Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 128/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 14 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 161
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
article: art. 72 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1138
journal: Dz.U. 2018 poz 155
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1133/18 w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody M. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]; 2. zobowiązuje Wojewodę M. do wydania decyzji potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez C. P. w terminie 30 dni od zwrotu akt administracyjnych; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz C. P. kwotę 1174 (jeden tysiąc sto siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1133/18 oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ww. decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez małoletnią [...], urodzoną [...] lipca 2016 r. w [...], według kanadyjskiego aktu urodzenia córkę [...] i [...].

Organ wskazał, że stosownie do art. 14 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2017 r. poz. 1462 ze zm.), nabycie obywatelstwa polskiego przez małoletnią jest uzależnione od wykazania, że co najmniej jedno z rodziców w dacie jej urodzin posiada obywatelstwo polskie. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że [...] jest biologiczną córką [...], który legitymuje się polskim dokumentem tożsamości.

Organ I instancji wezwał w dniu 9 października 2017 r. stronę do uzupełnienia akt sprawy o umiejscowiony w polskim urzędzie stanu cywilnego akt urodzenia małoletniej. W ocenie organu I instancji dokument ten jest niezbędny do ustalenia ojcostwa i macierzyństwa dziecka, a co za tym idzie wykazania pokrewieństwa pomiędzy małoletnią [...] a [...].

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 2 listopada 2017 r. wnioskodawca poinformował Wojewodę [...], że w dniu 20 lutego 2017 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] decyzją nr [...] orzekł o odmowie wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu urodzenia na nazwisko [...]. Ponadto, strona podniosła, że zagraniczny dokument urzędowy - akt urodzenia małoletniej, ma moc dowodową równorzędną aktowi urodzenia wydanemu przez polski organ.

Jednocześnie podstawę odmowy wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu urodzenia na nazwisko [...] stanowił art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2064), dalej p.a.s.c., zgodnie z którym kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku publicznego. Powyższe stanowi analogię do funkcjonującej w prawie polskim klauzuli porządku publicznego, regulowanej w art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 1792), dalej p.p.m. Oznacza to, że nie do zaakceptowania na gruncie prawa polskiego byłoby powstanie aktu urodzenia, zawierającego oznaczenie rodziców jako dwóch mężczyzn, tj. ojciec; ojciec, do czego sprowadzał się wniosek strony.

W ocenie organu odwoławczego, powyższe ustalenia mają fundamentalne znaczenie dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa małoletniej. Z przedłożonej przez wnioskodawcę uwierzytelnionej kopii [...] aktu urodzenia [...] wynika, że nie jest możliwe ustalenie niezbędnych, istotnych z punktu widzenia sprawy okoliczności, jak pochodzenie dziecka od określonych rodziców, ponieważ w dokumencie obcym brak jest danych osobowych biologicznej matki. W dokumencie tym figurują dane ojca - [...] oraz dane ojca - [...]. Natomiast z postanowienia [...] Sądu Rodzinnego z dnia 17 sierpnia 2016 r. oraz [...] raportu z badania laboratoryjnego DNA wynika, że małoletnia urodziła się z matki zastępczej (surogatki). W treści ww. postanowienia Sądu [...], jako wnioskodawcy figurują [...] i [...] z jednej strony oraz [...] z drugiej, jednakże brak jest jednoznacznych informacji o jej statusie. W punkcie 2. postanowienia widnieje zapis o treści : "wydać (...) oświadczenie, że uczestnik/uczestniczka postępowania nie jest matką tego dziecka (...)".

W tym stanie rzeczy, w ocenie organu, treść [...] aktu urodzenia małoletniej [...] pozostaje w sprzeczności z polskim porządkiem prawnym. Minister podzielił stanowisko Wojewody [...], że przywoływane przepisy polskiego prawa o aktach stanu cywilnego (tj. art. 60 p.a.s.c.) nie przewidują wpisania jako rodziców dziecka dwóch ojców, jak ma to miejsce w kanadyjskim akcie urodzenia małoletniej.

Minister wskazał, że zasadnie organ I instancji powołał się na zasadę wyrażoną w art. 61 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082), dalej k.r. i o., zgodnie z którą matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Natomiast urodzenie staje się zdarzeniem prawnym rodzącym więź rodzinnoprawną między matką a dzieckiem i leży u podstaw definicji ustawowej pokrewieństwa. W polskim systemie prawnym nie funkcjonuje pojęcie matki zastępczej, bowiem macierzyństwo konstytuuje pochodzenie dziecka i stanowi element stanu cywilnego, czyli rodzinnoprawnej sytuacji człowieka. Stan ten jest niepodzielny i w świetle prawa każdy człowiek może mieć tylko jedną matkę i jednego ojca. Konsekwencją tego rozwiązania jest przyjęcie w polskim systemie prawnym koncepcji macierzyństwa biologicznego, które z kolei jest punktem wyjścia dla określenia pochodzenia dziecka i jednocześnie stanowi niezbędną przesłankę dla określenia ojcostwa danego mężczyzny.

Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, Wojewoda [...] zasadnie podniósł, że według polskiego porządku prawnego matką biologiczną dziecka jest kobieta, która je urodziła, tj. w tym konkretnym przypadku matka zastępcza. W myśl prawa polskiego sam fakt urodzenia dziecka jest jedyną, konieczną i wystarczającą przesłanką macierzyństwa i stanowi podstawę sporządzenia aktu urodzenia dziecka i determinuje jego treść. Natomiast ustalenie kwestii macierzyństwa skutkuje również określeniem ojcostwa małoletniej w niniejszej sprawie. W myśl przepisu art. 62 § 1 k.r. i o., jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji. Stosownie zaś do przepisu art. 62 § 3 k.r. i o., domniemanie to może być obalone jedynie na skutek powództwa o zaprzeczenia ojcostwa, które następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka.

W świetle powyższego, Minister stwierdził, że Wojewoda [...] prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, który nie dał podstaw, wobec nieustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez małoletnią [...]. Również w ocenie Ministra środkiem dowodowym potwierdzającym status rodzicielski wnioskodawcy nie może być akt urodzenia małoletniej wydany przez władze kanadyjskie, albowiem treść wynikająca z tego dokument stoi w sprzeczności z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym. Przepisy prawa o obywatelstwie polskim przyjmują założenie, że dana osoba, legitymująca się obywatelstwem polskim, jest rodzicem - w rozumieniu prawa polskiego - dziecka, które ubiega się o potwierdzenie obywatelstwa polskiego. W przedmiotowej sprawie ta kwestia pozostaje sporna.

