Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 348/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2008-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
article: art.16 ust. 2 w zw. z ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 107 par. 1,3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 ust. 1 lit.e, art. 17
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 18 ust. 1,2, art. 21ust. 1,2
journal: Dz.U. 1989 nr 58 poz 348
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 października 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak /spr./, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia (...) J M działając jako spadkobierca po J M, s. D, zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy z prośbą o doprowadzenie do końca sprawy wniosku jego ojca J M, o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej). W trakcie postępowania J M sprecyzowała treść żądania podając, iż chodzi o działkę o pow. 6,5 ha użytków rolnych, o nr ew. 400 położoną we wsi G, gm. G P.

W wyniku przejęcia sprawy do załatwienia, zgodnie z właściwością, i przeprowadzenia postępowania Starosta w dniu (...), decyzją nr (...), na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1951 r. Nr 46, poz. 340 ze zm.), odmówił przyznania prawa własności nieruchomości ziemskiej położonej w G, gmina T, na rzecz J M.

Decyzja ta stała się przedmiotem odwołania J M, w konsekwencji którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzeczeniem z dnia (...)., nr (...), na mocy art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium wskazało, że organ I instancji nie rozważył, czy J M spełnia przesłanki określone w art. 16 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.). Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że trafne jest stanowisko Starosty, iż wnioskodawca nie spełnił warunków do poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności na podstawie przepisów dekretu Rady Ministrów z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), do którego został wprowadzony J M w dniu 24 lutego 1948 r., bowiem przed wejściem w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, J M, s. D - ojciec wnioskodawcy - nie posiadał ani nie prowadził osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nim we wspólności gospodarczej, będącego przedmiotem sprawy gospodarstwa rolnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta decyzją z dnia (...) nr (...), odmówił przyznania prawa własności opisanej wyżej nieruchomości ziemskiej na rzecz JM podając, że art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzenie reformy rolnej i osadnictwa rolnego w dniu złożenia wniosku w brzmieniu wskazanym we wniosku, nie obowiązywał, stąd bezprzedmiotowym stało się ustalenie, czy wnioskodawca spełnił warunki wynikające z tego przepisu.

J M odwołał się od tej decyzji zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z dnia (...)., nr (...), uchyliło zaskarżoną decyzję i ponownie przekazało sprawę do rozpatrzenia organowi I instancji. Tym razem powodem uwzględnienia odwołania stały się uchybienia

w sposobie sformułowania decyzji przez Starostę, czym uchybiono przepisom art. 107 § 1 i § 3 kpa.

Starosta, po raz trzeci orzekając w sprawie, wydał w dniu (...) decyzję o nr (...), którą ponownie odmówił przyznania prawa własności nieruchomości ziemskiej położonej w G, gmina T na rzecz JM.

W uzasadnieniu decyzji Starosta powołał się na następujące ustalenia.

Zarząd Gminy G w dniu 24 lutego 1948 r. wprowadził J M, s. D, w posiadanie gospodarstwa położonego w gromadzie G, gm. G, o pow. 10 ha. J M w dniu 24 lutego 1948 r. złożył wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej na Ziemiach Odzyskanych, położonej w G, obejmującej 10 ha gruntów i zabudowania: dom mieszkalny, oborę oraz stajnię, zaś komisja wnioskowa potwierdzeniem nr (...) z dnia

24 lutego 1948 r. potwierdziła złożenie tego wniosku. W dniu 15 kwietnia 1951 r. rodzina M w składzie: J, M, M, A i S, przybyła z miejscowości G, gm. G, do miejscowości U, gm. B i w U została dnia 14 maja 1951 r. zameldowana. Z pisma z dnia

3 lutego 1993 r. Archiwum Państwowego Oddział w P wynika, że w aktach zgromadzonych w tym archiwum nie zachował się akt nadania wydany na nazwisko J M, jak również nie zachowały się jakiekolwiek inne dokumenty, na podstawie których można by posiadanie przez J M aktu nadania potwierdzić. Pismami o nr (...) z dnia (...). oraz nr (...) z dnia

(...). Archiwum Państwowe Oddział w P poinformowało, iż można potwierdzić zameldowanie rodziny wnioskodawcy w miejscowości U w latach 1951-1953/1954, zaś J M wraz z rodziną został osiedlony w ramach "Akcji W" na gospodarstwie rolnym w miejscowości G, gm. G. W oparciu o akta Urzędu Skarbowego - rejestr wymiarowy podatku gruntowego na rok 1948 oraz wykaz osób posiadających gospodarstwo rolne w gminie G z 1948 r. stwierdzić można, iż J M posiadał w miejscowości G, gmina G, gospodarstwo rolne o pow. ogólnej 10 ha, które to gospodarstwo objął w dniu 30 czerwca 1947 r.

