Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 712/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2008-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2 ust. 3 pkt 3 pkt 5 pkt 6
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Barbara Stukan-Pytlowany (spr.) NSA Jacek Surmacz Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Paśko po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98 1071 ze zm.) - dalej K.p.a. - utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z dnia [...] czerwca 2008r. w sprawie odmowy M.J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w łącznej kwocie 82 665,75zł.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Zobowiązany M.J., prowadząc działalność gospodarczą w latach 1996 - 2004, której przedmiotem było świadczenie usług w zakresie robót remontowo- budowlanych, zatrudniając ośmiu pracowników, nie odprowadził do ZUS należnych za okres od 1 stycznia 1999r. do 29 lutego 2004r. składek na ubezpieczenie społeczne, oraz na ubezpieczenie zdrowotne zarówno w części finansowanej przez ubezpieczonych jak i w części finansowanej przez płatnika a także nie odprowadził składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Łączna kwota zaległości zobowiązanego wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia na dzień wydania decyzji wyniosła 102 622 zł.

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2000r. sygn. akt VU 21/00 Sąd Rejonowy oddalił wniosek M.J. o ogłoszenie upadłości w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, z uwagi na zaistniałą negatywną przesłankę z art. 13 Prawa upadłościowego i układowego w postaci braku środków na koszty postępowania upadłościowego. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 20 grudnia 2001r. sygn. akt VI GZ 299/01.

Decyzją Prezydenta Miasta P. z 2 lutego 2004r. orzeczono o wykreśleniu zobowiązanego M.J. z Ewidencji Działalności Gospodarczej.

W dniu 19 marca 2008r. wnioskodawca złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu podał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki umorzenia należności ze względu na ich nieściągalność o której jest mowa w art. 28 ust. 3: pkt 2, pkt 3, pkt 5 i pkt 6 - ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto podał że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a jednocześnie nie ma żadnego majątku, z którego można by egzekwować należności ZUS, co w jego ocenie, wypełnia przesłankę umorzenia z art.28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powołał się przy tym na fakt, że Zakład decyzją z dnia 20.05.2003r. umorzył mu zaległości z tytułu składek, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, dodając iż od dnia wydania ww. decyzji jego stan majątkowy nie uległ żadnej poprawie lecz się pogorszył - rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez żonę wnioskodawcy, zasiłku rodzinnego w wysokości 64 zł i świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 420 zł miesięcznie. W piśmie z 28 maja 2008r. wnioskodawca uzupełnił wniosek, domagając się umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz podał, iż wraz z żoną wychowuje niepełnosprawnego syna wymagającego sprawowania stałej opieki, oraz nauczania indywidualnego. Konieczność osobistego zaangażowania uniemożliwia wnioskodawcy podjecie jakichkolwiek działań zarobkowych.

Decyzją Zakładu ubezpieczeń społecznych (zwanego dalej Zakładem) z dnia [..].06.2008r. [..] odmówiono zobowiązanemu umorzenia należności w łącznej kwocie 82 665,75 zł. Następnie w wyniku ponownego rozpoznania sprawy przez Prezesa Zakładu - utrzymano w mocy powyższą decyzję.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ rozpoznając przedmiotową sprawę stanął na stanowisku, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności bowiem w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały okoliczności świadczące o całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust. 3 tego artykułu. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Jednak nawet wówczas oznacza to, dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek umorzenia. Zdaniem organu wynika to z konstrukcji "uznania administracyjnego", która oznacza, że decyzja w zakresie umorzenia należności przysługuje każdorazowo Zakładowi lub analogicznie Prezesowi Zakładu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może lecz nie musi umorzyć wnioskowanych zaległości. Powołana norma wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Podkreślił także, iż przesłanki z art. 28 u.s.u.s. mają charakter ocenny, a ich interpretacji w danej sprawie dokonuje każdorazowo podejmujący rozstrzygnięcie organ.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał też na zawinienie samego wnioskodawczy w powstaniu tak dużej kwoty zaległości - podając, iż wnioskodawca zatrudniał pracowników, za których powinna być odprowadzona składka do ZUS i do Otwartych Funduszy Emerytalnych, które będą w przyszłości stanowiły podstawę obliczenia emerytur tych pracowników, zdając sobie sprawę z faktu, iż do jego obowiązków jako pracodawcy należy również opłacanie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, a jednak nie dopełnił obowiązku ich opłacenia.