Organ stwierdził, że jeżeli w kanadyjskim akcie urodzenia małoletniej wskazuje się jako rodziców dwóch ojców i jednocześnie uznaje instytucję "matki zastępczej", to stoi on w sprzeczności z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP. W konsekwencji uniemożliwia to przyznanie skutków prawnych zagranicznemu aktowi urodzenia małoletniej. Pogląd przeciwny oznaczałby zaakceptowanie na gruncie prawa polskiego skutków nie dających się pogodzić z fundamentalnymi regułami polskiego porządku prawnego o charakterze konstytucyjnym, co naruszałoby klauzulę porządku publicznego. Podstawę uznania za rodziców w świetle art. 14 ustawy o obywatelstwie polskim może stanowić taki zagraniczny akt urodzenia, którego skutki prawne nie naruszają klauzuli porządku publicznego. Tym samym przedłożony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uwzględnienia żądania strony, bowiem w toku prowadzonego postępowania nie załączyła ona dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku. W ocenie Ministra, strona nie wykazała, że rodzicem małoletniej jest obywatel polski, albowiem przedstawiony zagraniczny akt urodzenia pozostaje w sprzeczności z zasadami porządku prawnego RP, co uniemożliwia przyznanie temu dokumentowi skutków prawnych na terytorium RP.

Odnosząc się do przedłożonych w toku postępowania odwoławczego wyników badań genetycznych na okoliczność, że wnioskodawca jest biologicznym ojcem małoletniej [...] organ wskazał, że przeprowadzenie z tych dokumentów dowodu nie miałoby wpływu na wynik sprawy. Kwestia genetycznego pochodzenia dziecka nie ma znaczenia w postępowaniu o potwierdzenie posiadania przez nie obywatelstwa polskiego, ponieważ pojęcie rodzica zastosowane w przepisie art. 14 ustawy o obywatelstwie polskim ma charakter prawny i decydujące znaczenie mają podstawowe zasady polskiego prawa rodzinnego w zakresie sposobu ustalania pochodzenia dziecka.

Minister stwierdził zatem, że odmawiając potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez małoletnią [...], Wojewoda [...] prawidłowo ocenił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, który nie dał podstaw do potwierdzenia, że na podstawie przepisów ustawy o obywatelstwie polskim małoletnia nabyła i posiada obywatelstwo polskie.

Odnosząc się do zarzutów strony organ wskazał jednocześnie, że kompetencja wewnętrzna państwa do regulowania kwestii związanych z obywatelstwem jest bezsporna. Wynika ona z zasady suwerenności i nie jest kwestionowana zarówno na gruncie prawa międzynarodowego, jak i w praktyce.

Ponadto niepodważalne jest również to, że w polskim systemie prawnym to małżeństwo, określone jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo korzystają ze szczególnej ochrony i opieki Rzeczypospolitej Polskiej, zagwarantowanej aktem najwyższej rangi, jakim jest Konstytucja RP.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się małoletnia [...], zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 55 i art. 56 ust. 1 w związku z art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim, poprzez wadliwą ocenę kanadyjskiego aktu urodzenia małoletniej i wynikającą stąd bezzasadną odmowę potwierdzenia nabycia przez [...] obywatelstwa polskiego przez urodzenie, pomimo spełnienia przez małoletnią jedynego warunku ustawowego, tj. posiadania obywatelstwa polskiego przez co najmniej jednego z rodziców;

b) art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim przez bezzasadne uznanie, że uzyskanie przez wnioskodawcę dokumentów potwierdzających dane określone w art. 13 ust. 1 pkt 5 tej ustawy nie napotkało na trudne do przezwyciężenia przeszkody;

c) art. 56 ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy o obywatelstwie polskim przez bezzasadne uznanie, że dane matki dziecka są niezbędne do właściwego rozstrzygnięcia sprawy i właściwego oznaczenia adresata decyzji w sytuacji, gdy znane są dane ojca biologicznego dziecka;

d) art. 30 w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 7 p.p.m. - przez naruszenie godności małoletniej [...], polegające na dyskryminacyjnym zastosowaniu względem niej klauzuli porządku publicznego, tj. uznaniu, że treść [...] aktu urodzenia - dla potrzeb postępowania w sprawie potwierdzenia obywatelstwa - pozostaje w sprzeczności z polskim porządkiem prawnym, ze względu na okoliczności towarzyszące narodzinom małoletniej;

e) art. 7 p.p.m. przez interpretację klauzuli porządku publicznego z pominięciem treści art. 8 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ("EKPCz") oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ("ETPCz") w sprawach [...] v. Malta, [...] v. Francja i [...] v. Francja;

f) art. 7 w związku z art. 2 Konwencji o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r., poprzez dyskryminacyjne potraktowanie małoletniej [...] i niezapewnienie prawa do potwierdzenia obywatelstwa polskiego;

g) art. 8 w związku z art. 14 EKPCz, poprzez nieuzasadnioną ingerencję w prawo do poszanowania życia rodzinnego małoletniej, tj. odmowę potwierdzenia obywatelstwa polskiego małoletniej [...], podczas gdy z orzecznictwa ETPCz jednoznacznie wynika, że obywatelstwo, pomimo publicznoprawnego charakteru, mieści się w pewnych przypadkach w konwencyjnej koncepcji życia prywatnego i rodzinnego, a odmowa potwierdzenia obywatelstwa nabytego w wyniku urodzenia może stanowić naruszenie art. 8 EKPCz, zwłaszcza gdy ocena dokonana przez organy administracyjne jest równoznaczna uznaniu, że biologiczny ojciec dziecka w świetle prawa ojcem dziecka nie jest.

Ponadto zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik postępowania tj.:

a) art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. przez bezzasadne uznanie, że decyzja w sprawie odmowy transkrypcji kanadyjskiego aktu urodzenia, wydana z powołaniem się na klauzulę porządku publicznego, ma "fundamentalne znaczenie" dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa małoletniej pomimo tego, że postępowanie w sprawie potwierdzenia obywatelstwa jest postępowaniem odrębnym wobec postępowania o transkrypcję aktu urodzenia oraz bezzasadne uznanie, że kanadyjski akt urodzenia małoletniej nie dowodzi, że ojcem małoletniej jest obywatel polski;

b) art. 75 § 1 k.p.a. przez bezzasadną odmowę uwzględnienia mocy dowodowej zagranicznego dokumentu urzędowego - kanadyjskiego aktu urodzenia małoletniej w wyniku wadliwego uznania, że uwzględnienie treści tego aktu w zakresie pochodzenia dziecka od ojca - [...] prowadzi do skutków sprzecznych z podstawowymi zasadami porządku prawnego w Polsce, oraz że małoletnia była "przedmiotem umowy", w wyniku czego została pozbawiona tożsamości związanej z naturalnym pochodzeniem, co w konsekwencji oznacza, że zdaniem organów administracji [...] nie jest w rozumieniu prawa ojcem [...];

c) art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez uznanie, że dowód z wyniku badań genetycznych potwierdzający, że [...] jest biologiczną córką [...] nie ma znaczenia w sprawie, gdyż art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim ma charakter prawny i decydujące znaczenie mają podstawowe zasady polskiego prawa rodzinnego w zakresie sposobu ustalenia pochodzenia dziecka.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw i w całości podzielił ustalenia dokonane przez organy obu instancji.

