Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt SA/Bd 2145/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2004-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: article: art. 232
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 1  ust. 5  pkt 1 i  pkt 2a
journal: Dz.U. 1997 nr 123 poz 781
law: Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.
journal: Dz.U. 2001 nr 120 poz 1299
law: Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności - tekst  jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Asesor WSA Anna Klotz Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. i Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 1 ust, 2 i 5 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. z 2001 r. Nr 129, poz. 1299 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania Z. i A. Ż. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] odmawiającej przekształcenia w prawo własności prawa użytkowania wieczystego udziału wynoszącego 90/1382 części nieruchomości gruntowej położonej w B. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji stwierdził, iż w myśl przepisów ustawy z dnia 04.09.1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności właściciele lokali mieszkalnych mogą stać się właścicielami gruntu jeżeli spełniają łącznie trzy warunki:

1. wszyscy współużytkownicy są osobami fizycznymi,

2. wszyscy współużytkownicy nabyli prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 r.,

3. wszyscy współużytkownicy złożyli wnioski o przekształcenie w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r.

W sprawie ustalono, że w budynku znajduje się 16 lokali mieszkalnych, z których wykupiono łącznie 12. Do dnia 31 października 1998 r. wykupionych było 7 lokali mieszkalnych. Przyczyną odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności było to, że dla części nieruchomości gruntowej prawo użytkowania wieczystego ustanowione zostało po dniu 31 października 1998 r., a także, że wnioski w sprawie przekształcenia w terminie do 31 grudnia 2002 r. złożyło tylko 5 spośród 12 współużytkowników wieczystych.

Od decyzji pierwszoinstancyjnej odwołali się Z. i A. Ż. podnosząc, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Odwołujący się podkreślili, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2000 r. K 10/00 tenże sąd stwierdził, iż przepis art. 1 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jako naruszający zasadę równości. Jak twierdzą – w ten sposób powstała możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osoby, która ma użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej wspólnie ze Skarbem Państwa lub Gminą. Również w ten sposób został uchylony zakaz ustanowienia współwłasności nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa lub gminy i osób fizycznych. Odwołujący się zwrócili uwagę, że według przepisu art. 1 ust. 2 znowelizowanej ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przepisy tejże ustawy stosuje się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 r., a także do ich następców prawnych jeżeli złożą wniosek do dnia 31 grudnia 2002 r.

Kolejnym warunkiem ubiegania się o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności wynikającym z art. 1 ust. 5 pkt 1 jest aby wniosek złożyli wszyscy współużytkownicy wieczyści, którzy nabyli to prawo przed 31 października 1998 r. Stąd odwołujący się wywodzą pogląd, iż błędne jest stanowisko organu pierwszej instancji, że wniosek w sprawie przekształcenia winni złożyć również współużytkownicy wieczyści, którzy nabyli użytkowanie wieczyste po dniu 31 października 1998 r. Zarzucili również, że w dniu 14 lutego 2003 r. stwierdzili brak wniosków 2-dwóch współużytkowników wieczystych uprawnionych do skorzystania z przekształcenia. Zdaniem odwołujących się organ zobowiązany był zwrócić się do tych osób o podanie przyczyn nie ubiegania się o przekształcenie. Uchybienie to nastąpiło z naruszeniem art. 77 § 1 Kpa, co nie pozwoliło odwołującym się na zwrócenie się do Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie zastosowania art. 199 Kodeksu cywilnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z całością akt dotyczących sprawy zważyło co następuje.

Przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności stanowi, że przepisy ustawy stosuje się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 r., a także do osób fizycznych będących ich następcami prawnymi, jeżeli złożą wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r.

Z kolei art. 1 ust. 5 stanowi, że przepisy ustawy stosuje się do osób fizycznych będących właścicielami lokali, którym przysługuje udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jako w prawie związanym z własnością wyodrębnionego lokalu, jeżeli spełnione zostaną następujące warunki:

1. wniosek złożą wszyscy współużytkownicy wieczyści do dnia 31 grudnia 2002 r. w razie braku zgody stosuje się odpowiednio art. 199 Kodeksu cywilnego,

2. wszyscy współużytkownicy wieczyści nabyli prawo do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności zgodnie z art. 2.