W ocenie organu, fakt iż zobowiązany wiedział o tym, że ma obowiązek opłacania składek ubezpieczeniowych, a nie uczynił tego - nie zwalnia go z odpowiedzialności za występujące wobec ZUS oraz wobec zatrudnianych pracowników zaległości nawet pomimo sytuacji w jakiej obecnie się znajduje. Organ podkreślił, iż wnioskodawca pomimo słabej kondycji finansowej skutkującej złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości - nie zaprzestał prowadzenia działalności, a wprost przeciwnie, prowadził ją i powiększał wysokość długu. Dlatego mimo stwierdzenia odmowy ogłoszenia upadłości przez Sąd przesłanka ta nie została spełniona.

Organ naprowadzając, iż umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową, stosowaną w razie wystąpienia nadzwyczajnych, niezawinionych i niemożliwych do przewidzenia okoliczności, - podniósł iż wnioskodawca miał świadomość istnienia zadłużenia, jak i wiedzę o jego wysokości a także możliwość wpływania na zmniejszenie zadłużenia czy to przez spłatę zadłużenia w ramach układu ratalnego czy likwidację działalności przynoszącej straty. Tymczasem dłużnik nie poszukiwał możliwości zmniejszenia wysokości zadłużenia, nie biorąc pod uwagę innej możliwości zmniejszenia długu, jak tylko jego umorzenie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podkreślił fakt, iż w dniu [...].05.2003r. została przez Zakład wydana odrębna decyzja o umorzeniu z urzędu części należności, obejmujących okres od 06.1993r. do 12.1995r. na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Zakład wydając tę decyzję dysponował postanowieniami o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wydanymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, stwierdzającymi brak możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na brak majątku z którego można wyegzekwować wspomniane należności. Tymczasem w przedmiotowej sprawie obejmującej należności za okres od 01.1999r. do 02.2004r., Naczelnik Urzędu Skarbowego nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne. Prezes Zakładu, jako argument przemawiający za odmową umorzenia wnioskowanych zaległości podaje, iż do stwierdzenia przesłanki umorzenia konieczne jest jednoznaczne stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku, a co za tym idzie - umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ze względu na powyższe, zdaniem organu przesłanki z art. 28 ust.3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. nie zostały spełnione, gdyż w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego do dnia wydania decyzji nie stwierdził braku majątku i nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nie została też spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. bowiem Zakład jako wierzyciel nie może stwierdzić, że w wyniku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym bardziej że postępowanie to nie zostało zakończone.