Z wniosku J M wynika. że jego ojciec wraz z rodziną zamieszkiwał we wsi G od 7 maja 1947 r. do maja 1951 r.

Starosta przytoczył następnie treść art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego i podał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, uznaje się za wygasłe uprawnienia byłych właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości ziemskich, przejętych na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), do otrzymania gospodarstw rolnych w myśl art. 17 tego dekretu (ust. 1). Przepis ust. 1 nie dotyczy przypadków, gdy byli właściciele (współwłaściciele) przejętych na własność Państwa nieruchomości ziemskich wprowadzeni już zostali w posiadanie gospodarstw rolnych.

Jednakże najistotniejszy w sprawie jest art. 21 ust. 1 i 2 powołanej ustawy przesądzający o negatywnym rozpoznaniu wniosku o przyznania prawa własności nieruchomości ziemskiej położonej w Go, gmina T na rzecz J M.

Przepis ten stanowi, że prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność w drodze nadania na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 46, poz. 279 ze zm.), przysługuje osobom, które użytkują te nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 5 kwietnia 1958 r. (ust. 1). Do kategorii tych osób należą:

1) posiadacze nieruchomości, w stosunku do których wydane zostały orzeczenia komisji ziemskich o nadaniu im nieruchomości, chociażby orzeczenia te nie były jeszcze prawomocne,

2) osadnicy i repatrianci wprowadzeni we władanie nieruchomościami przez organy administracji rolnej, z wyjątkiem dzierżawców oraz osób użytkujących grunty na podstawie umów zagospodarowania,

o czym z kolei stanowi wprost art. 21 ust. 2 ustawy.

Organ I instancji stanął na stanowisku, że przepisy ustawy o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, mogą być stosowane tylko w stosunku do osób, o których mowa w art. 21 ust. 1 i 2 i tylko w podanym wyżej, obowiązującym brzmieniu.

J M złożył od tej decyzji odwołanie wnosząc alternatywnie:

- o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie nabycia przez J M, s. D lub jego spadkobierców, prawa własności nieruchomości ziemskiej położonej w G, Gmina T, stanowiącej obecnie część działki oznaczonej geodezyjnie nr (...)– na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzenie reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a więc z mocy samego prawa oraz jej zwrot na rzecz spadkobierców

- bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji

Zdaniem odwołującego się, spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne dla uzyskania prawa własności nieruchomości ziemskiej w zamian za nieruchomość na R, z której J M wraz z rodziną został wysiedlony w ramach akcji "Wisła" bez żadnej rekompensaty. J M wnioskował o wydanie aktu nadania własności nieruchomości ziemskiej i w obowiązującym wówczas stanie prawnym miał do tego prawo. Zatem fakt zaniedbania polegającego na tym, iż takiego aktu nie wydano obciążą ówczesne organy administracji publicznej i jako taki nie może wywierać negatywnych skutków w sferze uprawnień J M lub jego spadkobierców.

Odwołujący się przyznał, iż faktycznie zgromadzone w postępowaniu dowody wskazują, że J M od maja 1951 r. nie zamieszkiwał w będącym przedmiotem sprawy gospodarstwie rolnym. Na trzy miesiące przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 6 września 1951 r. (na mocy którego użytkując osobiście lub przez członka rodziny do września 1951 r. gospodarstwo uzyskałby jego własność) pracownicy miejscowego PGR U wtargnęli do gospodarstwa, zabraniając ojcu uprawy ziemi, ojciec zaś z rodziną został ponownie przymusowo, bezprawnie i bez jakiegokolwiek zadośćuczynienia wysiedlony z zajmowanego gospodarstwa, samo zaś gospodarstwo został przymusowo i bezprawnie wcielone do miejscowego PGR-u.

W ocenie J M jedyną przesłanką uprawniającą do nabycia własności nieruchomości z mocy samej ustawy był fakt wprowadzenia w posiadanie nieruchomości, a zatem przesłanka ta w dniu wejścia w życie ustawy była spełniona. Bez znaczenia wydaje się fakt, iż wnioskodawca zmarł (...)., bowiem jak słusznie wskazało w piśmie skierowanym do Starosty z dnia (...) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność, w drodze nadania, podlega dziedziczeniu z mocy art. 922 § 1 k.c. albowiem spadek stanowi ogół cywilnych praw majątkowych i obowiązków zamarłego, niewątpliwie zaś prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność jest prawem materialnym.