Ze znajdującej się w aktach sprawy notatki sporządzonej z badania treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że w terminie do dnia 31 października 1998 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości nabyli właściciele siedmiu lokali. Wszystkie te osoby złożyły wnioski o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w terminie przewidzianym ustawą.

Rozpatrując sprawę organ zobowiązany jest orzekać w stanie prawnym i faktycznym istniejącym w dacie orzekania. Pomimo spełnienia przez wnioskodawców warunków koniecznych do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, organ I instancji po dacie 31 października 1998 r. zawarł kolejne akty notarialne w przedmiocie sprzedaży dalszych lokali.

Zbycie kolejnych lokali mieszkalnych spowodowało, że nie ma możliwości spełnienia warunku wynikającego z art. 1 pkt 5 ppkt 1 ustawy, zgodnie z którym wnioski winni złożyć wszyscy współużytkownicy wieczyści.

Prawo użytkowania wieczystego może być ustanowione tylko na nieruchomości gruntowej stanowiącej własność publiczną, z czego wynika, że prawo to nie może obciążać nieruchomości nie będącej w całości własnością publiczną.

Jeżeli dokonano by przekształcenia dla niektórych tylko właścicieli lokali, to w wyniku przekształcenia osoby te stałyby się współwłaścicielami nieruchomości z podmiotem publicznoprawnym obciążonej prawem użytkowania wieczystego przysługującym właścicielom lokali, którzy nabyli je po dniu 31 października 1998 r.

Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego do gruntu we własność może nastąpić tylko wtedy, jeżeli w wyniku przekształcenia nieruchomość nie będzie już obciążona prawem użytkowania wieczystego. Już zbycie pierwszego lokalu po dacie 31 października 1998 r. skutecznie uniemożliwiło przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności właścicielom lokali, którzy spełniali warunki do takiego przekształcenia.

Z tych też powodów zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli Z. i Z. Ż. wnosząc:

1. o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] i poprzedzającej decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...],

2. o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżących kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Ośrodek Zamiejscowy w B..

Skarżący zarzucili, że zaskarżone decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa materialnego.

Podnieśli, że przepis art. 1 ust. 5 ustawy zgodnie z jego brzmieniem określa warunki, gdy tymczasem pkt 2 art. 1 tegoż przepisu nie zawiera żadnego warunku, a jedynie określa skutki przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Nie można dopatrywać się żadnej logicznej racji prawnej, która mogłaby usprawiedliwić przypuszczenie, że ustawodawca chciał inaczej uregulować zagadnienie współwłasności aniżeli to ma miejsce w kodeksie cywilnym, który reguluje współwłasność łącznie z przepisami ustawy z dnia 24.06.1994 r. o własności lokali (Dz. U. Nr 85 z 1994 r., poz. 388) w sposób wyczerpujący.

Skarżący podkreślają, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest skutkiem a nie warunkiem. W wyniku takiego przekształcenia tylko te wszystkie osoby fizyczne, które są współwłaścicielami – współużytkownikami wieczystymi stają się wyłącznymi właścicielami tejże nieruchomości w ramach swoich udziałów. Zawarte dotąd w przepisie art. 1 ust. 5 pkt 2 cyt. ustawy kryterium różnicowania, polegające na zakazie ustanowienia współwłasności nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa lub Samorządu Terytorialnego i osób fizycznych – Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18.12.2000 r. sygn. akt K 10/2000 (Dz. U. Nr 114, poz. 1196 z 2000 r.) uznał za niezgodne z przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Uniemożliwienie bowiem właścicielom mieszkań w budynkach, w których nie wszystkie lokale zostały wykupione, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntów w prawo własności narusza konstytucyjną zasadę równości.

