Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 240/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1 pkt 37
journal: Dz.U. 2017 poz 1221
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art. 14 c par 1 i 2, art. 14b par 1  i 3, art. 120, art. 121par 1 , art. 14h
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par  1 pkt 1  lit. c, art. 146 par 1, art. 200, art. 205 par 2 i 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Owsiak, Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Anna Zaorska (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 25 listopada 2019 r. nr 0114-KDIP4.4012.626.2019.1.AK w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz A. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "Dyrektor KIS", "organ interpretacyjny") z 25 listopada 2019 r. dotycząca podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia z podatku VAT usług pośrednictwa w zawieraniu umów o zarządzanie PPK.

1.2. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej A. S.A. z siedzibą w W. (dalej: "A.", "Skarżąca") przedstawił następujący stan faktyczny:

W dniu 4 października 2018 r. Sejm uchwalił ustawę o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2215, dalej: "ustawa PPK"). Zgodnie z uzasadnieniem do projektu, ustawa PPK realizuje założenia wprowadzane w ramach PPK w zakresie odnoszącym się do pierwszego filaru PPK, tj. wprowadzenia powszechnego systemu dobrowolnych lll-filarowych programów oszczędzania na cele emerytalne w sektorze przedsiębiorstw. PPK stanowi powszechny pracowniczy program kapitałowy w ramach III filaru systemu emerytalnego. PPK prowadzone są w celu systematycznego oszczędzania przez ich uczestników, z przeznaczeniem na wypłatę po osiągnięciu przez nich 60. roku życia oraz na inne cele określone ustawą PPK.

Środki gromadzone w ramach PPK zarządzane są przez wybraną przez pracodawcę instytucję finansową. Instytucjami finansowymi uprawnionymi na mocy ustawy PPK do zarządzania i prowadzenia PPK są fundusze inwestycyjne zarządzane przez TFI, które zostały umieszczone w ewidencji PPK oraz fundusze emerytalne zarządzane przez PTE, pracownicze towarzystwa emerytalne lub zakłady ubezpieczeń umieszczone w ewidencji PPK.

A. Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. (dalej: "A. TFI") utworzyło fundusz zdefiniowanej daty w rozumieniu ustawy PPK będący specjalistycznym funduszem inwestycyjnym otwartym – A. Emerytura SFIO (dalej: "Fundusz"), prowadzony dla celów inwestowania środków gromadzonych w ramach PPK. W celu zawarcia jak największej liczby umów o zarządzanie i tym samym pozyskania środków do inwestowania w ramach PPK, A. TFI zawarła umowę z dnia 26 kwietnia 2019 r. (dalej: "umowa dystrybucyjna") ze Skarżącą, w ramach której A. TFI zleciła Skarżącej wykonywanie na rzecz A. TFI czynności akwizycyjnych mających na celu doprowadzenie do zawarcia z A. TFI umów o zarządzanie PPK przez podmioty zatrudniające i tym samym pozyskania środków do inwestowania w ramach PPK.

Skarżąca jest doświadczonym agentem ubezpieczeniowym, wykonującym czynności pośrednictwa w zawieraniu umów ubezpieczenia. A. wykonuje czynności akwizycyjne za pomocą sieci własnej – osób fizycznych wykonujących czynności agencyjne oraz zlecając je multiagencjom lub brokerom ubezpieczeniowym (subakwizycja).

A. (poprzez ww. podmioty i osoby, którym zostanie to zlecone) wyszukuje na rzecz A. TFI podmioty zatrudniające, które są zainteresowane zawarciem umowy o zarządzanie PPK, a następnie zawierają umowy o prowadzenie PPK.

A. argumentowała, że aby doprowadzić do zawarcia umowy o prowadzenie PPK, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do zawarcia umowy o zarządzanie PPK. Efektywnie więc to podmiot zatrudniający decyduje o wyborze instytucji finansowej, która będzie świadczyła PPK.

Celem czynności akwizycyjnych A. jest pośredniczenie w doprowadzeniu do podpisania umowy o zarządzanie PPK między podmiotem zatrudniającym, a instytucją finansową, tj. A. TFI. Następnie podmiot zatrudniający, działając w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych w podmiocie zatrudniającym, zawiera umowę o prowadzenie PPK.

W ramach umowy dystrybucyjnej A. wykonuje następujące czynności akwizycyjne:

1) wyszukuje podmioty zatrudniające zainteresowane zawarciem umowy o zarządzanie PPK,

2) udziela podmiotom zatrudniającym informacji o działalności A. TFI i Funduszu,

3) przekazuje podmiotom zatrudniającym materiały informujące o działalności A. TFI i Funduszu,

4) przekazuje informacje o podmiotach zatrudniających zainteresowanych rozpoczęciem współpracy z A. TFI,

5) organizuje spotkania pracowników A. TFI z przedstawicielami podmiotów zatrudniających.

