Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 766/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 152, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ic , art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 27 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2011 roku przy udziale --- sprawy ze skargi S. K. i C. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz S. K. i C. K. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] roku, nr [...], orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej własność Gminy Miejskiej Ł., położonej w Ł. przy ul. A. o łącznej powierzchni 0,5860 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha i nr 1142/2 o powierzchni 0,4617 ha, dla których Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgi wieczyste: KW nr [...] dla działki nr [...] i KW nr [...] dla działki nr 1142/2.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 06 grudnia 2000 r. do Starostwa Powiatowego w Ł. wpłynął wniosek S.K. oraz C.K. o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A.

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości uznając, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), ponieważ w niniejszej sprawie nigdy nie było wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe zakończone decyzją administracyjną, czy też umową zawartą w trybie postępowania wywłaszczeniowego. Wojewoda [...] w wyniku złożonego odwołania utrzymał decyzję w mocy. Decyzja organu II instancji została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., który wyrokiem z dnia [..] roku, sygn. akt [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [..] roku, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...].

Sąd wskazał, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży zawartej na zasadach i trybie określonym w art. 29-36 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach w związku z wykonaniem przez Skarb Państwa prawa pierwokupu przewidzianego w tych przepisach, upoważnia do traktowania tego nabycia za zrównane z nabyciem na zasadach i w trybie określonym w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., a tym samym do uznania, że również do nieruchomości nabytych w związku z wykonaniem przez Skarb Państwa prawa pierwokupu znajdują zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Starosta [...], orzekł o zwrocie na rzecz S.K. i C.K. części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A. oznaczonej jako działka nr 1142/2 o powierzchni 4617 m2 i zobowiązał wnioskodawców do zwrotu na rzecz Gminy Miejskiej zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 64.676,00 zł, oraz o odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1142/1 o powierzchni 1243 m2. W wyniku złożonego odwołania, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] uchylił zakwestionowane orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. na wskazaną decyzję Wojewody [...] wniósł Polski Związek Działkowców z siedzibą w Ł. Okręgowy Zarząd [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia [...] roku, sygn. akt [...] oddalił skargę.

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Starosta [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz S.K. oraz C.K.. W wyniku złożonego odwołania, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] uchylił zaskarżone rozstrzygniecie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Po ponownym, kolejnym rozpatrzeniu sprawy Starosta [...], decyzją z dnia [...] roku nr [...], ponownie odmówił zwrotu działek oznaczonych numerami 1142/1 i 1142/2. W wyniku odwołania wnioskodawców, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] uchylił orzeczenie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), art. 104 i 107 K.p.a. odmówił zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że przedmiotowy grunt został nabyty aktem notarialnym zawartym na podstawie Uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. nr [...] z dnia [...] roku, zgodnie z którą wywłaszczona nieruchomość przeznaczona została pod zieleń urządzoną, tj. pracownicze ogródki działkowe. Organ I instancji wskazał, iż na nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1142/2 urządzone zostały ogródki działkowe, użytkowane obecnie przez działkowiczów. Ustalono, że na wskazanym terenie prowadzone są uprawy warzywne, kwiatowe jednoroczne i wieloletnie (cebulkowe), posadzonych jest ok. 50 sztuk drzew owocowych i 10 sztuk drzew-orzech. Teren działki obsadzono krzewami owocowymi i ozdobnymi. Na działce zaś znajduje się siedem altan. Starosta [...] podkreślił, iż zwrot wyżej wymienionego gruntu prowadziłby do likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego, która może odbyć się tylko za zgodą Polskiego Związku Działkowców. Natomiast, jak wskazał organ I instancji, stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 169, poz. 1419 ze zm.), zasadne roszczenia osoby trzeciej do nieruchomości zajętej pod rodzinny ogród działkowy podlegają zaspokojeniu wyłącznie poprzez wypłatę odszkodowania lub zapewnienie nieruchomości zamiennej. W tej sytuacji, brak jest podstaw prawnych i faktycznych do orzeczenia o zwrocie działki nr 1142/2. Starosta wskazał ponadto, iż na działce nr 1142/1 o pow. 0,1243 ha nie został zrealizowany cel nabycia, tj. pracownicze ogrody działkowe. Działka ta była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i posiada obecnie trzeciego użytkownika wieczystego. Na nieruchomości tej powstały trwałe budowle służące uzdatnianiu wody, przepompowni ścieków oraz stacji redukcji gazu, zaś aktualny użytkownik wieczysty działki wykonał przyłącza wodno-kanalizacyjne i elektryczne, wybudował nowe ogrodzenie, zlikwidował obiekty po przepompowni, wywiózł nagromadzony gruz, wyrównał i uporządkował teren przystosowując go do własnej działalności gospodarczej. W ocenie organu I instancji obecny sposób zagospodarowania działki nr 1142/1 ma charakter trwały.

