Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1562/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2021 r. Sygn. akt: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 14 września 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256), art. 17 oraz art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad ojcem S. D.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 13 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem S. D., legitymującym się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 lutego 2020 r., stwierdzającego, że jest trwale niedolny do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz że niezdolność istniała w dniu 1 października 2019 r.

Burmistrz po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. D. Jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności (niezdolność do samodzielnej egzystencji), jednakże nie stwierdzono aby niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto, zdaniem organu, skoro skarżąca podlega na wniosek ubezpieczeniom społecznym rolników nieprzerwanie od 30 listopada 1997 r., to tym samym nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

W wyniku rozpoznania odwołania od ww. decyzji., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 czerwca 2021 r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Organ II instancji zalecił szczegółowe wyjaśnienie jakiego rodzaju czynności typowo pielęgnacyjnych wymaga sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz zobowiązanie skarżącej do przedłożenia aktualnej kserokopii dokumentacji lekarskiej, obrazujący stan zdrowia S. D. i wskazywane przez skarżącą jego pogorszenie się w ostatnim czasie. Kolegium doszło również do przekonania, że w niniejszej sprawie w celu dokładnego zbadania stanu faktycznego sprawy koniecznym jeszcze będzie przeprowadzenie przez organ dodatkowego postępowania mającego na celu zweryfikowanie oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ konkluzja organu pierwszej instancji, że skoro ww. podlega ubezpieczeniom społecznym rolników, to tym samym nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym była przedwczesna. W tym celu organ powinien zobowiązać skarżącą do złożenia wyjaśnień oraz ewentualnie przedłożenia stosownych dokumentów na okoliczność ustalenia kto aktualnie zajmuje się gospodarstwem rolnym, jaka jest jego powierzchnia oraz czy zostało ono wydzierżawione innej osobie lub też pozostaje nieużytkowane. Organ I Instancji może także zwrócić się z zapytaniem do właściwej placówki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czy skarżąca zwracała się o przyznanie dopłat bezpośrednich z racji posiadania gospodarstwa rolnego, a jeżeli tak, to za jakie okresy.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, Burmistrz, decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, podtrzymując swoje stanowisko, że S. D. wymaga wprawdzie opieki, którą sprawuje skarżąca, jednakże niepełnosprawność nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Dodatkowo organ wskazał, że wprawdzie opieka nad S. D. sprawowana jest w prawidłowy sposób, ale skarżąca nie udowodniła pogorszenia się w ostatnim czasie jego stanu zdrowia. W oświadczeniu złożonym w dniu 7 lipca 2021 r. stwierdziła, że "opieka sprawowana jest w sposób ciągły i całodobowy i w taki sposób musi być sprawowana." Zdaniem organu nie sposób wskazać jednoznacznego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, która miała nastąpić w kwietniu 2021 r. Organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 lipca 2021 r. ustalono na podstawie oświadczenia skarżącej, że gospodarstwo rolne jest własnością rodziców, a ona sama podlegała ubezpieczeniom społecznym na wniosek jako domownik. Nadto skarżąca oświadczyła, że gospodarstwo rolne ma powierzchnię 0,7500 ha i jest nieużytkowane, nie zostało także wydzierżawione innej osobie. Z informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 lipca 2021 r. wynika, że wniosek skarżącej o przyznanie płatności bezpośrednich w kampanii 2020 został rozpatrzony pozytywnie. W dniu 29 kwietnia 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2021. W dniu 5 lipca 2021 r. wniosek ten wycofała.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 6. art. 7 i art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez wprowadzenie nieprzewidzianej ustawą przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci konieczności wykazania pogorszenia stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, podczas gdy ustawa wymaga jedynie, aby legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez co wymaga ona opieki innej osoby, rezygnującej przez to z zatrudnienia;

- art. 17 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., poprzez nieprawidłowe ustalenie, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż złożyła wniosek o przyznanie dopłat bezpośrednich w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który następie wycofała;

- art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie przy rozpoznaniu sprawy treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. , sygn. akt K 38/13 w konsekwencji którego z art. 17 ust. 1b u.ś.r nie można wyprowadzać normy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką.