Rola A. kończy się wraz z realizacją czynności pośrednictwa (skojarzenia stron).

Z tytułu świadczenia usług pośrednictwa (akwizycji) w zawieraniu umów o zarządzanie PPK z podmiotami zatrudniającym A. otrzymuje wynagrodzenie od A. TFI, a także wypłaca wynagrodzenie do pozostałych pośredników wykonujących czynności pośrednictwa. Wysokość wynagrodzenia należna pośrednikom wykonującym czynności akwizycji uzależniona jest od ilości pozyskanych aktywnych uczestników PPK oraz trybu ich pozyskania.

1.3. W związku z powyższym Skarżąca zapytała:

Czy usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego w zakresie dystrybucji pracowniczych planów kapitałowych, korzystają ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm., dalej: "ustawa VAT")?

Zdaniem A., na powyższe pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Podniosła, że zgodnie z orzecznictwem TSUE, dla celów zwolnienia od VAT za usługi ubezpieczeniowe mogą być uznane usługi takie jak świadczone przez TFI, w ramach programu PPK, mimo, że w świetle polskich przepisów, w szczególności zgodnie z ustawą z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 999 ze zm.) nie będą stanowić działalności ubezpieczeniowej. Podkreśliła, że analizowane zwolnienie stanowi zwolnienie o charakterze przedmiotowym, a nie podmiotowym, a pojęcie usługi ubezpieczeniowej należy dla celów tego zwolnienia rozumieć w sposób szerszy niż definiuje to ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

Skarżąca argumentowała, że co do zasady, A. TFI jako podmiot zarządzający środkami systematycznie odprowadzanymi przez uczestników PPK, w momencie osiągnięcia przez uczestnika PPK określonego wieku, dokonuje na jego rzecz wypłaty transferowej odpowiednich środków. PPK stanowi swojego rodzaju zabezpieczenie przed przyszłym spadkiem świadczeń emerytalnych (stóp zastąpienia) w I filarze systemu emerytalnego. W ocenie A. wpłaty na PPK można uznać za rodzaj składki ubezpieczeniowej, a zdarzeniem ubezpieczeniowym, na wypadek wystąpienia którego A. TFI udziela uczestnikom PPK ochrony ubezpieczeniowej jest obniżenie poziomu zabezpieczenia potrzeb życiowych w wyniku osiągnięciu wieku emerytalnego i zaprzestania dotychczasowej pracy zawodowej (tak o celu wprowadzenia PPK wyraził się ustawodawca w uzasadnieniu PPK). A. TFI udziela pracownikom jako ubezpieczonym ochrony na wypadek wystąpienia powyższego ryzyka.

W ocenie Skarżącej, zgodnie z art. 14 ust. 1 i ust. 2 ustawy PPK, podmiot zatrudniający występuje w PPK w roli ubezpieczającego, co prowadzi do wniosku, że konstrukcję PPK można porównać do umowy ubezpieczenia grupowego.

A. wskazała, że zgodnie z informacjami przedstawionymi w stanie faktycznym, czynności pośrednictwa w zawieraniu przez A. TFI umów o zarządzanie PPK, będą stanowić całokształt czynności, które dążyć będą do zawarcia przedmiotowej umowy, przy czym czynności te nie będą obejmowały żadnych działań pośrednika, które miałyby być wykonywane po zawarciu umowy o zarządzanie PPK. Co do zasady również czynności te nie będą miały charakteru czynności techniczno - obsługowych.

W ocenie Skarżącej, analizując możliwość zastosowania zwolnienia w podatku VAT dla pośrednictwa w dystrybucji PPK należy spojrzeć na istotę programu PPK i konstrukcję zawierania umowy o prowadzenie PPK. Zaznaczyła, że istotą programu PPK jest systematyczne gromadzenie środków z przeznaczeniem na ich wypłatę po osiągnięciu 60. roku życia (jest to dobrowolny program emerytalny w ramach III filaru). Czynności pośrednictwa związane z realizacją dobrowolnych programów emerytalnych nie były w porządku prawa podatkowego opodatkowane podatkiem VAT. W odniesieniu do pośrednictwa w akwizycji DFE oraz OFE organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych potwierdzały ubezpieczeniowy charakter tychże funduszy emerytalnych oraz możliwość zwolnienia od podatku VAT tego rodzaju pośrednictwa na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy VAT.

W ocenie Skarżącej, interpretacje te winny mieć zastosowanie w odniesieniu do stanu faktycznego będącego przedmiotem niniejszego wniosku.