Od decyzji Starosty [...] z dnia [...] roku odwołanie złożyli S.K. oraz C.K.. Odwołujący się zarzucili naruszenie prawa materialnego i prawa formalnego. Wskazali, iż nieprawidłowo została oznaczona granica działki od strony północnej i błędnie ustalono, że granica biegnie brzegiem rzeki. Odwołujący się zaznaczyli ponadto, iż krzywdzącym było przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod zieleń urządzoną, a wypłacone odszkodowanie okazało się bardzo niskie. Podkreślali, że wywłaszczenie nastąpiło w celu poszerzenia ulicy A.. Zakwestionowali również interpretację przyjmującą, że zieleń urządzona to taka, w której zielony ogród właścicieli ma się zamienić w ogródki działkowe. C.K. oraz S.K. konsekwentnie podnosili, iż na spornym gruncie nie powstała zieleń urządzona.

W wyniku rozpoznania odwołania, powołanym na wstępie rozstrzygnięciem, Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ ten wskazał, że aktem notarialnym z dnia [..] r. Rep. [..], A.K., S.K. oraz C.K. zawarli z J. i S. małż. G. warunkową umowę sprzedaży nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A., oznaczonej jako działka nr 1142 o pow. 0,5860 ha, opisanej w księdze wieczystej nr 20. Sprzedaży wymienionej nieruchomości dokonano pod warunkiem, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. nie skorzysta z prawa pierwokupu, przysługującego mu na podstawie art. 29 i nast. ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (t j. Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Na mocy uchwały z dnia [...] r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. postanowiło skorzystać z przysługującego prawa pierwokupu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A. Wykonanie prawa pierwokupu nastąpiło aktem notarialnym z dnia [...] r., Rep. [...], w którym stosownie do art. 33 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t j. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.) ustalono również cenę wykupu. Bezspornym jest, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wątpliwości w tym zakresie wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. w wyroku z dnia [...] roku sygn. akt [...], w którym wskazał, iż nabycie nieruchomości na zasadach i w trybie określonym w art. 29-36 ustawy o gospodarce nieruchomościami w miastach i osiedlach należy traktować za zrównane z nabyciem nieruchomości na zasadach i w trybie określonym w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Tym samym należy uznać, iż również do nieruchomości nabytych w związku z wykonaniem przez Skarb Państwa prawa pierwokupu znajdują zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel jej przejęcia. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W omawianej sprawie z wnioskiem o zwrot wystąpili S.K. i C.K. - współwłaściciele wywłaszczonego gruntu oraz jako spadkobiercy A.K. (postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] r., sygn. akt [...]).

Zdaniem organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wywłaszczona nieruchomość została przeznaczona na urządzenie pracowniczych ogródków działkowych. Tak określony cel wywłaszczenia wynika wprost z uchwały Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...]r. nr [...] o skorzystaniu z prawa pierwokupu. W uchwale tej wskazano, iż nieruchomość położona w Ł. przy ul. A. jest przeznaczona pod zieleń urządzoną, a przedmiotowa nieruchomość zostanie przeznaczona na pracownicze ogródki działkowe. Ponieważ akt notarialny, mocą którego zrealizowane zostało prawo pierwokupu przez Prezydium Rady Narodowej w Ł., sporządzono w wykonaniu wskazanej uchwały, uznać należy, iż przedmiotowa nieruchomość została nabyta w celu urządzenia pracowniczych ogródków działkowych. Takie określenie celu wywłaszczenia potwierdza również decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...], w uzasadnieniu której zostało zaznaczone, iż "nieruchomość położona w Ł. przy ul. A. zgodnie z planem ogólnym m. Ł. jest przeznaczona pod zieleń urządzoną. W oparciu o powyższe teren ten został przeznaczony na zakładowe pracownicze ogródki działkowe". Wskazane dokumenty przesądzają, iż sporna nieruchomość nie została nabyta, jak to podnoszą odwołujący, w celu poszerzenia ulicy A. w Ł..

Wojewoda wyjaśnił, że przesłanką, podlegającą badaniu przez organ rozpatrujący wniosek o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest zbędność gruntu na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Definicja zbędności uregulowana została w art. 137 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli:

pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Organ wyjaśnił, że nieruchomość oznaczona w dacie wywłaszczenia jako działka nr 1142 odpowiada obecnie działkom: nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha i nr 1142/2 o powierzchni 0,4617 ha. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, zdaniem Wojewody wynika, iż na nieruchomości oznaczonej aktualnie numerem 1142/2 został zrealizowany cel wywłaszczenia. Na tym terenie zostały bowiem urządzone pracownicze ogródki działkowe. Jak wynika z protokołów przekazania-przejęcia nieruchomości z dnia 17 kwietnia 1971 roku, ww. działka została oddana w użytkowanie Wydziałowi Budżetowo - Gospodarczemu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł., a następnie Zarządowi Zakładowych Pracowniczych Ogródków Działkowych z przeznaczeniem na pracownicze ogródki działkowe. Wskazane protokoły zostały sporządzone w wykonaniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] roku, nr [...]. Polski Związek Działkowców w piśmie z dnia [...] roku [...] wskazał, że to właśnie dzień [...] roku jest datą przydzielenia pierwszych działek użytkownikom. Powyższe potwierdza załączony do akt sprawy Rejestr Członków PZD Użytkowników Działek w ROD im. Bohaterów walk nad Bzurą oraz protokół z przesłuchania świadka – Z.N. z dnia 30 marca 2011 roku. Jak oświadczyła świadek, "(...)po wykonaniu pierwokupu, w tym samym roku były urządzone ogrody działkowe. Biuro Geodezji dokonało pomiaru, wydzielenia działek o pow. ok. 200 - 230 m2. W pierwszym roku 20 osób otrzymało działki. W roku 1971 następne działki - 6 osób. Razem w 1971 r. działki użytkowało 26 rodzin". Z zeznań Z. N. wynika, iż działka nr 1142/2 nieprzerwanie od 1971 roku do chwili obecnej użytkowana jest jako ogródki działkowe. Potwierdzają to również przeprowadzone przez organ I instancji oględziny spornej nieruchomości. Starosta [...] ustalił, iż działka nr 1142/2 jest ogrodzona z trzech stron metalową siatką, od strony rzeki brak jest ogrodzenia. Jak wynika z protokołu z oględzin z dnia 17 maja 2010 r., na ww. terenie znajduje się siedem altan, uprawiane są warzywa i kwiaty. Na działce znajdują się również drzewa i krzewy owocowe oraz ozdobne. W ocenie organu odwoławczego powyższe świadczy o tym, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce nr 1142/2 w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Nie została zatem spełniona przesłanka warunkująca zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela.

Cel wywłaszczenia nie został natomiast zrealizowany na działce nr 1142/1, na której pomimo upływu 40 lat od dnia wywłaszczenia, nie powstały pracownicze ogródki działkowe. Jak jednak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, Miasto Ł. utraciło władanie nad ww. działką na skutek obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego. Decyzją Zarządu Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...] stwierdzono nabycie przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ł. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego działki nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha. Aktem notarialnym z dnia [..] roku, Rep. [...], Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ł. sprzedało na rzecz B. G. prawo użytkowania wieczystego. Z odpisu księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla wyżej wymienionej nieruchomości wynika, iż obecnie znajduje się ona w użytkowaniu wieczystym B. i P. małż. Ż.

W ocenie Wojewody [...] w stosunku do nieruchomości oznaczonej numerem 1142/1 nie jest możliwe wydanie pozytywnej decyzji o zwrocie na rzecz byłych właścicieli, pomimo iż cel wywłaszczenia nie został na niej zrealizowany. Nieruchomość ta została bowiem obciążona prawem użytkowania wieczystego, które kilkakrotnie było przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Zawarcie kolejnych umów sprzedaży użytkowania wieczystego wywołało nieodwracalne skutki prawne, to jest takie, których organ administracji nie może odwrócić w drodze własnych orzeczeń.

Powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. S.K. i C.K., podtrzymując dotychczasowe stanowisko, iż nie zgadzają się z wydaną przez organ odwoławczy decyzją.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi

w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa

i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Może również zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. dopatrzył się w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji tego rodzaju uchybień, które obligowały sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] roku, utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] roku, nr [...], orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej własność Gminy Miejskiej Ł., położonej w Ł. przy ul. A. o łącznej powierzchni 0,5860 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha i nr 1142/2 o powierzchni 0,4617 ha.

Podstawę materialno prawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.).

Nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie znajdują, co do zasady, zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nieruchomość, której zwrotu domagają się skarżący, nabyta została przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] r., Rep. [..] w wyniku skorzystania z prawa pierwokupu, przysługującego na podstawie art. 29 i nast. ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (t j. Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). W wyroku z dnia [...] roku, sygn. akt [...], wydanym w przedmiotowej sprawie, tutejszy sąd wskazał, iż nabycie nieruchomości na zasadach i w trybie określonym w art. 29-36 ustawy o gospodarce nieruchomościami w miastach i osiedlach, należy traktować za równoznaczne z nabyciem nieruchomości na zasadach i w trybie określonym w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Tym samym należy uznać, iż również do nieruchomości nabytych w związku z wykonaniem przez Skarb Państwa prawa pierwokupu znajdują zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl przepisu art. 137 ust. 1, nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli:

pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo,

pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2).

Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy organ prawidłowo wyjaśnił wszelkie okoliczności niezbędne dla ustalenia przesłanek przepisów mających zastosowanie w sprawie a w konsekwencji czy kluczowe w sprawie przepisy zostały prawidłowo zastosowane.

Niespornym jest, że nieruchomość oznaczona w dacie wywłaszczenia jako działka nr 1142 o powierzchni 0,5860 ha, odpowiada obecnie działkom: nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha i nr 1142/2 o powierzchni 0,4617 ha.

Rozstrzygając o odmowie zwrotu nieruchomości organy wywiodły, że podstawą rozstrzygnięcia w stosunku do działki nr 1142/2 jest ustalenie, że został zrealizowany cel wywłaszczenia, na tym terenie zostały bowiem urządzone pracownicze ogródki działkowe już w 1971 roku, natomiast w stosunku do działki nr 1142/1, choć cel wywłaszczenia nie został natomiast zrealizowany, to jednak decydujące znaczenie ma fakt, że nieruchomość ta została obciążona prawem użytkowania wieczystego, które kilkakrotnie było przedmiotem obrotu cywilnoprawnego a zawarcie kolejnych umów sprzedaży prawa użytkowania wieczystego wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Zdaniem sądu, wbrew stanowisku skarżących, organy prawidłowo ustaliły cel wywłaszczenia, jako nabycie nieruchomości z przeznaczeniem na zieleń urządzoną na potrzeby pracowniczych ogródków działkowych. Wynika to jednoznacznie z zapisów zawartych w decydujących dla tej kwestii dokumentów, a więc uchwały Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] o skorzystaniu z prawa pierwokupu oraz decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...]

Powyższe nie przesądza jednak o prawidłowości pozostałych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń i wniosków organu.

