Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 488/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 239
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
journal: Dz.U.UE.L 1993 nr 253 poz 1 art. 899-905
law: Rozporządzenie Komisji EWG) NR 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr  2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny
article: art. 151, 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Barbara Koś WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia r. nr w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych oddala skargę /-/B. Sokołowska /-/M. Kosewska /-/B. Koś


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem orzekł na podstawie art. 201 § 1 ust. 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm. ) o zawieszeniu postępowania wszczętego na wniosek B. w sprawie zwrotu należności celnych.

W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż organ I instancji decyzją odmówił B. zwrotu należności celnych w kwocie [ ... ] PLN. Pismem z dnia 23 stycznia 2006r. strona złożyła odwołanie od tego orzeczenia, przekazane Izbie Celnej – jako organowi II instancji – w dniu 07 lutego 2006r. Dnia 09 marca 2006r. B. złożył nowy wniosek o zwrot należności celnej stanowiącej przedmiot postępowania odwoławczego, powołując przy tym nową podstawę prawną zwrotu tj. art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zdaniem organu, ze względu na tożsamość przedmiotu, rozpatrzenie nowego wniosku winno zostać zawieszone do dnia zakończenia powyższego postępowania odwoławczego, aby przy późniejszym jego rozstrzygnięciu możliwe było uwzględnienie ustaleń poczynionych przez organ II instancji.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Celnej postanowieniem, na podstawie art. 201 §1 pkt. 2, 203, 233 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, art. 239 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady ( EWG ) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE nr L 302/1 z 1992r. ) oraz art. 899 ust. 2, art. 905 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE L 253/1 z 1993r. ) utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W ocenie organu odwoławczego pomiędzy niniejszym postępowaniem w sprawie zwrotu ceł a postępowaniem odwoławczym zachodzi związek polegający na tożsamości przedmiotu żądania ( chodzi bowiem o tą samą kwotę należności celnych ). W związku z tym rozstrzygnięcie organu II Instancji ma zasadnicze znaczenie dla postępowania toczonego przed organem I instancji, stanowiąc wobec tego zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej. Według Dyrektora Izby Celnej niezasadny był też zarzut naruszenia art. 203 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż przepis ten nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Wprowadza on bowiem obowiązek wystąpienia do właściwego organu czy sądu o rozstrzygnięcie danego zagadnienia wstępnego, podczas gdy wskazane przez organ II instancji zagadnienie wstępne było związane z już wszczętym postępowaniem celnym. Odnośnie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności organ podkreślił, iż rozstrzygnięcie sprawy wszczętej na skutek wcześniejszego wniosku o zwrot cła nie skutkowałoby bezpośrednio przesądzeniem o sposobie załatwienia sprawy wszczętej późniejszym wnioskiem o zwrot cła, jednakże ewentualny zwrot cła na podstawie wcześniejszego wniosku uczyniłby niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. Podniesiono ponadto, iż wnioski o zwrot cła na podstawie art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego są rozpatrywane przez Komisję Europejską jedynie w przypadkach szczególnych. Należy zatem zawsze zachować tryb załatwienia takiego wniosku w pierwszej kolejności przez sam organ celny, który ewentualnie może przekazać sprawę do Komisji.

Po rozpatrzeniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem .uchylił zaskarżone postanowienia organów obu instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, iż okolicznością bezsporną w sprawie był fakt złożenia przez skarżącego dwóch wniosków o zwrot tej samej należności celnej, wynikającej ze zgłoszenia celnego SAD ( cło antydumpingowe ).

Żądanie zawarte w pierwszym wniosku z dnia 16 września 2005r. – uzupełnionym specjalnym formularzem z dnia 10 października 2005r. - oparto na art. 236 ust. 1 Rozporządzenia Rady ( EWG ) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE nr L 302/1 z 1992r. ), zgodnie z którym należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 Kodeksu. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją odmówił firmie zwrotu należności celnych na tej podstawie.