J M stwierdził, że bez znaczenia jest fakt, iż ustawa z 12 marca 1958 r. w brzemieniu obecnie obowiązującym nie zawiera art. 16, co jak słusznie wskazuje organ I instancji oznacza, że przepis ten nie obowiązuje i nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Jednakże doprecyzowując swoje żądanie J M stwierdził, iż nie wnosi o przyznanie własności nieruchomości w dniu dzisiejszym, wnosząc jedynie o uznanie i potwierdzenie faktu, iż prawo własności nieruchomości ziemskiej, w której posiadanie został wprowadzony jego ojciec w lutym 1948 r., powstało z mocy samej ustawy już dniu 5 kwietnia 1958 r. i dlatego przysługuje jego spadkobiercom.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 18 ust. 1 i 2 i art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348 ze zm.), decyzją z dnia (...)., nr (...), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Starostę, wedle którego, przepisy ustawy o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, mogą być stosowane tylko w stosunku do osób, o których mowa w art. 21 ust. 1 i 2. Zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że wnioskodawca w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 5 kwietnia 1958 r., nie użytkował przedmiotowego gospodarstwa rolnego.

Ustalenia faktyczne, poczynione przez organ I instancji w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w zestawieniu z treścią obowiązujących przepisów art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, prowadzą do wniosku, że skoro J M nie użytkował nieruchomości ziemskiej położonej w G, gmina T w dniu 5 kwietnia 1958 r., to nie można zastosować przepisów powołanej ustawy. W konsekwencji więc nie można było rozstrzygnąć zgodnie z żądaniem strony - również doprecyzowanym w odwołaniu – w związku z czym należało odmówić przyznania prawa własności nieruchomości ziemskiej położonej w G, gmina T na rzecz J M - o czym organ I instancji rozstrzygnął w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Kolegium postępowanie przeprowadzone zostało przez organ I instancji w sposób staranny i wyczerpujący, uzasadnienie decyzji jest spójne i logiczne, zaś w świetle przedstawionych argumentów i okoliczności, brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji i przekazania jej organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J M zarzucając jej naruszenie interesu prawnego poprzez odmowę przyznania prawa własności przedmiotowej nieruchomości a także poprzez brak ustosunkowania się i zignorowanie przez organy I i II instancji zmodyfikowanego z ostrożności procesowej żądania dotyczącego ustalenia powstania prawa własności nieruchomości z mocy samego prawa na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub jeśli to możliwe o rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.

Skarżący przypomniał, że w 1947 r. J M wraz z rodziną został wysiedlony w ramach akcji "Wisła" i na mocy Dekretu z 27 lipca 1949 r. wywłaszczony z będącego jego własnością gospodarstwa rolnego położonego we wsi P, pow. L i osiedlony na gospodarstwie rolnym w miejscowości G, gmina G (obecnie G gm. T). J M posiadał w miejscowości G, Gmina G gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni gruntów 10 ha, w tym gruntów uprawnych 7 ha. Gospodarstwo to J M objął w dniu 30 czerwca 1947 r. Formalnie został wprowadzony w posiadanie przedmiotowego gospodarstwa na podstawie Protokołu Zarządu Gminy G Pomorska z dnia 24 lutego 1948 r. Wniosek o przyznanie prawa własności przedmiotowego gospodarstwa rolnego J M złożył w dniu 24 lutego 1948 r. o czy świadczy potwierdzenie złożenia go przez komisję wnioskową Starostwa Powiatowego nr (...). Zatem spełnione zostały przez zainteresowanego wszystkie przesłanki niezbędne dla uzyskania przez niego prawa własności nieruchomości ziemskiej w zamian za nieruchomość na R, z której został wysiedlony bez żadnej - do dnia dzisiejszego - rekompensaty. Fakt zaniedbania polegającego na tym, iż pomimo złożonego wniosku nie wydano aktu nadania obciąża ówczesne organy administracji publicznej i jako taki nie może wywierać negatywnych skutków w sferze uprawnień JM lub jego spadkobierców.

Skarżący zwrócił uwagę, iż pomimo wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa rolnego i zamieszkiwania w nim przez cztery lata (od maja 1947 r. do maja 1951 r.) brak śladów zameldowania rodziny M w G. Nawet dziś taki stan formalnie byłby sprzeczny z prawem, w jaki sposób mógł więc mieć miejsce w latach stalinizmu? Jest natomiast ślad po zameldowaniu rodziny M w miejscowości U i to już w roku 1951 do roku 1953/1954. Ojcu skarżącego zabrakło zatem 3 miesięcy do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie przepisów Dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Brak meldunku przez cztery lata i natychmiastowe zameldowanie po (kolejnym) przymusowym przesiedleniu (z G do U) z pewnością nie świadczy o dobrej woli ówczesnych organów administracji i być może w świetle wydarzeń z przełomu kwietnia i maja 1951 r. nie jest przypadkowy.