Sąd wskazał, że kwestią, bez ustalenia której nie mogło w ogóle być mowy o potwierdzeniu, że małoletnia [...] nabyła obywatelstwo polskie po [...] z chwilą urodzenia było zweryfikowanie, czy w istocie jest on jej rodzicem - ojcem. Przy czym dla stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego nie ma znaczenia genetyczne pochodzenie dziecka.

W ocenie skarżącej wystarczający dowód ojcostwa [...] stanowi [...] świadectwo żywego urodzenia (akt urodzenia), wydane przez Urząd Stanu Cywilnego w [...]. Sąd stwierdził, że stanowisko to nie może zostać uznane za prawidłowe ze względu na obowiązywanie klauzuli porządku publicznego.

We wspomnianym akcie urodzenia wpisano, że ojcami dziecka są [...] i [...], natomiast brak jest w nim danych dotyczących matki dziecka. Przy czym, jak wskazano powyżej, skarżąca została urodzona przez matkę zastępczą (surogatkę).

Zgodnie z art. 3 p.a.s.c., obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Zgodnie z art. 1138 zd. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155 ze zm.; dalej: k.p.c.), zagraniczne dokumenty urzędowe (a więc m.in. akty stanu cywilnego), mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Z powołanego przepisu w judykaturze wywodzi się, że moc dowodowa zagranicznego dokumentu urzędowego nie jest uzależniona od przeniesienia go do polskiego rejestru stanu cywilnego na podstawie art. 104 p.a.s.c. Zagraniczny akt stanu cywilnego zasadniczo stanowi więc wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych także wtedy, gdy nie został przeniesiony do polskich ksiąg stanu cywilnego.

W wyroku z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2419/13, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił jednakże uwagę na konieczność rozróżnienia "uznania" zagranicznego aktu stanu cywilnego od wywodzenia z jego treści skutków prawnych. Podzielając stanowisko wyrażone w powołanym orzeczeniu Sąd wskazał, że jakkolwiek zagraniczny akt stanu cywilnego niewątpliwie jest dowodem tego, że dane zdarzenie, podlegające rejestracji w aktach stanu cywilnego innego państwa, miało miejsce i według systemu normatywnego tego państwa, wywołuje ono skutki prawne, to nie w każdej sytuacji wszystkie z tych skutków można przenieść na grunt prawa polskiego. Zawsze należy więc oceniać, które ze skutków prawnych wywodzonych z zagranicznych aktów stanu cywilnego mogą się aktualizować na gruncie polskiego porządku prawnego. O ile zatem skutki prawne wynikające z zagranicznego aktu urodzenia są nie do pogodzenia z polskim porządkiem prawnym, to zasada, zgodnie z którą moc dowodowa zagranicznego aktu stanu cywilnego jest równa mocy dowodowej polskiego aktu stanu cywilnego, doznaje ograniczenia.

Sąd wskazał, że podstawę odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 1138 k.p.c. stanowi art. 7 ust. 1 p.p.m. Powołany przepis stanowi klauzulę porządku publicznego, która zawarta jest także np. w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., zobowiązującym kierownika urzędu stanu cywilnego do odmowy dokonania transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro ustawodawca poczynił takie zastrzeżenie odnośnie dopuszczalności przeniesienia zagranicznych aktów stanu cywilnego do polskiego rejestru, to zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że akty zagraniczne nie wywołują na gruncie prawa polskiego, czy to w zakresie stosunków prywatnoprawnych, czy publicznoprawnych takich skutków, które nie dają się pogodzić z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W tym zakresie nie wiążą więc one organów władzy publicznej.

Podstawowe reguły porządku prawnego w Polsce określa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), która w art. 18 stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z powołanego przepisu wynika, że ustawa zasadnicza jako małżeństwo traktuje jedynie związek heteroseksualny. Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w regulacjach rangi ustawowej, w szczególności w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.).

Sąd wskazał, że przez "rodziców" w polskim porządku prawnym rozumie się ojca i matkę. Powołał art. 619, art. 62 § 1, art. 68 k.r. i o. i wskazał, że w polskim porządku prawnym zarówno pojęcia "małżeństwa" i "rodzicielstwa" zawsze odnoszone są do osób różnej płci. Prawu polskiemu nieznana jest instytucja "rodziców jednopłciowych", a także "matki zastępczej". W prawie polskim nie uznaje się także "umów o zastępcze macierzyństwo" (umów między dawcami komórki jajowej i nasienia a kobietą, która godzi się urodzić im dziecko i zobowiązuje się do zrzeczenia praw rodzicielskich wobec tego dziecka). Przyjmuje się, że umowa o zastępcze macierzyństwo jest nieważna, ponieważ jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, gdyż człowiek traktowany jest w niej jak przedmiot. Polski system prawny, jak dotąd nie akceptuje skutków prawnych zerwania powiązania między biologią a prawem rodzinnym, w szczególności z uznania umów o zastępcze macierzyństwo, czy rodziców "jednopłciowych". Wprowadzenie tego typu regulacji tworzy pewien rodzaj fikcji prawnego pochodzenia dziecka nie od rodziców o odmiennej płci, ale od osób tej samej płci, co stoi w sprzeczności z opisanymi wyżej podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, wynikającymi z Konstytucji i podstawowych regulacji z zakresu prawa rodzinnego. Fundamentalną zasadą polskiego porządku prawnego jest to, że dziecko może mieć najwyżej dwoje rodziców, którymi są matka, będąca kobietą i ojciec, będący mężczyzną, co wiąże się z biologicznym pochodzeniem dziecka (ewentualnie matka i ojciec adopcyjny), a także to, że dziecko nie może być przedmiotem umowy i zostać pozbawione swojej tożsamości związanej z naturalnym pochodzeniem.