Po złożeniu odwołania od tego orzeczenia skarżący wniósł do Dyrektora Izby Celnej również nowy wniosek z dnia 09 marca 2006r., w którym żądanie zwrotu cła oparte zostało na art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, wprowadzającego odrębną podstawę takiego zwrotu. Chodzi tu bowiem o zwrot należności celnych w sytuacjach innych niż wskazane w art. 236-238 powyższego Kodeksu. Wniosek ten został więc prawidłowo przekazany Naczelnikowi Urzędu Celnego jako organowi właściwemu do jego rozpoznania. Był to przecież w istocie nowy wniosek , zawierający co prawda żądanie zwrotu tej samej należności celnej, jednakże oparte na odmiennej podstawie prawnej. Sam przepis art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego wskazuje wyraźnie, iż jego postanowienia dotyczą sytuacji faktycznych innych niż wskazane w art. 236 – 238 tego aktu prawnego. Organ celny I instancji był zatem zobowiązany do zbadania kwestii ewentualnego zwrotu spornej kwoty należności celnej na odrębnej podstawie prawnej – określonej w treści samego art. 239 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego oraz art. 899 – 904 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE L 253/1 z 1993r. ).

Naczelnik Urzędu Celnego trafnie zatem uznał się za organ właściwy do przyjęcia wniosku skarżącego o zwrot cła na zasadzie art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. W ocenie Sądu nie zachodziły jednak przesłanki do zawieszenia postępowania celnego w przedmiocie tego wniosku do momentu prawomocnego zakończenia postępowania odwoławczego dotyczącego wcześniejszego wniosku, opartego na przepisie art. 236 cytowanego Kodeksu.

Zgodnie z art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne ( Dz. U. Nr 68 z 2004r., poz. 622 ze zm. ) organ celny jest zobowiązany do zawieszenia danego postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne oznacza sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w danej sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego przez organ inny niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Jest to przy tym tzw. zagadnienie otwarte, czyli takie, które nie było jeszcze prawomocnie przesądzone na właściwej drodze. Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo innej jeszcze okoliczności mającej znaczenie prawne. Jedną z przesłanek warunkujących możliwość zawieszenia danego postępowania jest wobec tego precyzyjne ustalenie przez organ związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem danej sprawy celnej a określonym zagadnieniem wstępnym.

Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem wniosku skarżącego o zwrot cła opartego na przepisie art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, a kwestią prawomocnego zakończenia postępowania wszczętego wnioskiem opartym na przesłankach określonych w art. 236 tego aktu prawnego. Oba wnioski skarżącego zostały bowiem oparte na innych podstawach prawnych, chociaż żądany zwrot cła ma dotyczyć tej samej należności.

Obowiązkiem organu celnego w niniejszej sprawie była zatem ocena jej stanu faktycznego związanego z dokonaniem przedmiotowego importu pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek uzasadniających zwrot cła na podstawie art. 239 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Chodziło wobec tego o jednoznaczne ustalenie, czy można było uznać, że w sprawie zachodziła sytuacja inna niż opisana w przepisach art. 236-238 Kodeksu, określona zgodnie z procedurą Komitetu oraz wynikająca z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. Sytuacje tego typu zostały przy tym wyliczone wyczerpująco w przepisach art. 899-903 rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE L 253/1 z 1993r. ).

Dla ostatecznego ustalenia istnienia przesłanek z art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego nie było zatem niezbędne uprzednie rozstrzygnięcie, czy sporna kwota należności celnych mogła być skutecznie zwrócona na podstawie art. 236 tego Kodeksu, wprowadzającego przecież zupełnie odrębną podstawę żądania zwrotu cła.

