Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 607/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski ( sprawozdawca ), Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Protokolant Referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 listopada 2012r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 maja 2012r. A.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami za zwłokę. We wniosku podniósł, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej z uwagi na niepełnosprawność syna. Wyjaśnił też, że jest jedynym żywicielem rodziny oraz, że rodzina korzysta ze stałej pomocy MOPS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" odmówił wnioskodawcy umorzenia ww. należności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem i wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, A.K. podniósł, iż ma na utrzymaniu chore od urodzenia dziecko, które wymaga kosztownego leczenia i rehabilitacji. Opłacenie należnych składek pozbawiłoby Jego oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wymienione wyżej rozstrzygnięcie ZUS utrzymane zostało w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". W uzasadnieniu organ powołał treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie"). W motywach podał, że oceny wniosku dokonano pod kątem zaistnienia przesłanek wynikających z treści tych przepisów.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku, to jednak na zobowiązanym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o jego aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

Analizując sytuację pod kątem przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust.1 pkt 1 – 3 cyt. rozporządzenia, Zakład wskazał, iż w okresie od 10 listopada 2008r. do 31 maja 2012r. zobowiązany prowadził działalność gospodarczą. Korzysta obecnie z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W maju 2012r. przyznano rodzinie zobowiązanego pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego na opłatę należności za gaz w kwocie 550,00 zł, zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180,00zł oraz zasiłku celowego na refundację kosztu obiadów w szkole dla dwojga dzieci w kwocie 108,00 zł. W czerwcu br. rodzina zobowiązanego otrzymała zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180,00zł oraz na refundację kosztu obiadów w szkole dla dwojga dzieci w kwocie 100,80 zł. W maju br. małżonka dłużnika odebrała zasiłek rodzinny w kwocie 273,00 zł na troje dzieci, 80,00 złotych dodatku z tytułu wielodzietności, taką samą kwotę jako dodatek na kształcenie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego, a ponadto zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. A.K. jest współwłaścicielem wyprodukowanego w 1996r. samochodu osobowego marki Mercedes-Benz C 180. Nie figuruje jako właściciel nieruchomości w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych, a także w rejestrach ewidencji gruntów i budynków O. Nie pobiera z Oddziału ZUS świadczeń emerytalno-rentowych. Organ ustalił również, że zobowiązany jest zatrudniony w firmie A i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie w wysokości 2.205,28zł brutto. Zakład wskazał, iż A. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A. Na utrzymaniu pozostaje troje dzieci w wieku 18, 14 i 11 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę zobowiązanego w wysokości 2.205.28zł brutto, a 1.556,67zł netto. Zobowiązany wraz z rodziną objęty jest pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków przyznanych na okres od 01.11.2011 r. do 31.10.2012r. na łączną kwotę 586,00zł miesięcznie. Otrzymuje również dodatek mieszkaniowy w wysokości 305,00 zł miesięcznie. Organ podniósł, że stałe wydatki miesięczne rodziny zobowiązanego wynoszą 700,00 zł, natomiast koszty związane z leczeniem 150,00zł. W dniach 10 kwietnia oraz 12 czerwca 2012r. upłynął termin płatności wykazywanych przez dłużnika zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w banku B. Zobowiązany zalega na kwotę 491,84zł z tytułu czynszu i świadczeń wobec Zakładu C w O. Porównując osiągane przez rodzinę dochody oraz ponoszone wydatki, do dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje kwota 1.597,67zł miesięcznie.

Mając powyższe na uwadze Zakład uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawia wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W Jego ocenie, wystąpiła więc przesłanka umorzenia przy braku całkowitej nieściągalności, określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W związku z zaprzestaniem prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej nie zaistniały natomiast, pozostałe przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 (odnośnie poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia) i w pkt 3 ust.1 tego paragrafu rozporządzenia. Odnośnie tej ostatniej przesłanki organ wskazał, że wnioskodawca nie udowodnił, iż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podał jedynie, że Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uznał jego syna za osobę niepełnosprawną, nie wymagającą konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przesłanka ta nie zaistniała również wobec osiągania przez zobowiązanego wynagrodzenia za pracę.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, trudna sytuacja zdrowotna i materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku. Podejmowane w oparciu o wskazane przepisy, decyzje w zakresie umorzeń mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Umorzenie należności ma charakter bardzo wyjątkowy, gdyż jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności, powodującą w efekcie zwolnienie dłużnika z obowiązku zapłaty zobowiązania.

