Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 151/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 86 ust. 2-3
journal: Dz.U. 1980 nr 3 poz. 6
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska.
article: par. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 42 poz. 245
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 1990 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian.
article: par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1992 nr 79 poz. 400
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 października 1992 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian.
Teza: Stwierdzenie nieważności decyzji tylko w części dotkniętej wadą powinno być regułą działania organów nadzoru. Reguła ta jednak odnosić się może tylko do sytuacji, gdy postępowanie administracyjne zakończone jedną decyzją toczy się z udziałem dużej ilości stron /stwierdzenie nieważności całej decyzji gdy jest ona nieważna w odniesieniu do niektórych tylko stron naruszałoby prawa tych stron, co do których rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem/ oraz do sytuacji gdy w jednej decyzji organ rozstrzyga kilka spraw, które mogłyby być przedmiotem dwóch lub więcej odrębnych decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji w części jest więc możliwe /i preferowane/, lecz tylko wówczas, jeżeli wada dotyczy takich elementów rozstrzygnięcia, którym można przypisać cechę decyzji częściowej.

TEZY

Stwierdzenie nieważności decyzji tylko w części dotkniętej wadą powinno być regułą działania organów nadzoru. Reguła ta jednak odnosić się może tylko do sytuacji, gdy postępowanie administracyjne zakończone jedną decyzją toczy się z udziałem dużej ilości stron /stwierdzenie nieważności całej decyzji gdy jest ona nieważna w odniesieniu do niektórych tylko stron naruszałoby prawa tych stron, co do których rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem/ oraz do sytuacji gdy w jednej decyzji organ rozstrzyga kilka spraw, które mogłyby być przedmiotem dwóch lub więcej odrębnych decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji w części jest więc możliwe /i preferowane/, lecz tylko wówczas, jeżeli wada dotyczy takich elementów rozstrzygnięcia, którym można przypisać cechę decyzji częściowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) Spółki Węglowej SA w J.-Z. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 19 stycznia 1999 r. (...) w przedmiocie opłat za korzystanie ze środowiska - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją, decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 października 1996 r.; (...).


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia 29 maja 1991 r., 12 września 1991 r., 10 grudnia 1991 r. i 8 marca 1992 r. Wojewoda K. wymierzył (...) Spółce Węglowej Kopalni Węgla Kamiennego P. opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska w okresie czterech kwartałów 1991 r. Opłaty te ustalono ze 100 procentową zwyżką stosownie do obowiązującego w tym przedmiocie przepisu par. 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 1990 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzenie w nim zmian /Dz.U. nr 42 poz. 245 ze zm./.

Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 17 grudnia 1991r. stwierdził niezgodność przepisu par. 12 ust. 1 i 2 powyższego rozporządzenia z przepisami art. 86 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. nr 3 poz. 6 ze zm./ oraz z art. 41 pkt 8 oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołując się na to orzeczenie (...) Spółka Węglowa SA wystąpiła do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z wnioskami z dnia 15 grudnia 1995 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji - na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. W uzasadnieniu zgłoszonych wniosków podano, że "orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności cytowanego przepisu rozporządzenia Rady Ministrów z Konstytucją RP i powołanymi przepisami prawa skutkuje jego nieważnością bezwzględną od daty jego wprowadzenia w życie, a tym samym i nieważnością bezwzględną decyzji administracyjnych na tym przepisie opartych".

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia 29 października 1996 r. działając w powołaniu na art. 156 par. 1 pkt 2 i art. 157 par. 1 i 2 Kpa stwierdzi nieważność wskazanych czterech decyzji Wojewody K. - w części dotyczącej ustalenia opłat za stuprocentową zwyżkę.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wobec uchylenia przez Trybunał Konstytucyjny przepisu par. 12 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 1990 r. zastosowanie stu procentowej zwyżki opłat przewidzianej uprzednio tym przepisem dokonane zostało bez podstawy prawnej, w związku z czym wymienione decyzje w tej części są nieważne. Organ nadzoru wskazał, że opłaty ustalono zgodnie z art. 86 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i wynoszą odpowiednio:

- 253.407.500 starych złotych, co po denominacji wynosi 25.340,75 zł za I kw. 1991 r.;

- 133.341.330 starych złotych co po denominacji wynosi 13.334,13 zł za II kw. 1991 r.;

- 96.545.805 starych złotych co po denominacji wynosi 9.654,85 zł za III kw. 1991 r.;

- 207.099.415 starych złotych co po denominacji wynosi 20.709,94 zł za IV kw. 1991 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek (...) Spółki Węglowej SA - Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia 19 stycznia 1999 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 29 października 1996 r.