W skarżonych decyzjach organy obu instancji słusznie zauważają, iż zgromadzone w postępowaniu dowody wskazują, że J M od maja 1951 r. nie zamieszkiwał i nie użytkował przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Na trzy miesiące przed wejściem w życie cytowanego wyżej rozporządzenia z 6 września 1951 r. (na mocy którego, użytkując osobiście lub przez członka rodziny do września 1951 r. przedmiotowe gospodarstwo, uzyskałby jego własność) pracownicy miejscowego PGR U wtargnęli do gospodarstwa, zabraniając ojcu uprawy ziemi. Ojciec zaś z rodziną został ponownie przymusowo, bezprawnie i bez jakiegokolwiek zadośćuczynienia wysiedlony z zajmowanego gospodarstwa, samo zaś gospodarstwo zostało przymusowo i bezprawnie wcielone do miejscowego Państwowego Gospodarstwa Rolnego.

Nadto, nigdy nie wydano żadnej decyzji uchylającej akt wprowadzenia

w posiadanie nieruchomości. Formalnie zatem Protokół wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa osadniczego z 24 lutego 1948 r. obowiązywał, zaś przedmiotowe gospodarstwo rolne znajdowało się w posiadaniu J M lub jego spadkobierców w dniu 5 kwietnia 1958 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

W ocenie skarżącego jedyną przesłanką uprawniającą do nabycia własności nieruchomości z mocy samej ustawy był fakt wprowadzenia w posiadanie nieruchomości, a zatem przesłanka ta w dniu wejścia w życie cytowanej ustawy była spełniona. Bez znaczenia wydaje się fakt, iż wnioskodawca, J M zmarł (...) bowiem prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność w drodze nadania podlega dziedziczeniu z mocy art. 922 § 1 k.c.

W uzasadnieniu skarżonej decyzji Kolegium wskazało na art. 21 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy, co budzi wątpliwości związane z prawidłowością interpretacji tych przepisów prawa, która negatywnymi konsekwencjami wieloletnich zaniedbań i bezczynności zobowiązanych do działania organów Państwa oraz niekorzystnych dla obywatela nowelizacji ustaw dokonywanych po przeszło pięćdziesięciu latach obciąża obywatela i jego spadkobierców.

Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu niedokładne i pobieżne rozpoznanie sprawy o czym świadczyć może chociażby konsekwentne posługiwanie się przez Kolegium nieprawidłową nazwą miejscowości w której położona jest nieruchomość i stwierdzenie, iż żądanie wnioskodawcy doprecyzowane zostało w odwołaniu z 21 stycznia 2008 r., gdy w rzeczywistości stało się to w piśmie z (...) Nadto Kolegium pominęło własne zalecenia z decyzji z (...)dotyczące zbadania, czy wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 16 ust 2 w/w ustawy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Na wstępie, z uwagi na wniosek skargi o rozstrzygnięcie przez Sąd sprawy co do istotny należy wyjaśnić, że sądy administracyjne nie są uprawnione do podejmowania merytorycznych rozstrzygnięć w zastępstwie organów administracji, lecz do kontroli ich działalności pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W przypadku stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie sąd,

w zależności od stwierdzonego stopnia uchybienia przepisom prawa, eliminuje zaskarżony akt poprzez jego uchylenie bądź stwierdzenie jego nieważności. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala.

Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło prawa w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy.

Żądanie potwierdzenia nabycia na własność spornej nieruchomości oparte zostało na art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), która ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 56) z dniem 1 czerwca 1989 r. uzyskała tytuł "o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego".

W dniu wejścia w życie ustawy, tj. 5 kwietnia 1958 r. przepis art. 16 ust. 2 stanowił, że jeżeli byli właściciele nieruchomości ziemskich, przejętych na własność Państwa na podstawie przepisów dekretów wymienionych w ust. 1 (tj. dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321), dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska

(Dz. U. z 1946 r. Nr 49, poz. 279 i z 1947 r. Nr 66, poz. 410), wprowadzeni zostali w posiadanie nieruchomości państwowych w związku z ich uprawnieniem do otrzymania nieruchomości zamiennych - nadaje się im te nieruchomości zamienne stosownie do wymienionych przepisów.