Zakład przyznał, że sytuacja materialno-finansowa zobowiązanego jest trudna

i mieści się w kategorii "nadzwyczajnych względów", które przemawiają za uznaniem ważnego interesu, a tym samym umorzeniem należności. Jednak przy ocenie ważnego interesu płatnika Zakład musi mieć także na uwadze interes publiczny, przez który należy rozumieć dyrektywę postępowania, nakazującą uwzględniać respektowanie wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może lecz nie musi prowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku wierzyciel, który może, ale nie musi umorzyć zobowiązania. Z tego też względu, odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza zdaniem organu, prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Dlatego biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności, odpowiedzialne za ich pobór organy zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia tych należności, zobowiązane są do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Zakład stwierdził, że rozstrzygając sprawę uwzględnił zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Wyjaśnił, iż w przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym, organ nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty świadczeń będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, pomimo trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca.

Jak podano w uzasadnieniu decyzji, przedsiębiorcy muszą samodzielnie ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku. Natomiast generowanie długu oraz trudności finansowe płatnika składek nie mogą stanowić przesłanki obligującej organ do umorzenia zaległości względem ZUS. Wydana decyzja nie nakłada na wnioskodawcę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory. Odmawia jedynie przyznania dłużnikowi "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek.

Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższą decyzję A.K. podkreślił, iż wraz z rodziną znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej. Wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny, ma na utrzymaniu troje dzieci, najmłodsze jest zaś od urodzenia niepełnosprawne i wymaga kosztownego leczenia oraz rehabilitacji.

Skarżący zwrócił uwagę, iż organ nie przychylił się do prośby o umorzenie należności z tytułu składek, pomimo uznania, że opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a tym samym, że zaistniała przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skargę uznać należało za uzasadnioną.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny nastąpić może po stwierdzeniu, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 zwanej dalej w skrócie p.p.s.a..) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma natomiast charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. Sąd administracyjny pełni wyłącznie funkcje kasacyjne, badając w granicach danej sprawy (art.134 § 1 p.p.s.a.), na podstawie akt (art.133 § 1 p.p.s.a.) zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem. Nie należy tym samym do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej.

Podstawę prawną decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiły przepisy art. 28 ust. 1-4 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 art. 28 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje wymieniona przesłanka, organ pomimo tego może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wobec treści wniosku skarżącego, rozważeniu przez Sąd podlegało, czy prawidłowo organ zastosował w niniejszej sprawie przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. § 3 ust. 1 rozporządzenia, z treści których wynika, że wystąpienie sytuacji faktycznej mieszczącej się w kategorii przypadków w nich przewidzianych, daje ZUS możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek. Skorzystanie z tej możliwości pozostawione zostało z woli ustawodawcy, uznaniu administracyjnemu organu.

Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona

w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie przyjmuje się, że nie powinno i nie może ono oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06 orzeczenie dostępne

w internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl)).

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w normie uznaniowej. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r., o sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić jednakże należy, że uznaniowość decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek nie wyklucza szeroko rozumianej kontroli prawidłowości jej podjęcia. Kontrola ta musi przebiegać z uwzględnieniem prawnych przesłanek określających granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej. Sąd ma obowiązek skontrolować zarówno prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie.

Dokonując na tle powyższych kryteriów oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego - w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak i prawa procesowego, tj. art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. To zaś uzasadniało jej uchylenie.

