Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2140/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1a, art. 200, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku [...] z siedzibą przy ul. [...] na podstawie, wystawionego przez [...], tytułu wykonawczego z dnia [...].03.2018r, nr [...], obejmującego należności z tytułu kary nałożonej w dniu [...].08.2017r. na kwotę 26.341,70 zł należności głównej oraz odsetek w wysokości 1.027,70 zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącego do [...] w [...]S.A.

Przy piśmie z dnia 23.03.2018r. [...]S.A. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia - brak środków. Natomiast przy piśmie z dnia 07.07.2018r. Bank ten poinformował organ egzekucyjny o tym, że umowa o prowadzenie rachunku została rozwiązana.

Postanowieniem z dnia [...].06.2018r. znak [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].03.2018r. nr [...].

Zawiadomieniem z dnia 26.06.2018r. znak [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] poinformował [...] o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.639,40 zł.

W związku z powyższym, pismem z dnia 05.07.2018r. [...], zgodnie z art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, zwrócił się z prośbą do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

W dniu [...].07.2018r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie znak [...] w przedmiocie obciążenia Wierzyciela, tj. [...] kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].03.2018r. nr [...], wystawionego na [...] w kwocie 1.639,40 zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...].08.2018r znak [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na powyższe postanowienie, wyrokiem z dnia 27.02.2019r., sygn. akt V SAAA/a 1786/18 uchylił zaskarżone postanowienie. W wyroku tym Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016r sygn. akt SK 31/14.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...].08.2019r. znak [...] określił [...]wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].03.2018r. nr [...] w łącznej kwocie 1.639,40 zł.

Na powyższe rozstrzygnięcie [...] złożył zażalenie z dnia [...].08.2019r znak [...], w którym podniósł naruszenie przepisu art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania na podstawie przepisów, które uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP, w szczególności w kwocie maksymalnej, tj. w wysokości 6% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym nr [...] wraz z odsetkami Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] października 2019r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnego postanowienia organ odwoławczy przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast stosownie do § 6 w/w przepisu, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych - 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

Jak wskazuje art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1 -6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Z kolei zgodnie z § 4 w/w przepisu, opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Jeżeli zaś w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr (§ 5). Z treści przepisu art. 64 § 6 w/w ustawy wynika, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jeżeli natomiast wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty (§ 7).

W przedmiotowej sprawie Wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości 1.639,40 zł. Kwota należności głównej wraz z odsetkami wyliczonymi na dzień wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego ([...].03.2018r) wynosiła 27.288,56 zł (należność główna - 26.341,70 zł + odsetki - 946,86). Od tej kwoty naliczone zostały więc koszty egzekucyjne w wysokości 272,90 zł, czyli 1% opłaty manipulacyjnej. Na dzień [...].03.2018r, czyli sporządzenia zajęcia rachunku bankowego w [...]S.A. kwota należności głównej wraz z odsetkami wynosiła 27.328,97 zł (należność główna - 26.341,70 zł + odsetki - 987,27 zł). Od tej kwoty zostały zatem naliczone koszty egzekucyjne w wysokości 1.366,50 zł, czyli 5% za dokonane zajęcie. Po dodaniu do siebie kwot 272,90 zł i 1.366,50 zł, kwota należnych kosztów egzekucyjnych wyniosła 1.639,40 zł.

Punktem wyjścia przyjętej przez organ egzekucyjny metody wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela był przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należało uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego, w związku z brakiem ustawowych regulacji, organ egzekucyjny przyjął, że opłata od zajęcia rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości. W przypadku, gdy ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, to Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] miał podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego i 1% opłata manipulacyjna mogą wynosić łącznie maksymalnie 25.650,00 zł (21.375,00 zł + 4.275,00 zł). Organ egzekucyjny miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie rachunku bankowego i 8% za zajęcie nieruchomości.

Organ odwoławczy podkreśla, że w całym przepisie art. 64 ustawy egzekucyjnej, dedykowanym kosztom egzekucyjnym, ustawodawca nie uzależnia ich wysokości od nakładu pracy, w związku z czym należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych. W ocenie organu przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej. Ustalona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019r., poz. 1553), jak słusznie zauważył Wierzyciel w zażaleniu z dnia [...].08.2019r. nie weszła jeszcze w życie, w związku z czym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] nie był zobowiązany do stosowania uregulowań w niej zawartych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] nie dopatrzył się, powołanego w przedmiotowym zażaleniu, naruszenia art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej. Wydając postanowienie z dnia [...].08.2019r. znak [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...], mając na względzie dyrektywy zawarte w wyroku TK o sygn. akt SK 31/14, działając w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę, prawidłowo obliczył koszty postępowania w przedmiotowej sprawie, jak również przekonywująco i wyczerpująco uzasadnił przyjętą przez siebie metodę.

