Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 150/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, 127 par. 1 i 138 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz H. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Wojewoda [...], na skutek odwołania U. Sp. z o.o., uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] orzekającą o zwrocie na rzecz H. K. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² (dawny nr hip. [...] o pow. [...] m2) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Aktem notarialnym - umową sprzedaży z dnia [...] września 1975 r., Repertorium [...], sporządzonym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), Skarb Państwa nabył od K. P. nieruchomości położone w K. u zbiegu ul. [...] i [...], stanowiące działki ewidencyjne o dawnych numerach: [...] o pow. [...] m2 (dawna dz. nr [...]) – niezabudowana oraz [...] o pow. [...] m2 (dawny nr [...]) – zabudowana willą pn. "[...]", za kwotę [...] zł. Nabycia nieruchomości dokonano na cele użyteczności publicznej określone w art. 3 ust. 1 ww. ustawy na potrzeby Urzędu W.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1975 r., nr [...] Urząd W. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej powyższy teren przekazał w użytkowanie Fabryce [...] w W. (powoływana dalej jako F.), z przeznaczeniem na urządzenie pensjonatu dla pracowników F.

Pismem z dnia [...] lipca 1984 r., nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy K., poinformował F. o przydzieleniu willi "[...]" wraz z gruntem, na którym została ona posadowiona, Przedsiębiorstwu Państwowemu "U.". W piśmie wskazano, że w okresie 9 lat od wywłaszczenia F. nie wyremontowało przekazanego obiektu, a poniesione nakłady na remont nie były w stanie pokryć zniszczeń i dewastacji, jakie w tym okresie powstały na nieruchomości.

Umową z dnia [...] maja 1985 r. F. przekazała odpłatnie w użytkowanie Przedsiębiorstwu Państwowemu "U." ww. nieruchomość z przeznaczeniem na cele [...].

Wnioskiem z dnia 23 lipca 1991 r., ponowionym pismami z dnia 22 października 1991 r. i z dnia 19 sierpnia 1992 r., K. P. wystąpiła o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, bądź przynajmniej jednej z nich. Pismem z dnia 3 stycznia 1994 r. wystąpiła o zwrot działki o pow. [...] m2.

Decyzją z dnia [...] marca 1994 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w P. orzekł o zwrocie na rzecz K. P. niezabudowanej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę ew. nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...].

W trakcie postępowania o zwrot nieruchomości, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...], zmienioną decyzją z dnia [...] kwietnia 1995 r. nr [...], stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "U." prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] grudnia 1994 r. i z dnia [...] kwietnia 1995 r., natomiast decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy powyższą decyzję. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt I SA 2812/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję z dnia [...] października 2003 r., uznając, że decyzja uwłaszczeniowa zapadła przed rozpoznaniem całości żądań poprzedniej właścicielki oraz wskazał, że zbadania wymaga kwestia prawna zarządu do gruntu Przedsiębiorstwa Państwowego "U.". Z kolei wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OSK 695/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2003 r. i stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., zmienionej decyzją z dnia [...] kwietnia 1995 r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 1994 r. wniosek K. P. o zwrot nieruchomości rozpoznany został tylko w części. Skoro zatem uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, to brak było podstaw do wydania decyzji uwłaszczeniowej bez uprzedniego rozstrzygnięcia o całości żądań byłej właścicielki. Wyrokiem z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 448/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę "U." Sp. z o.o. od powyższej decyzji, natomiast wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 215/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku.

Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2009 r. następca prawny K. P. – H. K. wystąpiła o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę ew. nr [...] położonej przy ul. [...] w K.

Wnioskiem z dnia 3 lipca 2009 r. Starosta [...] wystąpił do sądu wieczystoksięgowego o wykreślenie z księgi wieczystej nr [...] wpisów dotyczących użytkowania wieczystego przysługującego U. Sp. z o.o. Wpis ten został wykreślony, wobec czego, jako właściciel nieruchomości widnieje Skarb Państwa.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz H. K. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² (dawny nr hip. [...] o pow. [...] m2) i zobowiązał ją do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że skoro znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości obiekt nie został od dnia wywłaszczenia wyremontowany i uległ znacznym zniszczeniom i dewastacji, a następnie w takim stanie oddany został w użytkowanie Przedsiębiorstwu Państwowemu "U.", to jednoznacznie można stwierdzić, że już w dacie przejęcia nieruchomości przez ww. przedsiębiorstwo, tj. po 9 latach od jej nabycia, stała się ona zbędna na cel jej nabycia, w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej "ugn"). Organ podał ponadto, że z opisu nieruchomości wykonanego podczas wizji odbytej na gruncie w dniu 21 sierpnia 2009 r., jak również z operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby niniejszego postępowania wynika, iż działka nr [...] zabudowana jest budynkiem mieszkalnym murowanym, krytym blachą, nieużytkowanym. Część otworów drzwiowych zabita jest deskami. Teren wokół domu porośnięty jest roślinami z połamanymi, suchymi gałęziami oraz samosiejkami klonu i akacji. Wprawdzie, jak wynika z informacji uzyskanych przez rzeczoznawcę majątkowego PP U. poczyniło szereg prac na nieruchomości, jednak od momentu jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem jej przejęcia w terminie określonym w art. 137 ugn. Z powyższego wynika, iż w okresie 10 lat od daty nabycia nie zrealizowano na ww. działce celu wywłaszczenia, tj. nie wyremontowano i nie zagospodarowano nabytego obiektu w racjonalny sposób oraz nie wykorzystano go na cel publiczny.