Według skarżących niezgodne z przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wyrażającym zasadę równości, jest wyznaczanie przez ustawodawcę w artykule 1 ust. 5 pkt 1 cyt. ustawy tak terminu granicznego nabycia wieczystego użytkowania (przed dniem 31 października 1998 r.) jak również złożenia wniosku o przekształcenie w terminie granicznym do dnia 31 grudnia 2000 r. Wyznaczanie bowiem terminów granicznych uniemożliwia właścicielom mieszkań, którzy w różnych okresach nabyli lokale w budynkach, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntów w prawo własności i oczywiście narusza zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 w związku z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wedle literatury prawniczej i doktryny przyjmuje się, że każdy wieczysty użytkownik, bez względu na to, kiedy uzyskał swoje prawo, winien mieć potencjalne uprawnienie do przekształcenia go w prawo własności. To uprawnienie nie powinno być ograniczone jakimkolwiek terminem.

Nadto skarżący za celowe uznają przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją odnośnie wyznaczenia terminów granicznych dotyczących nabycia prawa użytkowania wieczystego przed dniem 31 października 1998 r., to jest przepisu art. 1 ust. 2 cyt. ustawy oraz terminu granicznego dotyczący złożenia wniosku o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2000 r., to jest przepisu art. 1 ust. 5 pkt 1 cytowanej ustawy o przekształceniu prawa wieczystego w prawo własności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesienie przedmiotowej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i nie zakończenie do tego dnia postępowania w sprawie skutkowało tym, że na mocy art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – sprawa podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – zwanej dalej p.s.a.).

Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontroli w zakresie zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem należało stwierdzić, że podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygnięcie nie narusza norm materialnoprawnych, zaś w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie nie doszło do uchybienia przepisom proceduralnym.

Wbrew zarzutom skarżących organ odwoławczy miał podstawy faktyczne i prawne by uznać, że w świetle przepisu art. 1 ustawy z dnia 04.09.1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1299 ze zm., dalej zwanej "ustawą") – wniosek skarżących o przekształcenie przysługującego im prawa użytkowania wieczystego udziału w gruncie stanowiącym działkę położoną w B. przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej [...] Nr [...] nie zasługiwał na uwzględnienie.

Jak słusznie wykazały organy obu instancji, przesłankami do przekształcenia wnioskowanego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności było to aby:

po pierwsze - wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności złożyli wszyscy współużytkownicy wieczyści do 31.12.2002 r., przy czym w razie braku zgody zastosowanie ma art. 199 kc,

po drugie - wszyscy współużytkownicy wieczyści nabyli prawo do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy.

Jak wynikało z ustaleń faktycznych w budynku położonym na przedmiotowym gruncie znajduje się siedem wyodrębnionych lokali, których właściciele nabyli do dnia 31.10.1998 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu w stosownych udziałach. Jednocześnie organy obu instancji wskazały, że Gmina będąca właścicielem nieruchomości po dniu 31.10. 1998 r. wyodrębniła i sprzedała na rzecz kolejnych osób własność lokali wraz z przysługującymi im udziałami w nieruchomości wspólnej tj. w gruncie i częściach budynku oraz urządzeniach, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Wpisy do księgi wieczystej w tym zakresie zostały dokonane, co wynika z odpisu księgi wieczystej [...] Nr [...] znajdującego się w aktach sądowych.

W takim stanie faktycznym i prawnym trafnym było uznanie przez organ I i II instancji, że przeszkodą do uwzględnienia wniosku pozwanych jest okoliczność nabycia przez część właścicieli wyodrębnionych lokali prawa użytkowania wieczystego po dniu 31.10.1998 r., co wyklucza ich z kręgu osób uprawnionych do dochodzenia w trybie omawianej ustawy przekształcenia nabytego prawa do gruntu w prawo własności.

Oznacza to bowiem, że w rozpoznawanej sprawie nie może być spełniony warunek z art. 1 ust. 5 pkt 2a ustawy, zgodnie z którym wszyscy współużytkownicy wieczyści chcący ubiegać się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności powinni nabyć prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31.10.1998 r.

Rację ma organ odwoławczy wywodząc, że uwzględnienie wniosku skarżących doprowadziłoby do powstania współwłasności i współużytkowania wieczystego na tym samym gruncie, przy czym współwłasność przysługiwałaby Gminie i osobom fizycznym, które na mocy ustawy uzyskaliby przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, natomiast współużytkowanie wieczyste istniałoby po stronie tych osób fizycznych, które z uwagi na nabycie prawa użytkowania wieczystego po dniu 31.10.1998 r. nie mogą skorzystać z przewidzianego ustawą przekształcenia tego prawa w prawo własności.