Zdaniem Sądu postępowania wszczęte z obu wniosków winny się toczyć równolegle i niezależnie od siebie. W ich trakcie organ celny I instancji miał bowiem obowiązek zbadać kwestię przedmiotowego importu i ewentualnego zwrotu cła antydumpingowego z punktu widzenia różnych przesłanek prawnych, zawartych w odrębnych przepisach Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zakończenie jednego z nich w formie wydania decyzji orzekającej o zwrocie spornej kwoty uczyniłoby drugie postępowanie bezprzedmiotowym, co uzasadniałoby jego umorzenie na zasadzie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał, iż sam zarzut strony skarżącej odnośnie konieczności przekazania jej wniosku o zwrot cła z dnia 09 marca 2006r. bezpośrednio do Komisji Europejskiej był niezasadny. Tryb rozpatrywania wniosku opartego na art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego – uregulowany w cytowanym Rozporządzeniu Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającym przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny – wskazuje bowiem na pierwszeństwo krajowych organów celnych w podjęciu orzeczenia w przedmiocie zwrotu należności celnej na tej podstawie. Zgodnie z art. 905 powołanego Rozporządzenia dopiero bowiem w sytuacji, gdy organ celny nie jest w stanie wydać decyzji na podstawie art. 899, a do wniosku załączone są dowody, które mogą stanowić o wyjątkowej wynikającej z okoliczności sytuacji niespowodowanej ani podstępem osoby zainteresowanej, ani jej oczywistym zaniedbaniem, to Państwo Członkowskie, któremu podlega ten organ przekazuje taką sprawę Komisji Europejskiej, w celu rozstrzygnięcia. Krajowy organ celny musi zatem mieć możliwość wstępnego zbadania wniosku i rozstrzygnięcia, czy jest w stanie wydać samodzielnie decyzję załatwiającą merytorycznie ten wniosek, czy też zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przekazanie sprawy Komisji Europejskiej ( art. 899 i następne Rozporządzenia Komisji nr 2454/93).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Celnego decyzją odmówił zwrotu spornych należności celnych stwierdzając brak przesłanek z art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki pozytywne warunkujące możliwość zwrotu należności celnych, wskazane w przepisach art. 900 – 903 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE L 253/1 z 1993r. ).

Naczelnik Urzędu Celnego podkreślił, że rozporządzenie Rady ( WE ) nr 428/2005 z 10 marca 2005 r. nakładające przedmiotowe cło antydumpingowe weszło w życie w dniu 18 marca 2005 r., a zatem przed dokonaniem spornego zgłoszenia celnego. Powyższe rozporządzenie stanowiło rezultat specjalnego postępowania antydumpingowego, o którego wszczęciu poinformowano w Dzienniku Urzędowym WE z 19 grudnia 2003 r. ( Dz. U. UE C 309 ), niepublikowanym w języku polskim, ale powszechnie dostępnym w specjalistycznych mediach oraz internecie. Termin postępowania antydumpingowego wynosi od 12 do 15 miesięcy, co wynika wprost z przepisów rozporządzenia Rady ( WE ) nr 384/96 z 22 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z państw nie będących członkami Wspólnoty Europejskiej ( Dz. U. UE L 56 z 1996, str. 1 ), ogłoszonego w języku polskim. Importer jako podmiot profesjonalny mógł zatem i powinien przewidzieć, że postępowanie antydumpingowe zostanie zakończone przed dokonaniem zgłoszenia celnego i może dojść do wydania rozporządzenia nakładającego podwyższone cło.

Z tego względu w ocenie organu należności celne zostały nałożone prawidłowo i nie było podstaw prawnych do ich zwrotu.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej decyzją uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż organ I instancji przeanalizował w niniejszej sprawie jedynie kwestię przesłanek pozytywnych warunkujących zwrot cła określonych w art. 900 – 903 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( RWKC ), stwierdzając ich brak. Niezasadnie odstąpił jednak od trybu postępowania wskazanego w art. 899 ust. 2 RWKC umożliwiającego ewentualny zwrot ceł w przypadku uznania, iż w sprawie zachodzi szczególna sytuacja wynikająca z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania. Możliwość procedowania w tym zakresie musi być też poprzedzona zbadaniem istnienia kompetencji Komisji Europejskiej do wypowiedzenia się w przedmiocie żądania strony ( art. 905 RWKC ). Z tego względu organ II Instancji uznał, że organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w szerszym zakresie.