Zakład wskazał również na przesłanki umożliwiające umorzenie należności określone w § 3 Rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W ocenie organów wymieniona przesłanka nie zachodzi, gdyż sytuacja wnioskodawcy, jest co prawda trudna, jednakże nie uniemożliwia zapłaty należności.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji ZUS skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem skarżącego organy błędnie ustaliły stan faktyczny, bowiem zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że spełniona została przynajmniej jedna przesłanka z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. tj. przesłanka z ust. 3 pkt 2 tego artykułu, gdyż Sąd oddalił jego wniosek o oddalenie upadłości z przyczyn o których mowa w art. 13 prawa upadłościowego i naprawczego. Podniósł też, iż Prezes Zakładu błędnie utożsamia faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej z zapisami jedynie ewidencyjnymi. Skarżący podał, iż wykreślił z EDG prowadzoną działalność gospodarczą znacznie później niż faktycznie zakończył jej prowadzenie gdyż liczył na korzystne rozstrzygnięcie licznych procesów, prowadzonych przeciwko dłużnikom, a w konsekwencji na powrót do prowadzonej działalności. Dopiero niekorzystne rozstrzygnięcie procesów przesądziło o wykreśleniu prowadzonej działalności z ewidencji. Zarzucił też, że nieważne są przyczyny powodujące zaistnienie przesłanek ale skutki w postaci spełnienia przesłanek. Zdaniem skarżącego organy błędnie pojmują swobodne uznanie administracyjne twierdząc, że w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia nie mają obowiązku by umorzyć należności z tytułu składek. Na zasadność swojej tezy skarżący powołał się na wyrok NSA z 2 lipca 2003r. Sygn. akt I SA/Gd 309/03. Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi też przesłanka do umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ faktem jest, że decyzją z dnia 20 maja 2003r. Zakład umorzył mu zaległości z tytułu składek, na tej podstawie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję a od wydania tej decyzji jego stan majątku nie uległ poprawie. W jego ocenie spełnia on przesłanki do umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a ponadto jego sytuacja życiowa uzasadniałaby umorzenie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w sytuacji gdyby nie przedstawił organowi faktów i dowodów, które zostały zgromadzone w tej sprawie.

W piśmie z dnia 29 września 2008r. stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący oświadczył, iż uległ zmianie stan faktyczny tj. w dniu 16 września 2008r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzoną wobec niego egzekucję z tytułu zaległości podatkowych, a zatem ustała negatywna przesłanka umorzenia zaległości, na którą powoływał się Prezes Zakładu wydając decyzję w przedmiotowej sprawie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 19 marca 2008 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec strony skarżącej.

Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec zobowiązanego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. z uwagi na to, że zobowiązany mimo oddalenia wniosku ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 Prawa upadłościowego i naprawczego nadal prowadził działalność gospodarczą i nadal nie opłacał składek. Ocena ta jest w pełni uprawniona bowiem fakt wydania takiego postanowienia przez Sąd miało miejsce w dniu 27 listopada 2000r. a zatem 8 lat przed doręczeniem zaskarżonej decyzji. Od tego czasu sytuacja skarżącego mogła się całkowicie zmienić. Zdaniem Sądu na postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości nie można się powoływać w nieograniczonym czasie, tym bardziej że skarżący nadal funkcjonował jako podmiot gospodarczy. Przesłanka do umorzenia zaległości powinna zaistnieć bowiem w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji (porównaj wyrok WSA z dnia 8 grudzień 2006r. sygn. akt III SA/Wa 2448/06, system informacji prawnej Lex).

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, iż naruszono prawo materialne, przyjmując że w jego przypadku nie zachodzą przypadki nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. należy podnieść, że zarzut ten nie ma oparcia w stanie faktycznym, ustalonym po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu w oparciu o wyczerpująco zgromadzone dowody.

Całkowita nieściągalność należności z tytułu składek określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zachodzi (ponad przesłankę wymienioną w ust. 3 pkt 2 tego artykułu) w sytuacji gdy:

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (art. 28 ust. 3 pkt 3).

- naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5),

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6).

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący zaprzestał prowadzenie działalności w lutym 2004r., ale Naczelnik Urzędu Skarbowego, nie stwierdził braku majątku i nadal prowadził postępowanie egzekucyjne w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji przez Zakład, a tylko ten okres mógł być brany pod uwagę przy rozstrzyganiu tego wniosku.

Należy podkreślić, że organy w toku postępowania podjęły z urzędu działania, w celu wyjaśnienia podnoszonych przez skarżącego twierdzeń, co do spełnienia w/w przesłanek, zwracając się o stosowne informacje do organu egzekucyjnego i uzyskały informację, że egzekucja jest w toku. Organ egzekucyjny mimo licznych wizyt poborców w domu skarżącego nie zdecydował się na ukończenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, fakt, że Zakład decyzją z dnia 20 maja 2003r. umorzył mu zaległe składki na tej podstawie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie ma bezpośredniego znaczenia dla poczynienia ustaleń czy spełnione zostały w niniejszej sprawie ww. przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., bowiem jak Sąd już wyżej podkreślił, przesłanki do umorzenia winny zaistnieć w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji, a fakt na który powołuje się skarżący miał miejsce 5 lat przed doręczeniem zaskarżonej decyzji.

