Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 301/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Po 639/16 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Po 639/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. M. (dalej określanej jako skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego

Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 16a, art. 20 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, ze zm., obecnie Dz. U. z 2016 r. poz.1518, ze zm., dalej powoływanej jako ustawa), odmówił skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na jej babcię, M. S.. Stwierdził, że świadczenie to przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.-Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 682, dalej powoływanej jako K.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Następnie organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przyczyna obiektywna, taka jak niepełnosprawność czy długotrwała ciężka choroba, uniemożliwiająca osobom spokrewnionym z M. S. w pierwszym stopniu sprawowanie nad nią opieki. Okolicznością taką nie mogą być bowiem konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez jej córki oraz wskazany w ich oświadczeniach brak predyspozycji do opieki nad osobą starszą.

Pełnomocnik skarżącej wniósł od tej decyzji odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej powoływanej jako K.p.a.), art. 128 K.r.o. oraz art. 16a ust. 1 ustawy. Podkreślił, że jako krewna swojej babci w linii prostej skarżąca również jest obciążona wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym, a tym samym uprawniona do otrzymania na nią specjalnego zasiłku opiekuńczego, toteż organ powinien ustalić, czy córki jej babci są w stanie sprawować nad nią opiekę.

Przywołaną wyżej decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy nawiązał m.in. do art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 K.r.o., zaznaczając, że w ich świetle obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskania od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Powołując się na orzecznictwo wskazujące na konieczność sięgnięcia po te przepisy, zaakcentował, iż babcia skarżącej zamieszkuje pod jednym adresem nie tylko ze skarżącą, lecz także z córką, a ponadto ma jeszcze jedną córkę mieszkającą niedaleko. Ma więc dwoje dzieci, które są obciążone wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności i mogą sprawować nad nią opiekę, wypełniając ten obowiązek, czy to w formie opieki bezpośredniej, czy poprzez dostarczanie środków pieniężnych. Zdaniem organu to, że osoby te pracują, nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego, którego nie mogą się również zrzec na rzecz skarżącej.

Skarżąca złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której jej pełnomocnik sformułował takie same zarzuty, jakie podniósł w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, także podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu najpierw przedstawił zasady przeprowadzania kontroli sądowoadministracyjnej oraz jej przedmiot w niniejszej sprawie. Następnie omówił przewidziane w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, konstatując, że w sprawie sporna jest tylko jedna z nich, mianowicie to, czy na skarżącej spoczywa obowiązek alimentacyjny względem jej babci.

Sąd zwrócił uwagę, że w art. 16a ust. 1 ustawy ograniczono krąg uprawnionych do zasiłku w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny do osób zobowiązanych do alimentacji, odsyłając w tym zakresie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Rozwijając tę myśl przywołał art. 128 § 1 oraz art. 132 K.r.o., według których jeżeli jest kilku zstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, zaś obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Odwołał się zarazem do orzecznictwa utrwalonego na gruncie nieobowiązującego już stanu prawnego dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego, jego zdaniem w pełni aktualnego i adekwatnego także do instytucji specjalnego zasiłku opiekuńczego, określając te świadczenia jako surogat wynagrodzenia za pracę przeznaczony wyłącznie dla osób wykonujących obowiązek alimentacyjny poprzez sprawowanie osobistej opieki. Odnotował pogląd, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków i może obciążać osoby zobowiązane w dalszej kolejności dopiero po spełnieniu przewidzianych prawem przesłanek.

Sąd podzielił ocenę organów, że nie zachodzą żadne obiektywne okoliczności uniemożliwiające córkom M. S. spełnienie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki, co oznacza, iż skarżącej – jako wnuczce zobowiązanej do alimentacji względem babci dopiero w następnej kolejności – specjalny zasiłek opiekuńczy nie może być przyznany, bez względu na ziszczenie się pozostałych przesłanek określonych w art. 16a ust. 1 ustawy.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.).

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła skargę kasacyjną od wyroku z dnia 17 listopada 2016 r., zaskarżając to orzeczenie w całości.

Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzut materialnoprawny, sformułowany w pierwszej kolejności, jak i zarzut procesowy.

Najpierw pełnomocnik zarzucił błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 16a ust. 1 ustawy oraz art. 132 K.r.o. polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, mimo że obowiązek ten ją obciąża jako krewną w linii prostej, a wykładnia celowościowa powinna prowadzić do wniosku, że skarżącej przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji wobec babci w bliższej kolejności nie wywiązują się z tego obowiązku lub gdy uzyskanie od nich świadczeń alimentacyjnych wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami.

Z kolei zarzut procesowy podnosił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji nierozpoznającej sprawy co do jej istoty, wydanej w oparciu o stan faktyczny, który nie został oceniony w sposób wyczerpujący.

W oparciu o te podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania za pierwszą i drugą instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor po prezentacji stanu faktycznego sprawy wyraził pogląd, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż obowiązek alimentacyjny ciąży tylko na tych osobach, które w danym momencie są zobowiązane do jego wykonania. Tymczasem stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek ten spoczywa na wszystkich krewnych w linii prostej, wobec czego odrębną kwestią pozostaje kolejność jego wykonywania przez poszczególnych krewnych. Cel regulacji kodeksowej, polegający na zabezpieczeniu interesów uprawnionego do alimentacji przez przyznanie mu roszczenia wobec krewnych we wskazanej kolejności, jest zupełnie inny od celu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ten ostatni, jak wynika z orzecznictwa, sprowadza się do udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania. Dlatego zawarte w art. 16a ust. 1 ustawy odesłanie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego służy jedynie określeniu kręgu krewnych osoby uprawnionej, którym zasiłek może przysługiwać, zaś zawężenie tego kręgu do osób aktualnie wykonujących obowiązek alimentacyjny stanowi de facto dodatkową przesłankę w rozpatrywanym zakresie.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że tego rodzaju wyinterpretowanie dodatkowej przesłanki z przepisów aktu prawnego innej niż ustawa o świadczeniach rodzinnych jest niedopuszczalne i sprzeczne z celem specjalnego zasiłku opiekuńczego, umożliwiającego wyręczenie instytucji państwowych od opieki nad osobą niepełnosprawną, przejętej przez członków najbliższej rodziny. Skoro zatem w myśl art. 16a ustawy w związku z art. 128 K.r.o. na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, to jest ona uprawniona do otrzymania na nią specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Kontynuując te rozważania pełnomocnik przywołał orzecznictwo dotyczące bezpośredniego stosowania Konstytucji, uwzględnienia podczas wykładni wynikających z niej zasad i kontekstu systemowego stosowanych norm, a także wartości konstytucyjnych branych pod uwagę przez Trybunał w trakcie kontroli konstytucyjności przepisów odnoszących się do zasiłku stałego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że ograniczył się wyłącznie do wykładni literalnej, pomijającej te wszystkie aspekty, jak również cel specjalnego zasiłku opiekuńczego odpowiadający konstytucyjnej zasadzie pomocniczości, według której państwo ma jedynie wspierać, nie zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych.

W kolejnym fragmencie uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor wyeksponował różnicę pomiędzy orzecznictwem sądów powszechnych, rozpoznających sprawy obowiązków alimentacyjnych niejako bezpośrednio, a orzecznictwem sądów administracyjnych, sięgających do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku, gdy odsyłają do niego przepisy prawa administracyjnego. Powtórzył, że prezentowana przez te ostatnie sądy restrykcyjna wykładnia tych przepisów stoi w sprzeczności z przyjętymi przez ustawodawcę regulacjami i nie odpowiada społecznemu celowi unormowań dotyczących alimentacji. Odnotował ugruntowany w judykaturze sądów powszechnych pogląd, w myśl którego obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności swojego obowiązku nie wypełnia, choć ma tę możliwość, a okoliczności faktyczne nie pozwalają uprawnionemu na zrealizowanie świadczenia przymusowego w drodze przymusowej. Wskazał przykłady wyroków reprezentujących to stanowisko.

Dalej pełnomocnik stwierdził, że przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji restrykcyjna wykładnia art. 132 K.r.o. "wyłącza de facto poza przedmiot ochrony prawnej interes osoby faktycznie spełniającej świadczenia alimentacyjne, którego ochrona została przewidziana w art. 140 § 1 K.r.o.", stwarzając "lukę prakseologiczną, tj. sytuację, w której skutek jednej regulacji prawnej jest niweczony przez zastosowanie innej". W art. 140 § 1 K.r.o. przewidziano bowiem prawo do roszczenia regresowego przysługujące osobie faktycznie dostarczającej środków utrzymania lub wychowania uprawnionemu do alimentacji nawet wówczas, gdy osoba zobowiązana do alimentacji w bliższej kolejności nie wykonuje tego świadczenia z przyczyn obiektywnie uniemożliwiających jej zadośćuczynienie obowiązkowi alimentacyjnemu.

