Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 231/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.134 par.1, art.133 par.1, art.119 pkt 2, art.151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.17 ust.1, ust.1b i ust.5 pkt 1 lit.b, art.27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z (...) wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 17 i art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity obowiązujący na dzień wydania decyzji Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: u.ś.r.), odmówiono W.B. (dalej jako: strona, wnioskodawczyni lub skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu podano, że wnioskiem z 24 czerwca 2021 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dołączając orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 20 kwietnia 2011 r., z którego wynika, że matka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że matka wnioskodawczyni nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku i wymaga pomocy innych osób w wykonywaniu wszystkich czynności życia codziennego. Opiekę nad nią sprawuje wnioskodawczyni i jest to opieka całodobowa. Ustalono także, że strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę, przyznany do 31 października 2021 r. Nie kwestionując sprawowanej przez stronę opieki nad matką, organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1b) u.ś.r., bowiem w przedłożonym orzeczeniu potwierdzającym powstanie niepełnosprawności matki wnioskodawczyni nie wskazano daty powstania niepełnosprawności, zaś zgodnie z powołanym przepisem warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji wskazał, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), jednakże zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a kwestionowany przepis nadal obowiązuje i organy administracji publicznej mają obowiązek go stosować.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b) pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP. Podniosła także zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez stronę, tj. córkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalające na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Decyzją z (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówiło przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r. oraz przyznało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką na czas nieokreślony: od 1 listopada 2021r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie, zaś od 1 stycznia 2023 r. na stałe w wysokości wynikającej z zamieszczonego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny rozpoznawanej sprawy oraz przywołał obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny, w orzeczeniu z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym, organ I instancji nie mógł odmówić świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie ze względu na powstanie niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka, po 25 roku życia. Organ odwoławczy wskazał, że matka wnioskodawczyni, ze względu na wiek oraz stan zdrowia, nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie i wymaga wsparcia w czynnościach życia codziennego. Opiekę nad matką sprawuje mieszkająca z nią wnioskodawczyni. Opieka ta sprawowana jest całodobowo, w sposób stały, a jej zakres uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podano, że w związku ze sprawowaną opieką nad matką strona w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Wskazano, że z akt sprawy nie wynika, aby występowały jakiekolwiek, określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r., przesłanki uniemożliwiające przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Wskazano przy tym, że zgodnie z art. 24 ust. 2-4 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wyjaśniono, że strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 24 czerwca 2021r. Jednakże z uwagi na fakt, że stronie wypłacany był specjalny zasiłek opiekuńczy do 31 października 2021r., a decyzja o jego przyznaniu z 19 października 2020 r. nie została uchylona z mocą wsteczną, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r. Strona nie może bowiem otrzymywać dwóch świadczeń, tj. świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, za ten sam okres. W takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać od 1 listopada 2021 r.

Na powyższe rozstrzygnięcie strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę w zakresie, w jakim organ odwoławczy odmówił ustalenia na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie, tj. od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r., czyli w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24 ust 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy jego niebudzącej – zdaniem skarżącej - wątpliwości interpretacyjnych dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r., pomimo złożenia 24 czerwca 2021 r. spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku. W związku z powyższymi zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w zaskarżonym zakresie oraz do zobowiązania organów obydwu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreślono, że okoliczność sprawowania opieki, jej zakres oraz fakt spełniania przez skarżącą wszelkich przesłanek wymaganych w celu ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostają bezsporne, podobnie jak data skutecznego złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 24 czerwca 2021 r. Wskazano, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca, na podstawie art. 155 k.p.a., wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust 5 u.ś.r. Skarżąca zaznaczyła przy tym, że wnosi o uchylenie wymienionej decyzji, jeśli w ocenie organu jej obowiązywanie uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wskazano, że formułując wniosek w opisany sposób, skarżąca zmierzała do uniknięcia niekorzystnej dla niej sytuacji uchylenia decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowałoby pozostawieniem skarżącej bez środków do życia. Podniesiono, że Kolegium - pismem z 8 października 2021 r. - zobligowało skarżącą do ponowienia wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i przedłożenia wydanej na jego skutek decyzji do akt postępowania odwoławczego, co też skarżąca uczyniła. Jednakże decyzją z 15 listopada 2021 r. organ I instancji odmówił uchylenia wskazanej decyzji z uwagi na jej wygaśnięcie - upływ terminu realizacji decyzji z końcem października 2021 r. Zdaniem skarżącej w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie - powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strono mogła z prawa wyboru skorzystać. W ocenie skarżącej istnieją podstawy do zastosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r. i ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jej od 1 czerwca 2021 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie wraz z oświadczeniem o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego i wnioskiem o rezygnacji z pobieranego zasiłku. Podkreślono również, że to na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku. Ponadto wskazano, że wprawdzie strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, jednak istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącą we wniesionej skardze, jak i przez Kolegium w odpowiedzi na skargę.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium uchylająca decyzję organu I instancji i przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Przy czym w skardze zakwestionowano wyłącznie datę, od której przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy uznał bowiem, że przysługuje ono skarżącej dopiero od 1 listopada 2021 r. z uwagi na to, że decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie została uchylona, zaś ostatni specjalny zasiłek opiekuńczy został wypłacony skarżącej w październiku 2021 r.