W świetle poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, poza sporem pozostaje, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawia wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wystąpiła w sprawie przesłanka umorzenia przy braku całkowitej nieściągalności, określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z ustaleń organów wynika, ze dochód skarżącego ze stosunku pracy wynosi 1.556,67 zł netto i jest to jedyny stały dochód rodziny. Żona skarżącego nie pracuje zajmując się opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Na utrzymaniu skarżącego pozostają cztery osoby: żona i troje dzieci. Jego rodzina korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków. W maju 2012r. przyznana została pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego na opłatę należności za gaz w kwocie 550,00 zł, zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180,00zł oraz zasiłku celowego na refundację kosztu obiadów w szkole dla dwojga dzieci w kwocie 108,00 zł. W czerwcu br. rodzina zobowiązanego otrzymała zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 180,00zł oraz na refundację kosztu obiadów w szkole dla dwojga dzieci w kwocie 100,80 zł. W maju br. małżonka dłużnika odebrała zasiłek rodzinny w kwocie 273,00 zł na troje dzieci, 80,00 złotych dodatku z tytułu wielodzietności, taką samą kwotę jako dodatek na kształcenie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego, a ponadto zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. na łączną kwotę 586,00zł. Rodzina otrzymuje również dodatek mieszkaniowy w wysokości 305,00 zł miesięcznie. Jej stałe wydatki miesięczne wynoszą 700,00 zł, natomiast koszty związane z leczeniem niepełnosprawnego dziecka 150,00zł miesięcznie. Łącznie z pomocą MOPS rodzina ma do dyspozycji środki pieniężne w wysokości 2.447,67 zł. Po uwzględnieniu stałych wydatków do jej dyspozycji pozostaje kwota 1.597,67 zł.

Pomimo stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, odmowę umorzenia tych zaległości organ uznał jednak za uzasadnioną. Przeważający przy ocenie okoliczności sprawy jest bowiem interes społeczny i konieczność zapewnienia wpływów na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ nie wyjaśnił, jak w takiej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązanie, nawet w sposób ratalny.

Dokonana przez Prezesa ZUS ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza zdaniem Sądu opisaną wyżej zasadę uznania administracyjnego oraz wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z treścią wskazanego wyżej pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest przesłanką umorzenia zaległości. Oparte na zgromadzonym materiale dowodowym rozważania organu, że wystąpiła przesłanka umorzenia należności ZUS określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ponieważ sytuacja materialno-finansowa zobowiązanego mieści się w kategorii "nadzwyczajnych względów", jednak pomimo tego nie zachodzą podstawy do umorzenia, skoro Zakład musi mieć na uwadze interes publiczny, mają zdaniem Sądu charakter oceny zupełnie dowolnej i wewnętrznie sprzecznej. W świetle niekwestionowanych ustaleń organu odnośnie sytuacji osobistej, finansowej oraz stanu zdrowia dziecka zobowiązanego, wywody w przedmiocie konieczności respektowania przez Zakład wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, są ogólne i nieprzekonywujące. Takie cechy mają również rozważania organu dotyczące uznaniowego charakteru decyzji umorzeniowych, w świetle których to rozważań, odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. Uznanie bowiem za słuszną takiej argumentacji prowadziłoby do przyjęcia, że w zasadzie w każdej sytuacji, niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy, organ może odmówić umorzenia należności składkowych.

W ocenie Sądu, wskazując na trudną sytuację zobowiązanego, w uzasadnieniu decyzji Zakład dokonał jedynie pobieżnej analizy jego dochodów i wydatków. Ograniczył się bowiem do ogólnego wskazania wysokości uzyskiwanego dochodu w kwocie 1.556,67 zł, otrzymywanych zasiłków z pomocy społecznej - 586 zł i 305 zł, oraz wydatków na sumę 850 zł (700 zł wydatki stałe, i 150 zł koszty leczenia). Ustalenia faktyczne pod kątem zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc w zakresie tego, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawić może zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, powinny być zaś oparte na wnikliwej analizie dochodów skarżącego, a w związku tym, również ponoszonych przez stronę wydatków.

Niezbędne potrzeby życiowe to oprócz opłat stałych przede wszystkich wyżywienie, środki czystości, odzież, opłaty za energię, telefon itp.. W przypadku osób chorych, czy niepełnosprawnych także wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego trudno uznać, aby ze środków pozostających do dyspozycji skarżącego, możliwe było pokrycie wszystkich tego typu wydatków, zaliczanych do "niezbędnych potrzeb życiowych", mając w szczególności na uwadze, iż jego rodzina liczy pięć osób. Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej sprawy, organ nie rozważył, czy spłata zadłużenia nie skazywałaby skarżącego na życie poniżej poziomu egzystencji. Nie wskazał również, jak miałaby przebiegać spłata należności, w sytuacji, gdy skarżący nie uzyska pomocy społecznej na następne okresy. W sposób ogólny rozważył ponadto wpływ jaki na uregulowanie zaległych składek ma choroba i niepełnosprawność najmłodszego syna skarżącego, wyjaśniając lakonicznie, iż na leczenie wydatkowana jest kwota 150 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu okoliczność ta ma zaś szczególnie istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej skarżącego.