Skarżąca wyjaśniła, że jej ojciec poza czynnościami dnia codziennego i podawaniem leków wymaga następujących czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych ; mycia, zmiany pampersów, ubierania, zmiany bielizny i pościeli, pomocy przy przemieszczaniu się. Stwierdziła także, że gospodarstwo rolne rodziców cały czas jest nieużytkowane i nie była świadoma, że złożenie ponownego wniosku o przyznania dopłat po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne może być zinterpretowane w tym postępowaniu jako prowadzenie gospodarstwa rolnego. W momencie, gdy została o tym poinformowana, wniosek niezwłocznie cofnęła.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważeniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Pomimo tego, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja w zakresie rozstrzygnięcia ostatecznie odpowiada prawu, gdyż skarżąca nie wykazała w trakcie prowadzonych postępowań, aby zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym nawet w niewielkim wymiarze czasowym.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że S. D. zamieszkuje w domu jednorodzinnym wraz z żoną S. D. oraz córką – skarżącą i jej mężem. Matka skarżącej - S. D. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 24 października 2016 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Skarżąca wyjaśniła w oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2021 że opiekuje się swoim ojcem od 5 lat, natomiast obecnie jego stan zdrowia uległ pogorszeniu i wymaga całodobowej opieki. Skarżąca zadeklarowała, że do czynności opiekuńczych w związku z opieką nad ojcem należy: mycie i przebieranie, higiena osobista, podawanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich, przygotowywanie i podawanie posiłków. Skarżąca jest jedynaczką i w związku z tym nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji względem S. D., mając na uwadze, iż jego żona również posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W trakcie ponownego postępowania w dniu 7 lipca 2021 r. skarżąca złożyła oświadczenie w którym zadeklarowała, że do czynności opiekuńczych związanych z opieką nad ojcem należy utrzymywanie higieny osobistej, pomoc w ubieraniu i rozbieraniu się, wstawaniu z łóżka i krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, pomoc w toalecie, kąpanie, mycie, zakładanie pampersów, pomoc w przemieszczaniu się po mieszkaniu oraz kilkakrotne sprawdzanie w ciągu nocy podczas snu.

Skarżąca przedłożyła także zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 7 lipca 2021 r. przez specjalistę medycyny rodzinnej o treści: "Pacjent leczony z powodu schorzeń przewlekłych, niesamodzielny, konieczna stała opieka osób drugich".

W ocenie organu odwoławczego z zebranego w sprawie materiału niewątpliwie wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim ojcem, jednak przesłanka sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny sama w sobie nie jest wystarczająca do przyznania przedmiotowego świadczenia. Z treści przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego z dnia 7 lipca 2021 r. nie wynika aby schorzenia S. D. powodowały konieczność sprawowania nad nim stałej opieki w rozumieniu wyjaśnionym powyżej, warunkującej prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły. Jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi bowiem o czynności z przygotowaniem i podawaniem posiłków, czy pomocą w skorzystaniu z toalety oraz leków i opieki lekarskiej. Obowiązki tego typu można pogodzić z pracą zawodową, co znaczy, że jest to zawsze proste. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Z akt sprawy wynika, że skarżąca sprawuje nad ojcem prawidłowo opiekę polegającą na pomocy głównie w codziennych czynnościach. W tych okolicznościach, Kolegium miało na względzie, że chociaż stan zdrowia podopiecznego powoduje, że wymaga on stałej opieki, to jednak ta opieka nie jest i nie musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia lub pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi jej codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec ojca.

Na powyższą decyzję skarżąca A. K. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w konsekwencji błędne ustalenie, że skarżąca nie wykazała, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2021r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Starszego specjalistę pracy socjalnej działającego z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021r., którą to odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem S. D.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Należy również wskazać, że gdy o świadczenie, o których mowa w art. 17 u.ś.r. ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie to przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Z kolei zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła odpowiednie oświadczenia. Należy także nadmienić, iż pomimo tego, że pierwotnie złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich za rok 2021 za faktyczne użytkowanie gruntów, to jednak w dniu 05 lica wniosek ten został przez nią wycofany.

Należy także zauważyć, że w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (a więc jest to już utrwalonym poglądem) podkreśla się, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką.

