Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 602/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
article: § 8 ust. 2 pkt 2 a
journal: Dz.U. 2015 poz 354
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz  warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 55/21 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania; 2) zasądza od (...) na rzecz Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego AGENCJI Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "Organ") wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 17 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 55/21. Wyrokiem tym została uchylona decyzja Dyrektora ARiMR z (...) r. nr (...) w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2019 r. w części dotyczącej płatności na zazielenienie.

Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w następującym stanie sprawy:

(...) (dalej: "Spółka", "Skarżąca") (...) roku zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sztumie (dalej: "Kierownik ARiMR") z wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności redystrybucyjnej (dodatkowej), deklarując działki rolne o łącznej powierzchni 951,20 ha, płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych do powierzchni 34,99 ha, płatności do bydła do 44 sztuk zwierząt i płatności do krów do 61 sztuk zwierząt. W dniu (....) r. Spółka złożyła oświadczenie o terminie wysiewu międzyplonu ścierniskowego na siedmiu działkach ewidencyjnych.

W toku kontroli przeprowadzonej (...) r. przez pracowników ARiMR stwierdzono, że:

- dla jednej działki ewidencyjnej, na której zadeklarowano element proekologiczny oznaczony jako EFA14b.2 (obszary z międzyplonami lub okrywą zieloną - międzyplon ozimy), z deklarowaną wielkością elementu proekologicznego 5219,00 m2 gdzie powierzchnia po zastosowaniu współczynnika wyniosła 1566,00 m2; stwierdzono element EFA o wielkości 0,00 m2, stwierdzono pole po zastosowaniu zabiegów agrotechnicznych – talerzowaniu;

- dla 8 działek ewidencyjnych, na których zadeklarowano element proekologiczny oznaczony jako EFA14b.1 (obszary z międzyplonami lub okrywą zieloną - międzyplon ozimy), stwierdzono element EFA o wielkości 0,00 m2, stwierdzono pole po zastosowaniu zabiegów agrotechnicznych – talerzowaniu.

Dla wszystkich w/w działek zastosowano kod E15: Brak spełnienia wymogów w zakresie prowadzenia obszarów z międzyplonami lub okrywą zieloną. Na części stwierdzono pole po zabiegach agrotechnicznych- talerzowaniu oraz część pod nowym zasiewem, część przygotowana pod zasiew. Zgodnie z ustnym oświadczeniem producenta rolnego stwierdzono rzodkiew oleistą z jęczmieniem jarym.

Do raportu zostało dołączone oświadczenie z dnia (...) r., w którym Spółka wyjaśniła, że w dniu (...) r. złożyła oświadczenie do Oddziału ARiMR w Sztumie o terminie wysiewu międzyplonu ścierniskowego (data zakończenia wysiewu 03-04.08.2020 r.) i że zarówno na oświadczeniu, jak i na wniosku omyłkowo zostało wpisane EFA 14b zamiast EFA 14a.

Kierownik ARiMR decyzją z dnia (...) r. przyznał Spółce płatności na rok 2019 z 6 tytułów. Płatność za zazielenienie przyznano w wysokości 117 000 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 80 559,93 zł ze względu na:

- stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia

- zastosowanie współczynnika korygującego

W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca nie zgodziła się z wydaną decyzją w części dotyczącej płatności za zazielenienie. Spółka wyjaśniła, że omyłkowo w złożonej deklaracji wskazała EFA14b zamiast EFA14a, i że położenie jej gospodarstwa nie pozwala na uprawę międzyplonu ozimego. Spółka wskazała, że w zeszłym roku również deklarowała międzyplon ścierniskowy.

Dyrektor ARiMR decyzją z dnia (...) r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Odnosząc się do kwestii spornej, dotyczącej pomniejszenia płatności na zazielenienie, organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem przyznania płatności na zazielenienie w pełnej wysokości jest utrzymanie deklarowanej powierzchni obszarów ekologicznych. Kontrola na miejscu wykazała brak występowania większości zadeklarowanego obszaru proekologicznego - międzyplonu ozimego. Takie ustalenie było podstawą nałożenia sankcji na wnioskowaną płatność za zazielenienie.

