Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 477/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17c ust. 1 pkt 1, art. 17c ust. 3 pkt 1, art. 17 ust. 4 i 5, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy oraz przyznania świadczenia rodzicielskiego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego – wnioskowanego na N. N. na okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. oraz przyznania świadczenia rodzicielskiego przyznanego na N. N. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] listopada 2019 r., [...] zł na okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych.

W dniu [...] stycznia 2019 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek A. Z. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko N. N.. Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. MGOPS w [...] zwrócił się z prośbą do wnioskodawczyni o osobisty kontakt w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, w celu dokonania wyboru świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem rodzicielskim zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. 2018, poz. 2220 ze zm.). W protokole z dnia [...] stycznia 2019 r. A. Z. oświadczyła, że wybiera świadczenie pielęgnacyjne przyznane jej decyzją Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] lipca 2018 r. i nie rezygnuje z prawa do świadczenia rodzicielskiego, o które wnioskowała we wniosku z dnia [...] stycznia 2019 r. Nadmieniła, że chce pobierać jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie rodzicielskie.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] poinformował A. Z., że w związku z tym, iż nie zrezygnowała z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz nie zadeklarowała jednoznacznego wyboru świadczenia rodzicielskiego, a ustawodawca (zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych) nie uwzględnił możliwości jednoczesnego pobierania powyższych świadczeń, nie spełnia ona przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na córkę N. N. na okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r., tj. do momentu zakończenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę L. N., natomiast spełnia przesłanki do przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę N. N. na okres od dnia [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.

Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Burmistrz Gminy [...] odmówił A. Z. świadczenia rodzicielskiego - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka, wnioskowanego na N. N. na okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. oraz przyznał jej świadczenie rodzicielskie - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka, na N. N., w kwocie: [...] zł miesięcznie na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] listopada 2019 r. i w kwocie [...]zł na okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż A. Z. nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia rodzicielskiego w okresie od [...] grudnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r., natomiast spełnia przesłanki do przyznania ww. świadczenia w okresie od dnia [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. Decyzją Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] lipca 2018 r. ze zmianami przyznano A. Z. świadczenie pielęgnacyjne na córkę [...] na okres od [...] czerwca 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. oraz że w dniu [...] stycznia 2019 r. A. Z. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę N. N.. Kolejno, posiłkując się treścią art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W dniu [...] stycznia 2019 r. A. Z. oświadczyła na piśmie, że wybiera świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 oraz że nie rezygnuje z prawa do świadczenia rodzicielskiego, wnioskowanego w dniu [...] stycznia 2019 r., wskazując przy tym, że chce pobierać jednocześnie oba z wymienionych świadczeń. W świetle powyższego organ wskazał, że z uwagi na fakt, iż A. Z. nie zrezygnowała z pobierania przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz nie zadeklarowała jednoznacznego wyboru wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego, z kolei ustawodawca nie uwzględnił możliwości jednoczesnego pobierania powyższych świadczeń, A. Z. nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na córkę N. N. na okres od [...] grudnia 2018 r. do dnia [...] czerwca 2019 r., tj. do momentu zakończenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę L. N., natomiast spełnia przesłanki do przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę N. N. na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w zakreślonym ustawowo terminie A. Z., wskazując, że zgodnie z treścią art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli zostało ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wychowaniem tego samego dziecka. Wyjaśniła, że aktualnie opiekuje się niepełnosprawną córką L. N. oraz córką N. N.. Podkreśliła również, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na córkę L. N., natomiast wnioskowała o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem córki N. N.. Wskazała również, że będący podstawą do odmownej decyzji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy czytać łącznie z przepisem art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy, z którego wynika jednoznacznie, że uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego podlega wyłączeniu jedynie w sytuacji, gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub opieką nad tym samym dzieckiem, zostało ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie odwołującej, zbieg uprawnień winien być rozumiany jako zbieg uprawnień do tych świadczeń na to samo dziecko.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu sprawy i wniesionego odwołania wskazało, że świadczenie rodzicielskie w ogóle nie przysługuje w przypadku ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wychowywaniem tego samego dziecka (art. 17c ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych), natomiast prawo wyboru jednego z tych świadczeń jest możliwe w przypadku przysługiwania obu tych świadczeń w związku z wychowywaniem różnych dzieci (art. 27 ust. 5 ustawy). Gdyby przyjąć, tak jak Odwołująca, że art. 27 ust. 5 ww. ustawy dotyczy sytuacji, w której występuje tożsamość podmiotowa, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i co do osoby wymagającej opieki, to byłby on przepisem martwym, nie wnoszącym żadnej treści normatywnej, skoro z art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie wynika brak prawa do równoczesnego pobierania obu świadczeń w powyższej sytuacji. Wobec powyższego, Kolegium nie podzieliło stanowiska, że "zbieg uprawnień", o którym mowa w powyższym przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego (np. dziecko).

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. Z. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego – wnioskowanego na N. N. na okres od [...] grudnia 2018 r. do [...] czerwca 2019 r. oraz przyznania świadczenia rodzicielskiego przyznanego na N. N. na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r.".

Stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie budził sporu. Skarżąca legitymująca się ostateczną decyzją przyznającą świadczenie pielęgnacyjne na rzecz córki L. N., zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę N. N.. Organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że skarżącej świadczenie rodzicielskie na córkę N. N. przysługuje dopiero od momentu, w którym upłynie termin wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę L. N..

W kontekście powyższego należy wskazać, że istota sporu w przedmiotowej sprawie ma sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów skarżącej może przysługiwać jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. oraz świadczenie rodzicielskie przyznawane na podstawie art. 17 c u.ś.r. w związku ze sprawowaniem opieki nad dwójką dzieci.

Świadczenie rodzicielskie przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego (art. 17c u.ś.r.). Świadczenie to, gdy mamy do czynienia z matką dziecka, przysługuje na podstawie art. 17c ust. 1 pkt 1 u. ś.r., z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. W przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres 52 tygodni. (art. 17c ust. 3 pkt 1 u.ś.r.). W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (ust. 4 pkt 1). Świadczenie rodzicielskie – zgodnie z art. 17c ust. 5 ustawy - przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6.

Podkreślenia wymaga, że świadczenia rodzinne przewidziane ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ze swej istoty służyć mają ochronie i opiece nad rodziną. Każde ze świadczeń rodzinnych przewidzianych w art. 2 u.ś.r.. służyć ma konkretnym celom doprecyzowanym przez ustawodawcę. Świadczenie pielęgnacyjne – w myśl art. 17 u.ś.r. – przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie może budzić uzasadnionych wątpliwości fakt, że w świetle powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba która rezygnuje z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. K. Małysa-Sulińska (red. A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Wyd/El, Lex 2015). Z kolei świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczenia. Warunkiem jego uzyskania i pobierania jest m.in. niepodejmowanie zatrudnienia lub niewykonywanie innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki (art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r.).

Stosownie do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza zatem możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i rodzinnego, także wówczas, gdy świadczenia te miałyby być pobierane na różne dzieci. Sąd nie podziela tym samym prezentowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych linii orzecznictwa, a powoływanej przez Skarżącą, że "zbieg uprawnień", o którym mowa w powyższym przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego (np. dziecko).

Sąd opowiada się za stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1543/17 (dostępnym na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie odnosząc się do uregulowanej w art. 27 ust. 5 u.ś.r.. kwestii zbiegu wymienionych tam świadczeń Sąd ten uznał, że nieprawidłowe jest stanowisko, iż powołany w tym przepisie zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym (zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej tej opieki). Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że oba rodzaje powyższych świadczeń mają charakter świadczeń pieniężnych i przysługują osobie, która opiekę wykonuje, mają one za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym on nie pracuje z tego powodu, że sprawuje wspomnianą wyżej opiekę. Przyjęcie zaś poglądu, że osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które – niezależnie od ilości posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę.

Na kwestię tę zwrócił również uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 421/17 (dostępny j.w.) wskazując, że brak jest w tego rodzaju sprawach wyjątkowych okoliczności uzasadniających odstąpienie od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej art. 27 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 u.ś.r., z którego wynika, że ratio legis przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest zapobieżenie pobieraniu dwóch świadczeń mających podobny charakter oraz podobny cel. Tamże zwrócono uwagę również na to, że: "przyjęcie odmiennej wykładni tego przepisu prowadzi do naruszenia równości między osobami pobierającymi zasiłek macierzyński a osobami uprawnionymi do świadczenia rodzicielskiego. Niewątpliwie bowiem obecnie osoba uprawniona do zasiłku macierzyńskiego nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli sprawuje opiekę nad dzieckiem innym niż nowonarodzone lub przyjęte na wychowanie, gdyż pozostawanie przez tę osobę w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, połączone z ubezpieczeniem chorobowym, wyklucza ją z kręgu podmiotów uprawnionych do tego świadczenia.". W świetle powyższego, przyjęcie za prawidłową wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r. z której wynika, że "zbieg uprawnień", o którym mowa w powołanym przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwóch wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego, prowadzi do preferencyjnego traktowania osób, o których mowa w tym przepisie w stosunku do osób pobierających zasiłek macierzyński lub pozostających w zatrudnieniu. Odwołując się do konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), należy wskazać, że zasada ta oznacza nakaz nadawania takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych (podobnych); równość w prawie wymaga, by przepisy prawne ujmowały prawa i obowiązki jednostki w sposób wolny od dyskryminacji oraz bez wprowadzania nieuzasadnionych przywilejów (M. Masternak-Kubiak [w:] B. Banaszak (red.), A.Preisner (red.), Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2002, s. 121).

W tym stanie rzeczy analiza treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. w powiązaniu z ratio legis tego przepisu prowadzi do wniosku, że argumentacja Skarżącej nie zasługiwała na aprobatę.

Zauważyć dodatkowo należy, że w sytuacji jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, uwzględniając przedstawioną wyżej interpretację art. 27 ust. 5 u.ś.r., Skarżącej - zgodnie z treścią tego przepisu – w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, wobec zbiegu prawa do tego świadczenia i świadczenia pielęgnacyjnego, przysługiwało prawo wyboru świadczenia, które chciałaby pobierać. Skarżąca w przedmiotowej sprawie dokonała takiego wyboru.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. skargę oddalił.