. z dnia [...] lipca 2013 r. odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad matką, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. D. P. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad matką J. Z.

Drecyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Główny Specjalista ds. świadczeń rodzinnych MOPS w M. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta M. odmówił D. P. przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając swoją decyzję wskazał, że w dniu składania wniosku wnioskodawczyni nie pracowała zawodowo, a więc nie rezygnowała z żadnej formy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia wniosła D. P. W swym odwołaniu podniosła, że orzeczeniem z dnia [...] listopada 2010r. nr [...] jej matka została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Do roku 2010 opiekę nad matką sprawowała razem z siostrą i bratem. Od stycznia 2010r. opiekę nad matką sprawuje sama. Jej zdaniem nie ma różnicy w podejmowaniu decyzji przez opiekuna o "rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad “niepełnosprawnym", "dzieckiem", czy "dorosłym", wszyscy są bowiem niepełnosprawni i wszyscy nie mogą bez codziennej stałej pomocy samodzielnie egzystować. Obecnie jej matka jest osobą leżącą, jej stan ciągle się pogarsza i wymaga całodobowej opieki. Taka sytuacja nie pozwala jej na podjęcie pracy.

Po rozpatrzeniu odwołania oraz przeanalizowaniu akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i wskazało, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) po art. 16 dodano art. 16a, który w ust. 1 stanowi, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji, edukacji.

Kolegium wskazało przy tym, że pojęciem "zatrudnienie" lub "inna praca zarobkowa" cyt. ustawa określa wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 cyt. ustawy). Aby otrzymać wnioskowane świadczenie osoba ubiegająca się o nie, winna zrezygnować z ww. formy zatrudnienia. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy wynika, że D. P. przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pracowała, więc nie rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Organ wskazał, że ostatnim miejscem pracy skarżącej była firma "C." – K. A. P., gdzie pracowała do [...] grudnia 2009 r. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez zakład pracy za ustawowym wypowiedzeniem (świadectwo pracy w aktach sprawy). Natomiast z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od [...] października 2010 r. Zdaniem Kolegium w sprawie niniejszej nie ma związku przyczynowo-skutkowego oraz czasowego pomiędzy rozwiązaniem umowy o pracę a datą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej matki, nie zostały zatem spełnione przesłanki wynikające z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

Niezgadzając się z powyższą decyzją D. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasandiając swoją skargę podniosła, że nie można zgodzić się z organami rozpoznającymi jej sprawę, które twierdzą, że w dniu składania wniosku skarząca nie pracowała, a więc nie zrezygnowała z żadnej formy zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca wyjaśniła, że pracowała zawodowo do [...] grudnia 2009 r. po czym zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością opieki nad chorą matką i wówczas dostała bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny. Zdaniem skarżącej zmiana ustawy nie chroni tzw. praw nabytych i wymusza zaniechanie przez skarżącą opieki nad chorą matką, a następnie fikcyjne zatrudnienie żeby spełnić warunki wymagane ustawą i otrzymanie zasiłku, który jej się należy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ zwrócił uwage na sentencję wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 lipca 2013r. sygn. akt II SA/Ol 498/13, wywodząc, że w obecnym stanie prawnym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, gdyż zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r., jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej, powołując obowiązujący od dnia 1 stycznia 2013 r., przepis art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) odmówiły przyznania D. P. specjalnego zasiłku opiekuńczego, podnosząc, że nie ma bezpośredniego związku między rozwiązaniem stosunku pracy przez wnioskodawcę, co miało miejsce w dniu [...] grudnia 2009 r., a ustalonym stopniem niepełnosprawności jej matki, co datuje się od dnia [...] października 2010 r. W ocenie organów wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, co jest przesłanką konieczną do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

Zdaniem Sądu dokonana w niniejszej sprawie przez organy administracji publicznej wykładnia powołanego wyżej przepisu jest wadliwa.

Zauważyć trzeba, że zgodnie ze wskazanym art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną i która obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadziła specjalny zasiłek opiekuńczy.

Zgodzić się trzeba z organami administracji publicznej rozpoznającymi niniejszą sprawę, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela jednakże poglądu, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, należy rozumieć wyłącznie sytuację, w której dana osoba będąc w stosunku pracy, rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu powyższa interpretacja przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jest wadliwa w odniesieniu do osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. W ocenie Sądu w odniesieniu do takich osób pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1, należy rozumieć szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Przez pojęcie to należy, zatem rozumieć również niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zauważyć trzeba, że ustawodawca nie wprowadził w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymogu, aby rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Warunku takiego nie można wyprowadzić z samego wygaśnięcia z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydanej na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Konieczne jest jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie innej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 w tym zakresie prowadziłoby do faktycznego pozbawienia osób, które zrezygnowały z zatrudnienia przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a sprawowały przed jej wejściem w życie i sprawują nadal opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Jak wynika z akt sprawy, przed zmianą przepisów o świadczeniach rodzinnych, D. P. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. P., przyznane jej było bezterminowo. Występując, zatem z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z wygaśnięciem z mocy prawa powyższej decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca pozostawała osobą niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie. Jak wskazano organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę błędnie uznały, że wyłącznym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pozostawanie przed złożeniem wniosku w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu świadczenie to może przysługiwać również osobom, które nie podejmują zatrudnienia i nie wykonują innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jeżeli przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. korzystały ze świadczenia przyznanego w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni powyższą wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 i art. 119 w zw. z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.