Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2089/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art.  1  par.  1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.  190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2013 r. sprawy ze skargi A. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącego A. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 2089/13

UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, ze zm.) - dalej u.r.p. - w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, którą ustalono dla A. M. (skarżący w sprawie) negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu radcowskiego (zestaw pytań testowych) skarżący otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu radcowskiego (prawo karne) - ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) - ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) - ocenę dostateczną, z piątej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) - ocenę dostateczną. Zadanie z wszystkich części egzaminu radcowskiego oceniało dwóch egzaminatorów odrębnie. Egzaminatorzy oceniający pracę A. M. z części trzeciej egzaminu (prawo cywilne) wystawili po dwie oceny dostateczną i niedostateczną. Egzaminatorzy podkreślali, że zdający powinien poprawnie zaprezentować w apelacji, przy zachowaniu wymogów formalnych pisma z art. 368 i nst. k.p.c., swoje stanowisko i należycie skonstruować zarzuty apelacji o naruszeniu przez sąd przepisów prawa materialnego i procedury, czego nie uczynił. Zdaniem egzaminatorów poprawne rozwiązanie zadania polegało na odniesieniu się do umowy mieszanej deweloperskiej, a nie do umowy przedwstępnej, zatem zdający nie zastosował wymaganych przepisów art. 65 § 2, 471, 474, 494, 394, 118 i 361 k.c. W konsekwencji, nie dostrzegając istoty sporu wywiódł apelację, która nie uwzględniała słusznego interesu klienta, co do kwot 160000 zł i 13000 zł (koszty). Swoje ustalenia, co do prawidłowości rozwiązania zadania z prawa cywilnego egzaminatorzy wywiedli na podstawie wskazanych orzeczeń Sądu Najwyższego. Dodatkowo zarzucono błędne stwierdzenie, że roszczenie co do ulgi podatkowej zostało wykazane co do zasady i wysokości, że zdający nie zaskarżył wyroku w zakresie kosztów, błędnie uznając, że wyrok w zakresie odsetek był prawidłowy.

Komisja I stopnia - powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., stwierdziła, że skoro skarżący nie uzyskał z trzeciej części egzaminu oceny pozytywnej, gdyż średnia ocen (3 i 2) wynosiła 2,5, to tym samym wynik egzaminu radcowskiego jest negatywny.

W odwołaniu A.M., wnosząc o uchylenie uchwały Komisji I stopnia i stwierdzenie, że uzyskał pozytywny wynik egzaminu radcowskiego, w tym pozytywną ocenę z części trzeciej tego egzaminu, uchwale tej zarzucił:

• Oparcie negatywnej oceny pracy egzaminacyjnej na założeniu, że jedynym prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego z III części, było rozstrzygnięcie oparte na interpretacji przyjętej w wyroku SN z dnia 9 lipca 2003 roku, sygn. akt IV CKN 305/01, podczas gdy w oparciu o przedstawiony stan faktyczny, ponadto poglądy doktryny, orzecznictwo sądowe oraz interes reprezentowanej strony uzasadnione również było przyjęcie rozwiązań zaproponowanych przez zdającego,

• Błędne uznanie, że rozwiązanie zaproponowane przez zdającego nie odpowiadało kryteriom określonym w art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p.,

• Naruszenie art. 366 ust. 1 w zw. z art. 364 ust. 1 oraz art. 365 u.r.p., poprzez stwierdzenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

W ocenie skarżącego istniały podstawy do przyjęcia, że umowa będąca przedmiotem kazusu egzaminacyjnego była umową przedwstępną, a nie deweloperską. Ponadto, zdaniem skarżącego, istniały podstawy do dochodzenia przez powodów kwoty 15 tys. złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej, a również możliwe jest przyjęcie korzystniejszego terminu liczenia odsetek, tj. od przedsądowego wezwania do zapłaty, a nie od doręczenia odpisu pozwu. W ocenie skarżącego nie było podstaw do dochodzenia odszkodowania tytułem różnicy w cenie lokalu mieszkalnego.

Komisja II stopnia, wskazując na powołane przepisy ustawy o radcach prawnych oraz na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314) określające m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej, podkreślała, że jest obarczona koniecznością sporządzenia pisemnej opinii dotyczącej jedynie "zarzutów poniesionych w odwołaniu, co do zasadności poszczególnych zarzutów" i to "w zakresie odwołania" (§ 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3). Z kolei w § 5 ust. 4 w/w rozporządzenia uregulowano procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania uchwał. Unormowanie to reguluje wyłącznie procedurę działania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, jako organu odwoławczego, ale nie reguluje i nie zmienia zasad orzekania i zakresu orzekania Komisji.