Słusznie podnosi Prezes ZUS, że Zakład jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że w wyniku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zwłaszcza, gdy postępowanie nie zostało jeszcze zakończone.

Reasumując w stanie faktycznym sprawy całkowita nieściągalność nie zachodziła.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. "uznaniem administracyjnym". Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia w/w przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie 1133zł brutto. Skarżący ma przyznany comiesięczny dodatek mieszkaniowy w kwocie 191,15zł, ma przyznane świadczenie z MOPS w łącznej kwocie 564zł. Rodzina ponosi wydatki na czynsz i energię elektryczną. Małżonkowie mają na utrzymaniu jedno 15-letnie dziecko, które choruje. Mają też 2 dorosłe córki, które są samodzielne. Skarżący opiekuje się chorym synem, który ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Skarżący podkreślił we wniosku, że stan zdrowia syna wymaga osobistego zaangażowania uniemożliwiającego mu podjęcie jakichkolwiek działań zarobkowych.

Jednak, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika też, że skarżący trudni się pracą dorywczą (potwierdza to organ egzekucyjny) i że pomimo sprawowania opieki nad synem, wyjechał za granicę i to na ponad miesiąc czasu, a żona skarżącego podczas nieobecności męża przez cały czas świadczyła pracę.

W świetle powyższego w ocenie Sądu, stanowisko Zakładu, utrzymane decyzją Prezesa ZUS, że sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego nie jest na tyle ciężka, iż nie jest on w stanie opłacić należnych składek nie jest dowolne.

Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełnienia czy też nie przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zachowuje te standardy a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne.

Ponadto należy też zauważyć, że w niniejszej sprawie zaistniały też inne względy przemawiające przeciwko umorzeniu, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika też, że skarżący od połowy lat dziewięćdziesiątych prowadził firmę remontowo-budowlaną, zatrudniał 8 pracowników. Jako pracodawca i płatnik miał obowiązki wobec tych pracowników tj. odprowadzania składek w części finansowanej z ich wynagrodzenia do ZUS i OFE, które będą stanowiły o wysokości emerytury pracowników. Miał też obowiązek opłacania części ich składek finansowanej przez niego jako płatnika składek jak i opłacania własnych składek. Jednak skarżący latami z tego obowiązku się nie wywiązywał. Mimo że działalność wyrejestrował dopiero w 2004r., już od stycznia 1999r. nie uregulował ani jednej składki. Nie poszukiwał możliwości zmniejszenia wysokości zadłużenia, w okresie gdy prowadził jeszcze firmę, jak i później po jej wyrejestrowaniu. Nie wystąpił o rozłożenie zadłużenia na raty. Nie jest więc nieuprawnione stwierdzenie Prezesa Zakładu, że analiza akt wykazała, iż wnioskodawca nie brał pod uwagę innej możliwości zmniejszenia długu niż umorzenie.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.02.2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, system informacji prawnej Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że Prezes ZUS rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie - zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Mając na względzie ten pogląd NSA, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy orzekające podejmując decyzję w niniejszej sprawie mogły uwzględnić i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych nie płacących składek.

W świetle powyższego w ocenie Sądu, organy orzekające były uprawnione odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z pisma skarżącego z dnia 29 września 2008r. i załączonej do niego kopii postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] wynika, że organ ten umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego z tytułu zaległości podatkowych w dniu 16 września 2008r. Jednak fakt ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu w niniejszej sprawie, gdyż miał miejsce już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Jak już wyżej podkreślono sąd administracyjny zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza że Sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zmiana stanu faktycznego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji nie podlega uwzględnieniu.

Sąd zwraca jednak uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.