Odnosząc się do wyjaśnień Spółki, że międzyplonu ozimego na kontrolowanych działkach nie stwierdzono, gdyż Spółka zadeklarowała go omyłkowo, a jej prawdziwą intencją było zadeklarowanie międzyplonu ścierniskowego, Dyrektor zauważył, że zgodnie z metodyką wypełniania wniosku, po wyborze obszaru EFA, w celu utworzenia w ramach EFA Obszaru z międzyplonami lub okrywą zieloną lub wsiewki traw lub roślin bobowatych drobnonasiennych w plon główny, pokazują się trzy możliwe do zaznaczenia checkboxy: EFA 14a - Międzyplon ścierniskowy, EFA 14b - Międzyplon ozimy, EFA 14c - Wsiewki trawy w plon gł. po wyborze których następnie należy wybrać przycisk zatwierdź. Zatem wyjaśnienia Spółki, że błędne zadeklarowanie EFA14b zamiast EFA 14a jest w zasadzie błędem pisarskim, bowiem została pomylona tylko litera a i b, nie odpowiadają prawdzie, gdyż przy wypełnianiu wniosku oznaczenia EF-ów wskazanych powyżej występują wraz z opisem konkretnego elementu. Przy czym we wniosku, który można wydrukować zarówno jako wersję roboczą oraz jako wydruk wysłanego formularza, po określenie EFA zawsze następuje rozwinięcie rodzaju EF-y, czy jest to międzyplon ścierniskowy czy też międzyplon ozimy.

Dyrektor ARiMR zauważył, że zgodnie z art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm., zwanego dalej "rozporządzeniem nr 809/2014"), wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku pod warunkiem, że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym.

W ocenie Dyrektora ARiMR, nawet oceniając treść wniosku łącznie z oświadczeniem złożonym w dniu 9 sierpnia 2019 r. (a zatem 2,5 miesiąca po złożeniu deklaracji dotyczącej elementów proekologicznych) nie można uznać deklaracji EFA 14b jako błąd oczywisty. Wniosek Spółki nie zawiera bowiem żadnej niespójności, która pozwoliłaby na powzięcie podejrzenia co do zaistnienia błędu deklaracji. Niespójność wynika dopiero po zestawianiu treści wniosku z treścią późniejszego oświadczenia. Nie można jednak stwierdzić, że organ weryfikując oba dokumenty miał jednoznaczne przekonanie co do zakresu żądania strony oraz błędnego określenia EFA14a we wniosku. Oświadczenie strony z dnia (...) r. nadal zwierało oznaczenie EFA14b, a ponadto rolnik mógł wyrazić chęć zmiany elementu proekologicznego w ramach deklarowanego procentu w stosunku do powierzchni gruntów ornych, co jest prawnie dopuszczalne z zachowaniem wymogów formalnych. Z tych przyczyn organy nie mogły uznać błędu oczywistego zawartego we wniosku o przyznanie płatności.

Odnosząc się do oświadczenia Spółki, że na deklarowanych działkach znajdował się międzyplon ścierniskowy, Dyrektor wyjaśnił, że sporna powierzchnia była w październiku porośnięta roślinnością, która została następnie zebrana lub zaorana. Jednak płatności przyznawane są na wniosek producenta, a wniosek podlega stosownym kontrolom administracyjnym i na miejscu, mającym na celu ustalenie zgodności złożonego wniosku ze stanem faktycznym. Rolnik zgodnie z obowiązującym wzorem wniosku jest zobligowany do wskazania konkretnego elementu EFA, a przy międzyplonie wskazania również roślin, które będą uprawiane. Treść rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów (Dz.U. z 2015 r., poz. 354, zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 11 marca 2015 r.") wskazuje, że musi to być mieszanka składająca się z co najmniej dwóch gatunków z dwóch rożnych gatunków wskazanych w rozporządzeniu. A zatem wskazanie konkretnych roślin stanowiących mieszankę w międzyplonie jest niezbędne celem otrzymania płatności, a rolnik wysyłając wniosek poprzez stosowną aplikację bierze na siebie odpowiedzialność za złożoną deklarację.

Dyrektor podniósł nadto, że Spółka złożyła oświadczenie dotyczące innej uprawy (EFA) dopiero w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji, po rozpoczęciu w dniu 3 lutego 2020 r. kontroli na miejscu w gospodarstwie Spółki, a zatem posiadała o niej wiedzę. Strona nie mogła zatem zgłosić skutecznie zmiany w zakresie elementu, co do którego stwierdzono nieprawidłowości w takcie kontroli na miejscu.

Spółka zaskarżyła decyzję Dyrektora w części odmawiającej przyznania płatności za zazielenienie w pełnej wysokości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Zarzuciła tej decyzji naruszenie:

a) przepisów prawa materialnego tj. art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69 z dnia 2014.07.31) poprzez zaniechanie wnikliwej oceny stanu fatycznego sprawy, w związku z przyjęciem przez organ, iż we wniosku z dnia (...) r. o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności redystrybucyjnej (dodatkowej) złożonym przez (...) złożonym do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sztumie za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus, nie nastąpiła oczywista omyłka pisarska.

b) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci tj. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że na działkach ewidencyjnych nr (...) w 2019 r. nie był utrzymany obszar proekologiczny zgodnie z oznaczeniem EFA 14a, a zgodnie z oznaczeniem EFA 14b, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że na wyżej wskazanym obszarze był utrzymany obszar proekologiczny zgodnie z oczeniem EFA14a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej płatności za zazielenienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "ppsa").

Uzasadniając wyrok Sąd I instancji stwierdził, że Skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, w tym płatności za zazielenienie, złożyła oświadczenie o powierzchni obszarów proekologicznych. We wniosku zadeklarowane zostały elementy proekologiczne EFA8 (rowy), EFA5 (zagajniki śródpolne obejmujące drzewa, krzewy lub kamienie) oraz EFA 14b (międzyplony lub okrywa zielona, międzyplon ozimy). Zadeklarowane rośliny w międzyplonie ozimym to mieszanka koniczyny i traw jednorocznych na gruntach ornych. (...) r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie Skarżącej o terminie wysiewu międzyplonu ścierniskowego. W oświadczeniu w kolumnie "nazwa i oznaczenie elementu proekologicznego wskazanego we wniosku" Skarżąca zadeklarowała mieszanki w międzyplonie na wskazanych działkach ewidencyjnych. W trakcie kontroli obejmującej elementy EFA14b, przeprowadzonej w dniu 3 lutego 2020 r. nie stwierdzono międzyplonu ozimego na działce ewidencyjnej nr(...). Na działce ewidencyjnej (...) na części stwierdzono międzyplon ozimy natomiast na pozostałej części stwierdzono pole po zabiegach agrotechnicznych oraz część pod nowym zasiewem. W wyniku tych ustaleń organy stwierdziły, że Skarżącej nie przysługuje pełna płatność za zazielenienie. Zadeklarowany przez Skarżącą element proekologiczny EFA14b (międzyplon ozimy), zgodnie z zapisami § 8 ust. 2 pkt 2 a) rozporządzenia z dnia 11 marca 2015 r. powinien być bowiem utrzymywany do dnia 15 lutego. Organy obu instancji stwierdziły również, że nie mogły uznać błędu oczywistego w złożonym wniosku o przyznanie płatności.

Sąd I instancji zakwestionował takie stanowisko organów. Wskazał, że w treści art. 4 rozporządzenia nr 809/2014 mowa jest o "oczywistym błędzie wniosku" nie zaś np. o "oczywistej omyłce pisarskiej lub rachunkowej". Istota problemu tkwi zatem w łatwości wykrycia błędu, która decyduje o jego oczywistym charakterze. Zdaniem WSA błąd jest oczywisty, jeśli bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami wynika on z weryfikacji samego wniosku przez organ. Wykrycie przez organ oczywistego błędu dotyczy przypadkowego przeoczenia lub innej niedokładności, która nasuwa się sama, widoczna jest dla każdego, bez przeprowadzania jakiejkolwiek dodatkowej analizy, a przez dokonanie poprawki tej omyłki, właściwy sens oświadczenia pozostaje, co tym samym oznacza, że jej poprawienie nie wywołuje zmiany treści oświadczenia woli wykonawcy w znaczeniu merytorycznym.

WSA zauważył, że Skarżąca konsekwentnie twierdziła w toku postępowania, że składając wniosek o przyznanie płatności, jak i w oświadczeniu o terminie wysiewu, omyłkowo wpisała oznaczenie EFA14b zamiast EFA 14a, gdy tymczasem jej zamiarem było zadeklarowanie międzyplonu ścierniskowego. Skarżąca wyjaśniała, że położenie jej gospodarstwa nie pozwala na uprawę międzyplonu ozimego, a międzyplon ścierniskowy deklarowała również w poprzednim roku. Sąd I instancji wskazał na art. 4 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. 2014.227.69 ze zm.), zgodnie z którym wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. Sąd I instancji nie zgodził się z Organem, że błąd jest oczywisty, jeśli bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami wynika on z weryfikacji samego wniosku przez organ. rachunkowego. Zwrócił uwagę, że zgodnie z zapisami § 8 ust. 2 pkt 2 a) rozporządzenia z dnia 11 marca 2015 r. realizacja zobowiązania proekologicznego może następować poprzez uprawę międzyplonów dwojakiego rodzaju – międzyplon ścierniskowy, bądź międzyplon ozimy. Przy czym jedynie realizacja międzyplonu ścierniskowego umożliwia stosowanie tzw. "podejścia indywidualnego" związanego ze złożeniem oświadczenia o terminie wysiewu mieszanki. Przepis nie przewiduje natomiast możliwości "indywidualnego podejścia" w przypadku realizacji międzyplonu ozimego.

W ocenie WSA, złożenie przez Skarżącą w dniu 9 sierpnia 2019 r. oświadczenia o terminie wysiewu międzyplonu ścierniskowego wskazuje zatem, że wybrała ona "indywidualne podejście" do realizacji zadeklarowanego wymogu proekologicznego, co potwierdza jej twierdzenie, że oznaczenie międzyplonu w złożonym wniosku oraz oświadczeniu o terminie wysiewu EFA14b wynikało z oczywistego błędu. Dalej WSA stwierdził, że trudno przyjąć, że Skarżąca świadomie zadeklarowała wariant EFA14b, zamiast wariantu EFA14a, ponieważ musiałaby założyć i zdawać sobie z tego sprawę, że naraża się tym samym na odmowę przyznania płatności w tym zakresie, pomimo realizacji międzyplonu ścierniskowego, który był wystarczający do stwierdzenia, że zadeklarowany obszar jest obszarem proekologicznym w rozumieniu § 8 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2015 r. Ta okoliczność powinna doprowadzić Organ do rozważenia, czy w sprawie nie wystąpił oczywisty błąd, polegający właśnie na błędnym wpisaniu numeru elementu proekologicznego EFA14b, zamiast EFA14a.

Dyrektor Pomorskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaskarżył omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt. 1 i 2 ppsa zarzucił:

naruszenie przepisów prawa materialnego ti. art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/20J3 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L 227/69 z dnia 31.07.2014 r.) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez Sąd i bezzasadne uznanie, że w sprawie doszło do zaistnienia oczywistego błędu wniosku beneficjenta, polegającego na mylnym wyborze w systemie EwniosekPlus wariantu EFA14b (międzyplon ozimy) zamiast wariantu EFA14a (międzyplon ścierniskowy), który to błąd organ winien był uwzględnić i wypłacić płatność za zazielenienie w pełnej wysokości, podczas gdy beneficjent nie składał na żadnym etapie żądania zmiany wniosku wskutek zaistnienia błędu oczywistego, a zmiany oznaczenia elementu EFA14b na EFAMa dokonał dopiero po wykryciu nieprawidłowości przez kontrolerów podczas kontroli na miejscu oraz nie udowodnił, że na spornych działkach zasiana była deklarowana mieszanka koniczyny i traw jednorocznych, co w konsekwencji wykluczało możliwość uwzględnienia wyjaśnień beneficjenta, uznania błędu wniosku za oczywisty i przyznania płatności za zazielenienie w pełnej wysokości.

naruszenie przepisów prawa procesowego ti. polegające na naruszeniu art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) poprzez dokonanie wybiórczej i niepełnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędem w ustaleniach faktycznych w ten sposób, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pominął w uzasadnieniu wyroku ocenę i wpływ na wynik sprawy kluczowych dowodów zgromadzonych w sprawie, w postaci zdjęć spornych działek przedłożonych przez beneficjenta, które nie przedstawiały zadeklarowanej uprawy koniczyny i traw jednorocznych, lecz rośliny z grupy oleistych, a okoliczność związana z faktem, że w lutym 2020 r. działki były po zabiegach agrotechnicznych uniemożliwiała organowi ocenę, jaka faktycznie roślina była zasiana w sierpniu 2019 r., co w konsekwencji wykluczało uznanie, że doszło do zaistnienia oczywistego błędu wniosku i możliwości przyznania płatności za zazielenienie w pełnej wysokości;

- które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

naruszenie przepisów prawa procesowego ti. polegające na naruszeniu art. 141 § 4 w zw. z art. 153 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa poprzez bezpodstawne uznanie, że organ dopuścił się naruszenia art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, podczas gdy prawidłowa ocena prawna prowadzi do wniosku odmiennego, iż w sprawie nie doszło do naruszenia tego przepisu, nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i uwzględnienia przesłanki do zmiany decyzji, w konsekwencji, czego nie do zaakceptowania przez skarżącego są wskazania Sądu co do dalszego postępowania,

-które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podnosząc te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, oraz o zasądzenie na rzecz Organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowo-administracyjnym, według norm przepisanych. Wniósł też o rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Jasna-Pol sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz Jasna-Pol sp. z o.o. kosztów postępowaniu. Wniosła też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci faktur VAT na zakupy roślin użytych w międzyplonie ścierniskowym. Zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 ppsa z uwagi na to, że Skarżąca zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a Organ również nie wniósł o jej przeprowadzenie.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kontrola dotyczy zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, która wykracza poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Ze względu na powiązanie zarzutów naruszenia przepisów postepowania w nawiązaniu do wskazanego zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, w pierwszej kolejności należało wskazać na wykładnię kluczowego dla rozstrzygnięcia Sądu I instancji przepisu art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. Zgodnie z tym przepisem wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. Prawodawca unijny wprowadzając do powołanego przepisu wyrażenie "w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów" dokonał zróżnicowania braków, jakie mogą pojawić się przy wypełnianiu i składaniu wniosków o przyznanie płatności, na braki powstałe z powodu tzw. błędów oczywistych i przeciwstawne im - braki powstałe na skutek błędów nieoczywistych (merytorycznych). Dopuszczając przy tym korektę wniosku wraz z załącznikami w każdym czasie, a więc również poza terminem otwartym do składania wniosków o przyznanie płatności, jedynie w odniesieniu do błędów oczywistych, tj. takich, których poprawienie nie prowadzi do modyfikacji wniosku pod względem merytorycznym. Zasada ta odnosi się również do dokonywania poprawek/uzupełnień wniosku i dołączonych do wniosku załączników. Pojęcie "oczywistych błędów" jest pojęciem niedookreślonym, co wymaga każdorazowo dokonania oceny okoliczności towarzyszących złożeniu i rozpatrzeniu wniosku. W orzecznictwie przyjmuje się, że błędy oczywiste to takie, które są bezsporne, niezamierzone i nie ma wątpliwości co do ich charakteru, nie trzeba ich objaśniać, często drobne, choć istotne i są związane z techniką wypełniania wniosku (np. drobne błędy pisarskie, rachunkowe, czy brak podpisu wnioskodawcy - tak np. NSA w wyrokach: z 10 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 1807/20, z 14.09.2021 sygn. akt I GSK 297/21). Dodatkowym warunkiem uznania możliwości poprawienia oczywistego błędu jest stwierdzenie działania beneficjenta w dobrej wierze, to jest stwierdzenie takiego jego zachowania, które nie nasuwa uzasadnionych wątpliwości co do tego, że błąd był spowodowany celowo, lub wynikał z lekceważącego podejścia do wypełniania obowiązków beneficjenta przy składaniu wniosku i ewentualnym poprawianiu oczywistego błędu. Rozważając możliwość uznania wskazania przez Skarżącą we wnioskach wariantu EFA14b (międzyplonu ozimego) zamiast EFA14a (międzyplon ścierniskowy), do czego dążyła Spółka, należy rozważać wszystkie okoliczności pozwalające uznać (lub nie) wskazanie niewłaściwego wariantu EFA za oczywisty błąd. Do okoliczności tych należy zaliczyć:

- system wypełniania wniosku i jego podatność na omyłkowe wpisanie innego wariantu EFA niż zamierzony;

- sposób naprawienia błędu (w tym przypadku, jaki charakter miało oświadczenie Spółki z 9 sierpnia 2019 r. o terminie wysiewu międzyplonu ścierniskowego i dlaczego wtedy nie skorygowano wniosku co do wskazania właściwego dla międzyplonu ścierniskowego wariantu EFA14a);

- zgodność oświadczenia o terminie wysiewy międzyplonu ścierniskowego z rzeczywiście wykazanym obsadzeniem międzyplonu.