Powyższe regulacje wymienione w rozporządzeniu nie powodują tego, że rozporządzenie to zawęża zakres kontroli odwoławczej tego organu. Komisja II stopnia ustosunkowując się do odwołania powinna mieć na uwadze zarzuty i argumenty, które zostały powołane w odwołaniu skarżącego. Rozstrzygnięcie, co do zaskarżonej uchwały musi zatem wiązać się z całościową oceną jej zasadności.

Odnosząc powyższe uwagi do zarzutów odwołania, Komisja II stopnia stwierdziła, że skarżący zakwestionował ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa cywilnego.

Z uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzonych przez egzaminatorów wynika, że skarżący zachował formę apelacji, ale nie spełnił - przy wnoszeniu apelacji - warunku zaskarżenia powództwa w zakresie roszczenia o podwójny zadatek i odszkodowania z tytułu wzrostu wartości lokalu. Skarżący popełnił następujące błędy: wadliwie zinterpretował przepisy dotyczące odsetek, niewłaściwie sformułował wniosek o zasądzenie kosztów procesu, błędnie wniósł o zmianę wyroku i zasądzenie kwoty 15 tys. złotych tytułem utraconej ulgi mieszkaniowej.

Wskazano przy tym, że przedstawione zadanie do rozwiązania egzaminacyjnego jest problematyczne z uwagi na rozbieżności poglądów orzecznictwa i doktryny dotyczących mieszanej umowy deweloperskiej (umowa nienazwana) z uregulowaną w Kodeksie cywilnym (art. 389 i 390) umową przedwstępną (chodzi o podobieństwa i różnice tych umów). Zdaniem Komisji koncepcja umowy deweloperskiej dawała lepszą ochronę powodowi niż przyjęta przez skarżącego przy rozwiązywaniu zadania egzaminacyjnego - umowa przedwstępna.

Skarżący powinien był poprawnie uzasadnić swoje stanowisko w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego oraz prawidłowo skonstruować zarzuty apelacji dotyczące przepisów prawa procesowego i materialnego. Tymczasem w ocenie Komisji II stopnia błędnie uzasadnił swoje stanowisko dotyczące lucrum cessans (utracone korzyści) domaganiem się przez powodów odszkodowania z tytułu różnicy w cenie mieszkania w kwocie 150 tys. złotych. A. M. rozwiązując zadanie powinien zwrócić uwagę na tzw. ujemny interes umowny w przypadku, gdy strona zobowiązana do jej zawarcia uchyla się od jej zawarcia, a druga może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej.

Zdaniem Komisji II stopnia błędnie sformułowano wniosek o zasądzenie kosztów procesu, bowiem wniosek ten powinien uwzględniać w części nieprzyznane koszty za pierwszą instancję i wniosek o zasądzenie kosztów procesu za instancję odwoławczą.

Istotnym błędem było także pominięcie przez skarżącego odszkodowania wyrażającego się kwotą 150 000 zł (różnica w cenie mieszkania.) Profesjonalny pełnomocnik powinien był wszelkie rozbieżności w nauce i orzecznictwie wykorzystać na korzyść swojego klienta, a tym samym sporządzić apelację w taki sposób, aby jak najszerzej zabezpieczyć interesy powoda, nie narażając go tym samym na zbędne koszty.

Ponadto wskazano, że brak było podstaw do dochodzenia przez powodów odszkodowania z tytułu utraty ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu z uwagi na to, że powodowie nie przedstawili żadnych dowodów w tym zakresie.

W związku z tym Komisja odwoławcza stwierdziła, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

Skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. M. z wnioskiem o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, Uchwale zarzucił naruszenie art. 364 ust.1, art. 365 ust. 2 i art. 366 w zw. z art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że zaproponowane przez niego rozwiązanie zostało przez jednego z egzaminatorów uznane za poprawne, a przez drugiego nie. Ocenę niedostateczną wystawiono za błędne zastosowanie przepisów i ich błędną interpretację, co spowodowało, że rozwiązanie przyjęte przez skarżącego nie zawierało najkorzystniejszego rozstrzygnięcia z punktu widzenia interesu strony.

Podniósł przy tym, że nie można było dochodzić odszkodowania w wysokości wzrostu wartości lokalu, która nastąpiła już po terminie, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta, nie dlatego, że odszkodowanie to mieściłoby się pod pojęciem utracone korzyści, ale dlatego, że byłyby to utracone korzyści stanowiące konsekwencję niewykonania przyrzeczonej umowy. Roszczenie to więc, co do zasady, nie mieściło się w negatywnym interesie umowy przedwstępnej.

Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, zdaniem skarżącego nie istnieją rozbieżności w doktrynie lub orzecznictwie, które profesjonalny pełnomocnik mógł wykorzystać na korzyść klienta, gdyż w przypadku umowy przedwstępnej niedopuszczalne jest dochodzenie szkody wynikającej z faktu niezawarcia umowy finalnej. W związku z tym dla skarżącego był całkowicie niezrozumiały pogląd Komisji, że jako zdający, konstruując zarzuty apelacji, nie zakwestionował ugruntowanej i jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego.

Skarżący wskazał również, że nie uważa za prawidłowe powoływanie przez pełnomocników wszelkich możliwych zarzutów na korzyść strony, które wzajemnie się wykluczają, są sprzeczne z orzecznictwem i mają minimalną szansę na powodzenie. Dlatego nie chciał podnieść zarzutów, które wiązały się z wysokim prawdopodobieństwem oddalenia. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęcie przez egzaminatorów rozwiązania, czyli utraconych korzyści wynikających z niezrealizowania umowy przyrzeczonej (150 000 zł), ma nikłe szanse powodzenia w sądzie II instancji. Sąd nie jest przecież związany treścią zarzutów, ani wskazanymi podstawami apelacji, a jedynie zakresem zaskarżenia.

Skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, dokonując oceny zdającego, należy brać pod uwagę przede wszystkim zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowania przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Ocena ta ponadto powinna uwzględniać cel egzaminu, czyli sprawdzenie przygotowania prawniczego egzaminowanego. Dlatego też, uzależnienie oceny od tego czy zdający podzielił jakiś kontrowersyjny pogląd doktryny i w rezultacie podniósł zarzuty sprzeczne z orzecznictwem, nie znajduje, w jego ocenie, żadnego uzasadnienia.

Skoro zatem, jak twierdzi skarżący, sporządził formalnie poprawną apelację, prawidłowo zastosował przepisy prawa, dokonał ich właściwej interpretacji w kontekście dominującej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, zaproponował rozwiązanie w najszerszym zakresie uwzględniające interes klienta, wykazując tym samym swoje przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonania zawodu radcy prawnego, oraz wiedzę z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania, to należało przyjąć, że przygotowana praca odpowiada kryteriom określonym w art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i powinna zostać oceniona pozytywnie.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, podtrzymując w całości swoje stanowisko, wnosiła o oddalenie skargi.

Zdaniem Komisji II stopnia, stwierdzając, że każda uchwala w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu radcowskiego jest decyzją wydawaną w warunkach uznania administracyjnego, nie podzieliła zarzutów skarżącego. Skoro komisje egzaminacyjne działają korzystając ze swoistego luzu decyzyjnego przy ustalaniu wyników egzaminu, to ma to wpływ na zakres kontroli sądowoadministracyjnej odnoszącej się wyłącznie do legalności uchwał.

W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2011 r. A. M. podtrzymał swoje wnioski ze skargi podkreślając, że Komisja Egzaminacyjna jest związana przepisami ustawy o radcach prawnych ustalając wynik egzaminu wyłącznie na podstawie obiektywnych kryteriów spełnienia przez zdającego należytego przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. W związku z tym kryteria ocen nie mogą być dobierane dowolnie, lecz muszą opierać się na merytorycznie uzasadnionych podstawach. Tymczasem Komisja II stopnia, podzielając pogląd skarżącego o możliwości zrozumienia kazusu jako dotyczącego umowy przedwstępnej, wyraziła opinie sprzeczne z wyrażonymi przez obu egzaminatorów. Jednocześnie skarżący podkreślał, że opierał się na utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, natomiast Komisja II stopnia przyjęła poglądy, jak to określił skarżący, w orzecznictwie odosobnione i sprzeczne z orzecznictwem utrwalonym w judykaturze. W związku z tym zdaniem skarżącego uchwała nosi cechy dowolności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2011 r. w sprawie VI SA/Wa 149/11 oddalił skargę. Sąd uznał, że oceny cząstkowe egzaminatorów i uchwały Komisji Egzaminacyjnych są ustalane w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Natomiast kontrola Sądu polega w szczególności na sprawdzeniu, czy wydanie uchwały poprzedzone było prawidłowym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, w świetle ustaleń egzaminatorów i Komisji, obu Komisjom nie można było zarzucić dowolności, dlatego skarga została oddalona.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. M. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku. Wyrokowi zarzucił naruszenie wskazanych przepisów Kodeksu cywilnego, ustawy o radcach prawnych oraz przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podkreślając prawidłowość rozwiązania kazusu przez przyjęcie, że odnosił się do umowy przedwstępnej stwierdził, iż zaskarżona uchwała nosiła cechy dowolności, nawet zakładając, że jej wydanie mogło nastąpić w ramach uznania administracyjnego. Nie była, bowiem uzasadniona zgodnie z kryteriami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie skarżącego powołane orzecznictwo Sądu Najwyższego nie miało zastosowania w sprawie. Skoro zdający prawidłowo przyjął, iż kazus odnosi się do umowy przedwstępnej, to powoływanie się przez Komisję na rozbieżności w orzecznictwie odnoszącym się do umowy deweloperskiej, nie miało dla prawidłowości rozwiązania zadania żadnego znaczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2012 r. wydanym w sprawie II GSK 1839/11 uchylił zaskarżony wyrok przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wskazując na powołane przepisy ustawy o radcach prawnych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że uchwały wydawane przez Komisje Egzaminacyjne nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Z normy art. 36(6) ust. 1 u.r.p. wynika jednoznacznie, że uzyskanie przez zdającego pozytywnej oceny z każdej części egzaminu stwarza dla Komisji Egzaminacyjnych obu instancji obowiązek podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

Zdaniem NSA skarżący zasadnie zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowisko sądu pierwszej instancji o zebraniu i rozpatrzeniu przez Komisję II Stopnia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego odnoszącego się do rozwiązania zadania z prawa cywilnego, było przedwczesne, bez wszechstronnej oceny jej uchwały. Uzasadnienie oceny uzyskanej przez skarżącego z tej części egzaminu było zasadniczo różnie przedstawione przez egzaminatorów i przez Komisję II Stopnia. Egzaminatorzy uznali za nieprawidłowe przyjęcie przez zdającego, że zadanie odnosiło się do umowy przedwstępnej, natomiast Komisja II Stopnia uznała za prawidłowe przyjęcie, że zadanie dopuszczało przyjęcie, iż odnosi się do dwóch rozwiązań – umowy przedwstępnej lub umowy deweloperskiej, gdyż przy przyjęciu umowy deweloperskiej można było w większym stopniu uwzględnić interes reprezentowanej przez zdającego strony. W związku z przyjęciem przez zdającego opracowanego rozwiązania, zdaniem Komisji II Stopnia nie było wykluczone otrzymanie przez niego oceny pozytywnej, aczkolwiek nie najwyższej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane w uchwale wyroki nie potwierdzały zasadności stanowiska tej Komisji. Nadto Komisja odwoławcza nie odniosła się do istoty umowy przedwstępnej opracowanej przez skarżącego, nie ustosunkowując się do argumentacji skarżącego zawartej w zadaniu, jak należało prawidłowo tę argumentację przeprowadzić, jednocześnie ją podważając. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie negatywnej oceny za zadanie skarżącego z prawa cywilnego jest, co najmniej niepełne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi, więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy), jeżeli jednak sprawa, na skutek uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny, zostaje przekazana sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, sąd ten jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny – art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest zasadna.

Mając na względzie wymieniony przepis art. 190 P.p.s.a. Sąd orzekający w sprawie jest związany wykładnią prawa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującą na nietrafność stanowiska Komisji II stopnia, iż komisje egzaminacyjne działają w granicach tzw. uznania administracyjnego. Kwestia ta została przesądzona w wymienionym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego podobnie jak w wyroku późniejszym Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2013 r. wydanym w sprawie II GSK 321/12.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji nieprawidłowo (przedwcześnie) uznał, że Komisja II stopnia zebrała i rozpatrzyła w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności odnoszący się do przedstawionego przez skarżącego rozwiązania zadania z części trzeciej egzaminu – z prawa cywilnego.

Dokonując, zatem analizy zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia należy zauważyć, że faktycznie uzasadnienie oceny rozwiązania zadania przedłożonego przez A. M. z trzeciej części egzaminu radcowskiego dokonane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia w zasadniczy sposób jest oparte na różnej argumentacji od podnoszonej przez egzaminatorów oceniających tę pracę. Egzaminatorzy uznali pracę sporządzoną przez skarżącego niewłaściwie z uwagi na złe zakwalifikowanie umowy, jako przedwstępnej, zamiast jako umowy deweloperskiej. Konsekwencją dalszych uwag egzaminatorów było postawienie zarzutu rozwiązaniu zadania przez A. M. to, że nie dostrzegając istoty sporu wywiódł apelację, która nie uwzględniała słusznego interesu klienta. Odnosząc się zatem do umowy deweloperskiej egzaminatorzy i Komisja I stopnia zarzucili zdającemu niezastosowanie wskazanych w protokółach ocen przepisów prawa cywilnego, aczkolwiek jeden z egzaminatorów ocenił pracę na dostateczny. Już, zatem niejako na wstępie, na skutek stwierdzenia przez egzaminatorów obrania przez zdającego złego kierunku rozwiązania zadania, jeden z nich ocenił pracę na niedostateczny, co determinowało łączną ocenę, jako niepozytywną (2,5).

Natomiast Komisja II stopnia, w swojej ocenie poprawności przyjętego rozwiązania przez zdającego uznała, że przedmiotowe zadanie egzaminacyjne zostało sformułowane w sposób umożliwiający jego rozwiązanie tak, jak uczynił to zdający, czyli przy przyjęciu założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Jednocześnie Komisja II stopnia zwróciła uwagę, iż przyjmując za dopuszczalne dwa prawidłowe rozwiązania zadania z tej części egzaminu radcowskiego, w przypadku założenia, iż strony wiązała umowa deweloperska można było w większym stopniu uwzględnić interes reprezentowanej strony. Formułując tę uwagę Komisja II stopnia stwierdziła jednak, że przyjęcie w zadaniu, iż strony wiązała umowa deweloperska, mogło mieć jedynie wpływ na wysokość oceny ze względu na to, iż umową tą można było w większym stopniu uwzględnić interes reprezentowanej przez zdającego strony, a nie przekładało się wprost na wynik egzaminu, bowiem rozwiązanie zadania w oparciu o umowę przedwstępną nie prowadziło jeszcze bezpośrednio do wyniku negatywnego.

A.M wybrał rozwiązanie zakładające, że strony zawarły umowę przedwstępną. W związku z takim rozwiązaniem zadania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zarzuciła zdającemu, że przy sporządzeniu apelacji nieprawidłowo zrezygnował z dochodzenia odszkodowania z tytułu utraconych korzyści (lucrum cessans) dotyczącego różnicy w cenie mieszkania. Uznając takie stanowisko za mające zastosowanie w sprawie Komisja II stopnia powołała się na dwa wyroki Sądu Najwyższego zacytowane przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z 14 października 2005 r. wydanym w sprawie III CK 103/05 Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej. Naprawienie szkody przysługuje w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. Pojęciem tym objęte są zarówno straty, jak również utracone korzyści - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej. Natomiast w wyroku z 22 czerwca 2004 r., w sprawie IV CK 454/03, Sąd Najwyższy podkreślał, że z okoliczności, iż umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej, nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego.

W tym miejscu należy zauważyć, że żaden z poglądów wyrażonych w powołanych w zaskarżonej uchwale wyrokach Sądu Najwyższego nie potwierdza trafności stanowiska Komisji II stopnia, nie potwierdzając przyjętej w zaskarżonej uchwale tezy o możliwości dochodzenia odszkodowania z tytułu utraconych korzyści powstałych w związku z niezawarciem umowy przyrzeczonej, a taki zarzut pracy skarżącego był postawiony. Także pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt IV CK 454/03, również powołanego w zaskarżonej uchwale, nie odnosi się do możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w związku z zawarciem umowy przedwstępnej, lecz do umowy nienazwanej zawierającej pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej.

Istotnym jest także to, że oceniając rozwiązanie przez A. M. zadania z prawa cywilnego Komisja II stopnia, uznając jednocześnie rozwiązanie to za możliwie z uwagi na sformułowanie problemu egzaminacyjnego, nie odniosła się do istoty przedstawionej przez zdającego umowy przedwstępnej i nie przeprowadziła analizy pracy z uwzględnieniem regulacji dotyczących tej umowy. Nie można w związku z tym uznać za zasadne stwierdzenie Komisji II stopnia, że zdający powinien odpowiednio poprowadzić argumentację prawną pozwalającą na podważenie stanowiska sądu oddalającego roszczenie powodów dotyczące różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Należy bowiem zauważyć, że w motywach zaskarżonej uchwały nie podano, jak zdaniem Komisji II stopnia należało tę argumentację poprowadzić.

W związku z tymi uwagami nie można uznać, że Komisja II stopnia dochowała wymagań procedury w zakresie oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie dotyczącego pracy A. M. z prawa cywilnego, a także by uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego oraz podstawy prawnej uchwały. Zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Komisja II stopnia będzie miała na względzie powyższe uwagi oraz, odnosząc się także do argumentacji skarżącego, wyda uchwałę także z uwzględnieniem wymagań wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.