W uzasadnieniu tej decyzji podano, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 1991 r. uchylony został przepis nakazujący stosowanie 100 procent zwyżki stawek na terenie województwa katowickiego - mocą par. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1992 r. /Dz.U. 1992 nr 79 poz. 400/.

Decyzje oceniane w postępowaniu nadzorczym wydane zostały przed wejściem w życie tego rozporządzenia a więc zgodnie z obowiązującym wówczas par. 12 ust. 1.

Stosownie do art. 86 ustawy nie można wydać decyzji w sprawie ustalenia opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska jeżeli od końca roku kalendarzowego w którym korzystano ze środowiska upłynęło 5 lat. Dlatego - stwierdzono nieważność omawianych decyzji jedynie w części dotyczącej zastosowanej zwyżki stawek o 100 procent.

Skargę na tę decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) Spółka Węglowa S.A. w J.-Z.

W skardze zarzucono, że, zdaniem skarżącej, decyzja orzekająca o wymierzeniu opłaty ze 100 procent zwyżką jest w całości nieważna, bowiem w decyzji tej nie wyodrębniono opłaty podstawowej i opłaty powiększonej o 100 procent.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 31 obowiązującej w dacie zgłoszenia wniosku w sprawie nin. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /Dz.U. nr 109 poz. 470 z 1991 r. ze zmianami/ "ostateczne decyzje wydane w ogólnym postępowaniu administracyjnym z zastosowaniem przepisu prawnego, który w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako sprzeczny z Konstytucją lub aktem ustawodawczym został zmieniony bądź uchylony uznaje się za nieważne w trybie i na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego (...)".

Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego /art. 156-158/ nie wykluczają możliwości stwierdzenia nieważności w części.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony został pogląd, że stwierdzenie nieważności decyzji tylko w części dotkniętej wadą jest nie tylko dopuszczalne, ale- zgodnie z zasadami ogólnymi kodeksu postępowania administracyjnego - powinno być regułą działania organów nadzoru /por. wyrok NSA IV SA 859/87 - ONSA 1990 Nr 2-3 poz. 25/. Reguła ta jednak odnosić się może tylko do sytuacji, gdy postępowanie administracyjne zakończone jedną decyzją toczy się z udziałem dużej ilości stron /stwierdzenie nieważności całej decyzji gdy jest ona nieważna w odniesieniu do niektórych tylko stron naruszałoby prawa tych stron, co do których rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem/ oraz do sytuacji gdy w jednej decyzji organ rozstrzyga kilka spraw, które mogłyby być przedmiotem dwóch lub więcej odrębnych decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji w części jest więc możliwe /i preferowane/, lecz tylko wówczas, jeżeli wada dotyczy takich elementów rozstrzygnięcia, którym można przypisać cechę decyzji częściowej.

Taka sytuacja nie zachodziła w omawianej sprawie. Decyzjami z dnia 29 maja 1991 r., 12 września 1991 r., 10 grudnia 1991 r. i 8 marca 1992 r. wymierzono opłatę za gospodarcze korzystanie ze środowiska w określonej w każdej z tych decyzji kwocie, która obliczona została według zasad obowiązujących w dacie orzekania tj. z zastosowaniem stawki podwyższonej o 100 procent, jednakże bez wyodrębnienia kwoty opłaty obliczonej według stawki podstawowej i kwoty wynikającej z zastosowania zwyżki. Nie było zatem podstaw do stwierdzenia nieważności tych decyzji w części, bowiem części takich jako elementów rozstrzygnięcia zawartego w decyzji o wymierzeniu opłaty nie było. Organ nadzoru obowiązany był zatem - stosownie do art. 31 ust. 1 powyższej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym - stwierdzić nieważność tych decyzji w całości.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję działając na podstawie art. 22 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.