Skarżąca jest córką osoby niepełnosprawnej, przy czym orzeczenie o niepełnosprawności pochodzi z 19 lutego 2020r., w którym lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej 13 kwietnia 2021r., a więc ma bezpośredni związek z orzeczeniem przez lekarza orzecznika trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji męża skarżącej. Z załączonego do akt sądowych zaświadczenia lekarskie z dnia 1 października 2021r. wynika, że "stan pacjenta ulega stopniowemu pogorszeniu. Ma zaburzenia pamięci świeżej, jest w utrudnionym kontakcie słownym, porusza się ze znacznym trudem. Jest niesamodzielny. Wymaga ciągłej i nieprzerwanej opieki celem zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych". Co więcej również matka skarżącej ma znaczny stopień niepełnosprawności ze względu na schorzenia sklasyfikowane symbolem 10-N. Z wypowiedzi skarżącej wynika, ze jest ona osobą ubezwłasnowolnioną. Z załączonego do akt zaświadczenia lekarskie z dnia 1 października 2021r. wynika, ze "stan pacjentki stopniowo pogarsza się. Jest bez kontaktu, siedząca i leżąca, nie kontroluje zwieraczy, całkowicie niesamodzielna. Wymaga ciągłej i nieprzerwanej opieki celem zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych". Należy przy tym podkreślić, że skarżąca jest jedyną osoba zobowiązaną do alimentacji względem S. D. Mieszka razem z rodzicami w tym samym domu (druga jego część).

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że do zakresu czynności, które skarżąca wykonuje przy swoim ojcu należą: utrzymanie higieny osobistej (mycie, zmiana pampersów, ubieranie, rozbieranie, zmiana bielizny i pościeli), przygotowanie, podawanie leków, posiłków, karmienie, pomoc w przemieszczaniu się po mieszkaniu. W swoim oświadczeniu dołączonym do wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała również, że musi pomagać ojcu wstawać z łóżka, krzesła, korzystać z toalety a nawet pomagać w toalecie, czy kilkakrotnie w nocy sprawdzać stan rzeczy podczas snu ojca. W związku z powyższym skarżąca musiała zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym (0.75 ha), które obecnie jest nieużytkowane.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ II instancji nastąpiła z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Sąd orzekający w niniejsze sprawie uznał jednak, że przesłanka ta nie została w precyzyjny sposób ustalona. Z załączonych bowiem do akt zaświadczeń lekarskich wynika taki obraz stanu zdrowia S. D., że jednak faktycznie taki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez skarżąca opieki na swoim ojcem, ma miejsce. Zakres niepełnosprawności S. D. jest bowiem bardzo szeroki i zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi Pan S. D. wymaga ciągłego nadzoru i czuwania przy nim. Skarżąca wskazała bowiem, że musi pomagać ojcu wstawać z łóżka, krzesła, korzystać z toalety a nawet pomagać w toalecie, czy kilkakrotnie w nocy sprawdzać stan zdrowia ojca. Niewątpliwie, aby tym obowiązkom podołać konieczne jest ciągłe przy nim czuwanie.

Dodatkowo organ powinien uwzględnić, że skarżąca musi również zajmować się swoją niepełnosprawna matką, która jak należy wnosić choćby z faktu jej ubezwłasnowolnienia (co jednak nie jest potwierdzone żadną dokumentacją), oraz przedłożonego do akt sądowych zaświadczenia lekarskiego, również wymaga ciągłej kontroli. Co więcej skarżącą również obciąża wobec matki obowiązek alimentacyjny i również na nią mogłaby wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tym niemniej w takim przypadku organ może przyznać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne. Tak więc występowanie w takiej sytuacji z wnioskiem w stosunku do obojga rodziców jest bezcelowe, ale organ powinien wziąć pod uwagę sytuację rodzinną i zdrowotną panująca w domu. Stąd w wywiadzie środowiskowym należało również uwzględnić stan zdrowia oraz zakres czynności wykonywanych przez skarżącą wobec matki. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji powinien więc bardziej wnikliwie zebrać materiał dowodowy i przeprowadzić staranny wywiad środowiskowy z uwzględnieniem rzeczywistego stanu zdrowia zarówno ojca skarżącej, jak i jej matki, gdyż wprawdzie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy jedynie S. D., ale biorąc pod uwagę stan zdrowia S. D. wobec której skarżąca jest również zobowiązana alimentacyjnie oraz uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego nie wydaje się możliwe, aby skarżąca mogła podjąć jakiekolwiek zatrudnienia chociażby na ½ etatu.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).