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją, wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej, art. 239 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego oraz art. 886 § 1 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny i art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne, odmówił zwrotu należności celnych prawnie należnych w dniu zaksięgowania, czyli w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego SAD.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż wniosek o zwrot należności celnych podlega uwzględnieniu w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 900 – 903 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny. Zdaniem Naczelnika Urzędu Celnego przesłanki te – enumeratywnie wymienione we wskazanych przepisach - nie zachodziły w niniejszej sprawie. Nie było też podstaw prawnych do wystąpienia do Komisji Europejskiej - w trybie art. 905 ust. 1 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny – o zbadanie istnienia ewentualnej podstawy do wnioskowanego zwrotu cła. Kwota dochodzonej należności celnej pozostaje bowiem poniżej wyznaczonego w tym przepisie progu umożliwiającego zastosowanie omawianego trybu, czyli kwoty 500.000 EUR. Ponadto, według organu, sytuacja importera nie wynikała z jakiegokolwiek uchybienia Komisji w wypełnianiu swoich obowiązków, a okoliczności badanego przypadku nie były związane z wynikami dochodzenia prowadzonego przez Wspólnotę dotyczącego kontroli przestrzegania prawa celnego.

Odnosząc się do przepisu art. 899 ust. 2 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny organ I instancji stwierdził, że sytuacja wskazana przez importera nie wynikała z próby popełnienia oszustwa. Organ uznał natomiast, że można mówić o poniesieniu przez niego dodatkowych obciążeń celnych wskutek własnego zaniedbania. B. mógł bowiem skutecznie uzyskać informację o wszczęciu przedmiotowej procedury antydumpingowej, a ostateczny termin jej zakończenia wynikał z określonych regulacji prawnych. Towar w postaci poliestrowych włókien odcinkowych został zamówiony dopiero 25 lutego 2005 r., a wysłano go do odbiorcy w dniu 13 marca 2005 r., wnioskodawca mógł zatem przewidzieć, że przedmiotowy towar zostanie przedstawiony w odpowiednim urzędzie celnym po wejściu w życie odpowiednich uregulowań antydumpingowych w zakresie cła oraz przewidzieć ryzyko podejmowania importu towaru w określonym okresie czasu.

W odwołaniu od tej decyzji B. wniósł o jej uchylenie i orzeczenie zwrotu należności celnych, ewentualnie o przekazanie sprawy Komisji Europejskiej, zarzucając organowi naruszenie art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej. W jego ocenie organ I instancji nie rozstrzygnął kwestii ewentualnego przekazania jego wniosku do Komisji.

Dyrektor Izby Celnej decyzją działając na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 239 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. Urz. WE nr L 302/1 z dnia 19 października 1992r., wydanie polskiej wersji językowej – Dz. Urz. UE PL z 2004r., rozdział 02 t.4), art. 899 ust. 1 i 2 oraz art. 905 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11 października 1993r., z późn. zm., publikacja w języku polskim Dz.Urz. UE PL z 2004r., rozdział 02, t. 6 ), art. 6 ust. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 384/96 z dnia 22 grudnia 1995r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z państw nie będących członkami Wspólnoty Europejskiej ( Dz.Urz. UE L 56 z 06 marca 1996r., str. 1 ), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości ustalenia faktyczne i rozważania prawne Naczelnika Urzędu Celnego.

Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji przeprowadził wszystkie niezbędne stadia postępowania w zakresie rozpoznawania wniosku o zwrot cła określone kolejno w art. 899 ust. 1 w zw. z art. 900-904, art. 905 ust. 1 oraz art. 899 ust. 2 rozporządzenia Rady. W szczególności uzasadnił on przekonująco i wyczerpująco powody nieprzekazania sprawy do Komisji Europejskiej. Podkreślił też wyraźnie, że rozpatrywanie sprawy przez krajowe organy celne jest przy tym obligatoryjnym wymogiem wynikającym z przepisów prawa. Organ wyjaśnił też prawidłowo, dlaczego nie mógł przypisać importerowi działania w dobrej wierze, uzasadniającego ewentualne orzeczenie o zwrocie cła na zasadzie art. 899 ust. 2 rozporządzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji z uwagi na naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania.