Kluczowym zagadnieniem jest prawidłowe ustalenie okoliczności warunkujących ocenę przesłanek zbędności wywłaszczonej nieruchomości, tak jak reguluje to przywołany wyżej przepis art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odniesieniu do normy zawartej w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy są to dwie okoliczności faktyczne: upływ czasu (7 lat) od momentu wywłaszczenia (przejęcia, nabycia) nieruchomości oraz pozostawienie nieruchomości w stanie niezmienionym. Chodzi tu o sytuację, gdy we wskazanym terminie bez względu na przyczynę takich zaniechań - w ogóle nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (nabycia). Jednocześnie podnieść należy, iż jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wywłaszczona nieruchomość, która została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli prace związane z realizacja tego celu zostały rozpoczęte po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna( lub od dnia nabycia). Natomiast przez pojęcie zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy należy rozumieć sytuację faktyczną, w której od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna ( lub od dnia nabycia) upłynął 10 letni okres i w tym czasie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Stosowanie tego przepisu związane jest zatem z niezrealizowaniem celu wywłaszczenia w określonym 10 letnim terminie od wywłaszczenia (nabycia).Tym samym zrealizowanie przedmiotowego celu już po upływie 10 lat od dnia wywłaszczenia (nabycia) stanowi podstawę zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Co więcej orzecznictwo przyjmuje, że w razie rozpoczęcia prac przed upływem 7 lat, które nie doprowadzą do zrealizowania inwestycji przed upływem 10 lat, to w określonych okolicznościach również mogą zostać spełnione przesłanki do zwrotu (por. wyrok NSA z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1612/09 niepublikowany, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX nr 745102, wyrok NSA z dnia 4 września 2003 r. sygn. akt II SA/Gd 1552/00 niepublikowany).

Analiza dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie w kontekście przywołanych przepisów wskazuje, ze organy z naruszeniem art. 7, 77 § 1 K.p.a. nie ustaliły prawidłowo niezbędnych dla rozstrzygnięcia okoliczności.

Tymczasem, już z cytowanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] wynika, że przekazano w zarząd i bezpłatne użytkowanie, na czas nieokreślony, na rzecz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Budżetowo – Gospodarczy nieruchomość stanowiącą własność Skarbu Państwa (KW nr [...]), położoną w Ł. przy ul. A. oznaczonej nr 1142 o powierzchni 5860 m2. W decyzji ustalono również termin protokolarnego przekazania części nieruchomości oznaczonej nr 1142/1 o powierzchni 3860 m2 na dzień 17 kwietnia 1971 roku i wskazano, że pozostała część nieruchomości oznaczona nr 1142/2 o powierzchni 2000 m2 zostanie przekazana dnia 1 października 1971r. W aktach sprawy znajduje się również protokół przekazania – przyjęcia nieruchomości, dokumentujący przekazanie z dniem 17 kwietnia 1971 roku nieruchomości o powierzchni 3860 m2, położonej w Ł. przy ul. A. i jej przejęcie przez Zarząd Zakładowych Ogródków Działkowych w użytkowanie z przeznaczeniem na pracownicze ogródki działkowe. Podkreślić należy, że nieruchomości wskazane w wymienionych dokumentach, nie odpowiadają powierzchniowo działkom aktualnym, choć oznaczone są takimi samymi numerami. Ma to oczywiście niebagatelne znaczenie dla ustalenia jaka działka, o jakiej powierzchni została, bądź nie, wykorzystana na cel wywłaszczenia, szczególnie wobec brzmienia przepisu art.136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem z przywołanych dokumentów organ wywiódł, że działka aktualnie oznaczona nr 1142/2 o powierzchni 0, 4617 ha została wykorzystana na cel wywłaszczenia, co nie koresponduje z treścią dokumentów. Zaznaczyć przy tym należy, ze brak jest ustaleń czy też stosownych dokumentów świadczących o dalszych losach ( po wydaniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...]) ówczesnej działki nr 1142/2 o powierzchni 2000 m2. Organ nie ocenił należycie w tym kontekście zeznań świadka Z. N. Brak jest w sprawie precyzyjnych ustaleń co do podziałów pierwotnej, wywłaszczonej działki nr 1142 o powierzchni 5860 m2, dla której prowadzona była Księga wieczysta nr [...], co w kontekście dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy rzutuje na prawidłowość i oceny jaka działka, o jakiej powierzchni, kiedy i na jaki cel została wykorzystana, a to z kolei niewątpliwie warunkuje prawidłowość rozstrzygnięcia. W jednej z poprzednich decyzji, wydanych w przedmiotowej sprawie wskazano co prawda, że podział geodezyjny terenu nastąpił w roku 1978 i wówczas omawiany teren podzielono na dwie działki: nr 1142/1 o pow.1243 m2 i nr 1142/2 o pow.4617 m2, a podział udokumentowano w operacie technicznym wykonanym w 1978 r. zarejestrowanym w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł. pod numerem [...]. W związku z tym organ przyjął wówczas, że rozbieżności w powierzchni działki przejętej przez Zarząd Ogrodów Działkowych a aktualną powierzchnią ewidencyjną wynikają z faktu, iż dokładny pomiar i podział działki nr 1142 wykonany został dopiero w 1978 r. W kolejnych rozstrzygnięciach wskazaną kwestię pominięto. Brak dokumentów na tę okoliczność nie pozwala jednak zweryfikować powyższego.