Skarżąca zwróciła uwagę na kwestię PPK w kontekście pozostałych podmiotów uprawnionych do ich prowadzenia. Zaznaczyła, że instytucją finansową, która może zarządzać PPK oprócz TFI, PTE oraz pracowniczych towarzystw emerytalnych są także zakłady ubezpieczeń. W przypadku PPK zarządzanego przez zakład ubezpieczeń charakter lokowanych środków jest nieco odmienny od PPK zarządzanych przez inne instytucje finansowe. Przede wszystkim, środki gromadzone w ramach PPK lokowane są w ubezpieczeniowych funduszach kapitałowych, co oznacza, że część środków przeznaczana jest na składkę ochronną w ramach przyznawanej przez zakład ubezpieczeń ochrony ubezpieczeniowej. Powyższe według Skarżącej sugerowałoby, że PPK zarządzane przez zakłady ubezpieczeń mogłoby stanowić ubezpieczenia sensu stricto. Tym samym odmienna niż przedstawiona w niniejszym wniosku interpretacja zakresu pojęcia transakcji ubezpieczeniowej, tj. ograniczająca to pojęcie wyłącznie do ubezpieczeń sensu stricto, a w konsekwencji ograniczająca także możliwość stosowania zwolnienia od podatku VAT pośrednictwa w dystrybucji PPK, prowadziłaby do odmiennego opodatkowania podmiotów wykonujących czynności pośrednictwa w zakresie zawierania umów o zarządzanie PPK na rzecz zakładów ubezpieczeń prowadzących PPK (możliwość korzystania ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy VAT) oraz podmiotów wykonujących te czynności na rzecz instytucji innych niż zakłady ubezpieczeń, w tym na rzecz TFI (brak możliwości korzystania ze zwolnienia).

Skarżąca argumentowała, że nie istnieją powody by PPK prowadzone przez TFI oraz zakłady ubezpieczeń miałyby być traktowane w sposób odmienny. Cel i istota PPK pozostaje niezmienna niezależnie od instytucji z jaką dany podmiot zatrudniający zdecyduje się zawrzeć umowę o zarządzanie i prowadzenie PPK.

Skarżąca stwierdziła, że charakter PPK powinien uzasadniać traktowanie PPK jako usług ubezpieczeniowych w rozumieniu przepisów VAT, za czym przemawia w szczególności dorobek orzeczniczy TSUE.

Tym samym, zdaniem Skarżącej, opisana w stanie faktycznym usługa pośrednictwa w zawieraniu przez A. TFI z podmiotami zatrudniającymi umów o zarządzanie i prowadzenie PPK jako usługa pośrednictwa ubezpieczeniowego w zakresie dystrybucji PPK powinna korzystać ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT.

1.4. W interpretacji indywidualnej z 25 listopada 2019 r. Dyrektor KIS uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe.

Organ interpretacyjny zwrócił uwagę, że jak wynika z przepisów krajowych, przepisu art. 135 ust. 1 lit. a Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347, poz. 1 ze zm., dalej: "Dyrektywą VAT") oraz orzecznictwa TSUE, zwolnieniu od podatku podlegają usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego, w tym wykonywane przez brokerów i agentów ubezpieczeniowych.

Dyrektor KIS podniósł, że w orzecznictwie TSUE dotyczącym tej tematyki wyraźnie zostało podkreślone, że pośrednictwo ubezpieczeniowe, to czynności których celem jest uczynienie wszystkiego co niezbędne, by dwie strony zawarły umowę ubezpieczenia. Zgodnie z tym orzecznictwem, istotnymi aspektami pośrednictwa ubezpieczeniowego jest wyszukiwanie klientów ubezpieczeniowych i kontaktowanie ich z ubezpieczycielem w celu zawarcia umowy.

Dyrektor KIS stwierdził, że A. nie pośredniczy w świadczeniu usług ubezpieczeniowych, lecz jedynie w zawarciu umowy o zarządzanie PPK. Organ interpretacyjny zaznaczył, że umowa o zarządzanie PPK określa uczestników oraz sposób, warunki i terminy zawarcia umowy o prowadzenie PPK i gromadzenie wpłat uczestników, natomiast nie dotyczy sposobu inwestowania przez instytucję finansową zgromadzonych środków finansowych, a więc nie dotyczy jakichkolwiek usług finansowych wykonywanych przez instytucje finansowe.

W ocenie Dyrektora KIS, istotą czynności podejmowanych przez A. będzie wyłącznie pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzanie PPK pomiędzy podmiotami zatrudniającymi a instytucją finansową, a nie umów o prowadzenie PPK.