Z przedstawionych względów, zdaniem Sądu, organy obu instancji trafnie stwierdziły, że istnieją podstawy do odmowy uznania skutku zagranicznego aktu urodzenia odnośnie ojcostwa [...]. Skoro akt urodzenia skarżącej (wydany przez władze kanadyjskie) uznaje umowę o macierzyństwo zastępcze i dopuszcza istnienie rodziców tej samej płci, to stoi on w sprzeczności podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W zakresie, w jakim miałby on stanowić wyłączny dowód stwierdzonego w nim ojcostwa nie wywołuje on zatem skutków prawnych dla czynności publicznoprawnej w formie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby aprobatę przez organy administracji skutków umowy o macierzyństwo oraz zaakceptowanie, że rodzicami dziecka są dwaj mężczyźni, co – z opisanych powyżej względów - naruszałoby klauzulę porządku publicznego. Bezspornie bowiem w przedmiotowym akcie urodzenia wpisano dane dwóch ojców ([...] i [...]), a z tłumaczenia przysięgłego postanowienia Sądu Rodzinnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. wynika, że skarżąca została urodzona przez matkę zastępczą.

W ocenie Sądu, w realiach sprawy organy nie dopuściły do nieuprawnionego przyznania prymatu interesowi zbiorowemu kosztem praw gwarantowanych przez art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Stosując normy powszechnie obowiązującego prawa, regulujące kwestie nabycia ex lege obywatelstwa polskiego, prawidłowo dążyły one do ustalenia biologicznego pochodzenia skarżącej. Nie odmówiły zatem mocy dowodowej kanadyjskiemu aktowi urodzenia jako takiemu, a jedynie prawidłowo "nie wypełniły" jego treścią – w zakresie w jakim potwierdza on umowę o macierzyństwo zastępcze – hipotez norm prawnych, na podstawie których następuje nabycie obywatelstwa polskiego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7 p.p.m.

Wezwanie pełnomocnika skarżącej do nadesłania odpisu zupełnego aktu jej urodzenia, który był niezbędny do ustalenia pokrewieństwa pomiędzy nią a [...], a także informacji, czy kobieta, która urodziła dziecko posiadała obywatelstwo polskie i w chwili urodzenia skarżącej pozostawała w związku małżeńskim, Sąd uznał zatem za prawidłowe, zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Sąd wskazał, że treść art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim wskazuje na przesunięcie ciężaru dowodzenia (tzw. ciężaru dowodu w znaczeniu formalnym) na wnioskującego o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Jednoznacznie bowiem z nich wynika, że to wnioskodawca zobowiązany jest, po pierwsze - do zawarcia we wniosku danych wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy oraz informacji o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, a po drugie - do udokumentowania tych danych i informacji, o ile przedstawienie stosownych dokumentów nie napotka trudnych do przezwyciężenia przeszkód. W tej sytuacji także konsekwencje nieudowodnienia danych wnioskodawcy oraz informacji o okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, obciążać będą wnioskodawcę. Mając na uwadze brzmienie art. 56 ust. 2, a także cel postępowania uregulowanego w Rozdziale 7 powołanej ustawy (potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego), jak również specyfikę źródeł dowodowych, jakimi są dokumenty potwierdzające dane wnioskodawcy, która niewątpliwie czyni je bardziej dostępnymi dla wnioskodawcy niż dla organu administracji, Sąd przyjął, że w tym postępowaniu na stronie postępowania spoczywa także tzw. materialny ciężar dowodu. Oznacza to, że w razie nieudowodnienia stosownymi dokumentami przez wnioskodawcę, że posiada on obywatelstwo polskie, organ administracji zobligowany będzie do wydania decyzji odmownej.

Przewidziane w art. 56 ust. 2 in fine ustawy o obywatelstwie polskim ograniczenie obowiązku dołączenia dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku, stanowi wyjątek od zasady, zatem musi być interpretowane ściśle. Nie można więc twierdzić, że fakt urodzenia dziecka przez matkę zastępczą sam w sobie oznacza, iż uzyskanie dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Przyjęcie takiego generalnego założenia stałoby w sprzeczności z art. 56 ust. 2, stanowiąc niejako dodatkowe, bezpodstawne wyłączenie obowiązku płynącego dla wnioskodawcy z tego przepisu. Z akt sprawy nie wynika, aby strona (jej przedstawiciel ustawowy lub pełnomocnik) podjął chociażby próbę pozyskania żądanych przez organ administracji dokumentów. Stąd też stwierdzenie, że dostarczenie żądanych danych napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, jest zupełnie gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami.

Dlatego też Sąd doszedł do wniosku, że również zarzut naruszenia art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim jest niezasadny.

Sąd wskazał, że powodem nieuwzględniania wniosku skarżącej była odmowa uznania – ze względu na klauzulę porządku publicznego - skutków prawnych jej [...] aktu urodzenia w zakresie, w jakim akceptuje on umowę o macierzyństwo zastępcze i tzw. rodzicielstwo jednopłciowe, a następnie nieprzedstawienie – pomimo wezwania – dokumentów, które potwierdzałyby obywatelstwo małoletniej. Organy administracji przeprowadziły prawidłowe postępowanie dowodowe, należycie wypełniając obowiązki spoczywające na nich w tym zakresie, a następnie dokonały właściwej oceny zebranych dowodów. Wbrew twierdzeniu skarżącej, nie doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy obu instancji działały na podstawie przepisów prawa i nie kierowały się standardami dowodowymi, które nie miały oparcia w przepisach powszechnie obowiązującego prawa. Wyprowadziły także trafne wnioski z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z prawidłowo powołanych w uzasadnieniu decyzji przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W ocenie Sądu, organy administracji nie naruszyły też art. 30 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wynikające z drugiego z powołanych artykułów zasady równości wobec prawa i niedyskryminacji oznaczają, że system prawa w Polsce obowiązuje wszystkich i wprowadzane przez ten system prawa i obowiązki należne są bez wyjątku wszystkim, bez względu na ich płeć, przynależność lub wyznawane poglądy, a władza publiczna jest zobowiązana do takiego działania, które nie jest dyskryminacyjne. Nie sposób zatem uznać, że stosowanie prawa powszechnie obowiązującego może stanowić przejaw nierówności wobec prawa lub przejaw dyskryminacji przez władzę publiczną. To właśnie w wypadku dokonania niewłaściwej oceny prawnej i błędnej wykładni przepisu prawa bezwzględnie obowiązującego przez organy administracji lub przez sąd administracyjny, w wyniku której to wykładni przyznane zostałyby jakiejś oznaczonej grupie obywateli prawa niewynikające z normy obowiązującej lub wręcz z nią sprzeczne, doszłoby do nierówności obywateli wobec prawa. Rozstrzygnięcie w sposób odmienny w stosunku do różnych osób w analogicznym stanie faktycznym i prawnym jest zaś nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oraz zasadą zaufania obywateli do organów państwa.

