Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1660/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz, WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. G. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2007 r. M. G. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezesa ZUS) o przyznanie w drodze wyjątku renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, iż w wieku 51 lat pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Obecnie nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej z powodu przebytej choroby [...]. Wnioskodawczyni wskazała, że dwukrotnie była hospitalizowana w listopadzie 2000 r. i grudniu 2006 r. biegli sądowi – lekarze orzeczeniem z dnia [...] września 2007 r. uznali ją za całkowicie niezdolną do pracy od grudnia 2006 r. Zainteresowana podała, iż legitymuje się długim okresem ubezpieczenia. Pozostaje z mężem (niezdolnym do samodzielnej egzystencji) we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś ich jedyne źródło utrzymania stanowi renta męża wynosząca nieco ponad 700 zł miesięcznie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania M. G. wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że na przestrzeni 52 lat życia wnioskodawczyni udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat, 9 miesięcy i 6 dni. W latach 1992 – 1995 i 2000 – 2005 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W ocenie organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przez stronę przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, o których mowa w ww. przepisie, bowiem w wymienionych przerwach wobec zainteresowanej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy.

Pismem z dnia 21 kwietnia 2008 r. M. G. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją podnosząc, iż z uwagi na wiek i niepełnosprawność nie może podjąć zatrudnienia oraz znajduje się w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2008 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ustawy, uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Z przebiegu ubezpieczenia strony zaś wynika, iż w okresach od 1 lutego 1992 r. do 31 grudnia 1994 r. oraz od 1 marca 2000 r. do 30 kwietnia 2005 r. odwołująca się nie podejmowała zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w tych okresach zainteresowana nie mogła podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, iż nie została u niej ustalona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. została u M. G. ustalona całkowita niezdolność do pracy na okres od 31 grudnia 2006 r. do 30 kwietnia 2008 r. Obecnie Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] września 2008 r. ustaliła u wymienionej częściową niezdolność do pracy od 1 maja 2008 r. do 30 września 2009 r. Organ podkreślił , iż częściowa niezdolność jedynie ogranicza, natomiast nie uniemożliwia całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Przywoływane zaś przez odwołującą się argumenty o złym stanie zdrowia w okresach, w których nie podejmowała ona zatrudnienia, nie wskazują na istnienie w przedmiotowej sprawie szczególnych okoliczności i nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla występujących w ubezpieczeniu przerw, jak również nie stanowią podstawy do przyjęcia innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. Organ podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy, jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Jak z powyższego wynika, orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Ponadto z akt rentowych wynika, iż na przestrzeni 52 lat życia zainteresowana udokumentowała łączny okres składkowy i nieskładkowy, uwzględniony w wysokości 1/3 udowodnionych okresów składkowych, wynoszący 16 lat 9 miesięcy i 6 dni, który jest nieadekwatny do jej wieku. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku pracownika, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS stwierdził, iż obecnie odwołująca się nie spełnia również wymogu całkowitej niezdolności do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Końcowo organ zwrócił uwagę, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym jedynie według potrzeb.

Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2008 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 83 w zw. z art. 14 ust. 2d ustawy o emeryturach i rentach z FUS i w zw. z art. 268a k.p.a., poprzez błędne ich zastosowanie w niniejszej sprawie wskutek błędnego przyjęcia, że Główny Lekarz Orzecznik Oddziału ZUS w B. był uprawniony do postawienia zarzutu wadliwości orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. oraz że wspomniany zarzut posiadał uzasadnienie faktyczne i prawne. W związku z powyższym skarżąca wniosła o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, uchylenie orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2008 r. nr [...], ewentualnie stwierdzenie nieważności wyżej wskazanych decyzji administracyjnych, 2) przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; 3) ewentualnie uchylenie wskazanych w pkt 1 decyzji i podjęcie rozstrzygnięcia co do istoty, 4) zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest wadliwe albowiem opiera się na aktach administracyjnych i orzeczeniach wydanych z rażącym naruszeniem prawa lub wprost nieważnych bowiem wydanych przez nieuprawnione, ewentualnie nieupoważnione, podmioty. Zarzucając organowi niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych na okoliczność jej obecnego stanu zdrowia, rokowań na przyszłość, uzyskania lub niezdolności do pracy. Skarżąca wskazała, iż z literalnego brzmienia art. 14 ust. 2d ustawy o emeryturach i rentach z FUS tylko Prezes ZUS może zgłosić zarzut wadliwości wydanego orzeczenia przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską, co w tej sprawie nie nastąpiło. Natomiast wniesiony przez Głównego Lekarza Orzecznika Oddziału ZUS w B. zarzut od orzeczenia z dnia [...] lipca 2008 r. nie zawierał ani faktycznego, ani prawnego uzasadnienia, co uniemożliwia odniesienie się do jego zasadności. Ponadto skarżąca wniosła o zastosowanie przez Sąd art. 135 ustawy – Prawo o postępowanie przed sądami administracyjnymi, który ma w sprawie zastosowanie z uwagi na szereg naruszeń prawa dokonanych przez Prezesa ZUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznając za niezasadny zarzut oparcia wydanych w sprawie decyzji o nieważne z mocy prawa orzeczenie komisji lekarskiej ZUS organ stwierdził, iż kwestia częściowej niezdolności do pracy skarżącej nie była jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia. Skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła przerw w swym ubezpieczeniu i przyczyn, z powodu których w ubezpieczeniu pozostawała przez połowę swojej aktywności zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dodać należy, że w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 145 ww. ustawy, Sąd orzeka wyłącznie kasacyjnie. Oznacza to, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku strony zawartego w skardze, dotyczącego wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, stanowiącej przedmiot zaskarżonej decyzji.