Dyrektora KIS zaznaczył również, ze działalność instytucji finansowych prowadzona w ramach PPK nie pozostaje w oderwaniu od podstawowej działalności instytucji, prowadzonej poza programem PPK, wchodząc w zakres przedmiotu działalności określonych w poszczególnych ustawach sektorowych. Biorąc pod uwagę powyższe zauważył, że aby instytucja finansowa zajmująca się inwestowaniem środków zgromadzonych przez pracowników zatrudniającego, mogła korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług w zakresie zarządzania tymi środkami, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy O VAT musi, oprócz czynności wynikających z ustawy o PPK dotyczących lokowania pozyskanych środków, oferować również ochronę ubezpieczeniową. Wymóg ten został przypisany wyłącznie do zawierania umów o prowadzenie PPK z zakładami ubezpieczeń.

Tym samym, Dyrektor KIS nie zgodził się ze Skarżącą, że świadczone przez nią usługi na rzecz TFI, na podstawie zawartej umowy, stanowią usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego w zakresie dystrybucji PPK. Zaznaczył, że świadczone przez A. usługi stanowią usługi pośrednictwa wyłącznie w zakresie zawarcia umowy o zarządzanie PPK, o której mowa w art. 10 ustawy o PPK. Z uwagi na powyższe okoliczności stwierdził, że świadczone przez A. usługi nie będą korzystały ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT i będą podlegały opodatkowaniu wg podstawowej stawki podatku VAT w wysokości 23%, zgodnie z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146aa ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

2. Nie zgadzając się z powyższą interpretacją Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, w której zarzuciła zaskarżonej interpretacji:

a) Naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji również niewłaściwą ocenę co do jego zastosowania, które to naruszenie skutkowało uznaniem, że usługi świadczone przez Skarżącą na rzecz A. TFI nie mogą być uznane za stanowiące usługi pośrednictwa, w konsekwencji czego usługi te podlegają opodatkowaniu VAT według stawki podstawowej w wysokości 23%.

b) Naruszenie przepisów postępowania w sprawach o wydanie interpretacji indywidualnych, tj.:

- art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 14b § 1 § 3 oraz art. 120 i 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: "O.p."), poprzez sporządzenie uzasadnienia interpretacji w sposób wadliwy, tj.:

- nieustosunkowanie się do zaprezentowanej przez Skarżącą wykładni art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT, a jedynie ograniczenie swojej argumentacji do arbitralnego stwierdzenia, że: "świadczone przez Wnioskodawcę usługi stanowią usługi pośrednictwa wyłącznie w zakresie zawarcia umowy o zarządzanie PPK, o której mowa w art. 10 cyt. ustawy o pracowniczych planach kapitałowych" w związku z czym, w ocenie organu, usługi te nie będą korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług;

- brak zawarcia w interpretacji oceny stanowiska Skarżącej w świetle przedstawionego we wniosku o Interpretację stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego poprzez dokonanie bardzo pobieżnej i niepełnej jego analizy, a w konsekwencji zignorowania specyficznego charakteru stosunku prawnego, jaki w ramach czynności o zarządzanie i prowadzenie PPK łączy instytucję finansową, podmiot zatrudniający i uczestników PPK, co doprowadziło do braku jego rzetelnej oceny.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor KIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

4.1. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Sprawa została skierowana do rozpoznania w powyższym trybie na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 7 grudnia 2020 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374).

4.2. Zgodnie z art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), skarga, na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny w przypadku tego rodzaju skargi jest związany jej zarzutami oraz powołaną podstawą prawną.

W świetle powołanego przepisu, granice rozpoznania przez sąd sprawy zainicjowanej skargą na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wyznaczają zarzuty skargi.

Tym samym zakres kontroli Sądu w sprawach, w których przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna, ograniczony jest zarzutami skargi. Niezależnie od powyższego, wypowiedź Sądu determinuje również sam zakres wypowiedzi w sprawie organu interpretacyjnego. Sąd nie jest bowiem organem interpretacyjnym i nie może dokonywać za ten organ wykładni przepisów prawa podatkowego w ramach instytucji interpretacji indywidualnych. Sąd kontroluje jedynie zgodność z prawem tych aktów w ramach postawionych w skardze zarzutów.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej interpretacji według przywołanych wyżej zasad, Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie.

4.3. Spór w sprawie dotyczy tego, czy usługi, świadczone przez Skarżącą w zakresie umowy dystrybucyjnej, której celem jest zawarcie umów o zarządzanie PPK pomiędzy Towarzystwem Funduszy Inwestycyjnych a pracodawcami, korzystają ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do możliwości zakwalifikowania spornych usług, jako usług, o których mowa art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT, wskazać należy, że wykładnia powyższego przepisu powinna sprowadzać się do odpowiedzi na pytanie, czy czynności opisane we wniosku o interpretację mieszczą się w pojęciu pośrednictwa oraz czy jest to pośrednictwo w zakresie usług, które można zakwalifikować jako usługi ubezpieczeniowe.

Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT zwalnia się od podatku usługi ubezpieczeniowe, usługi reasekuracyjne i usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, a także usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek, z wyłączeniem zbywania praw nabytych w związku z wykonywaniem umów ubezpieczenia i umów reasekuracji.

Przepis art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT stanowi implementację do polskiego porządku prawnego art. 135 ust. 1 lit. a) Dyrektywy VAT, zgodnie z którym "Państwa członkowskie zwalniają (...) transakcje ubezpieczeniowe i reasekuracyjne, wraz z usługami pokrewnymi świadczonymi przez brokerów ubezpieczeniowych i agentów ubezpieczeniowych".

Na gruncie dyrektywy VAT orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypracowało pogląd, na mocy którego nie jest ważny status podmiotu świadczącego lub odbierającego usługę ubezpieczeniową, a jedynie jej charakter.

To istnienie stosunku umownego między podmiotem świadczącym usługę ubezpieczenia a osobą, której ryzyka są objęte ubezpieczeniem, oraz same cechy rozpatrywanej działalności, mają rozstrzygające znaczenie dla możliwości stosowania art. 135 ust. 1 lit. a) Dyrektywy VAT.

Ponadto zgodnie z definicją, która utrwaliła się już w orzecznictwie TSUE transakcje ubezpieczeniowe charakteryzują się tym, że "ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zamian za zapłatę składki z góry, do zapewnienia ubezpieczonemu, w razie urzeczywistnienia się ryzyka objętego zakresem ochrony, świadczenia uzgodnionego przy zawarciu umowy" (zob. m.in. orzeczenia TSUE: z dnia 25 lutego 1999 r., CPP (C-49/96, EU:C:1999:93, pkt 17); z dnia 8 marca 2001 r., Skandia (C-240/99, EU:C:2001:140, pkt 37); z dnia 20 listopada 2003 r., Taksatorringen (C-8/01, EU:C:2003:621, pkt 39); z dnia 7 grudnia 2006 r., Komisja/Grecja (C-13/06, EU:C:2006:765, pkt 10); z dnia 22 października 2009 r., Swiss Re Germany Holding (C-242/08, EU:C:2009:647, pkt 34); z dnia 17 stycznia 2013 r., BGŻ Leasing (C-224/11, EU:C:2013:15, pkt 55, 58); z dnia 16 lipca 2015 r., Mapfre asistencia i Mapfre warranty (C-584/13, EU:C:2015:488, pkt 28); a także z dnia 17 marca 2016 r., Aspiro (C-40/15, EU:C:2016:172, pkt 22).

W myśl powyższego orzecznictwa, transakcja ubezpieczeniowa obejmuje następujące elementy: ryzyko, składkę i świadczenie gwarancyjne w przypadku urzeczywistnienia się ryzyka.

4.4. W skardze sformułowano zarzut błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT oraz w konsekwencji, niewłaściwego zastosowania w sprawie tego przepisu. Podniesiono również zarzut naruszenia art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 14b § 1 i § 3, art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p., poprzez nieustosunkowanie się do wykładni spornego przepisu zaprezentowanego przez Skarżącą oraz brak oceny stanowiska Skarżącej w świetle przedstawionego stanu faktycznego.

W ocenie Sądu, tak sformułowane zarzuty skargi pozostają ze sobą w bezpośrednim związku.

Sąd w pierwszej kolejności za zasadny uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania. Jak słusznie bowiem podnosi Skarżąca, Dyrektor KIS w zaskarżonej interpretacji uznając stawisko Skarżącej za nieprawidłowe poprzestał na stwierdzeniu, że Skarżąca nie pośredniczy w świadczeniu usług ubezpieczeniowych, lecz jedynie w zawarciu umowy o zarządzanie PPK. Z kolei umowa o zarządzanie PPK ma jedynie charakter ramowy i nie dotyczy jakichkolwiek usług finansowych wykonywanych przez instytucje finansowe. Organ wskazał również, że aby skorzystać z tego zwolnienia, instytucja finansowa (zakład ubezpieczeń społecznych), poza lokowaniem środków musi oferować ochronę ubezpieczeniową. Ponadto, w ocenie Dyrektora KIS, Skarżąca nie pośredniczy w zakresie czynności ubezpieczeniowych, bowiem wykonuje te czynności na rzecz TFI.

