Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1280/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33, 54
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Protokolant, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. ("Naczelnik", "Organ egzekucyjny", "Organ I instancji", "Wierzyciel") prowadził wobec majątku M.Z. ("Skarżący", "Zobowiązany", "Dłużnik", "Strona") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2017 r., nr [...], obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w wysokości 148 720 zł. W dniu 13 grudnia 2017 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Dłużnika w Banku [...] S.A. oraz [...] Banku S.A. Zawiadomienia zostały doręczone do banków w dniu 13 grudnia 2017 r., natomiast do Zobowiązanego, wraz z odpisem tytułu wykonawczego, w dniu 2 stycznia 2018 r. W wyniku realizacji zajęcia Bank [...] S.A. w dniu 13 grudnia 2018 r. przekazał na konto Organu egzekucyjnego kwotę 242 234, 66 zł, która w całości pokryła egzekwowane należności.

Pismem z dnia 15 stycznia 2018 r. Zobowiązany złożył skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu rachunku bankowego w Banku [...] S.A., dokonaną zawiadomieniem z dnia 13 grudnia 2017 r. W uzasadnieniu skargi Zobowiązany wskazał, że zajęcie egzekucyjne jest wadliwe z uwagi, m.in., na:

– dokonanie czynności pomimo przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym;

– dokonanie czynności egzekucyjnej na podstawie tytułu wykonawczego, który zawierał wady w postaci wskazania nieprawidłowej kwoty oraz nieprawidłowej decyzji stanowiącej podstawę obowiązku;

– określenia kwoty kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane za niekonstytucyjne;

– zajecie wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego w sytuacji, gdy środki na tym rachunku należały do innej osoby i powinny zostać wyłączone spod egzekucji.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Naczelnik oddalił skargę, uznając, że zaskarżona czynność egzekucyjna dokonana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Nie godząc się z treścią powyższego rozstrzygnięcia Zobowiązany złożył na nie zażalenie, zarzucając Organowi I instancji naruszenie:

– art. 54 § 5a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej też "ustawa" lub "upea") w zw. z art. 80 § 1 upea w zw. z art. 70 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 9) w zw. z art. 227 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej też "Op"), poprzez nieuwzględnienie skargi na czynność, pomimo prowadzenia w stosunku do Zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, w tym poprzez zajęcie wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego w stosunku do zobowiązania podatkowego, które wygasło wskutek przedawnienia z końcem 2017 r., co skutkuje koniecznością uchylenia czynności egzekucyjnych na podstawie art. 54 § 5a upea oraz umorzenia postępowania;

– art. 54 § 5a w zw. z art. 80 § 1 w zw. z art. 54 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 3 upea, poprzez nieuwzględnienie skargi na czynność, pomimo wydania zawiadomienia na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2017 r. w sytuacji, w której tytuł ten nie odpowiada wszelkim wymogom przewidzianym przepisami prawa, tj. w sytuacji, gdy podstawą egzekucji administracyjnej był tytuł wykonawczy, w którym wykazano nieprawidłową kwotę egzekwowanego obowiązku, bez uwzględnienia wysokości zobowiązania wynikającego z uchylenia decyzji Naczelnika oraz określenia innej (mniejszej) kwoty zobowiązania podatkowego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., co skutkuje koniecznością uchylenia czynności egzekucyjnych na podstawie art. 54 § 5a oraz umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 3 upea;

– art. 54 § 5a w zw. z art. 80 § 1 w zw. z art. 54 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 upea, poprzez nieuwzględnienie skargi na czynność, pomimo prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 12 grudnia 2017 r. na podstawie decyzji, która została uchylona w dniu 12 grudnia 2017 r. (tego samego dnia, co data wydania tytułu wykonawczego) przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., co skutkuje koniecznością uchylenia czynności egzekucyjnej oraz umorzeniem postępowania wskutek wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku "z innego powodu";

– art. 54 § 5a w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 upea, poprzez nieuwzględnienie skargi na czynność, pomimo, iż w zawiadomieniu Naczelnik określił Zobowiązanemu kwoty kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim przepis ten nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne;

– art. 54 § 5a w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 w zw. z art. 64 § 6 upea, poprzez nieuwzględnienie skargi na czynność, pomimo iż w zawiadomieniu Naczelnik określił Zobowiązanemu kwoty kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku za niekonstytucyjne;