Na skutek odwołania U. Sp. z o.o., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. uchylił decyzję z dnia [...] maja 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w odwołaniu podniesiono, iż była właścicielka nieruchomości – K. P. zrzekła się prawa do działki nr [...]. Stało się to w drodze oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym z dnia [...] marca 1994 r., w którym wskazała, że po wejściu w fizyczne posiadanie działki nr [...], nie będzie rościła jakichkolwiek roszczeń w stosunku do PP "U." dotyczących pozostałej w jego użytkowaniu części nieruchomości pn. "[...]". Analogiczne oświadczenie zostało złożone przez wnioskodawczynię także w dniu [...] marca 1994 r. Organ wskazał, że skoro Starosta [...] w decyzji zupełnie pominął kwestię oceny skutków prawnych tego oświadczenia woli, to decyzję tę należało uchylić. Wojewoda wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien rozstrzygnąć, czy córka wnioskodawczyni – H. K. posiada w chwili obecnej legitymację do dochodzenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Ponadto należy ustalić, jaki był cel wywłaszczenia, czy przy wywłaszczaniu obowiązywała w tym zakresie decyzja lokalizacyjna inwestycji dla danego terenu, ewentualnie jakie zagospodarowanie dla tej nieruchomości przewidywała decyzja lokalizacyjna.

Od decyzji Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H. K. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że U. Sp. z o.o. nie przysługuje żadne materialnoprawne uprawnienie do nieruchomości, bowiem wyrokiem w sprawie I OSK 215/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił kasację tej Spółki od wyroku WSA z dnia 11 października 2007 r. oddalającego skargę U. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r. Na podstawie powyższych orzeczeń U. Sp. z o.o. prawomocnie utraciło wszelkie prawa do nieruchomości. Z tego powodu rozpatrzenie przez Wojewodę [...] odwołania tej Spółki od decyzji Starosty [...] było zbędne, gdyż nie jest ona stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r. wydany został w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, nie zaś w postępowaniu zwrotowym, a tym samym nie stanowi o legitymacji stron niniejszego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta, jak również decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. uchylająca decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2010 r. orzekającą o zwrocie na rzecz H. K. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² (dawny nr hip. [...] o pow. [...] m2) i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 127 § 1 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Nie jest zatem dopuszczalne rozpatrzenie przez organ II instancji odwołania pochodzącego od osoby nie będącej stroną postępowania. Przystępując do rozpatrzenia takiego odwołania organ - we wstępnej fazie postępowania - ma obowiązek ustalenia, czy żądanie zgłoszone w tym przedmiocie pochodzi od strony postępowania. Ustalenie, że odwołanie wniosła osoba nie posiadająca przymiotu strony, obliguje organ odwoławczy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa.

Stroną postępowania administracyjnego z kolei, stosownie do przepisu art. 28 kpa, jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, a więc czy ma on interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny wyrażać się winien w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa. Możliwość ta istnieć powinna aktualnie, a nie w przeszłości i wynikać powinna wprost z decyzji będącej przedmiotem odwołania.

W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, przedmiotem postępowania administracyjnego był zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ugn, do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca zaliczył poprzedniego właściciela oraz jego spadkobierców. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż status strony w tym postępowaniu mają także: aktualny właściciel nieruchomości oraz, w myśl art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, osoba, której nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została oddana w trwały zarząd lub na rzecz której została obciążona prawem użytkowania, a także najemca, dzierżawca lub osoba, której użyczono zwracaną nieruchomość (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r., OPS 6/03; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 marca 2001 r., I SA 2313/99, LEX nr 78955, z dnia 13 marca 2001 r., I SA 2312/99, LEX nr 78956, z dnia 27 czerwca 2001 r., I SA 136/01, LEX nr 78939).

Przymiot strony w postępowaniu w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzależniony jest zatem od posiadania tytułu prawnego do nieruchomości. Podmiot, któremu do wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje wskazane wyżej prawo rzeczowe bądź uprawnienie o charakterze obligacyjnym, nie posiada legitymacji w tym postępowaniu.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2003 r. i stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., zmienionej decyzją z dnia [...] kwietnia 1995 r., na podstawie których Przedsiębiorstwo Państwowe "U." (którego następcą prawnym jest U. Sp. z o.o.) nabyło z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. przy ul. [...], o pow. [...] m2, oznaczonego jako dz. nr [...]. Wyrokiem z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 448/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. Sp. z o.o. od powyższej decyzji, natomiast wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 215/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku. W związku z powyższym z obrotu prawnego wyeliminowane zostały decyzje uwłaszczające powołane przedsiębiorstwo przedmiotową nieruchomością.

Jednocześnie jednak w aktach sprawy znajduje się umowa z dnia [...] maja 1985 r. zawarta pomiędzy Fabryką [...] w W., a Przedsiębiorstwem Państwowym "U." w K., którą F. przekazało odpłatnie ww. przedsiębiorstwu w użytkowanie m. in. przedmiotową nieruchomość.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie zbadał, czy powołana umowa z dnia [...] maja 1985 r. zawarta pomiędzy F., a Przedsiębiorstwem Państwowym "U." faktycznie stwarza po stronie następcy prawnego tego przedsiębiorstwa interes prawny w postępowaniu o zwrot nieruchomości, skoro stwierdzono nieważność decyzji uwłaszczających to przedsiębiorstwo przedmiotową nieruchomością.

Tym samym uznać należało, że w niniejszym postępowaniu organ odwoławczy nie dokonał weryfikacji interesu prawnego Spółki składającej odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2010 r. Uchybienie to z kolei mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jeżeli bowiem odwołanie pochodziło od podmiotu, któremu nie można przypisać przymiotu strony – postępowanie odwoławcze w odniesieniu do niego winno być umorzone, stosownie do art. 138 § 1 pkt 3 kpa.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] uwzględni wskazaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i ustali, czy Spółce U. Sp. z o.o. przysługuje przymiot strony w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...].

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.