Należy zatem wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści powyższego przepisu wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości okoliczność, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 20 kwietnia 2011 r., a zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, zdaniem organów obu instancji, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Wprawdzie w myśl art. 17 ust. 1 b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, ale regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.

Podnieść należy, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym, w sytuacji, gdy zachodzi zbieg uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przy tym wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19, dostępne w Internecie).

Z akt sprawy wynika, że decyzją organu I instancji z 19 października 2020 r. skarżącej został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad matką – na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Decyzja ta pozostawała w obrocie prawnym w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie we wniosku tym, datowanym na dzień 21 czerwca 2021 r., skarżąca wniosła o uchylenie decyzji o przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na 31 maja 2021 r., ale z zastrzeżeniem, aby rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało podjęte na końcowym etapie postępowania po ustaleniu spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o niewstrzymanie wypłaty zasiłku w okresie procedowania. Tak sformułowany wniosek należy uznać za warunkową rezygnację z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wskazał zaś Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 grudnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 3/19, dostępne w Internecie) strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia. Gdyby jednak nawet przyjąć, że wniosek skarżącej o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nie miał charakteru warunkowego, to podkreślić należy, że skarżąca – reprezentowana od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika – nie podjęła żadnych kroków w związku z brakiem rozstrzygnięcia organu I instancji w tym zakresie. Dopiero w piśmie z 19 października 2021 r. strona wniosła o uchylenie decyzji o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazując że jest to wniosek ponowny. W związku z tym decyzją z 15 listopada 2021 r. organ I instancji odmówił uchylenia decyzji z 19 października 2020 r. przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad matką, wskazując, że przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy został wypłacony w całości za cały okres, na który został przyznany, a ostatnia wypłata zasiłku nastąpiła 21 października 2021 r. Skarżąca tego rozstrzygnięcia nie zakwestionowała w drodze odwołania. Tym samym utrata prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nastąpiła z dniem 31 października 2021 r., tj. z upływem okresu, na jaki zasiłek ten został przyznany. W związku z tym kwestia ewentualnego uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy została rozstrzygnięta w sposób wiążący i ostateczny i nie może być przedmiotem badania w niniejszym postepowaniu. Sąd jest bowiem związany granicami skargi, o czym mowa art. 134 § 1 p.p.s.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (por. uchwała NSA z 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, dostępne w Internecie).

W związku z powyższym zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jak bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 11 maja 2022 r. (sygn. akt I OSK 1400/21, dostępny w Internecie) według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.

W tej sytuacji słuszne jest stanowisko Kolegium, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było możliwe dopiero z dniem 1 listopada 2021 r., czyli od momentu zaprzestania podbierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprawdzie w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, ale sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20, dostępne w Internecie).

Dodatkowo należy wskazać, że w powołanym wyżej wyroku NSA o sygn. akt I OSK 1400/21 podniesiono, że nie jest możliwe rozliczenie świadczeń przez wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku, gdyż dopuszczalność takiej praktyki nie wynika z przepisów ustawy. NSA wskazał, że wprawdzie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano pogląd o możliwości kompensowania świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami, jednakże stanowisko takie obecnie należy uznać za odosobnione. NSA powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w wyrokach z: 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 i 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, według którego wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wskazał, że analogiczne stanowisko należy zająć w przypadku zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z przysługującym stronie specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. W tych okolicznościach nie jest zasadne twierdzenie skarżącej o możliwości wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.