Sąd wskazał, że rozwiązania prawne obwiązujące w poszczególnych krajach Unii Europejskiej oraz państwach-stronach Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie pozwalają stwierdzić, że prawa podstawowe zagwarantowane w tej Konwencji oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych Państwom Członkowskim dają generalną i powszechnie akceptowaną ochronę prawną tzw. surogacji i rodziców "jednopłciowych". Skoro obowiązujący w Polsce porządek prawny nie akceptuje skutków prawnych zerwania powiązania między biologią a prawem rodzinnym, w szczególności uznania umów o zastępcze macierzyństwo, czy rodziców "jednopłciowych", a uznaje, że dziecko może być poczęte przez rodziców (a więc osoby o różnej płci) i w związku z tym nakazuje czynienie stosownych adnotacji w aktach stanu cywilnego, to nie ma mowy o tym, aby w okolicznościach rozpoznawanej sprawy doszło do nierównego traktowania wobec prawa lub naruszenia przepisów powołanej Konwencji.

Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów administracji naruszenia przepisów Konwencji o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991. Nr 120, poz. 526 ze zm.). W ocenie Sądu nie można bowiem stwierdzić, że działania organów administracji zmierzały do dyskryminacyjnego traktowania dziecka i niezapewnienia mu prawa do potwierdzenia obywatelstwa polskiego. Nie można również wywieść tezy, że organy nie wzięły pod uwagę dobra dziecka w znaczeniu posiadania obywatelstwa, skoro nie jest ono zagrożone bezpaństwowością, gdyż posiada ono obywatelstwo kanadyjskie.

Zdaniem Sądu, poszanowania tożsamości dziecka, w tym jego obywatelstwa, nie można łączyć z prawem do legitymowania się obywatelstwem polskim na podstawie decyzji o charakterze deklaratoryjnym. Kompetencja wewnętrzna państwa do regulowania kwestii związanych z obywatelstwem jest niekwestionowana i wynika z zasady suwerenności. Stąd działaniu organów administracji, zmierzającemu do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia, czy skarżąca nabyła z mocy prawa obywatelstwo polskie, nie można w żadnym razie przypisać charakteru arbitralnej lub bezprawnej ingerencji w jej prawa.

Sąd stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy dla uwzględnienia wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego konieczna jest transkrypcja kanadyjskiego aktu urodzenia małoletniej, zwłaszcza że w przedstawionej przez stronę kopii oryginału i jego tłumaczeniu przysięgłym – jako imię ojca wpisano "[...]", podczas gdy z dokumentów dołączonych do wniosku wynika imię "[...]". Zdaniem Sądu, kwestia ta nasuwa więc wątpliwości co do tożsamości podmiotu określonego jako ojciec małoletniej.

Sąd dodał, że powołane przez skarżącą wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczą zgoła innej sytuacji, niż wynikająca ze stanu faktycznego sprawy, gdyż odnoszą się do par (małżeństw) heteroseksualnych. Stąd też nie były one przydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Sąd oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...], zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - przez oddalenie skargi, mimo że skarga była zasadna i akceptację naruszeń przepisów postępowania, których dopuściły się organy administracyjne w sprawie, a polegających na:

a) naruszeniu art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegającym na błędnym ustaleniu, że [...] nie jest rodzicem małoletniej [...], pomimo tego, że wymagane przepisem art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim pokrewieństwo między [...] a [...] wynika z treści zagranicznego dokumentu urzędowego, jakim jest [...] akt urodzenia;

b) naruszeniu art. 7, art. 75 § 1, art, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegającym na przyjęciu, że skarżąca nie udowodniła okoliczności istotnych w świetle art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim;

c) naruszeniu art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polegającym na przyjęciu, że przedstawienie przez skarżącą wszystkich dokumentów i danych wymaganych art. 13 pkt 5 ustawy o obywatelstwie polskim (imię i nazwisko rodowe matki) nie napotkało na trudne do przezwyciężenia przeszkody, pomimo tego, że dane matki dziecka nie są niezbędne do właściwego rozstrzygnięcia sprawy i właściwego oznaczenia adresata decyzji w sytuacji, gdy znane są dane ojca biologicznego dziecka;

d) naruszeniu art. 55 ust. 1 i 56 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim polegającym na błędnym uznaniu, że dla potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego konieczna jest transkrypcja [...] aktu urodzenia małoletniej, w sytuacji gdy przepisy nie przewidują takiego warunku potwierdzenia obywatelstwa;

e) naruszeniu art. 1138 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 7 p.p.m. - przez odmowę uznania skutków prawnych kanadyjskiego aktu urodzenia małoletniej [...].

2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie - przez bezzasadne poddanie w wątpliwość "tożsamości podmiotu określanego jako ojciec małoletniej".

3. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) bezzasadne uznanie, że w sprawie ma zastosowanie art. 18 Konstytucji, podczas gdy sprawa nie dotyczyła instytucji małżeństwa, lecz potwierdzenia obywatelstwa polskiego;

b) błędną wykładnię zasady równości względem prawa i zasady niedyskryminacji (art. 30 w zw. z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji), polegającą na przyjęciu, że potwierdzenie obywatelstwa polskiego małoletniej [...] oznaczałoby "rozstrzygnięcie odmienne w stosunku do różnych osób w analogicznym stanie faktycznym i prawnym oraz naruszało zasadę równości wobec prawa oraz zasadę zaufania obywateli do organów państwa";

c) odmowę zastosowania art. 7 w zw. z art. 2 Konwencji o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r. poprzez dyskryminacyjne potraktowanie małoletniej [...] i niezapewnienie prawa do potwierdzenia obywatelstwa polskiego;

d) błędną wykładnię art. 8 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 14 Europejskiej konwencji o ochronie praw i wolności podstawowych ("EKPCz") przez bezzasadne uznanie, że nie jest ingerencją w życie prywatne i rodzinne (którego elementem jest tożsamość dziecka, w tym jego obywatelstwo) odmowa prawa do legitymowania się obywatelstwem polskim na podstawie decyzji o charakterze deklaratoryjnym, a w konsekwencji przekroczenie granic klauzuli limitacyjnej zawartej w art. 8 ust. 2 EKPCz i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu;

e) wadliwe zastosowanie art. 7 p.p.m. w wyniku uznania, że akceptacja kanadyjskiego aktu urodzenia małoletniej prowadziłaby do skutków sprzecznych z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, tj. że oznaczałoby aprobatę skutków umowy o macierzyństwo zastępcze oraz tego, że rodzicami dziecka są dwaj mężczyźni.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Pismem z dnia 11 lutego 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w postępowaniu i wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W niniejszej sprawie organy, a następnie Sąd I instancji, powołując się na wyrażoną w art. 7 p.p.m. klauzulę porządku publicznego, stwierdziły, że istnieją podstawy do odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez [...], z tego względu, że w zagranicznym akcie urodzenia skarżącej jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci – dwaj mężczyźni, co zdaniem organów i Sądu I instancji wyłącza możliwość uznania skutków tego aktu w zakresie stwierdzonego w nim ojcostwa [...].

Ze stanowiskiem organów i Sądu I instancji nie sposób się zgodzić.

Stosownie do art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, małoletni nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie, w przypadku gdy co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. Przepis ten normuje zatem podstawowy sposób nabycia obywatelstwa polskiego, tj. nabycie obywatelstwa z mocy prawa według zasady prawa krwi (ius sanguinis). Przesłanką nabycia tego obywatelstwa, oprócz urodzenia, jest obywatelstwo polskie jednego z rodziców. Jeżeli zatem jedno z rodziców dziecka, niezależnie od tego, czy będzie to matka, czy ojciec, posiada polskie obywatelstwo, to małoletni nabywa to obywatelstwo przez urodzenie, z mocy prawa, także wtedy, gdy drugi rodzic nie jest obywatelem polskim lub nawet pozostaje nieznany.

Z przedłożonego przez wnioskodawcę kanadyjskiego aktu urodzenia wynika, że rodzicami (ojcami) małoletniej [...], urodzonej 3 lipca 2016 r. w [...] ([...]) są: [...] oraz [...]. Dokumenty znajdujące się w aktach sprawy wskazują, że [...] jest obywatelem polskim. Z postanowienia [...] Sądu Rodzinnego z dnia 17 sierpnia 2016 r. oraz [...] raportu z badania laboratoryjnego DNA wynika, że [...] została urodzona przez matkę zastępczą (surogatkę). W akcie urodzenia nie wpisano jej danych osobowych, gdyż w świetle prawa [...] nie jest ona matką dziecka.

Skarżąca wywodzi obywatelstwo polskie z faktu, że jej ojcem jest obywatel polski, przez co nabyła obywatelstwo polskie z mocy prawa. Pochodzenie skarżącej od obywatela polskiego zostało ustalone przez właściwe organy na podstawie przepisów prawa kanadyjskiego i poświadczone w akcie urodzenia skarżącej. Wobec tego, wbrew stanowisku organów i Sądu I instancji, nie ma znaczenia dla sprawy ustalenie pochodzenia skarżącej od matki. Zgodnie z powołanym wyżej art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim, dla potwierdzenia polskiego obywatelstwa skarżącej miarodajne są wyłącznie dane ojca – obywatela polskiego. Nie ma zatem znaczenia w sprawie niewpisanie w zagranicznym akcie urodzenia danych matki biologicznej, czy wskazanie drugiego ojca jako rodzica.

Wobec tego nie były relewantne dla sprawy rozważania Sądu I instancji dotyczące dopuszczalności w polskim systemie prawnym instytucji "rodziców jednopłciowych", czy "matki zastępczej". Okoliczność, że rodzicami skarżącej są dwaj mężczyźni, czy to, że skarżąca została urodzona przez matkę zastępczą nie ma żadnego znaczenia w sprawie o potwierdzenie obywatelstwa polskiego. W sprawie nie ma też znaczenia kwestia dopuszczalności zawierania umów o zastępcze macierzyństwo na gruncie prawa polskiego, gdyż to nie w Polsce doszło do zawarcia tego typu umowy i nie w Polsce urodziło się dziecko poczęte dzięki niej (zob. wyroki NSA z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II OSK 1868-1871/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim skarżąca nabyła obywatelstwo polskie z mocy prawa przez urodzenie, gdyż jej ojcem jest obywatel polski. Tego skutku, powstałego z mocy prawa, nie mogą znieść ewentualne trudności formalne, jakie mogłyby powstać w postępowaniu mającym na celu tylko deklaratoryjne potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, związane z koniecznością podania imienia i nazwiska matki we wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa (zob. wyrok NSA z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt II OSK 3362/17, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na podstawie zagranicznego aktu urodzenia należało wydać zatem decyzję potwierdzającą posiadania obywatelstwa polskiego przez [...]. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...] (OSNC z 2013 r., nr 5, poz. 55), zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi, a akt stanu cywilnego sporządzony za granicą stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych także wtedy, gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego. W odniesieniu bowiem do zagranicznych dokumentów stanu cywilnego zastosowanie znajduje reguła określona w art. 1138 k.p.c. zrównująca moc dowodową polskich i zagranicznych dokumentów urzędowych.

Należy zauważyć, że w uchwale z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19 NSA podkreślił, że w żadnym razie nie można uzależniać nabycia obywatelstwa polskiego od transkrypcji. W stanie faktycznym sprawy, na gruncie której zapadła wskazana uchwała, w brytyjskim akcie urodzenia jako rodziców wpisano dwie kobiety. NSA podkreślił, że skarżąca jest obywatelką polską, a jej syn na podstawie art. 34 ust. 1 Konstytucji z mocy prawa nabył obywatelstwo polskie. Brak transkrypcji nie stanowi przeszkody do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Przedstawiony [...] akt urodzenia, nawet bez jego transkrypcji, jest wyłącznym dowodem zdarzeń w nim stwierdzonych (uchwała Sądu Najwyższego z [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...]). NSA wskazał, że dziecko skarżącej może zatem powołać się na taki akt w postępowaniu administracyjnym i sądowym a także realizować uprawnienia, których nabycie jest uzależnione od wykazania aktu stanu cywilnego, nawet gdyby nie dokonano jego transkrypcji.

Wobec powyższego, nieprzedłożenie przez skarżącą - na wezwanie organu - umiejscowionego w polskim urzędzie stanu cywilnego aktu urodzenia małoletniej nie mogło stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Tym samym wadliwie organy, a następnie Sąd I instancji uznały, że niezbędna jest transkrypcja kanadyjskiego aktu urodzenia małoletniej. Za niezrozumiałe należy przy tym uznać twierdzenie Sądu I instancji, że "z akt sprawy nie wynika, aby strona podjęła chociażby próbę pozyskania żądanych przez organ administracji dokumentów. Stąd też stwierdzenie, że dostarczenie żądanych danych napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, jest zupełnie gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami." W odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 9 października 2017 r., skarżąca wystosowała pismo, w którym wyjaśniła, że w dniu [...] lutego 2017 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...]decyzją nr [...]orzekł o odmowie wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu urodzenia na nazwisko [...]. Ponadto, skarżąca została urodzona przez surogatkę, której danych nie ujawnia się w akcie urodzenia, bo w świetle prawa [...], nie jest ona matką dziecka. Wynika to też z przedłożonego przez stronę orzeczenia sądu rodzinnego. Niewątpliwie zatem wykazano, że uzyskanie żądanego dokumentu napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Dane, o których mowa w art. 13 pkt 5 ustawy o obywatelstwie polskim nie były zaś potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, skoro skarżąca wywodziła obywatelstwo polskie z faktu posiadania tego obywatelstwa przez ojca. W sprawie przedstawiono zaś wszystkie dokumenty niezbędne do wydania pozytywnej dla strony decyzji.