Znaczenie takie w rozpoznawanej sprawie, ma również zdaniem Sądu, fakt korzystania przez rodzinę skarżącego z pomocy społecznej. W tej kwestii zauważyć należy, iż wprawdzie nie w każdym przypadku korzystanie z tego rodzaju pomocy musi uzasadniać zastosowanie najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia. Należy jednak mieć na uwadze, że celem pomocy społecznej jest wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia

w warunkach niezagrażających ich egzystencji. Aktualne na gruncie rozpoznawanej sprawy pozostaje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w orzeczeniu z dnia 20 marca 2007r. sygn. akt II GSK 345/06 (orzeczenie dostępne w internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl), że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Dlatego też trudno przyjąć, aby możliwe było wyegzekwowanie zaległych należności od skarżącego utrzymującego się ze środków pomocowych.

Zdaniem Sądu interes publiczny to nie tylko zapewnienie maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też ograniczenie wydatków z budżetu, np. na pomoc społeczną. Tym samym, jeżeli sytuacja ekonomiczna skarżącego zmusza go do korzystania z pomocy społecznej, to odmawiając umorzenia należności organ powinien w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób przekonywujący wykazać, dlaczego okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny (p. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19.09.2012r., I SA/Ol 364/12, orzeczenie dostępne w internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl).

Opisując w uzasadnieniu decyzji istotne z punktu widzenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., ustalenia faktyczne, organ II instancji sformułował wnioski sprzeczne z treścią tych stanowiących podstawę decyzji przepisów. Wątpliwości wobec stwierdzenia trudnej sytuacji materialnej i osobistej strony, budzi w szczególności argument, iż umorzenie należności przypadających na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych może mieć negatywny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie tego funduszu oraz na terminową wypłatę świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wyrażonej przez ZUS oceny w powyższym zakresie nie sposób podzielić między innymi z tego względu, że prezentowane stanowisko w istocie ogranicza, a nawet wręcz eliminuje potrzebę i sens regulacji ustanowionej przepisami art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdzie nie sposób nie przyjąć - co także stwierdził ZUS - że zaistniała jedna z przesłanek umorzenia zaległych składek wymieniona w tych przepisach.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej przez Zakład w rozpatrywanym zakresie nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Ogranicza się ono w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności

i stwierdzenia, że wystąpienie w tej konkretnej sprawie okoliczności świadczących

o spełnieniu określonych przepisami przesłanek mogło, lecz nie musiało prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Podkreślić zaś należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (p. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb zobowiązanego - posiadania środków niezbędnych do życia. Dlatego też uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji, winno zawierać także ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w niej norm prawa materialnego. W niniejszej sprawie, powołanie się przez organ orzekający na to, że w przypadku decyzji uznaniowej, pomimo stwierdzenia istnienia przesłanki określonej w § 3 ust 1 rozporządzenia, Zakład może udzielić ulgi umorzenia należności z tytułu składek, ale nie ma takiego obowiązku, nie może być uznane za wystarczające odniesienie się do sytuacji skarżącego. Odmowa umorzenia musi opierać się na rzeczywistych podstawach, zaś jej uzasadnienie pełne, logiczne i spójne. Nie sposób bowiem uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania pomimo uznania, iż wykazana została niemożność zapłacenia należności ze względu na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanego.

Zdaniem Sądu, przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i dokładny, wskazując tym samym na dokonanie uproszczonej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia powołanych powyżej okoliczności.

W ponownym postępowaniu organy podatkowe powinny zatem dokonać uwzględniającej powyższe uwagi i wskazania Sądu, wszechstronnej analizy całokształtu okoliczności sprawy. Uzasadnienie decyzji powinno zaś zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.