Niedopuszczalność takiej konstrukcji prawnej, w której rozporządzenie prawami do gruntu prowadziłoby do powstania współwłasności i współużytkowania wieczystego na tym samym gruncie wynika zasadniczo z treści art. 232 kc, który przewiduje oddanie w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym i osobom prawnym tylko gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego.

Innymi słowy na gruncie obowiązującego porządku prawnego nie może powstać, czy też istnieć prawo użytkowania wieczystego na prywatnej własności bądź na współwłasności nieruchomości gruntowej osób fizycznych i Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27.05.1999 I SA 2058/98 Lex 48510, wyrok NSA z dnia 08.03.2000 r. I SA 632/99 Lex nr 55737, wyrok NSA z dnia 28.09.2000 r. I SA 1398/99 Lex nr 57194, uchwała SN z dnia 28.09.1995 r. CZP 127/95 OSNC 1996 nr 1 poz. 12).

Również w piśmiennictwie wyrażono pogląd, że "przekształcenie prawa użytkowania wieczystego we własność dla właścicieli wykupionych lokali będzie skuteczne tylko wtedy, gdy w wyniku przekształcenia nieruchomość nie będzie obciążona w jakimkolwiek udziale prawem użytkowania wieczystego, dlatego też przekształcenie będzie skuteczne, jeżeli wszyscy współużytkownicy wieczyści spełniają ustawowe warunki niezbędne do przekształcenia" (vide: Marian Wolanin – Przekształcenie Prawa użytkowania wieczystego we własność. Wyd. ZCO Zielona Góra 2001 str. 51-53).

Również inni autorzy wyrażając krytyczną ocenę rozwiązań przyjętych w ustawie, stwierdzili, że "przepisy ustawy nie pozostawiają wątpliwości, iż z dobrodziejstwa ustawy nie będą mogły skorzystać podmioty, na rzecz których prawo wieczystego użytkowania zostało /lub zostanie/ ustanowione po dniu 30.10.1998 r. (vide: Henryk Cioch, Hanna Witczak – Przekształcenie prawa wieczystego użytkowania. Komentarz str. 66 pkt 25, str. 69, 74, 75).

Odnosząc się do treści skargi zauważyć trzeba, że skarżący przypisują mylne znaczenie wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.12.2000 r. stwierdzającego niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej artykułu 1 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 04.09.1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Trybunał kwestionując wprowadzony tym przepisem zakaz ustanawiania współwłasności Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego i osób fizycznych w stosunku do nieruchomości gruntowej jednocześnie uznał zasadę, że użytkowanie wieczyste nie może istnieć na gruncie będącym we współwłasności osoby fizycznej z podmiotem publicznoprawnym. W uzasadnieniu wyroku zaznaczono, że w wyniku przekształcenia na zasadach określonych ustawą może istnieć współwłasność osób fizycznych i Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego, gdyż nieruchomość gruntowa nie będzie już obciążona użytkowaniem wieczystym (por. wyrok TK K 10/00 OTK 2000/8/298).

Wobec powyższych uwag zrozumiała jest przyjęta w art. 1 ust. 5 ustawy konstrukcja dopuszczająca możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność na rzecz właścicieli lokali w budynkach wielomieszkaniowych tylko w sytuacji, gdy wnioski w tym przedmiocie złożą wszyscy współużytkownicy i gdy wszyscy oni nabyli prawo użytkowania wieczystego przed dniem 31.10.1998 r.

Jako nieuzasadniony należało też uznać zarzut skarżących co do niezgodności z przepisami art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej regulacji omawianej ustawy w zakresie wprowadzonych terminów granicznych nabycia prawa wieczystego użytkowania (do 31.10.1998 r.) oraz złożenia wniosku o przekształcenie tego prawa w prawo własności (do 31.12.2000, 31.12.2002 r.). Zdaniem skarżących wyznaczenie wskazanych terminów uniemożliwia właścicielom mieszkań, którzy w różnych okresach nabyli lokale w budynkach, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntów w prawo własności, co narusza zasadę równości wyrażona w art. 32 ust. 1 w związku z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozważając powyższe zagadnienie należało w pierwszej kolejności uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12.04.2000 r. K/898 publ. OTK 2000/3/87, w którym orzeczono, że m.in. przepisy art. 1 ust. 2 i art. 1 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 04.09.1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności są zgodne z art. 2, z art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie są niezgodne z art. 21 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że wskutek zaskarżenia wszystkich przepisów omawianej ustawy Trybunał Konstytucyjny poddał analizie cały akt normatywny z punktu widzenia jego konstytucyjności.

Dla potrzeb niniejszej sprawy istotne znaczenie ma wypowiedź Trybunału dwóch fragmentach uzasadnienia, które należy przytoczyć dla jasności dalszych rozważań:

"Skutkiem ustawy jest uwłaszczenie kręgu osób fizycznych posiadających tę tylko jedną wspólną cechę, iż nabyły użytkowanie wieczyste przed okazjonalnie wybraną datą 31 października 1998 r. Ta przypadkowa okoliczność, która połączyła wszystkich uwłaszczonych, nie stanowi wartości uzasadniającej naruszenie konstytucyjnie chronionego prawa własności. Fakt nabycia użytkowania wieczystego przed datą wskazaną w ustawie nie stanowi cechy prawnie doniosłej, która uzasadniałaby uprzywilejowanie określonego kręgu podmiotów. W konsekwencji zdaniem Trybunału Konstytucyjnego cel, który osiągnięto dzięki zaskarżonej ustawie, nie może być uznany za cel publiczny. (...) Wzbogacenie tylko niektórych członków społeczności lokalnej kosztem wspólnoty stanowi raczej przykład naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, aniżeli realizacji dobra ogółu".

"Trybunał stwierdza więc, że uzyskanie prawa własności na warunkach określonych w ustawie stanowi dobro pożądane przez każdego użytkownika wieczystego. Naruszenie reguł sprawiedliwości leży już w samym nieuzasadnionym zróżnicowaniu sytuacji użytkowników wieczystych. Trybunał Konstytucyjny akcentuje szczególnie fakt, że grupa osób uprzywilejowanych dzięki zaskarżonej ustawie nie odznacza się żadną cechą, która to wyróżnienie by uzasadniała, ani też nie została wyodrębniona według zobiektywizowanych kryteriów, które by to wyróżnienie usprawiedliwiały. Trybunał nie potrafi bowiem znaleźć obiektywnych okoliczności, leżących czy to w sferze prawnej, czy gospodarczej, które uzasadniałyby wybór dat ograniczających możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie zakwestionowanej ustawy. (...)

Preferencyjne, nieusprawiedliwione żadnymi obiektywnymi kryteriami, uwłaszczenie grupy osób fizycznych kosztem mienia państwowego komunalnego oraz przerzucenie ciężaru uwłaszczenia na pozostałe podmioty, także będące beneficjantami dobra publicznego, pozostaje w sprzeczności z zasadami demokratycznego państwa prawnego".

Mimo powyższej krytyki Trybunał Konstytucyjny ważąc z jednej strony dość wyraźną sprzeczność ustawy z art. 2 Konstytucji, z drugiej strony, konsekwencje ewentualnego uchylenia ustawy – doszedł do wniosku, ż podważenie tytułów własnościowych wydanych na jej podstawie nie byłoby usprawiedliwione.

Ostatecznie Trybunał uznał, że sprzeczność z art. 2 Konstytucji dotyczy tylko przepisu art. 1 ust. 2a i przepisów przewidujących preferencyjne warunki finansowe przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność, a zatem art. 5, 5a, 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy.

Zawarta w przytoczonym wyroku ocena Trybunału Konstytucyjnego co do niekonstytucyjnego charakteru całego mechanizmu przekształcenia prawa przewidzianego w omawianej ustawie, wyklucza zdaniem Sądu możliwość takiej interpretacji przepisu art. 1 ustawy w zakresie przyjętych w nim dat, która doprowadziłaby do rozszerzenia jej zastosowania w sposób sugerowany przez skarżących.

Skoro bowiem krytyce poddane zostało stworzenie dla oznaczonego kręgu osób uprawnień do przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, to nie sposób wywodzić, że zasadnym w świetle m.in. zasady sprawiedliwości społecznej byłoby rozszerzenie zakresu podmiotowego i czasowego omawianej ustawy.

Podkreślić nadto należy, że ze swej istoty podmiotowa ustawa jest aktem incydentalnym, dotyczącym zamkniętego kręgu podmiotów i określonego z góry przedziału czasu. Przyjęcie w ustawie kwestionowanych dat końcowych było zatem konieczne, gdyż ustawa tego typu nie może działać prospektywnie.

Efektem takiej regulacji jest to, że osoby fizyczne, które nabyły prawo użytkowania wieczystego po dniu 31.10.1998 r. nie wchodzą do kręgu podmiotów objętych działaniem ustawy z dnia 04.09.1997 r., co oznacza, że nie mają przewidzianego tą ustawą prawa do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Taki stan prawny spowodował, że możliwa stała się sytuacja – jak w niniejszej sprawie – polegająca na tym, że Gmina będąca właścicielem przedmiotowej nieruchomości poprzez ustanowienie i sprzedaż po dniu 31.10.1998 r. na rzecz osób fizycznych wyodrębnionej własności lokali wraz z udziałami w gruncie pozbawiła właścicieli lokali, którzy prawo użytkowania wieczystego gruntu nabyli przed dniem 31.10.1998 r. realizacji uprawnień nadanych im przedmiotową ustawą.

Mimo, że zaistniała kolizja interesów budzi zastrzeżenia, to ostatecznie ze względów przedstawionych powyżej należało uznać, że w rozpatrywanym stanie faktycznym i prawnym nie było przeszkód, aby Gmina jako właściciel nieruchomości dokonywała w każdym czasie, a zwłaszcza po dniu 1.10.1998 r. sprzedaży wyodrębnionych lokali w budynku wielomieszkaniowym wraz z udziałami w prawie użytkowania wieczystego gruntu.

Zauważyć bowiem trzeba, że własność komunalna stanowi gwarancję podmiotowości prawnej i samodzielności gminy oraz służy realizacji zadań ciążących na niej z mocy ustawy.

Wprowadzana omawianą ustawą instytucja przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, oznaczająca w istocie odjęcie gminom własności pewnej kategorii dóbr, ma zastosowanie tylko do zamkniętego kręgu podmiotów i określonego przedziału czasowego.

Nie może więc rodzić dla Gminy dalej idących ograniczeń w samodzielnym dysponowaniu mieniem.

Z tych względów należało dojść do wniosku, że w świetle przepisu art. 1 ust. 5 pkt 1 i 2a ustawy z dnia 04.09.1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1299 ze zm.) nie jest dopuszczalne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na rzecz osoby fizycznej będącej przed dniem 31.10.1998 r. właścicielem lokalu, któremu przysługuje udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jako w prawie związanym z własnością wyodrębnionego lokalu w sytuacji, gdy Gmina będąca właścicielem nieruchomości zabudowanej domem wielomieszkaniowym ustanowiła po dniu 31.10.1998 r. na rzecz kolejnej osoby fizycznej odrębną własność samodzielnego lokalu wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu.

Przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności na wniosek osoby uprawnionej w trybie wymienionej ustawy prowadziłoby do tego, że prawo użytkowania wieczystego gruntu nabyte w udziałach po dniu 31.10.1998 r. przez właścicieli (właściciela) pozostałych lokali istniałoby na gruncie będącym współwłasnością gminy i osoby fizycznej, co byłoby sprzeczne z art. 232 Kodeksu cywilnego.

Powyższa konstatacja musiała prowadzić do wniosku o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

W konsekwencji Sąd orzekł jak w sentencji, zgodnie z art. 151 p.s.a.

M. Linska-Wawrzon W. Czerwiński A. Klotz