Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 236/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant referent stażysta Natalia Paulina Kielak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania H. R. od decyzji Burmistrza T. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem G. R., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r. H. R. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - ojcem G. R. Do wniosku dołączono niezbędne dokumenty, w tym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] listopada 2021 r. Nr [...]. Z treści tego orzeczenia wynikało, że niepełnosprawność G. R. istnieje od dnia [...] września 2020r., a więc od 57 roku życia.

Mając powyższe na uwadze, Burmistrza T. decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem G. R.. Analizując zebrane w przedmiotowej sprawie dokumenty organ I instancji ustalił, że Pan G. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, zatem spełniona jest przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, który to wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto organ uznał, że syn mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec ojca. Przesłanką negatywną – zdaniem organu I instancji - było natomiast ustalenia, że niepełnosprawność istnieje od 2020r., a więc od 57 roku życia, a zatem niepełnosprawność ojca nie powstała w wieku wskazywanym w treści przepisu art. 17 ust. 1b ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył H. R..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego, nie pozostaje kwestią sporną w przedmiotowej sprawie, czy na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014r. w sprawie sygn. akt K 38/13, odwołującemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, pomimo że zostało ustalone, iż niepełnosprawność ojca - osoby objętej opieką skarżącego powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia, jak również później niż w trakcie nauki do ukończenia 25 roku życia, o czym stanowi art. 17 ust. 1b ustawy. Okoliczność ta została przesądzona już w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Kwestią sporną pozostała natomiast okoliczność, czy świadczenie pielęgnacyjne powiązane jest z obowiązkiem alimentacyjnym. Cytując art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest skorelowane z obowiązkiem alimentacyjnym. Innymi słowy, aby osoba sprawująca opiekę mogła się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne (poza spełnieniem innych przesłanek), przede wszystkim musi na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny. Kwestia obowiązku alimentacyjnego została uregulowana ustawowo i jego zaktualizowanie się wynika z przepisów prawa, a nie z woli strony. Przesłanką negatywną przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, a mianowicie pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tej podstawie organ odwoławczy wskazał, powołując się w tym zakresie na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, że w okolicznościach niniejszej sprawy obowiązek współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny dziecka wobec rodzica. Zaistnienie tych okoliczności w przedmiotowej sprawie, w ocenie składu orzekającego Kolegium, jednoznacznie wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego, bowiem matka strony, a żona osoby wymagającej opieki, G. R., legitymuje się jedynie orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] września 2021 r. Nr akt [...] o uznaniu za osobę okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, co w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest niezdolnością w stopniu znacznym. W związku z czym to nadal na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec współmałżonka, a to wyklucza jego przejście na odwołującego się, co czyni niemożliwym przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył H. R. reprezentowany przez pełnomocnika zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych [dalej: uśr] w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ojciec G. R., nad którym skarżący faktycznie sprawuje opiekę pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnienie konstytucyjnych zasad sprawiedliwości społecznej, szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć, a ocena obiektywnej zdolności sprawowania opieki nad osobą niepełnoprawną winna być ustalona w oparciu o wszelkie dokumenty, a nie jedynie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które nie może mieć znaczenia przesądzającego, co w niniejszej sprawie wobec obiektywnego braku możliwości wykonywania potrzebnej opieki nad mężem przez G. R. presuponuje konieczność rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem skarżącego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 15 kpa w zw. z art. 9 kpa w zw. z art. 10 kpa polegające na naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania, informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie poprzez rozstrzygnięcie przez organ II instancji w przedmiocie odmowie przyznania H. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o inną podstawę prawną bez informowania strony na etapie rozpoznania sprawy w I instancji o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych do rozstrzygnięcia, ograniczając możliwość przedstawienia przez stronę wszystkich istotnych do wydania decyzji okoliczności już na etapie postępowania przed organem I instancji ergo z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, w sytuacji gdy warunkiem utrzymania tożsamości sprawy rozpatrywanej w obu instancjach jest rozstrzygnięcie sprawy przez organy obu instancji na podstawie tych samych przepisów prawa materialnego, co w niniejszej sprawie nie zostało zachowane obligując organ II instancji - niezależnie od prawidłowości stanowiska co do wykładni art. 17 ust. 5 lit. 2a uśr - szczególnie wobec konieczności dokonania ustaleń faktycznych w przedmiocie zdolności G. R. do sprawowania opieki nad mężem, do uchylenia zaskarżonej decyzji uzasadniając rozstrzygnięcie przedmiotowej skargi zgodnie z wnioskiem skarżącego;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego [dalej: kpa] poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze słusznym interesem wnioskodawcy oraz osoby, nad którą sprawuje opiekę poprzez niewyjaśnienie przez organ administracji czy istnieją obiektywne przeszkody po stronie małżonki G. R. uniemożliwiające jej wykonywanie obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz odstąpienie od ustalenia i oceny czy istnieje rzeczywista niemożność sprawowania przez G. R. opieki nad osobą niepełnosprawną oraz ograniczenie czynności wyjaśniających do ustalenia czy małżonka dysponuje orzeczeniem o niepełnosprawności, w sytuacji gdy poczynienie powyższych ustaleń jest obowiązkiem organu, a okoliczność niemożności sprawowania opieki wykazana być może również innymi dowodami dopuszczonymi przez kpa, w tym dokumentacją medyczną i decyzją o całkowitej niezdolności do pracy, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, uzupełniony na etapie złożenia skargi implikuje wniosek o spełnieniu przesłanek przyznania prawa do świadczenia dziecku osoby niepełnosprawnej - skarżącemu, który w aktualnych warunkach rodzinnych jest osobą najbliższą faktycznie sprawującą opiekę nad ojcem a w konsekwencji kontrolę decyzji i rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem skargi;

