Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 618/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-10-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1 - § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie z dnia 5 września 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 618/16 w przedmiocie odmowy przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za maj 2010 r. p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

"A" spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. wraz ze skargą złożyła wniosek

o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Przedmiotem przeważającej działalności spółki jest działalność związana z grami losowymi i zakładami wzajemnymi.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby jej na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku. Zamknięte zostały salony gier należące do skarżącej, zaś znajdujące się w nich automaty wraz ze znajdującą się w nich gotówką zostały zabezpieczone. Wskazała, że bilans spółki wykazuje wyłącznie stratę, wobec czego obecnie firma nie posiada środków finansowych, aby opłacić wpis od skargi.

Skarżąca podała też, że firma utraciła płynność finansową, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Rachunki bankowe spółki są zajęte przez urząd skarbowy. Firma jest sparaliżowana i nie może prawidłowo funkcjonować, jej kapitał zakładowy wynosi 3.000.000,00 zł, zaś wartość środków trwałych szacowana jest na kwotę 15.059.927,99 zł. Zgodnie z bilansem za 2014 r. skarżąca poniosła stratę w wysokości 4.754.042,47 zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe ze stanem środków 0,00 zł i 74,92 zł. Stan środków w kasie na dzień 30 czerwca 2016 r, to 1.539 zł.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca nadesłała: raporty kasowe za okres maj – lipiec 2016 r. (stan na 31 lipca 2016 r. - 7.108,47 zł), wyciągi z dwóch rachunków bankowych za okres luty-lipiec 2016 r. (saldo z obydwu rachunków na 31 lipca 2016 r. - 49,92 zł), umowę spółki oraz uchwałę wspólników spółki w sprawie jej rozwiązania, deklaracje VAT-7 za okres styczeń – czerwiec 2016 r. (dostawa towarów, świadczenie usług w miesiącu styczniu w kwocie 21.896 zł, w miesiącu maju w kwocie 12.750 zł, w pozostałych okresach obroty w kwocie 0 zł), roczne zeznania podatkowe podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2014 i 2015, informację o odliczeniach od dochodu i od podatku za 2015 r., bilans za okres od 24 luty 2014 r. – 31 grudnia 2014 r. oraz pierwsze półrocze 2016 r. oraz rachunek zysków i strat za 2015 r. z zastrzeżeniem, że bilans za 2015 r. nie został dotychczas zatwierdzony ponieważ jest badany przez biegłego rewidenta, zestawienie dokonanych przez wspólników spółki dopłat w łącznej kwocie 210.000 zł, tytuły wykonawcze wystawione na spółkę, zawiadomienia o podjętych środkach egzekucyjnych oraz wykaz części zaległości spółki (dokumenty przedłożono do sprawy sygn. akt I SA/Lu 616/16).

Postanowieniem z dnia 5 września 2016 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie Spółka zarzuciła błędną ocenę jej sytuacji finansowej. Ponownie podkreśliła fakt niewypłacalności spółki oraz niemożliwość spieniężenia majątku ruchomego. Wskazała na brak aktywów obrotowych, możliwych do upłynnienia oraz na okoliczność, że posiadane środki trwałe są przedmiotem licznych postępowań egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącej Spółki i przedłożonych dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Nadmienić przy tym trzeba, że w rozpatrywanej sprawie wpis od skargi wynosi 2.900 zł. Skarżąca obowiązana jest też ponieść opłaty sądowe w 10 pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem, a łączny koszt wpisów we wszystkich 11 sprawach wynosi ok. 26.560 zł.

Jak wynika z przedstawionych sądowi informacji dotyczących sytuacji finansowej skarżącej, Spółka wciąż dysponuje majątkiem trwałym (aktualnie o wartości blisko 15 mln zł, w tym w znacznej części są to grunty, lokale i budynki) oraz kapitałem zakładowym (3 mln zł), co oznacza, że wartości te wielokrotnie przekraczają należną kwotę wpisów sądowych w sprawach przed tutejszym sądem. Należy mieć też w polu widzenia, że jeszcze w 2014 r. prowadziła działalność znacznych rozmiarów. Wreszcie, jak wynika z nadesłanej dokumentacji, skarżąca nadal uzyskuje przychody, choć zdecydowanie mniejsze niż w latach ubiegłych (na koniec roku 2015 jest to 34.646,00 zł) oraz korzysta z dopłat wnoszonych przez udziałowców.