Zasadnie zatem podnosi Skarżąca, że Dyrektor KIS dokonał jedynie pobieżnej, niepełnej analizy w zakresie kwalifikacji usług przedstawionych we wniosku o interpretację. Tym samym nie dokonał rzetelnej oceny charakteru usług świadczonych przez wskazaną instytucję finansową w ramach PPK, jako usług ubezpieczeniowych, z uwzględnieniem orzecznictwa TSUE. Ponadto, Dyrektor KIS nie odniósł się do wykładni spornego przepisu zaprezentowanej przez Skarżącą we wniosku o interpretację. Nie odniósł się również do argumentacji Skarżącej, że PPK stanowi szeroko rozumiane ubezpieczenie emerytalno-rentowe pełniące podobną rolę co PPE, czy fundusze emertytalne (DFE/OFE). Poza swoimi rozważaniami Dyrektor KIS pozostawił również wyjaśnienia Skarżącej, że: "A. TFI, jako podmiot zarządzający środkami odprowadzanymi przez uczestników PPK, w momencie osiągnięcia przez uczestnika PPK określonego wieku dokonuje na jego rzecz wypłaty transferowej odpowiednich środków. PPK stanowi więc swojego rodzaju zabezpieczenie przed przyszłym spadkiem świadczeń emerytalnych (stóp zastąpienia) w I filarze systemu emerytalnego. Wpłaty na PPK można więc uznać za rodzaj składki ubezpieczeniowej, a zdarzenie ubezpieczeniowym na wypadek wystąpienia którego A. TFI udziela uczestnikom PPK ochrony ubezpieczeniowej jest obniżenie poziomu zabezpieczenia potrzeb życiowych w wyniku osiągnięcia wieku emerytalnego i zaprzestania dotychczasowej pracy zawodowej. A. TFI udziela więc pracownikom, jako ubezpieczonym, ochrony na wypadek wystąpienia powyższego ryzyka".

Dyrektor KIS nie odniósł się więc do argumentacji Skarżącej, zgodnie z którą PPK stanowią w istocie dobrowolne, dodatkowe ubezpieczenie emerytalne zabezpieczające ryzyko jakim jest obniżenia poziomu życia (zmniejszenie dochodów) w związku z przejściem ma emeryturę, brakiem możliwości kontynuowania pracy zarobkowej. Organ interpretacyjny nie wypowiedział się, czy w istocie PPK stanowią tego rodzaju "produkt". A jeśli tak, czy jest to transakcja ubezpieczeniowa w rozumieniu wypracowanym przez orzecznictwo TSUE.

4.5. Tym samym, Dyrektor KIS, nie dokonał właściwej oceny przedstawionego przez Skarżącą stanu faktycznego na potrzeby zajęcia stanowiska prawnego w kwestii możliwości skorzystania przez Skarżącą ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT. W tym zakresie – jak już wskazywano – nie dokonał oceny, czy na gruncie PPK prowadzonego przez TFI mamy do czynienia z transakcją ubezpieczeniową w rozumieniu wypracowanym przez TSUE, czyli transakcją, która obejmuje następujące elementy: ryzyko, składkę i świadczenie gwarancyjne w przypadku urzeczywistnienia się ryzyka. Te okoliczności, składające się na elementy przedmiotowo istotne transakcji ubezpieczeniowej, pozostały w ogóle poza rozważaniami organu.

Powyższe jest natomiast niezwykle istotne w świetle chociażby najnowszego orzeczenia TSUE z 8 października 2020 r. w sprawie C-235/19. W sprawie tej TSUE rozważał, czy usługi zarządzania inwestycjami świadczone na rzecz pracowniczego programu emerytalnego mogą zostać zakwalifikowane jako "transakcje ubezpieczeniowe" w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. a) Dyrektywy VAT, a tym samym korzystać ze zwolnienia z opodatkowania.

TSUE orzekł, że usługi zarządzania inwestycjami świadczone w ramach pracowniczego programu emerytalnego, z wyłączeniem jakiejkolwiek formy zwolnienia z odpowiedzialności z tytułu ryzyka, nie mogą być uznane za "transakcje ubezpieczeniowe" w rozumieniu tego przepisu.

Przy czym w stanie faktycznym zawisłym przed TSUE sporne usługi polegały wyłącznie na zarządzaniu inwestycjami na rachunek spółek powierniczych przez podmioty zarządzające. Podmioty zarządzające nie uzgodniły w umowach ze spółkami powierniczymi (skarżącymi) odszkodowania na wypadek urzeczywistnienia się ryzyka.

TSUE uznał zatem, że element przejęcia ryzyka za wynagrodzeniem jest niezbędny dla zakwalifikowanie danej czynności jako "transakcji ubezpieczeniowej".

4.6. Zgodnie z art. 14c O.p., interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny (§ 1). W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym (§ 2).

Uzasadnienie prawne interpretacji powinno zatem zawierać nie tylko argumentację prawną na poparcie stanowiska organu w sprawie, ale również wskazywać, przy użyciu argumentów prawnych, dlaczego stanowisko wnioskodawcy zostało uznane za nieprawidłowe. Brak przy tym uzasadnienia prawnego, w rozumieniu art. 14c O.p., może polegać nie tylko na całkowitym braku argumentacji prawnej, ale również na przytoczeniu w interpretacji jedynie ogólnych tez dotyczących wykładni analizowanego przepisu, a także na braku stanowiska co do całości przedstawionego we wniosku problemu. W takim przypadku to na sąd orzekający w sprawie przerzucony zostałby ciężar uzasadnienia prawidłowości przyjętego przez organ stanowiska, czy też zajęcia stanowiska w określonym zakresie.

Uzasadnienie interpretacji, aby odpowiadało regulacji zawartej w art. 14c O.p., musi być zatem wyczerpujące i kompleksowo odnosić się do stanowiska wnioskodawcy w kontekście przedstawionego stanu faktycznego. Odesłanie przy tym, zawarte w art. 14h O.p., do odpowiedniego stosowania przepisu art. 121 § 1 tej ustawy, określającego zasadę zaufania do organów podatkowych, nakłada dodatkowo na organy obowiązek odniesienia się do wszystkich istotnych dla interpretacji (wykładni) argumentów wnioskodawcy, o ile stanowisko wnioskodawcy uznane zostało za nieprawidłowe. Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów powoduje, że z treści uzasadnienia indywidualnej interpretacji powinno wynikać, że wszystkie istotne dla sprawy argumenty wnioskodawcy zostały rozważone przez organ. Organ podatkowy powinien uzasadnić stawianą tezę przy użyciu argumentacji prawnej, w sposób, który pozwalałby wnioskodawcy (a także sądowi administracyjnemu kontrolującemu zasadność skargi) poznać przyczyny, dlaczego argumentacja zawarta we wniosku została uznana za nieprawidłową.

Z uzasadnienia prawnego interpretacji powinien również wynikać tok rozumowania organu interpretacyjnego, który doprowadził do zanegowania stanowiska wnioskodawcy. Uzasadnienie prawne musi bowiem stanowić rzetelną informację dla wnioskodawcy, dlaczego w jego sprawie określone przepisy znajdują bądź nie znajdą zastosowania, a także dlaczego wyrażony przez niego pogląd nie zasługuje na uwzględnienie (zob. m.in. wyrok NSA z 11 października 2018 r., sygn. akt II FSK 2817/16).

Z uwagi na powyższe okoliczności, Sąd uznał za uzasadniony zarzut skargi w zakresie naruszenia art. 14c § 1 i § 2 w zw. z 14b § 1 i § 3 oraz art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p.

4.7. W ocenie Sądu, z uwagi na powyżej wskazane okoliczności, zaskarżona interpretacja nie rozstrzyga wątpliwości przedstawionych przez Skarżącą, niwecząc tym samym podstawowy cel tej instytucji.

Wskazane naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem interpretacji.

Jak już podkreślano, wyrok sądu administracyjnego nie może zastąpić interpretacji indywidualnej, z którą ustawodawca powiązał funkcję ochronną. Oznacza to, że wszelkie istotne elementy stanowiska organu muszą być zawarte w interpretacji, aby poddawały się kontroli sądu. Poddanie interpretacji kontroli sądu nie może prowadzić do sytuacji, gdy to sąd administracyjny w rezultacie zajmie stanowisko, którego nie zajął organ w interpretacji, bądź też uzupełni uzasadnienie stanowiska organu o treści, których ten w ogóle nie rozważał (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 285/13).

4.8. Jednocześnie Sąd nie może pominąć, że w ramach tych ocen prawnych, które organ interpretacyjny zawarł jednak w zaskarżonej interpretacji znalazły się oceny, które niewątpliwie nie zasługują na akceptację.

Dyrektor KIS uznał bowiem, że Skarżąca pośredniczy jednie w zawieraniu umów o zarządzanie PPK, tym samym nie pośredniczy w świadczeniu usług ubezpieczeniowych. Argumentował, że umowa o zarządzanie PPK ma jedynie charakter ramowy i nie dotyczy jakichkolwiek usług finansowych wykonywanych przez instytucje finansowe.

W ocenie Sądu, organ przeoczył natomiast to, że jak wynika z ustawy o PPK, funkcjonowanie PPK opierać się będzie na dwuetapowym procesie dystrybucji PPK.

