Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 150/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2006 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 1998 r.; 2. zasądza na rzecz skarżącej I. K. od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku I. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1998 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1976r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy R. z dnia [...] kwietnia 1975r. o przejęciu z urzędu na rzecz Państwa, jako zaniedbanego gospodarstwa rolnego F. K. o pow. 5,41 ha, położonego we wsi R..

W uzasadnieniu decyzji podano, że podstawą przejęcia gospodarstwa rolnego stanowił przepis art. 9 ust.2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z treścią tego przepisu gospodarstwo rolne mogło być przejęte z urzędu na rzecz Skarbu Państwa za rentę jeżeli wykazywało niski poziom produkcji a rolnik osiągnął wiek: 60 lat mężczyzna, 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

Warunki kwalifikujące dane gospodarstwo do wykazujących niski poziom produkcji określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów ( Dz. U. Nr 11, poz. 58). Stosownie do § 1 pkt 1 tego rozporządzenia gospodarstwa rolne były uznawane za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania a w szczególności nieskorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej ( nieodnawianie nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych, oraz środków ochrony roślin nieprzeprowadzanie konserwacji urządzeń melioracyjnych) jeżeli w ciągu ostatnich 3 lat przed przejęciem: nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystane lub plony 4 zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów

osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0.4 sztuki przeliczeniowej.

Dane określone w w/w rozporządzeniu były ustalane przed wydaniem decyzji o przejęciu i zawarte w protokołach z lustracji gospodarstwa z ostatnich 3 lat przed przejęciem i dopiero te dane pozwalały na ocenę czy gospodarstwo kwalifikowało się do przejęcia jako wykazujące niski poziom produkcji.

Z protokołów lustracji sporządzonych w latach 1973 - 1975 wynika, że gospodarstwo prowadzone przez syna J. wykazywał rażąco niski poziom produkcji rolnej i zwierzęcej, szereg lat niestosowano nawożenia mineralnego i zabiegów agrotechnicznych, grunty leżały częściowo odłogiem, osiągane plony wynosiły 10 -12 kwintali zbóż i ziemniaków 60-100 kwintali przy średniej w danej wsi na podobnych glebach 24 kwintali zbóż i 180 kwintali ziemniaków, obsada inwentarza wynosiła mniej niż niższa o 0,4 ha sztuk -bydła i 0,2 szt. trzody chlewnej w przeliczeniu na 1 ha.

W tych warunkach, zdaniem organu nadzoru, brak jest podstaw do stwierdzenia, że przejęcie gospodarstwa rolnego F. K. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Naczelnik Gminy R. orzekając decyzją z dnia [...] kwietnia 1975r. o przymusowym wykupie na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe, stanowiącego w dacie wydania decyzji współwłasność F. K. i spadkobierców J. K., wziął pod uwagę bardzo złą sytuację materialną i podeszły wiek (84 lata) F. K..

Skargę na powyższą decyzję wniosła I. K., domagając się jej uchylenia, gdyż jej zdaniem, Minister Rolnictwa nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ograniczając się do powtórzenia motywów z poprzedniej decyzji. Przede wszystkim organ nie wziął pod uwagę, iż w dacie przejmowania gospodarstwa nie miał uregulowanego stanu prawnego, komisyjne badanie gospodarstwa było przeprowadzone wbrew przepisom rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 roku tylko dwukrotnie, gdy tymczasem przepisy wymagały przeprowadzenia kontroli przez

kolejne trzy lata, ponadto w decyzji nie wskazano czy przejęcie gospodarstwa nastąpiło z urzędu, czy na wniosek strony. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany własnej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Mając na uwadze powyższe unormowanie - Sąd stwierdził, że niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze I. K. - zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia [...] marca 1998r. dotknięte są wadą nieważności w związku z naruszeniem przepisów o właściwości, którą - zgodnie z treścią art. 19 kpa - organ obowiązany jest przestrzegać z urzędu.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego-postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się według art. 157 § 1 kpa. Artykuł ten stanowi, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia a jeżeli decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach a następnie na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( vide - J. Borkowski w Adamiak/Borkowski KPA komentarz, 6. wyd. Warszawa 2004 art. 157 Nb 4.).

Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pojawiają się wówczas gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów.

Niniejsza sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1976r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy R. z dnia [...] maja 1975 r., na podstawie której na rzecz Skarbu Państwa zostało przejęte za rentę - z urzędu- gospodarstwo rolne - na mocy art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21, poz. 118 z późn. zm.). Przepisy tej ustawy wskazywały na właściwość naczelnika gminy w sprawach przejęcia nieruchomości w zamian za spłaty lub za rentę a zatem na właściwość terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa ta utraciła moc w terminach wskazanych w art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140 ), ta zaś została uchylona ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W myśl art. 59 ust. 3 tej ostatniej ustawy przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Z dniem wejścia z życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz. 191) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej a ich kompetencje przejęły organy nowoutworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Art. 5 pkt 19 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw. ( Dz. U. Nr 34, poz. 198 ) w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie tej ustawy wskazywał, że sprawy z zakresu art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. utraciła moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 1997 r. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.), która nie reguluje kwestii przejęcia gospodarstwa rolnego w

zamian za rentę lub inne świadczenia pieniężne a zatem kwestia ta nie została przypisana do właściwości żadnego organu.

Zgodnie z treścią art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) - do właściwości starosty przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej określone w przepisach zadania urzędów rejonowej rządowej administracji ogólnej. Dlatego też - zakładając racjonalność ustawodawcy - Sąd przyjął, że gdyby omawiana instytucja była uregulowana w obowiązujących przepisach - właściwym do orzekania w pierwszej instancji byłby starosta. W myśl art. 17 pkt 1 kpa w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego w tym starosty są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest przepisów szczególnych, które by inaczej regulowały te kwestie. Wojewoda natomiast - zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie ( Dz. U. Nr 22, poz. 268) jest organem wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego tylko wtedy gdy ustawy szczególne tak stanowią. Takie stanowisko reprezentowane jest także w orzecznictwie NSA ( m. in. postanowienie z 14 marca 2003 USA 3748/02, postanowienie z 27 lipca 2004 OW 58/04 ( nie publ.) uchwała NSA z 5.06.2000 r. OPS 7/00 (ONSA 2000/4/139).

Powyższe wywody prowadzą do wniosku, iż organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1979r. jest samorządowe kolegium odwoławcze właściwe w sprawie. Również art. 163 Konstytucji RP stanowi zasadę, iż zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję ustawy dla organów innych władz publicznych wykonywane są przez organy samorządu terytorialnego.

W świetle powyższego należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 1998r. są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną, jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Zgodnie z treścią art. 145 § lpkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa.

Zważywszy na powyższe przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.