Dalej, co do działki aktualnie oznaczonej nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha, organ ustalił, że decyzją Zarządu Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...] stwierdzono nabycie przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ł. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego działki nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha. Dalej podkreślono, że prawo to było przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i w wyniku zawieranych kolejnych umów sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomość ta znajduje się obecnie w użytkowaniu wieczystym B. i P. małż. Ż. Organ ustalił również, że na nieruchomości tej powstały trwałe budowle służące uzdatnianiu wody, przepompowni ścieków oraz stacji redukcji gazu ( nie wskazując jednak kiedy to nastąpiło), zaś aktualny użytkownik wieczysty działki wykonał przyłącza wodno-kanalizacyjne i elektryczne, wybudował nowe ogrodzenie, zlikwidował obiekty po przepompowni, wywiózł nagromadzony gruz, wyrównał i uporządkował teren przystosowując go do własnej działalności gospodarczej.

Zdaniem sądu, wskazane wyżej ustalenia co do aktualnej działki nr 1142/1 o powierzchni 0,1243 ha nie dają odpowiedzi co do spełnienia przesłanek art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, brak jest bowiem ustaleń co do losów tej części nieruchomości po roku 1971 (decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...]) a przed 1990 (decyzja Zarządu Miasta Ł. z dnia [..] roku, nr [..] nabyciu z mocy prawa użytkowania wieczystego). Z uzasadnienia decyzji Zarządu Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...] wynika, że Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ł. posiadało w dniu 5 grudnia 1990 roku w zarządzie min. działkę nr 1142/1, co "(...) stwierdzono na podstawie decyzji Urzędu Miasta i Gminy w Ł. z dnia [...] r. oznaczonych numerami [...], [..] i [...] dotyczących przekazania gruntów w zarząd". Warto przy tym przypomnieć, że przepis art. 137 ust. 1 posługuje się terminem 7 i 10 letnim.

W ocenie sądu nie wyjaśniono też wszelkich aspektów przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zastosowanego w sprawie przez organ, choć nie powołanego wprost w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Przepis ten stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z treści przepisu jednoznacznie wynika, że warunkiem jego stosowania jest nie tylko sprzedaż lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, ale także ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc przed dniem 1 stycznia 1998 roku. Organ nie wyjaśnił i nie ocenił należycie wskazanych przesłanek, choć dokumenty zgromadzone w toku postępowania administracyjnego zdają się wskazywać, że prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu określonym w przepisie art. 229, a także jaki ma to skutek dla rozstrzygnięcia z punktu widzenia cytowanego przepisu, uwzględniając okoliczność, że prawo to powstało z mocy prawa. Choć istnieją rozbieżności w poglądach co do interpretacji we wskazanym zakresie przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jednak nie zwalnia to organu od rozważenia powyższej kwestii, co pozwoli na kontrolę prawidłowości zastosowania wskazanego przepisu.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ winien uwzględnić wskazaną argumentację, wyjaśniając wszechstronnie okoliczności niezbędne dla prawidłowego zastosowania cytowanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz z poszanowaniem art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Wydając zaś rozstrzygniecie, należy uzasadnić je stosownie do reguł określonych w art. 107 § 3 K.p.a.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do dnia uprawomocnienia się orzeczenia. O kosztach sąd orzekł na mocy art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.

m.ch.