Ponadto, także zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonymi w wyroku z dnia 27.02.2019r., sygn. akt V SA/Wa 1786/18, wyczerpująco uzasadnił przyjęte zasady naliczania opłat egzekucyjnych oraz wskazał przyczyny, dla których uważa że ustalone koszty egzekucyjne są adekwatne do poziomu skomplikowania podjętych czynności i wymaganego nakładu i czasu pracy.

Wyżej opisane postanowienie zaskarżył w całości wierzyciel zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów brawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 190 § 1 Konstytucji RP w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy organ orzekający w sprawie był do tego obowiązany w świetle obowiązujących zasad prawa;

2) art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn.zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", poprzez jego zastosowanie i ustalenie opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia rachunków bankowych dłużnika - Spółki [...], pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych, albowiem na rachunku bankowym nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej wierzycielowi nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

3) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie obliczonej według zasad dowolnie ustalonych przez organ egzekucyjny tj. w oparciu o zasadę procentowego obliczenia opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu stopnia skomplikowania czynności, nakładu pracy itp., to jest bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz bez uwzględnienia wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku tego sądu z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt VSA/Wa 1786/18;

4) art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie obliczonej według zasad dowolnie ustalonych przez organ egzekucyjny tj. w oparciu o zasadę procentowego obliczenia opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności, nakładu pracy, itp., to jest bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz bez uwzględnienia wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku tego sądu z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1786/18;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygniecie, to jest:

1) art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a." poprzez brak uzasadnienia faktycznego, w szczególności brak wykazania i wyliczenia faktycznych a nie hipotetycznych kosztów poszczególnych czynności podejmowanych przez organ w ramach prowadzonego postępowania poprzez wskazanie na poziom ich skomplikowania, stopień efektywności i nakład pracy, wobec czego brak jest możliwości zweryfikowania stanowiska organu w zakresie tego, co faktycznie obejmuje przyjęta w zaskarżonym postanowieniu kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca Wierzyciela, w tym z tytułu zajęcia rachunku bankowego;

2) naruszeniu art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł:

1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,

2) na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym od organu egzekucyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje :

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Na wstępie wskazać trzeba, iż na obecnym etapie postępowania znajduje zastosowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018.1302 ze zm. - dalej p.p.s.a.) Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazanie co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zdaniem sądu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uchybił powyższemu przepisowi, albowiem nie skorygował błędnego postanowienia organu I instancji.

Przypomnieć bowiem trzeba, że w uzasadnieniu wyroku zapadłego w sprawie o sygn. Akt V SA/Wa 1786/18 wskazano, że ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14.

Analiza zaskarżonego postanowienia, a zwłaszcza jego uzasadnienia wskazuje na to iż organ nie dostosował się do wymogów postawionych przez tut. Sąd a wskazanych powyżej.

Obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego ustalono te koszty na kwotę identyczną jak w poprzednim postępowaniu, a w uzasadnieniu takiego stanowiska nie wskazano dlaczego wysokość tychże kosztów nie powinna ulec zmianie, W zasadzie ograniczono się jedynie do powołanych przepisów prawa, które taką wysokość przewidują.

Organ nie odnosi się do poziomu skomplikowania sprawy egzekucyjnej, do tego jakie czynności podjęto w jej toku, jakich wymagały nakładów. Pominął milczeniem kwestię tego czy jest jakakolwiek zależność między wysokością tychże kosztów, a czynnościami organów w związku z którymi zostały one naliczone. Tut. Sąd wskazał przecież { o czym nadmieniono już wcześniej), że ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela organy powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności mając na względzie to aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy.

W ocenie sądu analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na stwierdzenie, iż organ nie sprostał powyższemu i nie dokonał jakichkolwiek rozważań w omawianym zakresie. Uczyni to ponownie rozpoznając sprawę.

Należy pamiętać, iż czynności faktyczne jakich dokonano w niniejszej sprawie sprowadzały się de facto do wysłania kilku pism, w tym zajęcia, które nie wywołało pozytywnych dla wierzyciela skutków.

Niewątpliwie w realiach przedmiotowej sprawy wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela była nieadekwatna do podjętych czynności. Nie oznacza to jednak, że organ nie powinien takich kosztów naliczać w ogóle. Ich wysokość, a w konsekwencji obciążenie nimi wierzyciela powinna być jednak racjonalnie uzasadniona, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło. Określając ich wysokość odwołano się bowiem wyłącznie do przepisów prawa abstrahując zupełnie od realiów przedmiotowej sprawy.

Mając powyższe na względzie sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ust a p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art 200 p.p.s.a.

-----------------------

8