Nie zasługuje na uwzględnienie również wniosek strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych. Ustawa procesowa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje przeprowadzania przez sąd administracyjny postępowania dowodowego, z wyjątkiem, o którym mowa w art. 106 § 3 powołanej ustawy. Wyjątek ten dotyczy jednak tylko przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów, jest niedopuszczalne (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2005 r., sygn. akt. FSK 2282/04, niepubl.).

Nawiązując do wniosków skargi wskazać także należy, iż orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS i komisji lekarskich ZUS nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, albowiem nie mieszczą się w dyspozycji art. 3 § 2 ww. ustawy (przykładowo wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 2007 r. sygn. akt IV SAB/Wr 23/07 niepubl.). Uchylenie czy stwierdzenie nieważności takiego orzeczenia nie jest zatem dopuszczalne w oparciu o powołany przez stronę art. 135 tej ustawy.

Niemniej jednak skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Szczególnie istotnym dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 k.p.a., zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku oparł na dwóch przesłankach, tj. braku stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy orzeczonego wobec skarżącej oraz niewykazaniu szczególnych okoliczności uniemożliwiających nabycie świadczenia w trybie ustawowym. Zdaniem Sądu, takie stwierdzenia są przedwczesne, gdyż okoliczności sprawy nie zostały w sposób wyczerpujący wyjaśnione.

Z akt administracyjnych wynika, iż w latach 2007 i 2008 zdolność skarżącej do wykonywania pracy była oceniana rozbieżnie. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2007 r. Lekarz Orzecznik ZUS Oddział w B. stwierdził u M. G. całkowitą niezdolność do pracy na trwałe do kwietnia 2008 r. i orzekł, że całkowita niezdolność do pracy powstała po 28 stycznia 2001 r. i przed 1 marca 2007 r. Następnie orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w B. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] odmiennie oceniła stan zdrowia skarżącej i stwierdziła częściową niezdolność do pracy na trwałe do lipca 2009 r. W postępowaniu sądowym w sprawie o sygn. akt [...] biegli sądowi wydali orzeczenie z dnia [...] września 2007 r., w którym zgodzili się z trafnością ww. orzeczenia lekarza orzecznika, nie zgodzili się natomiast z orzeczeniem komisji z dnia [...] lipca 2007 r. Kolejnym orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2008 r. skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, trwale do kwietnia 2008 r., a powstanie całkowitej niezdolności do pracy ustalono od października 2006 r. Następnie orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. Lekarz Orzecznik ZUS Oddział w B. stwierdził u skarżącej istnienie całkowitej niezdolności do pracy do 30 września 2010 r. określając, że nie można ustalić dokładnej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, lecz powstała ona przed 1 października 2006 r. Powołując się na art. 14 ust. 2d ustawy o emeryturach i rentach z FUS Główny Lekarz Orzecznik Oddziału ZUS w B. zgłosił w dniu 1 sierpnia 2008 r. zarzut wadliwości orzeczenia z dnia [...] lipca 2008 r. wskazując na nieprawidłowość rozstrzygnięcia, dotyczącą wskazania daty powstania niezdolności do pracy. Zdaniem wymienionego Głównego Lekarza w kwestionowanym orzeczeniu powinno być zawarte stwierdzenie "październik 2006 r.", a nie jak przyjęto "przed 10.2006". Komisja Lekarska ZUS Oddział w B. orzeczeniem z dnia [...] września 2008 r. stwierdziła u skarżącej częściową niezdolność do pracy do 30 września 2009 r. datowaną od 1 maja 2008 r.

Ustawa o emeryturach i rentach z FUS w art. 14 określa zasady wydawania orzeczeń lekarskich w zakresie oceny niezdolności do pracy. Wprowadza w ust. 2a i 2d tego artykułu regulacje uprawniające tylko dwa podmioty do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia lekarza orzecznika (orzeczenia I Instancji), tj. przyznaje osobie zainteresowanej (wymienionej w orzeczeniu) prawo wniesienia sprzeciwu i upoważnia Prezesa ZUS do wniesienia zarzutu wadliwości orzeczenia. W obu przypadkach powołane przepisy zakreślają 14 dniowy termin do wniesienia "odwołania". Podkreślić wypada, iż uprawnienie odwoławcze w trybie instancyjnym ustawodawca przyznał Prezesowi ZUS, a więc tylko ten organ, lub osoba przez niego prawnie umocowana, może skutecznie wnieść wymieniony środek zaskarżenia. Niezależnie zaś od instancyjnego (zwykłego) trybu weryfikacji orzeczenia organu I instancji, ustawa w ust. 4 powołanego artykułu przyznaje uprawnienia nadzorcze Prezesowi ZUS, które w myśl ust. 5 pkt 1-3 obejmują: 1) kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie; 2) udzielanie lekarzom orzecznikom i komisjom lekarskim wytycznych w zakresie stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy; 3) prawo przekazania sprawy do rozpatrzenia przez komisję lekarską, jeżeli w wyniku kontroli, o której mowa w pkt 1, zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy. Wskazane uprawnienia nadzorcze Prezesa ZUS nie są w jakikolwiek sposób powiązane z trybem weryfikacji orzeczenia przewidzianego w art. 14 ust. 2d ustawy. Niezależnie od rozpatrywania sprzeciwów i zarzutów od orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, właściwością rzeczową komisji lekarskich objęto rozpatrywanie spraw przekazanych przez Prezesa ZUS występującego jako organ nadzoru (w przypadku pokontrolnego ustalenia braku zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa). Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711) nadzór nad wykonywaniem orzekania o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie, w zakresie określonym w ust. 2, Prezes Zakładu wykonuje za pośrednictwem naczelnego lekarza Zakładu, zaś w świetle § 13 ust. 1 tego rozporządzenia, bezpośredni nadzór nad wykonywaniem orzekania o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników w oddziale Zakładu, w zakresie określonym w ust. 2, Prezes Zakładu wykonuje za pośrednictwem głównego lekarza orzecznika.

Analizując powyższy materiał dokumentacyjny z przedstawionym stanem prawnym należy wskazać, iż orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w B. z dnia [...] września 2008 r., co podnosiła strona w skardze, mogło zostać wydane (ocena ta może być dokonana w ramach uprawnień nadzorczych Prezesa ZUS) z naruszeniem wyżej powołanych regulacji prawnych. Z nadesłanego do akt administracyjnych pisma z dnia 1 sierpnia 2008 r., stanowiącego zarzut wadliwości orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., nie wynika aby podpisujący je Główny Lekarz Orzecznik Oddziału ZUS w B. był umocowany przez Prezesa ZUS (działał z upoważnienia) do wniesienia zarzutu wadliwości orzeczenia. Uznając natomiast, że Główny Lekarz Orzecznik Oddziału ZUS wskazanym pismem zwrócił się w ramach posiadanych uprawnień nadzorczych do komisji lekarskiej o dokonanie weryfikacji orzeczenia organu I instancji, należy stwierdzić, iż w takiej sytuacji uzasadnione wątpliwości budzi fakt wydania przez komisję lekarską orzeczenia wykraczającego (sprzecznego z "zarzutem") poza zalecenia nadzorcze. Wskazać trzeba, że sygnalizowana wadliwość dotyczyła nieprecyzyjnego ustalenia daty niezdolności do pracy, a nie zmiany kwalifikacji tej niezdolności z całkowitej na częściową. Oparcie rozstrzygnięcia odmownego dla strony na wadliwym orzeczeniu komisji lekarskiej bez wątpienia może mieć wpływ na końcowy wynik sprawy. Zatem zachodzi uzasadniona potrzeba dokonania przez Prezesa ZUS weryfikacji w trybie nadzorczym spornego orzeczenia organu II instancji. Bezsporne ustalenie w oparciu o prawidłowe orzeczenie, czy skarżąca w dacie orzekania jest całkowicie, czy też częściowo niezdolna do pracy ma podstawowe znaczenie dla wydania końcowego orzeczenia w sprawie.

Przypomnieć ponadto należy, iż przy stosowaniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy ocenie podlega nie sam fakt, lecz przyczyny nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego też powodu staje się istotne ustalenie od kiedy datuje się u skarżącej częściowa, a następnie całkowita niezdolność do pracy. Jak wynika z przedstawionych powyżej orzeczeń lekarskich oceny w tym zakresie nie są precyzyjne. Ustalając owe przyczyny trzeba wziąć pod uwagę całokształt czynników występujących w okresie przerwy w zatrudnieniu, tj. stan zdrowia stopniowo pogarszający się w wyniku choroby nowotworowej, związane z tym oraz wiekiem i koniecznością sprawowania opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem (jak podaje skarżąca od 1999 r.) ograniczenia w pozyskaniu pracy zarobkowej. Łączne wystąpienie tych czynników może być oceniane jako okoliczność szczególna w rozumieniu powołanego przepisu. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji przedstawione aspekty sprawy pozostały poza rozważaniami organu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznając sprawę za niewystarczająco wyjaśnioną – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji