Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 718/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 17 ust.3, 4 i 11
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. S. na postanowienie P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. (dalej: Inspektor Wojewódzki) postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], uchylił w całości postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. (dalej: Inspektor Powiatowy) z dnia [...] maja 2022 r., nr [...], o uznaniu zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione i oddalił zarzuty z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie egzekucji administracyjnej.

Postanowienie Inspektora Wojewódzkiego wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Inspektor Powiatowy upomnieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. wezwał P. S. do poddania D. S. (syna) ur. [...] kwietnia 2018 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przewidzianym w ramach Programu Szczepień Ochronnych.

W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka, Inspektor Powiatowy (wierzyciel) wystawił w dniu 15 października 2019 r. tytuł wykonawczy nr [...[ i zobowiązał skarżącą do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz zwrócił się do Inspektora Wojewódzkiego, jako organu egzekucyjnego, o wszczęcie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Inspektor Wojewódzki w dniu 24 października 2019 r. wystawił zawiadomienie o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Matka dziecka w dniu 7 listopada 2019 r. złożyła zaświadczenie lekarskie odraczające szczepienie do 18 lutego 2020 r. Wobec powyższego Inspektor Wojewódzki zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska odnośnie wniosku o wyegzekwowanie obowiązku dotyczącego szczepień. W odpowiedzi wierzyciel wniósł o niepodejmowanie czynności egzekucyjnych wobec państwa P. i M. S. do dnia 29 lutego 2020 r.

Ponownie Inspektor Wojewódzki wystawił w dniu 3 marca 2020 r. zawiadomienie o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do poddania małoletniego D. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jednakże matka dziecka znów złożyła zaświadczenie lekarskie od lekarza specjalisty medycyny rodzinnej odraczające szczepienia do 30 września 2020 r.

W dniu 1 marca 2022 r. Inspektor Wojewódzki po raz kolejny wystawił zawiadomienie o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do poddania małoletniego D. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W odpowiedzi na zawiadomienie matka dziecka dnia 11 marca 2022 r. złożyła wniosek o umorzenie postępowania oraz dołączyła zaświadczenie lekarskie od lekarza specjalisty alergologa o uczuleniu na określone alergeny. Natomiast Inspektor Wojewódzki postanowieniem z dnia [....] marca 2022 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania na powyższy wniosek.

Ponadto Inspektor Wojewódzki wydał w dniu 29 marca 2022 r. postanowienie nr [...] nakładające na P. S. grzywnę w wysokości 1000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Dnia 6 kwietnia 2022 r. wpłynęło zażalenie strony na postanowienie z dnia [...] marca 2022 r., nr [...[, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania (zostało przesłane wraz z aktami sprawy do Ministra Zdrowia).

Dnia 1[...] kwietnia 2022 r. wpłynęło zażalenie strony na postanowienie z dnia [...] marca 2022 r., nr [...[, o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia oraz zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] października 2019 r. Zażalenie zostało przesłane do Ministra Zdrowia. Natomiast zarzuty Inspektor Wojewódzki przesłał do wierzyciela w celu zajęcia stanowiska w sprawie oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne w całości postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r., nr [...], do czasu zawiadomienia tutejszego organu przez wierzyciela o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów. Jako zarzuty skarżąca podniosła brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.) oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka.

Inspektor Powiatowy postanowieniem z dnia[...] maja 2022 r., nr[...], uznał zarzuty strony za nieuzasadnione.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła P. S.

Po rozpoznaniu zażalenia Inspektor Wojewódzki postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], uchylił w całości postanowienie Inspektora Powiatowego z dnia [...] maja 2022 r., nr [...[, o uznaniu zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione i oddalił zarzuty z dnia [...] kwietnia 2022 r. w sprawie egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. Wyjaśnił, że na mocy art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), wierzyciel nie ma prawa rozstrzygać w inny sposób niż to przewidziano w tym przepisie. Zatem rozstrzygnięcie organu I instancji o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione było nieprawidłowe i stąd na mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zaskarżone postanowienie należało uchylić, zaś w oparciu o art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. należało oddalić zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Dalej organ wyjaśnił, że Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok są wydawane w oparciu o art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm.; dalej: u.z.z.z.). Program ten jest ogłaszany co roku z uwagi na wprowadzane w nim zmiany wynikające ze zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej chorób zakaźnych, zaleceń ekspertów oraz organizacji i instytucji zajmujących się zagadnieniami szczepień ochronnych, a także wyników przeprowadzanych badań epidemiologicznych. Jakkolwiek rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wskazuje 19 rok życia jako granicę poddania dziecka szczepieniom ochronnym, to nie oznacza to, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed tą datą. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci. Obowiązek szczepień ochronnych został zapisany w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych są dokumentami uzupełniającymi do tych przepisów prawa. szczepieniom ochronnym.