4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 80 kpa poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie oraz nieuzasadnione przyjęcie, że małżonek osoby niepełnosprawnej - G. R. - ma możliwość sprawowania opieki nad mężem w sposób samodzielny oraz wystarczający do zapewnienia osobie niepełnosprawnej wymaganej pomocy, w sytuacji gdy materiał dowodowy przedstawiony przez stronę nakazuje przyjęcie, że żona osoby niepełnosprawnej uprawnionej do opieki nie ma obiektywnej możliwości zapewnienia tej uwzględniając, że ograniczenia neurologiczne, schorzenia kręgosłupa, ograniczona sprawność organizmu, brak uprawnień do kierowania pojazdami implikuje, że nie ma ona obiektywnej możliwości realizowania obowiązku opieki nad mężem G. R., który wymaga pomocy ze strony osoby będącej w stanie podnosić go, podtrzymywać w realizowaniu podstawowych czynności, zapewnienia pomocy w dojazdach z S. do B. (ok. 50 km, najbliższy transport publiczny 13 km od S.) do kilkunastu razy w miesiącu do lekarzy, co obliguje do rezygnacji z nauki i pracy przez skarżącego jako syna, który niezależnie od decyzji organu jest zobligowany ustawą do pomocy ojcu a fakt zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem wymagającym leczenia onkologicznego nakazuje ocenę spełnienia przesłanek do przyznania H. R. świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.

Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz zobowiązanie organu I instancji do wydania w terminie 2 tygodni od dnia uprawomocnienia się wyroku, decyzji o przyznaniu skarżącemu wnioskowanego świadczenia bądź też przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Do skargi została dołączona dokumentacja medyczna potwierdzająca stan zdrowia matki wnioskodawcy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację. Jednocześnie wskazało, że stan zdrowia matki skarżącego musi być potwierdzony orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, bowiem ani organy, ani sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W ocenie Kolegium nie doszło również do naruszenia art. 15 k.p.a. bowiem organ II instancji jest zobowiązany do całościowego rozpatrzenia sprawy, co uczynił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części). Jeśli sąd uzna, że naruszenia takie nie miały miejsca oddala skargę jako bezzasadną w oparciu o art. 151 p.p.s.a. W ocenie Sądu taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, a zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 poz. 111, dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym, w odniesieniu do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca wprowadził pewne ograniczenie stanowiąc, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy jeszcze zwrócić uwagę na brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r., według którego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2). W tym ostatnim zakresie jako słuszne należy uznać stanowisko organu II instancji, że nie może to skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu należy bowiem przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13), według którego, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.12.2017r., sygn. akt I OSK 1079/17; wyrok NSA z 11.07.2017r. sygn. akt I OSK 1600/16, CBOSA).

Stanowisko w tym zakresie zaprezentowane przez organ pierwszej instancji było nieprawidłowe, co słusznie skorygował organ II instancji. Zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, że pomimo błędnej argumentacji organu I instancji w zakresie tej kwestii, podjęte w sprawie negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe. W ocenie Sądu organ II instancji nie dopuścił się w tym zakresie naruszenia art. 15 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a., bowiem organ w tym samym stanie faktycznym i stosując regulację art. 17 u.ś.r. orzekł o całości sprawy, odmienne uzasadniając przedmiotową decyzję.

Należy jednakże zwrócić uwagę, że działające w niniejszej sprawie Kolegium, jako organ odwoławczy, powtórnie rozstrzyga bowiem w całokształcie sprawę. Wobec tego może odmiennie ocenić zebrany materiał dowodowy. Jeżeli materiał ten jest kompletny i nie wymaga uzupełnienia co do ustalenia istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, w tym przeprowadzenia uzupełniającego postepowania dowodowego (art. 136 k.p.a.) organ odwoławczy dochodząc do odmiennej oceny prawnej stanu faktycznego wyposażony został w kompetencje do korygowania wad prawnych. "Kompetencje organu odwoławczego obejmują zarówno korygowanie wad prawnych decyzji organu I instancji, polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych." (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1989 r., sygn. akt. IV SA 1278/88). W sytuacji zatem, gdy w wyniku odmiennej oceny prawnej okoliczności faktycznych sprawy organ odwoławczy dochodzi do tego samego rozstrzygnięcia, co organ pierwszej instancji może, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, lecz z nieco innym jej uzasadnieniem, niż to uczynił organ pierwszej instancji. Organ II instancji w tym zakresie przy tym nie przeprowadzał żadnych nowych dowodów, a zatem strona nie została pozbawiona możliwości obrony swoich praw.