Zasadnie podnosi skarżąca kasacyjnie, że Sąd I instancji wadliwie zinterpretował wyrażoną w art. 7 p.p.m. klauzulę porządku publicznego i uznał, że będzie miała zastosowanie w sprawie, co miało uzasadniać odmowę potwierdzenia posiadania obywatelstwa przez skarżącą. Zgodnie z art. 7 p.p.m., prawa obcego nie stosuje się, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie klauzula ta nie będzie miała zastosowania, gdyż nie dochodzi do kolizji systemów prawnych. Jeden z rodziców dziecka ma polskie obywatelstwo, spełniona jest zatem przesłanka nabycia obywatelstwa z mocy prawa. Klauzula porządku publicznego jest stosowana, gdy zastosowanie prawa obcego doprowadziłoby do powstania skutków sprzecznych z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Organy, ani Sąd I instancji nie wskazały wartości, z którymi sprzeczne miałoby być potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez [...] na podstawie ustalenia jej pochodzenia od ojca posiadającego polskie obywatelstwo. Jak słusznie podnosi skarżąca kasacyjnie, potwierdzenie obywatelstwa polskiego w okolicznościach niniejszej sprawy w żaden sposób nie ingeruje i nie narusza ani prawa, ani porządku publicznego, w szczególności nie zobowiązuje Polski do wprowadzenia do porządku prawnego instytucji "rodziców jednopłciowych", czy "umów o zastępcze macierzyństwo". Sąd I instancji nie zidentyfikował żadnego "zagrożenia" dla podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej wynikającego z potwierdzenia decyzją deklaratoryjną obywatelstwa skarżącej. Należy zauważyć, że na Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 14 grudnia 2021 r. w sprawie [...]V.M.A. przeciwko [...] obshtina, rayon ‘[...]’ (LEX nr 3271868) potwierdził, że pojęcie ‘porządku publicznego’ jako uzasadnienie odstępstwa od podstawowej swobody powinno być interpretowane w sposób wąski. W konsekwencji, porządek publiczny może być jedynie przywołany w przypadku realnego i wystarczająco poważnego zagrożenia dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa (pkt 55 uzasadnienia).

Należy podzielić stanowisko NSA zawarte w wyrokach z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II OSK 1868-1871/16, w których wskazano, że zagadnienie nabycia obywatelstwa podlega wyłącznie reżimowi publicznoprawnemu, a zatem nie będą miały zastosowania w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego normy prawnorodzinne, które wskazują na sposoby potwierdzenia biologicznego pokrewieństwa pomiędzy dzieckiem a jego rodzicami. Chybione jest stanowisko i wywody Sądu I instancji odnośnie biologicznego pochodzenia dziecka i jego statusu na gruncie prawa prywatnego – rodzinnego, gdyż instytucji prawa publicznego nie powinno się interpretować poprzez zasady i normy prawa prywatnego.

Niezależnie od naruszenia przepisów ustawy o obywatelstwie polskim, organy, jak i Sąd I instancji rozstrzygając sprawę nie uwzględniły konstytucyjnych, jak i międzynarodowych standardów ochrony praw dziecka. W myśl art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), dalej: Konwencja, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Przepis art. 3 ust. 2 Konwencji wyraźnie zobowiązuje Państwa-Strony do działania (także ustawodawczego oraz administracyjnego) na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych.

Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 Konwencji, Państwa-Strony w granicach swojej jurysdykcji będą respektowały i gwarantowały prawa zawarte w Konwencji wobec każdego dziecka, bez jakiejkolwiek dyskryminacji, niezależnie od rasy, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów politycznych, statusu majątkowego, niepełnosprawności, cenzusu urodzenia lub jakiegokolwiek innego tego dziecka albo jego rodziców bądź opiekuna prawnego. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 ust. 1 Konwencji, niezwłocznie po urodzeniu dziecka zostanie sporządzony jego akt urodzenia, a dziecko od momentu urodzenia będzie miało prawo do otrzymania imienia, uzyskania obywatelstwa oraz, jeśli to możliwe, prawo do poznania swoich rodziców i pozostawania pod ich opieką. Z kolei w art. 8 ust. 1 Konwencji wyrażono obowiązek państw poszanowania prawa dziecka do zachowania jego tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska, stosunków rodzinnych, zgodnych z prawem, z wyłączeniem bezprawnych ingerencji. Należy zwrócić także uwagę na postanowienia art. 16 Konwencji, w myśl którego żadne dziecko nie będzie podlegało arbitralnej lub bezprawnej ingerencji w sferę jego życia prywatnego, rodzinnego lub domowego czy w korespondencję ani bezprawnym zamachom na jego honor i reputację (ust. 1); dziecko ma prawo do ochrony prawnej przeciwko tego rodzaju ingerencji lub zamachom (ust. 2).

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z powołanym wyżej art. 2 ust. 1 Konwencji, zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na status dziecka i status jego rodziców. W przepisie tym wprowadzono w odniesieniu do dziecka zasadę niedyskryminacji, z której wynika wymóg, by były zagwarantowane temu dziecku, bez dyskryminacji pod tym względem, w tym bez dyskryminacji ze względu na orientację seksualną jego rodziców, prawa określone w Konwencji, wśród których wymieniono w jej art. 7 prawo do uzyskania obywatelstwa. Tymczasem rozstrzygnięcia organów, jak i Sądu I instancji stanowią dyskryminację małoletniej ze względu na orientację seksualną jej rodziców, co stanowi naruszenie ww. przepisu Konwencji. Prowadzą one bowiem do pozbawienia małoletniej, będącej córką obywatela polskiego, prawa do potwierdzenia obywatelstwa polskiego wyłącznie na tej podstawie, że w jej akcie urodzenia wpisano jako rodziców osoby tej samej płci.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy trzeba mieć na uwadze, że odmowa potwierdzenia posiadania polskiego obywatelstwa po ojcu, ma wpływ na status prawny dziecka w kraju, którego obywatelem jest ojciec. Dobro dziecka jest wartością nadrzędną, a każda decyzja właściwego organu czy sądu powinna być podejmowana w zgodzie z tą wartością (art. 3 ust. 1 Konwencji). Jak wskazał NSA w powołanych wyżej wyrokach z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II OSK 1868-1871/16, dla statusu prawnego dziecka, w tym możliwości potwierdzenia posiadania polskiego obywatelstwa, nie ma znaczenia, czy urodziła je matka zastępcza, ale o to, że rodzi się istota ludzka obdarzona przyrodzoną i niezbywalną godnością, która ma prawo do obywatelstwa, jeśli jedno z rodziców jest polskim obywatelem.