W pierwszej kolejności, zgodnie z art. 7 ustawy o PPK, pomiędzy podmiotem zatrudniającym a wybraną instytucją finansową zawierana będzie umowa o zarządzanie PPK. Zawarcie umowy o zarządzanie PPK oznaczać będzie efektywnie wybór danej instytucji finansowej jako dostawcy PPK.

Drugim etapem będzie zawarcie umowy o prowadzenie PPK. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o PPK, stronami tej umowy będą osoba zatrudniona oraz instytucja finansowa, przy czym podmiot zatrudniający będzie działał w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych.

Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o PPK, umowa o prowadzenie PPK będzie zawierana z instytucjami finansowymi, z którymi podmiot zatrudniający zawarł umowę o zarządzanie PPK.

Z powyższego wynika, że aby doprowadzić do zawarcia umowy o prowadzenie PPK, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do zawarcia umowy o zarządzanie PPK. Ostatecznie decyzja o przystąpieniu do PPK będzie zależała od woli konkretnej osoby zatrudnionej (mechanizm funkcjonowania PPK zakłada, że każda osoba zatrudniona zostanie domyślnie zgłoszona do PPK, jakkolwiek będzie mogła podjąć decyzję o rezygnacji z PPK). Efektywnie więc to podmiot zatrudniający będzie decydował o wyborze instytucji finansowej, która będzie świadczyła PPK. Co więcej, tylko podmiot zatrudniający będzie mógł zawrzeć umowę o prowadzenie PPK (działając w imieniu i na rzecz osoby zatrudnionej). Ustawa o PPK nie zezwala, aby umowy o prowadzenie PPK były zawierane bezpośrednio pomiędzy osobą zatrudnioną (działającą samodzielnie, we własnym imieniu i na własną rzecz) oraz instytucją finansową. Ponadto ustawa o PPK nie zezwala na zawarcie umowy o prowadzenie PPK z inną instytucją finansową niż ta, z którą dany podmiot zatrudniający zawarł umowę o zarządzanie PPK.

Konstrukcja ustawy o PPK powoduje, że wyłączną drogą do zawarcia umowy o prowadzenie PPK jest najpierw zawarcie umowy o zarządzanie PPK. Oznacza to, że przekonanie danego podmiotu zatrudniającego do zawarcia umowy o zarządzanie PPK z konkretną instytucją finansową ma decydujące znaczenie dla możliwości dystrybucji PPK wśród osób zatrudnionych u danego podmiotu zatrudniającego.

W istocie więc pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzenie PPK jest jednocześnie pośrednictwem w zawieraniu umów o prowadzenie PPK.

Tym samym organ winien wziąć pod uwagę, że Skarżąca będzie pośredniczyć de facto nie tylko w zawieraniu umów o zarządzanie PPK, ale również w zawieraniu umów o prowadzenie PPK.

W rozpoznawanej sprawie Dyrektor KIS dokonując wykładni art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT niewątpliwe błędnie założył, że czynności pośrednictwa, opisane we wniosku o interpretację, ograniczają się do pośrednictwa w zawieraniu umów o zarządzanie PPK.

Z kolei jak wynika uzasadnienia zaskarżonej interpretacji, okoliczność ta, stanowiła zasadniczy powód uznania stanowiska Skarżącej za nieprawidłowe.

Jednocześnie – jak już wskazywano – na gruncie opisanego we wniosku stanu faktycznego, organ interpretacyjny nie zajął jednoznacznego i wyczerpującego stanowiska w kwestii tego, czy elementy umowy o prowadzenie PPK i samo prowadzenie PPK mieści się w pojęciu usług ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT.

4.9. Mając na uwadze całość powyższej argumentacji, organ interpretacyjny ponownie dokona wykładni art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT, na gruncie stanu faktycznego opisanego we wniosku o interpretację, mając na uwadze zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu, w tym przede wszystkim odnoszące się do pojęcia "transakcji ubezpieczeniowych" wypracowanego na gruncie orzecznictwa TSUE.

Obowiązkiem organu wydającego interpretację indywidualną będzie odniesienie się do wszelkich kwestii mających istotne znaczenie, a przy tym przedstawienie uzasadnienia swojego stanowiska w sposób wyczerpujący i przekonujący. Ocena prawna stanowiska wnioskodawcy powinna być przy tym powiązana z istotnymi dla hipotezy danej normy prawa podatkowego elementami stanu faktycznego opisanymi we wniosku. Winna również zawierać odniesienie się do twierdzeń i argumentów wnioskodawcy.

Powyższego, jak już wskazywano, zabrakło w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.

4.10. Stwierdzone naruszenie prawa obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej interpretacji na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 i § 4 P.p.s.a. Koszty te stanowiły w sprawie: wpis sądowy w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.