Przechodząc do meritum sprawy podkreślić należy, że przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie określone zostały m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zatem z powyższym, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., zaistniała przesłanka odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia, co zaakcentował organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, że warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie ustalono natomiast, że małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matka strony skarżącej G. R. na datę wydawania zaskarżonych decyzji organu legitymowała się jedynie orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] września 2021 r. Nr akt [...] o uznaniu okresowo za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do września 2023 r. (k. 21 akt admin.), co w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie było niezdolnością w stopniu znacznym, ani nawet umiarkowanym. Nadto na etapie postępowania sądowego skarżący przedłożył szereg dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia G. R. (matki skarżącego). Podkreślić przy tym należy, że G. R. mimo szeregu schorzeń podniesionych w skardze nie jest osobą w podeszłym wieku (ma 55 lat), a ponadto jak wynika z orzeczenie KRUS nie stwierdza się u niej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W pewnym zakresie zatem może sprawować opiekę nad mężem. Brak jest zatem możliwości, aby podważać ustalenia faktyczne organu II instancji w zakresie stanu zdrowia umożliwiającego sprawowanie opieki nad jej mężem - G. R. (mimo jego ciężkiego stanu zdrowia), skoro nie legitymuje się ona znacznym stopniem niepełnosprawności. Zgromadzony zatem materiał dowodowy, w tym oświadczenia matki skarżącego i przedstawiona przez niego dokumentacja medyczna nie mogą stanowić podstawę do uznania, że została spełniona przesłanka do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wypada w tym miejscu również wskazać, iż ocena w zakresie wystąpienia okoliczności, które aktualizują powstanie obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, w sytuacji gdy istnieje osoba zobowiązana w bliższej kolejności, może być przeprowadzana w postępowaniu cywilnym, toczącym się we właściwym sądzie powszechnym. W ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego, organ administracji zobowiązany był jedynie do stwierdzenia, czy zostały spełnione wskazane wyżej kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy nie wystąpiły przesłanki negatywne.

Nawiązując w tym miejscu również do treści skargi podkreślenia wymagało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Należy podkreślić, iż organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej, która została opisana w treści skargi, w zakresie faktycznego stanu zdrowia zarówno osoby wymagającej opieki – ojca, jak również jego małżonki, a matki skarżącego.

Mając na uwadze liczne orzeczenia przytoczone zarówno w skardze, jak i decyzji organu należy podkreślić, że stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe, zaś liberalne podejście do tej kwestii tj. ustalenie czy obiektywnie dana osoba jest w stanie sprawować opiekę zostało w najnowszych orzeczeniach zakwestionowane m.in. w wyroku z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt I OSK 700/21 (CBOSA).

W orzecznictwie wskazuje się również w szczególności, że powyższa wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można bowiem rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób zobligowanych do alimentacji, gdyż więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP (zasada ochrony rodziny), który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.

Prezentowany pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1035/21, 9 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2390/20, z 25 września 2020 r. sygn. akt I OSK 960/20, z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 (orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości je podziela. Dopóki zatem wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca nie wykaże, iż jego matka (żona G. R.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, samo powoływanie się na zły stan zdrowia nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Nadto należy wskazać, iż w przypadku, gdy stan zdrowia matki skarżącego ulegnie pogorszeniu, może ona ubiegać się o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwi skarżącemu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. Ponadto należy zwrócić uwagę, że niewątpliwie sytuacja rodzinna skarżącego, w tym choroba nowotworowa ojca potwierdzają, że skarżący uczestniczy i pomaga w sprawowaniu tej opieki, w tym dojazdach do lekarzy. Jednakże skarżący ma jeszcze pięcioro rodzeństwa, które również jest zobowiązane do zapewnienia pomocy ojcu, nawet jeżeli osoby te posiadają zatrudnienie. Powoływanie się zatem przez pozostałe rodzeństwo w tym zakresie (złożone w aktach sprawy oświadczenia) jedynie na przebywaniu za granicą czy też niemożnością sprawowania opieki nad chorym ojcem z powodu zatrudnienia, nie wyklucza bowiem, że osoby te są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi choćby poprzez dostarczenie środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia tej opieki, bądź też w inny sposób wspomóc skarżącego oraz jego matkę. Tym bardziej, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą (19 lat) i osobiste sprawowanie opieki nad schorowanym ojcem tylko przez niego może być dla niego dużym obciążeniem.

W związku z powyższym zdaniem Sądu organy zasadnie odmówiły wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś podnoszone okoliczności (zły stan zdrowia matki) nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi, tym samym zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 77, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. były niezasadne.

Końcowo należy przytoczyć wyrok NSA z dnia 28 marca 2022 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1244/21, gdzie potwierdzono aktualną linię orzeczniczą dotyczącą tej kwestii i wskazano, że limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektyzowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, a udzielenie świadczenie nie jest oparte o uznanie organu (LEX nr 3329928).

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.