– art. 54 § 5a w zw. z art. 80 § 1 w zw. z art. 81 § 1a upea, poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo, iż dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego, którego współposiadaczem był wprawdzie Zobowiązany, ale środki na tym rachunku należą w całości do innej osoby, tj. matki Zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że Organ egzekucyjny, działając zgodnie z art. 80 upea, przesłał do Banku [...] S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 13 grudnia 2017 r. zawierające informację o wysokości kwoty podlegającej zajęciu. Zawiadomienie zostało doręczone do banku w dniu 13 grudnia 2017 r., natomiast do Zobowiązanego, wraz z odpisem tytułu wykonawczego, w dniu 2 stycznia 2018 r. Zawiadomienie to zostało zredagowane na prawidłowym druku, wynikającym z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1339). Organ II instancji stwierdził więc, że skoro prawidłowe zawiadomienie zostało skutecznie doręczone Zobowiązanemu, to czynność ta nie zawiera żadnych wad formalnych. Przedstawione okoliczności faktyczne zweryfikowane przez Organ I instancji uzasadniają ocenę co do słuszności oddalenia skargi Strony na czynność egzekucyjną, której formalnoprawne elementy znajdują oparcie w obowiązujących przepisach prawa. W tej sytuacji Organ I instancji uznał zasadnie, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia 13 grudnia 2017 r. Naczelnik naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z rachunku bankowego i oddalił skargę. W ocenie Dyrektora Organ egzekucyjny zastosował ww. środek zgodnie z obowiązującym prawem. Zasadnie też, przy rozpoznawaniu skargi na czynności egzekucyjne skupił się na zbadaniu formalnej poprawności dokonanych czynności i dokonał jedynie oceny podejmowanych działań zmierzających do zastosowania egzekucji z rachunku bankowego. Również oceny tej dokonał w sposób prawidłowy. Dyrektor zwrócił ponadto uwagę, że podstawą skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego nie mogą być podnoszone przez Stronę kwestie przedawnienia należności oraz niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów art. 27 § 1 pkt 3 upea z uwagi na wskazanie w tytule wykonawczym nieprawidłowej kwoty oraz nieprawidłowej decyzji stanowiącej podstawę egzekwowanego obowiązku. Okoliczności te stanowią bowiem podstawę do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, o których stanowi art. 33 § 1 pkt 1 i 10 upea.

Organ II instancji przypomniał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Skarżący skorzystał z powyższego środka ochrony prawnej i pismem z dnia 9 stycznia 2018 r. wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1, 2, 3 .6, 10 upea. Do dnia sporządzenia postanowienia z dnia 15 marca 2018 r. zarzuty Zobowiązanego nie zostały rozpatrzone przez Organ I instancji.

Odnosząc się z kolei do zarzutu Skarżącego dotyczącego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne, Dyrektor wskazał, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Tym samym przedmiotem rozpoznania w postępowaniu prowadzonym ze skargi na czynność egzekucyjną nie można było uczynić legalności działania organów egzekucyjnych w zakresie naliczenia kosztów egzekucyjnych. Pobór i wysokość opłat egzekucyjnych określony został w art. 64 § 1 - § 10 upea. W przepisach tych określono szczegółowo podstawę poboru oraz wysokość opłat egzekucyjnych przy egzekucji należności pieniężnych oraz poboru opłaty manipulacyjnej. Dodatkowo w przepisie art. 64c § 1 - § 12 upea uregulowano zasady obciążenia zobowiązanego i wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W przepisach tych przewidziano możliwość wydania przez organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego lub z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które przysługuje zażalenie (art. 64c § 7 upea) Kwestionowanie zatem zasadności oraz wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych powinno nastąpić w postępowaniu przewidzianym w omówionych przepisach. Nie może również stanowić przedmiotu rozpoznania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną podnoszona przez Skarżącego kwestia dotycząca wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z zajętego rachunku bankowego, gdyż stanowią one własność innej osoby. Powyższe stanowi natomiast przedmiot rozpoznania z wniosku Z.Z. z dnia 15 stycznia 2018 r. o wyłączenie spod egzekucji zajętych środków pieniężnych z rachunku bankowego.

Strona w skardze na powyższe postanowienie z dnia 15 marca 2018 r. zarzuciła Organowi II instancji naruszenie:

– art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako "Kpa") w zw. z art. 144 Kpa oraz w z zw. z art. 18 i art. 54 § 5a upea w zw. z art. 80 § 1 upea w zw. z art. 70 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. 227 Op, poprzez nieuwzględnienie przez Dyrektora zażalenia na postanowienie Naczelnika w sprawie skargi na czynność, pomimo, iż prowadzono w stosunku do Skarżącego postępowania egzekucyjne do zobowiązania podatkowego, które wygasło wskutek przedawnienia z końcem 2017 r., co skutkuje koniecznością uchylenia czynności egzekucyjnych na podstawie art. 54 § 5a upea oraz umorzeniem postępowania, co wynika z uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 3 marca 2013 r. I FPS 6/12;

– art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 144 Kpa oraz w z zw. z art. 18 i art. 54 § 5a upea w zw. z art. 80 § 1 upea w zw. z art. 54 § 1 upea w związku z art. 27 § 1 pkt 3 upea, poprzez nieuwzględnienie przez Dyrektora zażalenia na postanowienie Naczelnika, pomimo wydania zawiadomienia na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2017 r. w sytuacji, w której tytuł ten nie odpowiada wszelkim wymogom przewidzianym przepisami prawa, tj. w sytuacji, gdy podstawą egzekucji administracyjnej był tytuł wykonawczy, w którym wykazano nieprawidłową kwotę egzekwowanego obowiązku bez uwzględnienia wysokości zobowiązania wynikającego z uchylenia decyzji Naczelnika oraz określenie innej (mniejszej) kwoty zobowiązania podatkowego przez Dyrektora w decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. - co skutkuje koniecznością uchylenia czynności egzekucyjnych na podstawie art. 54 § 5a upea oraz umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 3 upea;