Rozwijając ten wątek w kolejnej części uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor, nawiązując do orzecznictwa i doktryny, omówił charakter przesłanek określonych w art. 132 K.r.o. Odwołał się do poglądu, że obiektywną okolicznością świadczącą o niemożliwości lub nadmiernej trudności w uzyskaniu przez uprawnionego świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej jest fakt uchylania się tej osoby od wykonania tego obowiązku. Tego rodzaju postawa może doprowadzić do powstania obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, niezależnie od tego, czy uchylający się ma obiektywną możliwość spełnienia swojego obowiązku. Pełnomocnik podkreślił, że zasądzając ten obowiązek sąd musi uwzględnić także możliwości zarobkowe zobowiązanego, stąd zobowiązany prawomocnym orzeczeniem do alimentacji musi tę możliwość posiadać. W konsekwencji zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, że jedynie obiektywna okoliczność faktyczna uniemożliwiająca alimentację powoduje aktualizację obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, nie pozwalałyby przyznać takiej osobie specjalnego zasiłku opiekuńczego także wówczas, gdy zobowiązany w bliższej kolejności nie wykonuje swojego obowiązku z przyczyn czysto subiektywnych, dyktowanych jego złą wolą, jak ukrycie lub roztrwonienie majątku czy też niepodjęcie zatrudnienia celem udaremnienia ewentualnej egzekucji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie. Polemizując z zarzutami kasacyjnymi, nawiązało do wcześniej podnoszonych racji. Dodatkowo zaznaczyło, że w świetle art. 140 § 1 K.r.o. sprawowana przez skarżącą faktyczną opieka nad babcią uprawnia ją do żądania zwrotu środków poniesionych na ten cel od osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, nie zaś do ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ nie złożył wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Oba podniesione w niej zarzuty ogniskują się wokół jednej kwestii spornej, trafnie dostrzeżonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zamykającej się w pytaniu, czy w stosunku do skarżącej zachodzi jedna z przewidzianych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a mianowicie, że zasiłek ten przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, wedle którego odpowiedź ta powinna być przecząca, ponieważ obowiązek ten spoczywa na córkach wspomnianej babci, jako spokrewnionych z nią w bliższym stopniu, z czym autor skargi kasacyjnej się nie zgodził.

Pełnomocnik w ramach zarzutu odniesionego do art. 128 K.r.o. podniósł najpierw, że stosownie do tego przepisu obowiązek alimentacyjny, polegający na dostarczeniu środków utrzymania, a także – co w niniejszej sprawie należy pozostawić na uboczu – środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej, a zatem także wnuków. Podkreślić jednak trzeba, że art. 16a ust. 1 ustawy nie odsyła tylko do przywołanego przepisu, ale do całości regulacji kodeksowej odnoszącej się do obowiązku alimentacyjnego, do której zresztą pełnomocnik nawiązał w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Ta ustanawia zaś kolejność, w jakiej zobowiązani mają temu obowiązkowi podlegać, w zależności od stopnia pokrewieństwa. W art. 130 § 1 K.r.o. wskazano m.in., że w przypadku zstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Bezsprzecznie przy tym fakt, że obowiązek ten spoczywa na zstępnych bliższych, wyłącza odpowiedzialność dalszych zstępnych. Wynika to z art. 129 § 2 K.r.o., w którym mowa o rozłożeniu obowiązku alimentacyjnego tylko na krewnych w tym samym stopniu, wedle kryterium ich możliwości zarobkowych i majątkowych, a przede wszystkim z art. 132 K.r.o. Zgodnie z nim obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Co do zasady zatem, jeżeli obowiązek alimentacyjny ciąży na córkach, to nie spoczywa on na wnuczce, której w efekcie nie przysługuje z tego powodu specjalny zasiłek opiekuńczy na babcię. Prawo ubiegania się o ten zasiłek wywodzi się bowiem z obowiązku alimentacyjnego, do której art. 16a ust. 1 ustawy wprost się odwołuje, nie przewidując żadnego rozwiązania odmiennego, pozwalającego odstąpić od kodeksowej kolejności zobowiązanych, umożliwiającego przyznanie świadczenia osobie spokrewnionej w dalszym stopniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2414/15, LEX nr 2106451).

Nietrafnie zarazem pełnomocnik skarżącej podniósł, że w jej sytuacji wystąpiły wymienione w przytoczonym art. 132 K.r.o. okoliczności aktualizujące jej obowiązek alimentacyjny względem babci. Osoba ta ma dwie córki zobowiązane do alimentacji w bliższej kolejności, co do których niepodobna uznać, że nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub że uzyskanie od nich na czas potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami. To, że córki te pracują, uzasadnia przecież wniosek przeciwny, jeżeli zważyć, że obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 128 K.r.o. polega m. in. na dostarczaniu środków utrzymania. Z tego względu deklarowany przez zobowiązane brak predyspozycji do zajmowania się osobą starszą, nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, gdyż może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenia.

To w tym kontekście należy postrzegać cel specjalnego zasiłku opiekuńczego, skądinąd trafnie dostrzeżony przez pełnomocnika skarżącej. Jest to mianowicie forma choćby częściowej rekompensaty finansowej dla osób, które rezygnują z zatrudnienia po to, by swój obowiązek alimentacyjny wykonywać poprzez sprawowanie opieki nad osobą uprawnioną. Słusznie zauważył pełnomocnik, że obowiązek alimentacyjny ma cel odmienny, polegający na zabezpieczeniu interesów tej ostatniej osoby, nie wyciągnął jednak właściwych wniosków, jakie z tej różnicy wynikają. Nie wykazał on zresztą, by córki uprawnionej w niniejszej sprawie uchylały się od obowiązku alimentacyjnego, w szczególności by podejmowane były próby wymuszenia jego wykonania, o czym mowa w powołanym przez niego poglądach doktryny i orzecznictwa, by konieczne było wdrożenia postępowania sądowego czy egzekucyjnego. Zgodzić się więc trzeba z organem, że córki te bez obiektywnej ku temu przyczyny zrzekły się tego obowiązku na rzecz skarżącej, co było nieskuteczne, gdyż przesłanki zobowiązania do alimentów, w tym kolejność osób obowiązanych, są określone przez przepisy ustawowe i nie zależą od woli osób zainteresowanych.

Chybiony jest argument odwołujący się do art. 140 § 1 K.r.o., ponieważ przepis ten w istocie potwierdza stanowisko kwestionowane przez pełnomocnika skarżącej. Dotyczy on przecież w szczególności sytuacji, gdy świadczenia alimentacyjne zostały wykonane albo bez obowiązku wynikającego z ustawy, albo wbrew ustawowej kolejności ustanowionej w tym zakresie, gdy zachodzą okoliczności opisane w hipotezie art. 132 K.r.o., dla których osoby zobowiązane w bliższej kolejności swojego obowiązku nie wykonały. W tej sytuacji – a także w razie naruszenia zasad rozłożenia obowiązku alimentacyjnego między krewnych w tym samym stopniu, co nie może dotyczy rozpatrywanego stanu faktycznego – osoba, która te świadczenia spełniła, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była je spełnić. W efekcie skarżąca nie mogłaby żądać takiego zwrotu, gdyby spełniała jedynie te świadczenia, jakie powinna była spełnić, tj. gdyby opieka sprawowana przez nią nad babcią mogła być uznana za realizację wyłącznie jej własnego obowiązku alimentacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie przychylił się także do twierdzeń pełnomocnika skarżącej odwołujących się do konieczności prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy. Podzielić wypada stanowisko wypowiedziane w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2020/14 (LEX nr 2082496), że przepis ten jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy, wprowadzając ograniczenie w odniesieniu do osób zobowiązanych do alimentacji, i nie można, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać z niego odmiennych wniosków – iż zasiłek przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Sąd nie może wszak przez zabiegi interpretacyjne nadawać przepisom ustawowym znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem, gdyż stosowanie prawa nie powinno wypełniać istniejących instytucji nowymi treściami wbrew jasno zadeklarowanej woli i intencji ustawodawcy.

Podsumowując, pełnomocnik skarżącej nie wykazał, że Sąd dopuścił się błędnej wykładni przepisów objętych zarzutem materialnoprawnym. Bezzasadny okazał się również zarzut procesowy, podnoszący, że organy miały w sprawie obowiązek przeprowadzenia dalszych ustaleń faktycznych celem sprawdzenia, czy ustawowa kolejność w zakresie obowiązku alimentacyjnego nie mogła być zachowana.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku podstaw branych pod uwagę z urzędu, oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 P.p.s.a.