Europejski Trybunał Praw Człowieka w wielu swoich orzeczeniach podkreślał, że w przypadku, w którym wchodzi w grę sytuacja dziecka, to interes dziecka musi przeważać. Dokonując więc oceny sytuacji również pod względem prawym, to poszanowanie praw dziecka powinno stanowić główną wytyczną decyzji (wyrok ETPCz z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie [...]przeciwko [...], skarga nr [...]i przywołane tam orzecznictwo, wyrok ETPCz z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie [...] przeciwko [...], skarga nr [...]).

W sprawie doszło także do naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego skarżącej zagwarantowanego w art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 powołanej Konwencji o ochronie praw człowieka, każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. W art. 8 ust. 2 tej Konwencji wskazano zaś, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. W sprawie [...] przeciwko [...] (wyrok z dnia [...] czerwca 2014 r. skarga nr [...]) Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że poszanowanie życia prywatnego wymaga, by każdy mógł ustalić szczegóły swojej tożsamości jako indywidualnej istoty ludzkiej, na co składa się prawny stosunek rodzic-dziecko. Władze [...], mając świadomość, że dzieci, urodzone przez matkę zastępczą, zostały uznane w innym kraju (w [...] – w orzeczeniu sądu i w akcie urodzenia) za dzieci skarżących, odmówiły uznania takiego statusu na gruncie prawa [...], co Trybunał uznał za podważenie ich tożsamości w społeczeństwie [...] i naruszenie prawa małoletnich do poszanowania ich życia prywatnego. Trybunał wskazał również, że nawet, jeśli art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie gwarantuje prawa do uzyskania konkretnego obywatelstwa, nie oznacza to, że nie jest ono elementem tożsamości jednostki.

W niniejszej sprawie odmowa potwierdzenia posiadania obywatelstwa przez skarżącą na skutek braku uznania przez organy, jak i Sąd I instancji stwierdzonego w [...] akcie urodzenia [...] ojcostwa [...] stanowiła niewątpliwie naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego skarżącej, a więc prawa do potwierdzenia obywatelstwa, będącego elementem jej tożsamości.

Należy również zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2021 r. w sprawie [...]V.M.A. przeciwko [...],[...], w którym Trybunał wskazał, że państwa członkowskie mają swobodę w zakresie wprowadzenia w ich prawie krajowym małżeństwa dla osób tej samej płci, a także rodzicielstwa tych ostatnich. Jednakże każde państwo członkowskie powinno wykonywać tę kompetencję zgodnie z prawem Unii, a w szczególności zgodnie z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: TFUE) dotyczącymi swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich przyznanej każdemu obywatelowi Unii, uznając w tym celu stan cywilny ustalony w innym państwie członkowskim zgodnie z prawem tego państwa. Trybunał podkreślił, że spoczywający na państwie członkowskim obowiązek z jednej strony wydania dowodu tożsamości lub paszportu dziecku, będącemu obywatelem tego państwa członkowskiego, które to dziecko urodziło się w innym państwie członkowskim i którego akt urodzenia wydany przez organy tego innego państwa członkowskiego wskazuje jako jego rodziców dwie osoby tej samej płci, a z drugiej strony, uznania więzi pokrewieństwa między tym dzieckiem a każdą z tych dwóch osób w ramach wykonywania przez to dziecko praw przysługujących mu na podstawie art. 21 TFUE i aktów prawa wtórnego, które ich dotyczą, nie narusza tożsamości narodowej ani nie zagraża porządkowi publicznemu tego państwa członkowskiego. Tego rodzaju obowiązek nie oznacza bowiem, by państwo członkowskie, którego dane dziecko jest obywatelem, było zobowiązane do wprowadzenia w swoim prawie krajowym rodzicielstwa osób tej samej płci lub uznania, do celów innych niż wykonywanie praw, które to dziecko wywodzi z prawa Unii, więzi pokrewieństwa między wspomnianym dzieckiem a osobami wskazanymi jako rodzice tego dziecka w akcie urodzenia sporządzonym przez organy przyjmującego państwa członkowskiego (zob. analogicznie wyrok z dnia 5 czerwca 2018 r., [...] i in., [...], EU:C:2018:385, pkt 45, 46).

Trybunał dodał, że środek krajowy, który może utrudniać korzystanie ze swobody przemieszczania się osób, tylko wtedy może być uzasadniony, gdy jest zgodny z gwarantowanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej: Karta) prawami podstawowymi, nad których przestrzeganiem czuwa Trybunał (wyrok z dnia [...] czerwca 2018 r., [...] i in., [...], EU:C:2018:385, pkt 47). Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, zagwarantowane w art. 7 Karty oraz prawa dziecka, zagwarantowane w jej art. 24, w szczególności prawo do uwzględnienia najlepszego interesu dziecka jako sprawa nadrzędna we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, a także prawo do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z każdym rodzicem mają podstawowe znaczenie. W tej kwestii, zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty, prawa gwarantowane w jej art. 7 mają znaczenie i zakres takie same, jak prawa gwarantowane w art. 8 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.

W powyższym wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przesądził o obowiązku uznania przez państwo członkowskie UE stwierdzonej w akcie urodzenia, wydanym w innym państwie członkowskim, więzi pokrewieństwa między dzieckiem a jego rodzicami, będącymi osobami tej samej płci, wskazując jednocześnie, że obowiązek ten nie zagraża porządkowi publicznemu.

Wprawdzie akt urodzenia skarżącej nie został wydany w państwie członkowskim UE, należy mieć jednak na względzie, że rozważania Trybunału mają znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż odmowa potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą skutkowała również naruszeniem jej prawa do obywatelstwa unijnego oraz wynikającej z posiadania tego obywatelstwa możliwości korzystania ze swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich UE.

Mając powyższe na względzie, wobec stwierdzonych naruszeń prawa materialnego, należało uchylić zaskarżony wyrok i decyzje organów oraz zobowiązać Wojewodę [...] do wydania decyzji potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez [...] w terminie 30 dni od zwrotu akt administracyjnych, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 w zw. z art. 145a § 1 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Koszty te obejmują: wpis od skargi w wysokości 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika: przed Sądem I instancji w wysokości 480 zł stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), przed Naczelnym Sądem Administracyjnym za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie w wysokości 360 zł stosownie do § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw w wysokości 34 zł.