Odnośnie zarzutu braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.) organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl natomiast art. 17 ust. 1 u.z.z.z., osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.z. są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 u.z.z.z. W oparciu o art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 u.z.z.z. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753; dalej: rozporządzenie), w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia.

Zdaniem organu odwoławczego przepisy te pozwalają na wyinterpretowanie normy prawnej, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Zatem obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wynika z mocy przepisów ustawowych, nie ma więc podstawy prawnej do jego konkretyzowania w formie decyzji administracyjnej. Przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa jest zabezpieczone przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2008 z późn. zm.). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje zaś obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Nie ma zatem strona racji twierdząc, z pominięciem art. 5 i art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 10 pkt 1 i 2 u.z.z.z., ze nie miała prawnego obowiązku poddania dziecka ochronnemu szczepieniu.

Ustosunkowując się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 33 ust. 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu stanowią enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przypadki. Zgodnie z powyższym, zastosowanie zbyt uciążliwego środka nie może stanowić zarzutu w sprawie i stanowi jedynie polemikę w sprawie, co do której Inspektor Wojewódzki nie jest kompetentny zajmować stanowiska. Informacyjnie tylko organ ten wskazał, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Spośród katalogu środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a., grzywna w celu przymuszenia jest najmniej uciążliwym ze środków. Zastosowanie grzywny w celu przymuszenia wynikało, zgodnie z art. 28 u.p.e.a., ze wskazania przez Inspektora Powiatowego we wniosku z dnia 15 października 2019 r. właśnie takiego środka egzekucyjnego - jego zdaniem skutecznie prowadzącego do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Nadto wyżej przytoczony katalog środków egzekucyjnych umożliwia organowi zastosowanie wyłącznie jednego środka - grzywny w celu przymuszenia. Dodatkowo w myśl art. 121 § 1 i § 2 u.p.e.a. grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, przy czym każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10 000 zł. Tak więc nałożenie pierwszej grzywny w wysokości 1000 zł, biorąc pod uwagę jej górną granicę, nie może być uznane za zbyt uciążliwe.

Skargę na powyższe postanowienie, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła P. S., w której zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie możliwości nakładania na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

2) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3) naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych u ludzi zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.p.e.a., może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia;

4) naruszenie art 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;

6) naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 u.z.z.z. poprzez uznanie, że nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dodatkowo skarżąca wniosła o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 u.z.z.z. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie skarżąca wniosła o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy system przymusowych szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Skarżąca wniosła też o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 9 listopada 2022 r. Sąd oddalił wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżone postanowienie Inspektora Wojewódzkiego z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], które uchyliło w całości postanowienie Inspektora Powiatowego z dnia [...] maja 2022 r., nr [...], o uznaniu zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione i oddaliło zarzuty z dnia [...] kwietnia 2022 r. w sprawie egzekucji administracyjnej.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych postanowień stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) oraz przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm.; dalej: u.z.z.z.), a także przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753; dalej: rozporządzenie).

Na mocy art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Wnosząc go zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.p.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Inspektor Powiatowy wystawił w dniu [...] października 2019 r. tytuł wykonawczy nr [...] zobowiązujący P. S. do poddania dziecka D.S., urodzonego 1 kwietnia 2018 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, inwazyjnym zakażeniom streptococcus, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, odrze, śwince, różyczce, przewidzianym w ramach narodowego programu szczepień ochronnych. Na tej podstawie wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Inspektora Wojewódzkiego. Skarżąca natomiast wniosła następujące zarzuty: (1) braku wymagalności obowiązku szczepień; (2) zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Przede wszystkim Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19). Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika nadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z. stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, zdaniem Sądu, treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. cyt. już wyrok WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 484/22). W myśl natomiast art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08), z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

W sprawie niniejszej obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni D. S. nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. O braku wymagalności wymienionego obowiązku nie może świadczyć natomiast okoliczność, że brak jest w dokumentacji medycznej zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, na podstawie którego lekarz by stwierdził, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny. Kilkukrotnie informowano skarżącą i jej męża o skutkach nieszczepienia syna, lecz nie wyrażali oni na nie zgody i odmawiali podpisania oświadczeń o braku zgody na wykonanie szczepień ochronnych oraz o udzielonych im informacjach dotyczących szczepień. Skarżąca ostatecznie nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Przedłożone zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2022 r. wskazujące, że D. S. jest uczulony na sierść psa, kota, drzewa, trawy, chwasty i jabłko, nie spełnia takiego warunku. Z akt sprawy nie wynika też, aby skarżąca (w okresie po 7 listopada 2019 r.) podejmowała jakiekolwiek inne działania w kierunku zaszczepienia syna, czy też stwierdzenia istnienia przeciwskazań medycznych do jego zaszczepienia. W ocenie Sądu powyższe jednoznacznie świadczy o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się zaś badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, czyli w istocie jest odmową poddania się temu obowiązkowi. Przy czym podkreślenia wymaga, że niezasadny jest zarzut niewykonalności obowiązku szczepienia ze względu na nieprzeprowadzenie wobec dziecka osoby skarżącej badań kwalifikacyjnych poprzedzających szczepienia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2434/17). Obowiązek ten wynika bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z., a także z rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Powyższe przepisy nie określają granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. Każde dziecko i młodzież, znajdująca się w powyższym przedziale wiekowym jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia wnioskować, że osoby które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą. Mają rację organy twierdząc, że podzielenie poglądu skarżącej w tym względzie zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. To bowiem zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych powyższą ustawą. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka skarżącej od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą, niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka skarżącej, ale również dla innych osób (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2399/17).

Jeśli zaś chodzi o zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego to należy wyjaśnić, że w przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie w przepisie tym, tj. art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. okoliczność ta mogła być podstawą zarzutu (pkt 8), lecz od 30 lipca 2020 r. nie może już stanowić podstawy zarzutu (art. 1 pkt 20 i art. 29 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.). W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, może stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Skarżącej przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 29 marca 2022 r. o nałożeniu grzywny i skarżąca skorzystała z możliwości wniesienia tego środka zaskarżenia do Ministra Zdrowia (zażalenie złożone w dniu 19 kwietnia 2022 r.). Wobec powyższego rację należy przyznać organom, że zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być obecnie podstawą prawną zarzutu i wobec tego zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

W ocenie Sądu podkreślenia także wymaga, że w sprawie niniejszej nie jest sporna okoliczność doręczenia skarżącej w dniu 29 sierpnia 2019 r. upomnienia. Wymieniono w nim 11 chorób, przeciwko którym skarżąca zobowiązana jest zaszczepić małoletniego D. S. Te same choroby zostały następnie wskazane w tytule wykonawczym. W upomnieniu w sposób wystarczający wskazano podstawę prawną jego skierowania do skarżącej i obowiązku, który powinna wykonać, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 u.z.z.z. oraz § 2, § 3 i § 5 rozporządzenia. Z tych względów za nieuzasadnione uznać należy zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 i 8 u.p.e.a., § 3 rozporządzenia, art. 87 Konstytucji RP w związku z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.

Jako niezasadny Sąd uznaje również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniego poszczególnych szczepionek. Niezasadny też jest zarzut dotyczący zaniechanie wyjaśnienia, czy dziecko skarżącej ma problemy zdrowotne uniemożliwiające wykonanie obowiązkowego szczepienia. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżąca przystąpiła do badań kwalifikacyjnych poprzedzających szczepienie małoletniego syna. W związku z tym argumentacja skarżącej jest nierzetelna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku NSA z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Możliwość wystąpienia po szczepieniu tzw. NOP tej ocenie nie przeczy, ponieważ ze szczepieniem związane jest ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych, co jednak w pierwszej kolejności zależy od oceny, czy prawidłowo dokonano badania kwalifikacyjnego.

Odnośnie wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd podzielił pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącej, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17).

Sąd nie powziął także żadnych wątpliwości uzasadniających zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wyjaśnienie, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPC. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19).

Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.