Decyzja Dyrektora ARiMR zawierała ocenę działania Spółki pod kątem stwierdzenia możliwości zastosowania wspomnianego art. 4 we wszystkich tych aspektach. Wskazuje m.in.:

- jak działa system wypełniania wniosków w kontekście możliwości popełnienia omyłki przy wpisani odpowiedniego wariantu EFA14;

- że Spółka składając oświadczenie z (...) r. dotyczące międzyplonu ścierniskowego (a więc właściwego dla wariantu EFA14a) nie skorygowała wniosku w zakresie właściwego wskazania wariantu EFA, tylko nadal wskazywała na wariant EFA14b;

- że oświadczenie z 9 sierpnia 2019 r. mogło wskazywać na zamiar Spółki co do zmiany elementu proekololgicznego w ramach deklarowanego procentu w stosunku do powierzchni gruntów ornych;

- że Spółka w ramach deklarowanych w oświadczeniu z 9 sierpnia 2019 r. międzyplonów ścierniskowych wskazywała na mieszankę traw z koniczyną, podczas gdy na składanych przez Spółkę zdjęciach mających wykazywać zasianie traw z koniczyną nie stwierdzono takiej mieszanki, lecz mogły one wskazywać rośliny z rodziny bobowatych oraz rzodkiew oleistą.

Tymczasem Sąd I instancji zarzucając Dyrektorowi ARiMR niewłaściwe rozpoznanie możliwości zastosowania art. 4 rozporządzenie wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 nie rozważył tych argumentów Organu wskazujących na niemożność zastosowania tego przepisu. Oparcie się przez Sąd I instancji tylko na treści oświadczenia Spółki z 9 sierpnia 2019 r. wskazującego na inny rodzaj międzyplonu, niż wskazany we wniosku, na wynikającym z § 8 ust. 2 pkt 2a) rozporządzenia z dnia 11 lipca 2015 r. argumencie, że efekt proekologiczny można uzyskać przez uprawę międzyplonów dwojakiego rodzaju, oraz na domniemaniu, że Spółka nie wypełniłaby wniosku w zakresie wariantu EFA z narażeniem na odmowę przyznania płatności, było niewystarczające dla oceny, że Organ niewystarczająco rozważył wystąpienie oczywistego błędu polegającego na błędnym wpisaniu elementu proekologicznego. Co do podniesionego prze WSA argumentu, że Spółka nie wypełniłaby wniosku w zakresie wariantu EFA z narażeniem na odmowę przyznania płatności, to należało też wziąć pod uwagę, że kontrola dokonania upraw zadeklarowanych we wniosku wskazującego na wariant EFA14a (międzyplon ścierniskowy) odbywa się w innym terminie (jesienią), niż kontrola upraw zadeklarowanych we wniosku wskazującym na wariant EFA14b (międzyplon ozimy) – w lutym. Zatem ocena w lutym, czy wysiano zadeklarowany plon międzyścierniskowy w roku poprzednim (zaorany jesienią) jest co najmniej bardzo trudna, jeśli nie niemożliwa.

Zatem Sąd I instancji nie wykazał w sposób wystarczający, że Dyrektor ARiMR naruszył art. 4 rozporządzenie wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, a tym samym niezasadnie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa uchylając zaskarżoną decyzję na podstawie tego przepisu. Nie naruszył przy tym art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten określa wymogi formalne uzasadnienia wyroku, które zostały spełnione. Uzasadnienie wyroku pozwala na wystarczającą kontrolę instancyjna zaskarżonego wyroku.

Biorąc to wszystko pod uwagę należało uwzględnić skargę kasacyjną i uchylić zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 ppsa i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Sąd I instancji będzie zobowiązany rozpoznać sprawę z uwzględnieniem wykładni art. 4 rozporządzenie wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 przedstawionej powyżej, biorąc pod uwagę wszystkie argumenty stron wskazujące na zastosowanie tego przepisu lub odmowę jego zastosowania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego zgłoszonego w odpowiedzi na pozew, bowiem nie miał on znaczenia dla oceny prawidłowości kontrolowanego wyroku.

Biorąc to wszystko pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, na podstawie art. 185 § 1 ppsa uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) – zasądzając na rzecz organu interpretacyjnego kwotę kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych w wysokości 360 zł oraz 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej