Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 401/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6332 Należności  przedemerytalne
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 6 ust. 2 lit. a
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 37 k ust. 1, art. 37 l
journal: Dz.U. 2003 nr 58 poz 514
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak Asesor WSA - Alojzy Wyszkowski Protokolant Magdalena Domańska-Byskosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2006r. przy udziale sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Starosta Powiatu W., przyjmując jako podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 6 pkt 15 lit. b, art. 6c ust. 2 pkt 1, art. 37k i art. 37l, art. 37n ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity Dz.U. z 2003r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) oraz art. 104 kpa, odmówił skarżącej E. K. przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego.

W uzasadnieniu wskazał, że strona w dniu [...]r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. W okresie poprzedzającym rejestrację zatrudniona była w Spółdzielni "A" - Zakładzie Pracy Chronionej we W. w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. Stosunek pracy rozwiązany został z przyczyn ekonomicznych dotyczących zakładu pracy, na podstawie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. z 1990r. Nr 4, poz. 19 ze zm./.

Wnioskiem z dnia [...]r., złożonym w organie zatrudnienia w dniu rejestracji, strona zwróciła się o przyznanie świadczenia przedemerytalnego z uwzględnieniem dołączonych przez nią świadectw pracy i umowy o pracę nakładczą, zaświadczeń, a także zeznań świadków powołanych na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r.

Organ ustalił, że w dacie rejestracji E. K., urodzona dnia [...]r. w B., miała ukończone [...] lat i legitymowała się okresem zatrudnienia w wymiarze [...] lat [...] miesięcy i [...] dni (bez okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców).

W toku prowadzonego postępowania, po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego organ, który wydał decyzję ustalił, iż w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. strona uczęszczała do Zasadniczej Szkoły Zawodowej w B., odległym o [...] km od jej miejsca zamieszkania. Natomiast od dnia [...]r. zaczęła uczęszczać do Technikum Odzieżowego we W. i od tego czasu pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie ferii zimowych, wiosennych oraz w okresie wakacji.

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

Organ wskazał, iż podstawę do zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym przy ustalaniu prawa do świadczenia przedemerytalnego określają przepisy emerytalno-rentowe. Zgodnie zaś z tymi przepisami, przy ustalaniu prawa i wysokości świadczenia uwzględnia się również przypadające przed dniem [...]r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu [...] roku życia.

Wskazano również, że istotnym warunkiem, mającym wpływ na zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym jest element stałości tej pracy, zdefiniowany przez ustawodawcę w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przepis ten stanowi, że domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznał, że tylko w części wnioskowanego okresu, tj. od dnia [...]r. do dnia [...]r. możliwa była stała praca strony w gospodarstwie rolnym rodziców i zeznania świadków dotyczące tego okresu ocenił jako wiarygodne.

Nie zaliczył natomiast E. K. pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r., z tego względu, iż w powyższym okresie uczęszczała ona do Technikum Odzieżowego we W., oddalonym od gospodarstwa rolnego jej rodziców o [...] km, co w ocenie organu dowodzić ma temu, iż w tym czasie nie mogła ona pracować w gospodarstwie rolnym rodziców.

Wskazano, że strona oświadczyła, iż od czasu, kiedy rozpoczęła naukę w Technikum Odzieżowym we W., w gospodarstwie rolnym rodziców pracowała wyłącznie w czasie ferii zimowych, wiosennych oraz w trakcie wakacji.

W uzasadnieniu swej decyzji organ powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997r. sygn. akt UKN 318/97 (OSNP 1998/16/491), zgodnie z którym wykonywanie przez domownika w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy nie może być traktowane jako okres składkowy w rozumieniu art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października

1991r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że ze wskazanych wyżej powodów nie zaliczył stronie wnioskowanego okresu do okresu uprawniającego do świadczenia przedemerytalnego. Wskazał, iż w związku z tym nie spełnia ona przesłanek do przyznania świadczenia przewidzianego w art. 37k ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem sprawy, E. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym przyznała, iż w trakcie nauki w Technikum Odzieżowym we W. w latach [...]-[...] nie mogła faktycznie, na przestrzeni całego tego okresu, pracować w gospodarstwie rolnym, niemniej jednak w okresie wakacji i ferii, na który przypadają intensywne prace polowe, pracowała w gospodarstwie rodziców, a praca ta nie może zostać potraktowana jako dorywcza i okazjonalna.

Wskazała również na nietrafne, w jej przekonaniu, powołanie się organu pierwszej instancji na rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997r.

W konkluzji podniosła, iż sporny okres winien zostać uwzględniony przy ustalaniu okresu uprawniającego do świadczenia przedemerytalnego i wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

Rozpatrując odwołanie organ drugiej instancji decyzją z dnia [...]r. Nr [...], podjętą na podstawie art. 37k ust. 1, art. 37l ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał zebrane w sprawie dowody i powołując się na art. 37 k ust. 1 powyższej ustawy wskazał, że prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje kobiecie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż [...] miesięcy ukończyła [...] lat oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej [...] lat.

Powołał również przepis ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), który stanowi, że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.

Przytoczył, podobnie jak organ pierwszej instancji, definicję "domownika" zawartą w art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7,

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

poz. 25 ze zm.), powołując się na element stałości (zamieszkiwania z rolnikiem lub w bliskim sąsiedztwie i stałej pracy w gospodarstwie rolnym), będący istotnym warunkiem mającym wpływ na zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym.

Zdaniem organu, w trakcie trwania roku szkolnego, w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r., strona nie mogła wykonywać stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze czasu pracy co najmniej 4 godzin dziennie. W tej sytuacji uznał, że stałym zajęciem E. K. w powyższym okresie była nauka, zaś praca w gospodarstwie w tym czasie miała charakter jedynie doraźnej pomocy.

Odpowiadając z kolei na zarzut E. K. sformułowany w odwołaniu, jakoby Starosta Powiatu W. niesłusznie powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997r. sygn. akt II UKN 318/97, Wojewoda D. wskazał, iż w wyżej wymienionym orzeczeniu, jak i w wyroku z dnia 3 lipca 2001r. sygn. akt II UKN 466/00 (OSNP 2003/7/186) Sąd Najwyższy zważył, że wykonywanie przez domownika prac o charakterze dorywczym i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy, w tym osób uczących się w szkołach położonych w innych miejscowościach, nie może być traktowane jako okres składkowy w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, E. K. nie przysługuje prawo do świadczenia przedemerytalnego.

Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na tę decyzję E. K. domagała się jej uchylenia, podtrzymując zarzuty i twierdzenia zawarte w odwołaniu, wyraźnie wskazując na to, iż nie starała się o zaliczenie całego okresu trwania nauki w Technikum Odzieżowym we W. do okresu uprawniającego do świadczenia przedemerytalnego, lecz jedynie pracy w gospodarstwie rodziców w czasie ferii i wakacji szkolnych przypadających w latach [...] - [...].

Skarżąca dodatkowo powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000r. sygn. akt II UKN 155/00 (OSNP 2002/16/394), w którym Sąd ten wskazał, że przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983r. w wymiarze

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie ferii i wakacji szkolnych.

W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, okres pracy w gospodarstwie rolnym w okresie ferii i wakacji szkolnych powinien zostać zaliczony do okresu uprawniającego do świadczenia przedemerytalnego, a co za tym idzie świadczenie to powinno jej być przyznane.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w art. 3 § 1 stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 1 - 7 i w § 3, a także na bezczynność organów administracji publicznej w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 omawianej ustawy. Kontrola ta obejmuje badanie zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Problem w sprawie sprowadza się do tego, czy przy ustalaniu okresu, od którego zależy prawo do świadczenia przedemerytalnego uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, w czasie ferii i wakacji szkolnych.

W tym względzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd, zgodnie z którym: "jeżeli praca w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczona była przed dniem 1 stycznia 1983r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, to przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się ten okres także, gdy przypadał w czasie wakacji szkolnych (art. 10 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit. a ustawy

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

o emeryturach i rentach)" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000r. sygn. akt II UKN 155/00,OSNP 2002/16/394).

Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że choćby praca w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie wakacji stanowiła jedynie udział, pomoc przy wykonywaniu typowych obowiązków domowych zwyczajowo wymaganych od dziecka, będącego członkiem rolniczej wspólnoty rodzinnej, należy stać na stanowisku, że praca taka spełniała kryteria wystarczające do uwzględnienia jej okresu w pracowniczym stażu emerytalnym.

Z kolei w orzeczeniu z dnia 7 listopada 1997r. sygn. akt II UKN 318/97 (OSNP 1998/16/491) Sąd Najwyższy uznał, iż w myśl przepisu art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.): "przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń, uwzględnia się również okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r., traktując je tak jak okresy składkowe. Oznacza to, że okresy takie uwzględniane są tylko wtedy, gdy spełnione zostały rygory wymagane dla okresów składkowych, w tym i ten ustanowiony w przepisie art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 października 1991r. Przepis ten zezwala na uznanie za okresy składkowe okresów przypadających przed dniem wejścia w życie ustawy, za które została opłacona składka na ubezpieczenia społeczne, albo za które nie było obowiązku opłacania takich składek, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Pracę w gospodarstwie rolnym można uwzględnić na podstawie art. 5 ustawy o rewaloryzacji tylko wtedy, gdy była ona wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy".

Sąd Najwyższy wskazał także, iż przepis art. 5 cytowanej ustawy "pozwala na uwzględnienie okresów ubezpieczenia społecznego rolników, obejmującego również domowników rolnika, przypadających w czasie, kiedy nie funkcjonowało ubezpieczenie

społeczne rolników (orzeczenie z dnia 3 lipca 2001r. sygn. akt II UKN 466/00, OSNP 2003/7/186).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego w zakresie dotyczącym możliwości zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym, przypadającej w okresie ferii i wakacji szkolnych przy ustalaniu prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Przyjęte w tej sytuacji przez organy decyzyjne założenie, że praca w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r., którą E. K. wykonywała

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

w gospodarstwie rolnym rodziców nie miała charakteru stałego, a jedynie charakter okresowej pomocy lub pomocy w gospodarstwie, było przedwczesne.

Z poczynionych w sprawie przez organy decyzyjne ustaleń wynika, że skarżąca zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy ze W. w dniu [...]r. W okresie poprzedzającym rejestrację, E. K. zatrudniona była w Spółdzielni "[...]" - Zakład Pracy Chronionej we W. Umowa o pracę została rozwiązana za wypowiedzeniem pracodawcy, na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W dniu rejestracji skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia przedemerytalnego oraz o zaliczenie do okresu uprawniającego do emerytury okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, tj. okresu od dnia [...]r. do dnia [...]r. Do wniosku załączyła świadectwa pracy, umowy o pracę nakładczą, oświadczenie o pracy w tym gospodarstwie, zeznania świadków (R. H. i J. H.), zaświadczenie, wydane przez Urząd Gminy w P., o zameldowaniu w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...]r. do dnia [...]r. oraz zaświadczenie o posiadaniu przez S. i S. S. (rodziców skarżącej) gospodarstwa rolnego w miejscowości B. w latach [...]-[...], o powierzchni [...]ha.

Zgodnie z ustaleniami wyżej wymienionych organów, w okresie objętym zeznaniami świadków, E. K. uczęszczała do Zasadniczej Szkoły Zawodowej w B., oddalonym od miejsca jej zamieszkania o [...] km. Natomiast od dnia [...]r. do Technikum Odzieżowego we W., oddalonego od gospodarstwa rolnego jej rodziców o około [...] km.

Nadto ustalono, iż strona legitymuje się okresem uprawniającym do emerytury w wymiarze [...] lat [...] miesięcy i [...] dni.

Na podstawie przedłożonych przez stronę dowodów organy uznały, że praca skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...]r. do dnia [...]r., tj. w okresie pobierania przez nią nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej w B., miała charakter stały i była wykonywana w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie.

Organy nie uznały natomiast pracy wykonywanej przez skarżącą w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r., tj. w okresie pobierania przez nią nauki w oddalonym o [...] km od miejsca położenia

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

gospodarstwa rolnego jej rodziców Technikum Odzieżowym we W. przyjmując, że praca ta nie miała charakteru stałego, a jedynie charakter okresowej pomocy lub pomocy w gospodarstwie.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że w okresie trwania zajęć szkolnych - poza okresem ferii i wakacji - skarżąca, jeżeli nawet pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie pobytu w miejscu zamieszkania, to wykonywana przez nią praca nie mogła mieć charakteru stałego, jedynie charakter okresowej pomocy lub pomocy w gospodarstwie. Stanowiska tego, jak wynika ze skargi, nie kwestionuje także skarżąca.

W świetle jednak wyżej powołanych poglądów Sądu Najwyższego odnośnie możliwości zaliczenia do okresu, od którego zależy prawo do świadczenia przedemerytalnego, okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, w czasie ferii i wakacji szkolnych, wyjaśnienia i poczynienia prawidłowych ustaleń wymaga kwestia pracy wykonywanej przez skarżącą w okresie ferii i wakacji szkolnych w latach [...]-[...], tj. w czasie pobierania nauki w Technikum Odzieżowym we W.

W tej sytuacji należało uznać, iż organy orzekające naruszyły prawo materialne przez błędną wykładnię art. 10 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit.a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z czym nie wyjaśniły istotnych w sprawie okoliczności, co skutkowało konieczność uchylenia wydanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy decyzyjne, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie wykładni art. 10 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 6 ust. 2 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych winny wyjaśnić i ustalić, czy skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, w okresie ferii i wakacji szkolnych w latach [...]-[...], tj. w czasie pobierania nauki w Technikum Odzieżowym we W.

Po należytym wyjaśnieniu sprawy w powyższym zakresie, organy winny poczynić prawidłowe w tym względzie ustalenia i wydać właściwą decyzję.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku.

Sygn. akt IV SA/Wr 401/04

Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na jej charakter. Decyzja ta bowiem jest decyzją odmowną, w związku z czym nie podlega wykonaniu (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).