Z treści art. 16 ust. 2 ustawy, wbrew stanowisku skarżącego, nie można wyprowadzić wniosku, że nabycie prawa własności następowało w trybie tego przepisu "z mocy prawa". Przepis ten jednoznacznie określał, że po spełnieniu przesłanek w nim określonych nadanie określonych nieruchomości (jako nieruchomości zamiennych) miało nastąpić "stosownie do wymienionych przepisów", czyli na zasadach opisanych w w/w dekretach.

Analiza regulacji objętych wymienionymi dekretami wskazuje, że w niniejszej sprawie pod rozwagę należało poddać przepisy zawarte w dekrecie z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Dekret ten ustanawiał zasadę, zgodnie z którą, po uzyskaniu aktu nadania, dana osoba obowiązana była prowadzić swe gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem we wspólnocie gospodarczej (art. 28 ust. 2) Przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następowało w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania (art. 31 ust. 1).

Stosując zatem przepisy tego dekretu, zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy z 1958 r., należy stwierdzić, że nabycie prawa własności nie następowało z mocy ustawy, lecz w drodze określonego aktu – tj. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.

Podsumowując, J M, s. D nie stał się z mocy prawa właścicielem będącej przedmiotem sporu nieruchomości wraz z wejściem w życie ustawy

z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Jeżeli chodzi o możliwość przyznania spadkobiercom prawa własności nieruchomości w trybie aktualnych na dzień orzekania przez organ odwoławczy przepisów prawa należy zwrócić uwagę na obowiązujący już w dniu wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. przepis art. 15 ust. 1 - obecnie art. 21 ust. 1, który stanowi, że prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność w drodze nadania na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1946 r. Nr 49, poz. 279 i z 1947 r. Nr 66, poz. 410) przysługuje osobom, które użytkują te nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 w/w ustawy, do kategorii osób określonych w ust. 1 należą:

1) posiadacze nieruchomości, w stosunku do których wydane zostały orzeczenia komisji ziemskich o nadaniu im nieruchomości, chociażby orzeczenia te nie były jeszcze prawomocne;

2) osadnicy i repatrianci wprowadzeni we władanie nieruchomości przez organy administracji rolnej, z wyjątkiem dzierżawców oraz osób użytkujących grunty na podstawie umów o zagospodarowaniu.

Skoro niesporne jest, że J M, ani żaden z jego zstępnych (spadkobierców) w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 5 kwietnia 1958 r. nie użytkował przedmiotowej nieruchomości, to brak było podstaw do nadania tej nieruchomości w trybie art. 16 ust. 2 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło żądania skarżącego "o ustalenie, że powstanie prawa własności w związku z wprowadzeniem Jego ojca w posiadanie gospodarstwa rolnego wraz z wejściem w życie ustawy z 1958 r.", nie zaś "o przyznanie prawa własności przedmiotowej nieruchomości" należy zauważyć, że postawienie organowi tego zarzutu jest niezasadne. Zauważyć bowiem należy, że sam skarżący niejednokrotnie modyfikował treść swojego żądania w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego formułując je w różny sposób, czasem alternatywnie pozostawiając je do uznania organom. I tak np. 14 marca 2006 r. skarżący sformułował żądanie "o ustalenie, iż prawo własności powstało z mocy ustawy", jednakże w sporządzonym odwołaniu z dnia (...) od decyzji Starosty z (...) wniósł "o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej położonej w G, gmina T". Również w samej skardze strona jednocześnie stawia zarzut naruszenie prawa "poprzez odmowę przyznania prawa własności" i zarzut "zignorowania wniosku dotyczącego ustalenia powstania prawa własności nieruchomości z mocy samego prawa na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy z 1958 r."

Dodatkowo należy wyjaśnić, że ewentualne potwierdzenie przez organ nabycia prawa własności musiałoby być oparte przez organ bądź na przepisach prawa – które dawałyby podstawę do wydania swego rodzaju decyzji deklaratoryjnej, bądź na zasadzie potwierdzenia wydania (istnienia) już aktu, mocą którego prawo to powstało.

Przywołane przepisy nie dają podstaw do spełnienia oczekiwania skarżącego w tym zakresie. Nie istnieje bowiem dokument, który wskazywałby, iż w stosunku do J M, s. D, doszło do nadania gospodarstwa i wykonania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.

Podniesione w skardze zarzuty nieprecyzyjności opisu stanu sprawy przez organ odwoławczy przejawiającego się w wadliwym oznaczeniu daty żądania skarżącego jak i określenia miejsca położenia nieruchomości, w ocenie Sądu nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, w związku z czym nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając za prawidłowe stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania żądania skarżącego opierającego się na art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., na mocy art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.