W odniesieniu do argumentacji Spółki zawartej w sprzeciwie, że skarżąca nie posiada żadnych środków i nie prowadzi żadnej działalności, zauważyć należy, że z przedstawionych do akt sprawy deklaracji podatkowych wynika, że strona nadal uzyskuje przychody, które następnie wykazuje jako podlegające podatkowi od towarów i usług (w styczniu ujawniono przychód w wysokości 21.896 zł, zaś w maju 2016 r. - 12.750 zł).

Zasadnie również wywodzi Referendarz sądowy, że sam fakt wykazywania straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej Spółki i nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Słusznie bowiem zauważa Referendarz, że istnieją prawne instrumenty, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować i dlatego też w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych jest kategoria przychodu (zob. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II GZ 655/14, LEX nr 1530572 i postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. , sygn. akt I FZ 10/10, LEX nr 591133).

W kontekście zarzutów skarżącej co do braku możliwości spieniężenia posiadanego majątku wskutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazać stronie skarżącej należy, że owszem zabezpieczenie majątku Spółki (hipoteki, zajęcia rachunków bankowych) utrudnia prowadzenie działalność gospodarczej ale jej nie wyklucza. Zabezpieczenie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że strona z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki (w dalszym ciągu może z wykorzystaniem tego majątku prowadzić działalność gospodarczą) - zob. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 5 października 2016 r. , sygn. akt. I SA/Sz 849/16 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

Zwrócić też należy uwagę na możliwość dokapitalizowania Spółki przez wspólników (co już miało miejsce), celem przezwyciężenia trudnej sytuacji finansowej, czy też pokrycia kosztów związanych z dochodzeniem przez Spółkę swoich praw.

Nie można bowiem zaakceptować takiej sytuacji, gdy w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek, mogą odmówić jej dokapitalizowania (co zdaje się sugerować pełnomocnik w sprzeciwie), a sąd rozpoznając wniosek o przyznania prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Skoro wspólnicy na początku bieżącego roku zarządzili dopłaty, a oprócz wskazanej w sprzeciwie "niechęci udziałowców" do dalszych tego rodzaju kroków nie zostało dokładnie wyjaśnione, dlaczego wspólnicy nie mogą zarządzić ponownie dopłat, to nie ma powodu, aby już na tym etapie przerzucać koszty prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych na podatników. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, LEX nr 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę, (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14, LEX nr 1481635).

W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. , sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Skoro, jeszcze za 2014 r., spółka osiągnęła znaczące przychody, to jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11, LEX nr 794951).

Wymaganie, o którym mowa jest tym bardziej uzasadnione, iż zwolnienie strony od kosztów sądowych z jednej strony oznacza zwolnienie jej z ponoszenia świadczenia publicznego o charakterze daniny publicznej, a zatem odstępstwo od zasady powszechności ponoszenia ciężarów publicznych, wynikającej wprost z treści art. 84 Konstytucji, stanowiącego, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Z drugiej natomiast, oznacza przerzucenie ciężaru finansowania zadań publicznych na pozostałych podatników (podmioty spełniające obowiązek ponoszenia ciężarów publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie). Zauważyć przy tym należy, iż zwykle finansowanie przez ogół społeczeństwa zadań publicznych ma charakter nieodpłatny, tj. oparty na zasadzie pobierania świadczeń publicznych według zdolności płatniczej danego podmiotu w oderwaniu od świadczeń na jego rzecz ze strony władzy publicznej. Niekiedy jednak, tak jak w przypadku zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, zadania publiczne częściowo finansowanie są na zasadzie odpłatności, czego wyrazem jest nałożenie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego związane z udziałem w sprawie na strony tego postępowania (art. 199 P.p.s.a.). Odstąpienie od finansowania zadań publicznych według zasady nieodpłatności uzasadnione jest tym, że podmiot obowiązany do świadczenia uzyskuje szczególną korzyść z działania władzy publicznej, podejmowanej na jego żądanie, co przemawia za częściowym finansowaniem tego zadania przez występującego z danym żądaniem. W takiej sytuacji nie jest uzasadnione, aby takie działanie władzy publicznej finansowane było wyłącznie przez innych. Oczywiście, P.p.s.a. przewiduje możliwość zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, jednakże winno być ono stosowane wyjątkowo, tym mianowicie celu aby nie zamknąć stronie możliwości rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, które to prawo statuuje art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Z tego względu zwolnienie od ponoszenia świadczeń publicznych musi być poprzedzone staranną analizą okoliczności przemawiających zarówno za, jak i przeciw zastosowaniu zwolnienia. W sprawie niniejszej strona, będąca osobą prawną – spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, nie wykazała by podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, w tym przede wszystkim przez wspólników.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 - § 3 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.