– art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 144 Kpa oraz w z zw. z art. 18 i art. 54 § 5a upea w zw. z art. 80 § 1 upea w zw. z art. 54 § 1 upea w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 upea, poprzez nieuwzględnienie przez Dyrektora zażalenia na postanowienie Naczelnika w sprawie skargi na czynność, pomimo prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 12 grudnia 2017 r. na podstawie decyzji Naczelnika, która została uchylona w dniu 12 grudnia 2017 r. (tego samego dnia, co data wydania tytułu wykonawczego) przez Dyrektora - co skutkuje koniecznością uchylenia czynności egzekucyjnej oraz umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 upea wskutek wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku "z innego powodu", a ponadto w tej sprawie zastosowanie ma kolejna uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I FPS 5/17, zgodnie z którą uchylenie decyzji ostatecznej określającej wysokość zobowiązania podatkowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia powoduje unicestwienie materialnoprawnego skutku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 §4 Op. Dlatego też, w ocenie Skarżącego, Dyrektor nie może twierdzić, że zajęcie było prawidłowe, skoro uchylenie decyzji Naczelnika przez Dyrektora spowodowało unicestwienie materialnoprawnego skutku zastosowania środka egzekucyjnego;

– art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art 144 Kpa oraz w z zw. z art. 18 i art. 54 § 5a upea w zw. z art. 80 § 1 upea w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 Kpa, poprzez brak prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego postanowienia Dyrektora, które to uzasadnienie nie odpowiada prawu z uwagi na wskazane powyżej naruszenia poszczególnych przepisów, a także treść uchwal składu poszerzonego NSA;

– art. 22 § 2 upea, bowiem właściwym organem egzekucyjnym w niniejszej sprawie był Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., co skutkuje tym, że tytuł wykonawczy został wystawiony przez niewłaściwy organ i tym samym nie mógł stanowić podstawy do prowadzenia egzekucji.

Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sformułowane zarzuty skargi do Sądu zmuszają do przypomnienia roli, jaką w systemie postępowania egzekucyjnego w administracji pełni skarga na czynności egzekucyjne, unormowana w art. 54 ustawy. Otóż w orzecznictwie sądowym wielokrotnie i zgodnie wskazywano, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia obejmującym wszystkie możliwe nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 ustawy kognicja organów jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 (tak np. w przywołanym w zaskarżonym postanowieniu wyroku NSA o sygn. II FSK 141/16, ale też w licznych wyrokach tego Sądu, zapadłych w sprawach ze skarg na postanowienia wydane w omawianym trybie). Dlatego w niniejszym postępowaniu badaniu Naczelnika, a następnie Dyrektora, podlegało tylko to, czy dokonując zajęcia rachunku bankowego Skarżącego Organ egzekucyjny zachował wymagania formalne, jakie powinny być spełnione, nie mógł natomiast badać tych zastrzeżeń, którym dedykowane są inne przepisy i instytucje ustawy. Skarga w trybie art. 54 uznawana jest bowiem za środek o charakterze niekonkurencyjnym względem innych środków, w tym względem zarzutów z art. 33 ustawy. Takie kwestie, jak ewentualne przedawnienie egzekwowanego zobowiązania, niespełnienie przez tytuł wykonawczy warunków z art. 27 ustawy, prowadzenie egzekucji przez organ ewentualnie niewłaściwy, niekonstytucyjność przepisów stanowiących podstawę naliczenia kosztów egzekucyjnych, nie mogą być analizowane w trybie skargi egzekucyjnej, gdyż właściwym dla nich miejscem i formą procesową jest wniesienie zarzutu z art. 33 (vide też przywołany wyżej wyrok NSA) lub skorzystanie z innej, przewidzianej w ustawie, postaci ochrony prawnej.

Kwestionowana w sprawie czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z art. 80 1ustawy. Zawiadomienie o zajęciu rachunku miało formę przewidzianą w rozporządzeniu Ministra Finansów z 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Zarówno w toku postępowania przed Organami, jak i w samej skardze, Skarżący nie podał żadnego powodu, dla którego skarga w trybie art. 54 mogłaby zostać uwzględniona. Ponieważ zaś, jak wyżej Sąd wskazał, kwestia niewłaściwości organu nie może być w ogóle przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, Sąd uznał za zbędne przeprowadzanie zawnioskowanego w skardze dowodu na tę okoliczność.

Zaskarżone postanowienie jest wystarczająco uzasadnione, jasno prezentuje motywy Organu, zaś to, że Skarżący konsekwentnie odmawia przyjęcia do wiadomości istoty skargi na czynność egzekucyjną, nie uprawniało Organu do analizy tych kwestii, które mogą być przedmiotem merytorycznego sporu tylko w ramach zarzutów z art. 33 upea. Z akt wynika zresztą, że taki spór już się toczy.

Z tych względów, na podstawie art. 151 Ppsa, skarga podlegała oddaleniu.

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.