Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 356/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Monika Sawa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 stycznia 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-302/2019/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania P. S. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia P. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. B. udziału w nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L., przy ul. [...], woj. l. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że M. B. nie spełniła wymogu określonego w art. 2 ustawy, bowiem zamieszkiwała na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego nie opuściła również byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w dniu [...] września 1939 r. z przyczyn określonych w art. 1 ustawy.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł P. S.

Skarżący zarzucił decyzji organu I instancji niezgodność z obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej porządkiem prawnym, tj. art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie skarżącego rażące naruszenie prawa, o którym mowa w przywołanych przepisach polega w szczególności na złamaniu zasady określonej w art. 21 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i potwierdzenie prawa do rekompensaty, ewentualnie o zawrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., który to przepis dla realizacji prawa do rekompensaty stawia wymóg zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości na byłym terytorium RP.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania P. S. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister wskazał, że w toku postępowania przed organem I instancji zgromadzono następujący materiał dowodowy:

1. kserokopię fragmentu pisma skierowanego do Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] września 1925 r.,

2. uwierzytelnioną kserokopię wezwania płatniczego, skierowanego do M. K. z czerwca 1924 r. dotyczącego podatku od darowizny, na mocy której S. K. darowała córce M. K. połowę realności [...] [...] gm. L,

3. uwierzytelnioną kserokopię wyciągu hipotecznego z kart stanu majątkowego, własności i ciężarów realności we L., położonej liczba konsk. [...] oznaczonej wyk. hip. [...] dz. księgi gruntowej gminy miasta L. objętej, zgodnie z którym w skład nieruchomości wchodziły: parcela budowlana [...] i parcela gruntowa [...] kat. [...], a prawo własności do ww. realności było wpisane na podstawie kontraktu kupna-sprzedaży z [...] lutego 1907 r. na rzecz H. R. i S. K. po połowie,

4. nadesłane przez Archiwum Państwowe [...] uwierzytelnione kopie wykonane na podstawie książki meldunkowej domu przy ul. [...], sygn. [...], dot. zameldowania M. B. z d. K. i A. B.,

5. oświadczenie A. R. z dnia [...] września 2016 r., złożone przed notariuszem J. G., Rep. [...] nr [...],

6. protokół z przyjęcia oświadczenia od Z. R. z dnia [...] września 2016 r., sporządzony w formie aktu notarialnego przed notariuszem A.P.,

7. zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum w Obwodzie L. z dnia [...] lipca 2016 r., Nr [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, zgodnie z którym: "Pani B. M. jest wpisana właścicielką nieruchomości we L. po ulicy [...] stanem na 1936 r.",

8. uwierzytelniony notarialnie odpis dowodu osobistego P. S., seria i nr [...],

9. nadesłane przez Centralne Archiwum Państwowe L. dokumenty dotyczące adwokata S. K., znajdujące się w zbiorach archiwalnej [...] Okręgowej Rady Adwokatów, w osobistej teczce adwokata S.K,

10. uwierzytelnione kserokopie dokumentów pochodzących z koperty dowodu osobistego E. B.,

11. uwierzytelnione kserokopie dokumentów pochodzących z koperty dowodu osobistego A. B.,

12. uwierzytelnioną kserokopię pierwszego wypisu z upoważnienia udzielonego H. R. przez M. z K. w dniu [...] grudnia 1941 r. przed A. H., p.o. notariusza przy wydziale [...] Sądu Okręgowego w [...], Nr Rep. [...] do zarządzania nieruchomością we L., położoną przy ul. [...], oznaczonej hip. [...],

13. uwierzytelnioną kserokopię planu przebudowy kanalizacji domowej w realn. [...] przy ul. [...], stanowiącej własność P.T. M. K. i T.,

14. uwierzytelnioną kserokopię pozwolenia na skanalizowanie [...], wystawionego dnia [...] kwietnia 1939 r. przez Miejskie Zakłady Wodociągowo-Kanalizacyjne we L. dla M. K. i H. R., współwłaść. realn. przy ul. [...],

15. uwierzytelnioną kserokopię opisania i ocenienia realności [...] [...] dz. [...]. kons. [...] przy ul. [...] we L., własność [...]. R. H. i K. S., sporządzonego [...] lutego 1918 r. przez c. k. profesora radcę budownictwa A. W.,

16. uwierzytelnioną kserokopię kontraktu kupna-sprzedaży zawartego [...] lutego 1907 r., L.dz. [...], na mocy którego H. R. i S. K. nabyły po połowie realność objętą [...] dz.m. L., składającą się z [...]. [...], zabudowanej domem mieszkalnym wraz z adnotacją Urzędu Ksiąg Gruntowych [...] Sądu Krajowego we [...] z dnia [...] lutego 1907 r. o intabulacji prawa własności ww. nieruchomości na rzecz kupujących,

17. uwierzytelnioną kserokopię opinii rzeczoznawcy budowlanego Zarządu Miejskiego w [...] L. z dnia [...] maja 1938 r. skierowanej do H. R., dotyczącej wykonania niezbędnych prac remontowych fasady budynku oraz podwórza,

18. zaświadczenie z Archiwum Państwowego w Obwodzie L. z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...], wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, zgodnie z którym: "Pan H. R. jest odnotowany jako właściciel budynku przy ul. [...] we L. stanem na 1938 r."

19. uwierzytelnioną kserokopię orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] października 1947 r., [...]. dz. [...] wystawionego na H. R. i S. K. (odpis maszynowy),

20. kserokopię orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] października 1947 r., [...].dz. [...] wystawionego na H. R. i S. K. (odpis ręczny),

21. oświadczenie J. L. z dnia [...] grudnia 1990 r. z podpisem uwierzytelnionym notarialnie, w którym ww. oświadczyła, że: "oświadczam, że wiadome mi jest, że M. B. z d. K. była właścicielką kamienicy przy ul. [...] we L.",

22. oświadczenie R. K. z dnia [...] grudnia 1990 r. z podpisem uwierzytelnionym notarialnie, w którym ww. oświadczył, że: "oświadczam, że wiadome mi jest, że M. B. z d. K. była właścicielką kamienicy przy ul. [...] we L".

Jak wynika z akt sprawy, współwłaścicielką nieruchomości położonej we L., ul. [...] ([...]), w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej była M. B. z d. K.

Potwierdzają to w szczególności następujące dokumenty:

1. zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum w Obwodzie L. z dnia [...] lipca 2016 r., Nr [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, zgodnie z którym: "Pani B. M. jest wpisana właścicielką nieruchomości we L. po ulicy [...] stanem na 1936 r.",

2. uwierzytelniona kserokopia wezwania płatniczego, skierowanego do M. K. z czerwca 1924 r. dotyczącego podatku od darowizny,

3. kserokopia fragmentu pisma skierowanego do Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] września 1925 r.,

4. uwierzytelniona kserokopia wyciągu hipotecznego z kart stanu majątkowego, własności i ciężarów realności we L., położonej [...]. [...] oznaczonej wyk. hip. [...]. [...] dz. Księgi gruntowej gminy miasta L.,

5. uwierzytelniona kserokopia kontraktu kupna-sprzedaży zawartego [...] lutego 1907 r., L.dz [...],

6. uwierzytelniona kserokopia pozwolenia na skanalizowanie L. [...], wystawionego dnia [...] kwietnia 1939 r. przez Miejskie Zakłady Wodociągowo-Kanalizacyjne we L.

7. uwierzytelniona kserokopia planu przebudowy kanalizacji domowej w realn. [...] przy ul. [...], stanowiącej własność P.T. M. K. i T.

Wojewoda [...] na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenił, że M. B., na długo przed wybuchem II wojny światowej, tj. od 1922 r. zamieszkiwała na obecnym terytorium RP, w W., gdzie znajdowało się jej centrum życiowe. Wobec powyższego, zdaniem organu orzekającego M. B. nie spełniła wymogu określonego w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Skarżący nie kwestionując ustaleń w zakresie miejsca zamieszkania M. B. podniósł w odwołaniu, że przepis stanowiący podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, tj. art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dyskryminuje właścicieli i spadkobiorców przedwojennych właścicieli nieruchomości pozostawionych na Kresach, co jest niezgodne z Konstytucją RP, w szczególności z jej art. 32, zakazującym dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny.

Odnosząc się do powyższego Minister stwierdził, że kwestia oceny zgodności z Konstytucją wymogu zamieszkiwania właściciela nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. była już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia [...] października 2012 r., [...], orzekł że art. 2 pkt 1 ustawy z 2005 r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał jednocześnie odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu o 18 miesięcy.

Przedmiotowy wyrok TK wymusił zmianę ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która dokonała się z mocy ustawy zmieniającej z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2014 r. poz. 195). Po tej zmianie art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. brzmi: Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych {Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że w zebranym materiale dowodowym brak jest dowodów potwierdzających, że ześrodkowane centrum życiowe M. B., tj. miejsce gdzie koncentrowało się jej życie osobiste, zawodowe i rodzinne, znajdowało się na terenie II Rzeczypospolitej Polskiej nie wchodzącym obecnie w skład terytorium państwa polskiego.

Podkreślono, że ze zgromadzonych w sprawie dowodów w tym zeznań stron postępowania wynika, że miejscem zamieszkania M. B. w dniu 1 września 1939r., w rozumieniu przedwojennych przepisów była W.

W piśmie z dnia [...] września 2009 r., adresowanym do Wojewody [...], A. B. wskazała, że: "M. B. z d. K. przybyła na teren obecnego państwa Polskiego w 1922 r. w związku z przeniesieniem służbowym jej ojca S. K. [..]. Korpusu sądowego i zamieszkała w W. przy ul. [...]. W okresie od lutego 1925 r. do 1936 r. mieszkała w W. przy ul. [...]. W latach 1936-1939 mieszkała w W. na B. Od 1939 r. do chwili śmierci w dniu [...] sierpnia 1984 r. mieszkała w W. przy ul. [...]".

Wskazano że na okoliczność zamieszkiwania M. B. w W. w dniu 1 września 1939 r. wskazują następujące dokumenty:

- uwierzytelniona kserokopia karty osobowej E. B.(córki M. B.), z której wynika, że ww. do 1 września 1939 r. mieszkała w W. przy ul. [...], w czasie okupacji w W. przy ul. [...], a jako źródło utrzymania do 1939 r. E. B. wskazała - "przy rodzicach",

- uwierzytelniona kserokopia ankiety A. B. (córki M. B.) z dnia [...] maja 1952 r., złożona do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w W., w której pod rygorem odpowiedzialności karnej ww. podała, że do 1939 r. oraz w czasie okupacji mieszkała w W., przy ul. [...], a jako zawód wykonywany do 1939r. wskazała -"uczennica",

- uwierzytelniona kserokopia ankiety E. B. (córki M. B.) z dnia [...] maja 1952 r., złożona do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w W., w której pod rygorem odpowiedzialności karnej ww. podała, że do 1939 r. oraz w czasie okupacji mieszkała w W., przy ul. [...], a jako zawód wykonywany do 1939r. wskazała -"uczennica",

- uwierzytelniona kserokopia ankiety A. B. z dnia [...] stycznia 1957 r., złożonej do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w W., w której pod rygorem odpowiedzialności karnej ww. podała, że do 1939 r. oraz w czasie okupacji mieszkała w W., przy ul. [...], a jako zawód wykonywany do 1939r. wskazała - "uczennica".

Zdaniem Ministra fakt, że właściciel nieruchomości pozostawionej poza granicami RP zamieszkiwał przed wybuchem drugiej wojny światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jednak tej okoliczności, tj. posiadania dwóch miejsc zamieszkania (w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z 2005 r. w obecnym brzmieniu) przed dniem 1 września 1939 r. przez M. B. przy jednoczesnym zamieszkiwaniu przez nią w dniu 1 września 1939 r. na obecnym terytorium RP, skarżący nie wykazał.

Podkreślono, że w przypadku postępowania dowodowego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawodawca w sposób istotny ograniczył zasadę oficjalności w stosunku do ogólnej regulacji przyjętej w k.p.a., i w konsekwencji to na osobie ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa spoczywa główny ciężar wykazania okoliczności, od których uzależniona została realizacja prawa do rekompensaty. Zatem skutki niewykazania wymaganych ustawą faktów i przesłanek spornego uprawnienia muszą co do zasady obciążać stronę.

Wskazano, że samo posiadanie tytułu do położonej na byłym terytorium RP nieruchomości, czerpanie z niej dochodów czy sporadyczne lub systematyczne jej odwiedzanie nie wystarczy do uznania danego miejsca za "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Okoliczność że M. B. posiadała na terenie województwa l. udział w prawie własności nieruchomości, położonej przy ul. [...], nie może prowadzić automatycznie do wniosku, że właśnie tam znajdowało się jej miejsce zamieszkania czyli miejscowość, w której przebywała ona z zamiarem stałego pobytu.

Z uwierzytelnionej kserokopii pierwszego wypisu z upoważnienia udzielonego H. R. przez M. z K. w dniu [...] grudnia 1941 r. przed A. H., p.o. notariusza przy wydziale [...] Sadu Okręgowego w [...], Nr Rep. [...] wynika, ze M. B. upoważniła ciotkę – H. R. do "zarządzania powyższą nieruchomością w najszerszym tego słowa znaczeniu".

Podkreślono, że, ani skarżący, ani jego poprzednicy prawni nie wskazywali w toku postępowania przed organem I, jak i II instancji, aby M. B. od momentu przeprowadzki do W., która jak wynika z ich relacji miała nastąpić w 1922 r. utrzymywała jakiekolwiek więzi ze L. oraz pozostawioną tam przez nią nieruchomością poprzez przykładowo pozostawienie tam rzeczy osobistych, ponoszenie kosztów utrzymywania lokalu, sporadyczne jej odwiedziny, czy też uzewnętrznianie woli powrotu do L.

W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji M. B. z d. K. nie miała w dniu 1 września 1939 r. miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów, wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lecz jej jedynym miejscem pobytu, stanowiącym centrum jej interesów życiowych było miasto W.

Skoro zaś właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to niewątpliwie nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji M. B. nie mogła, a w ślad za nią nie mógł również jej spadkobierca wspomnianego prawa nabyć.

Odnosząc do postawionych w odwołaniu zarzutów dotyczących dyskryminacji Minister wskazał, że wprawdzie katalog powodów dyskryminacji nie jest zamknięty, ale ze względu na to, że pojęcie dyskryminacji musi odnosić się zawsze do podmiotów jednorodnych, charakteryzujących się wspólnymi cechami, to z całą pewnością nie należy do niego wprowadzenie przez ustawodawcę jednolitej dla wszystkich osób uprawnionych do świadczeń zabużańskich regulacji prawnej, jaką jest ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. Regulacja ta nie pozwala na potwierdzenie prawa do rekompensaty jeśli właściciel pozostawionej nieruchomości nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP. W kontekście powyższego podniesiono, że ustawodawca ma możliwość ograniczenia publicznych praw majątkowych obywateli m.in. ze względu na interes publiczny, np. barierę zdolności realizacyjnych państwa, będącego dobrem wspólnym (art. 1 Konstytucji RP).

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2020 r. wniósł P. S., zarzucając jej:

a) naruszenie art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się;

b) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez takie prowadzenie postępowania w sposób łamiący zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;

c) naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez złamanie zasady informowania polegającego na braku należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego;

d) naruszenie art. 12 k.p.a. w zw. z art. 35 k.p.a. poprzez złamanie zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego.

e) naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) poprzez jego niewłaściwą interpretację, sprzeczną z konstytucyjnymi zasadami nakazującymi równe traktowanie wszystkich obywateli RP i zakazującymi ich dyskryminacji z jakichkolwiek powodów.

i) niezgodność z obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej porządkiem prawnym w postaci: art. art. 6, 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa, o którym mowa w przywołanych przepisach polega w szczególności na złamaniu zasady określonej w art. 21 ust 1 oraz art. 32 ust 1 i 2 Konstytucji.

g) brak zastosowania wprost dyspozycji art. 8 Konstytucji, który stanowi:

" 1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej".

W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia z dnia [...] listopada 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu, tj. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje natomiast wszystkim lub niektórym spadkobiercom (art. 3 ust. 2 ustawy). Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie by ubiegający się o rekompensatę mogli zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia jednej z nich powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). Z uwagi na tak ukształtowane przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o przyznanie takiego prawa kluczowa jest kwestia, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które - zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy – jest niezbywalne. Spadkobierca obowiązany jest do udokumentowania wskazanych wyżej przesłanek dowodami, o których mowa w art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. Zaznaczyć także należy, że koniecznym jest przy tym wskazanie, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10 i z 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK Sygn. akt I SA/Wa 660/19 900/12). To ona, zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów Republiki [...], Republiki [...], Federacji [...], [...] lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, któ1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy). Wszystkie powołane wyżej dowody spadkobierca obowiązany jest złożyć wraz z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub na wezwanie organu (art. 6 ust. 1 i 6 tej ustawy).

Ustawą z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2012 r. sygn. akt [...], wprowadzona została nowelizacja art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, że ww. przepis prowadzi do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone przez zaskarżoną ustawę, na dwie grupy, w zależności od ich miejsca zamieszkania. I tak osoby, które miały w dniu 1 września 1939r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium państwa polskiego uzyskują potwierdzenie prawa do rekompensaty, zaś osoby, które nie miały w tym dniu miejsca zamieszkania na kresach wschodnich i w stosunku, do których wydawane są decyzje odmawiające potwierdzenia im prawa do rekompensaty. W związku z tym w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na tym terytorium ale w rozumieniu przepisów prawa obowiązującymi przed dniem 1 września 1939 r., a nie obecnie.

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia jednak, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", lecz odsyła w tym zakresie poprzez art. 2 pkt 1 do przepisów art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. poz. 934), lub też § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. poz. 489). Zgodnie zatem z art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Stosownie natomiast do art. 24 kodeksu postępowania cywilnego, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma zamieszkanie. Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc. Zgodnie zaś z § 9 ww. rozporządzenia z 23 maja 1934 r. za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania.

W myśl powołanych przepisów miejscem zamieszkiwania obywatela polskiego jest miejscowość, w której mieszka on z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1784/18).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że M. B. na długo przed wybuchem II Wojny Światowej bowiem w 1922 r. zamieszkiwała w W. czyli na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W roku 1925 M. B. wyszła za mąż w W. gdzie w roku 1927 urodziła córkę A., a w roku 1930 córkę E.. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że centrum życiowym M. B. była W., natomiast odwiedzała ona jedynie L., w którym zamieszkiwała do 1945 r. siostra jej matki H. R., opiekująca się znajdującą się tamże nieruchomością. W związku z tym M. B. nie opuściła byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r..

Organy zatem prawidłowo przyjęły, że centrum życiowe M. B. znajdowało się na obecnym terytorium Polski w W., a nie we L. przy ulicy [...], która to nieruchomość w dniu 1 września 1939 r. nie stanowiła jej centrum życiowego – drugiego miejsca zamieszkania. W myśl obowiązujących wówczas przepisów, na co wskazano wyżej, w sytuacji posiadania kilku miejsc zamieszkania ważne było ustalenie, gdzie skupia się główny i przeważający zakres działalności, pod pojęciem której mieści się czasowo najdłuższy pobyt, wykonywanie pracy, prowadzenie bieżących spraw codziennych, nie mieści się zaś czasowy pobyt w celu załatwiania konkretnych spraw. Chodzi bowiem o rzeczywiste zamieszkiwanie. Za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania (§ 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności). Z tym, że chodzi tu o zachowanie faktycznego związku z majętnością poprzez chociażby okresowe w nim przebywanie, realizowane w nim określonych celów czy zadań. Częste odwiedziny zamieszkującej na terenie [...] nieruchomości krewnej w żadnej mierze nie kreuje związku z majętnością w tym znaczeniu, że następuje wyzbycie się czerpania zeń korzyści i faktycznego w nim przebywania.

Sąd zwraca także uwagę, że ciężar dowodzenia faktów mających wpływ na ustalenie przesłanki zamieszkania nie spoczywa wyłącznie na organie, lecz przede wszystkim na stronie, która powinna wykazać istotne współdziałanie w poszukiwaniu środków dowodowych i prezentacji racji, co wynika nie tylko z brzmienia art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r., ale i z obecnie obowiązującej regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 3721/16). Nie można przerzucać całego ciężaru dowodowego w tego rodzaju postępowaniach na organ, bo zasadą jest obowiązek wykazania relewantnych okoliczności faktycznych przez stronę, ergo działanie organu mające umocowanie w regułach postępowania administracyjnego ma tylko charakter uzupełniający (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011r. sygn. akt I OSK 742/10; z 6 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1295/13). Zatem skutki niewykazania wymaganych ustawą faktów i przesłanek spornego uprawnienia muszą co do zasady obciążać stronę.

W niniejszej sprawie organy wnikliwie i rzetelnie prowadziły postępowanie dowodowe i reasumując wskazać należy, że analiza treści zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organy obu instancji prawidłowo dokonały ustalenia spornej przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., tj. przesłanki zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zatem biorąc pod uwagę treść dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo uznał na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego, że M. B. nie miała miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. , jak również w aktach brak jest dowodów o posiadaniu przez nią przed wybuchem wojny "dodatkowego" miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – w miejscowości L.- w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).

Odnosząc się do wniosku skargi dotyczącego zwrócenia się przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym stanowiącym wniosek o zbadanie konstytucyjności (zgodności z art. 21 i 32 Konstytucji RP) przepisu art.2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w ocenie Sądu nie znajduje on uzasadnienia choćby z powodu odniesienia się do tego zagadnienia przez Trybunał w wyroku z [...] października 2012 r. sygn. akt [...].

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji oddalając skargę.