W ocenie skarżącego organy celne naruszyły art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), gdyż wyrok Sądu z 29 marca 2007 r. wskazywał na konieczność przekazania przedmiotowej sprawy do Komisji Europejskiej. B. wskazał również, iż art. 6 ust. 9 rozporządzenia Rady ( WE ) nr 384/96 z 22 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z państw nie będących członkami Wspólnoty Europejskiej ( Dz. U. UE L 56 z 1996, str. 1 ) nie może stanowić podstawy prawnej decyzji, gdyż nie nakłada on żadnych zobowiązań na stronę.

Skarżący podniósł ponadto, że jak dotąd nieopublikowano w oficjalny sposób polskiej wersji językowej zawiadomienia o wszczęciu postępowania antydumpingowego, co stanowi uchybienie Komisji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Dyrektor Izby Celnej dodatkowo też wyjaśnił, że nie naruszono art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż we wskazanym wyroku nie przesądzano w ogóle o konieczności przekazania sprawy do Komisji Europejskiej, wskazując jedynie na potencjalną możliwość wykorzystania tego trybu, po spełnieniu określonych warunków wstępnych, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Okolicznością bezsporną jest fakt dokonania przez skarżącego w dniu 12 kwietnia 2005r. zgłoszenia celnego dotyczącego towaru w postaci – "poliestrowe włókno odcinkowe", w którym określono cło antydumpingowe ( stawka 49,7% ).

B. we wniosku z dnia 9 marca 2006r. – złożonym na specjalnym formularzu – zażądał zwrotu powyższej kwoty na zasadzie art. 239 rozporządzenia Rady ( EWG ) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE nr L 302/1 z 1992r. ), zgodnie z którym należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi w sytuacjach innych niż określone w art. 236-238, określonych zgodnie z procedurą Komitetu oraz wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. W ten sposób skarżący dokonał precyzyjnego określenia zakresu swojego żądania oraz wskazał na konkretne przesłanki prawne, mające uzasadniać zwrot cła antydumpingowego, których istnienie w niniejszej sprawie podlegało zbadaniu przez organ celny.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż odrębny wniosek skarżącego B. o zwrot cła oparty na art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (zwanego dalej WKC) został rozpatrzony odmownie na mocy prawomocnej decyzji Dyrektora Izby Celnej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 marca 2007r. ).

Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie artykuł 239 WKC zawiera tylko ramową regulację problemu zwrotu należności celnych. Prawodawca określił bowiem w przepisach art. 900 - 903 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. WE L 253/1 z 1993r.) w sposób szczegółowy i enumeratywny sytuacje uzasadniające ewentualne orzeczenie o zwrocie cła przez właściwy krajowy organ celny. Art. 904 tego rozporządzenia (zwanego dalej RWKC) wskazuje natomiast kiedy zwrot cła nie jest możliwy. Inne sytuacje niewskazane w tych przepisach nie zostały jednoznacznie uregulowane, a prawodawca stwierdził jedynie, iż chodzić ma o szczególnie uzasadnione sytuacje wynikające z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa lub oczywistego zaniedbania (art. 899 ust. 2 RWKC). Jest to tzw. ogólna klauzula słuszności, której zastosowanie pozostawiono uznaniu krajowego organu celnego (zob. m. in. red. W. Morawski, Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz, Warszawa 2007, s. 1024-1050). Tryb z art. 899 ust. 2 może przy tym znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy organ krajowy nie znalazł podstaw do przedłożenia dokumentacji sprawy do samej Komisji Europejskiej w trybie wskazanym w art. 905 rozporządzenia. Zasadą jest zatem orzekanie w przedmiocie zwrotu cła przez organy krajowe, a Komisja Europejska zajmuje się tą kwestią jedynie wtedy, gdy żądanie zwrotu oparte zostało na ogólnej klauzuli słuszności i spełniono określone warunki formalne wskazane w art. 905 ust. 1.

Po przeanalizowaniu akt sprawy Sąd uznał, iż przedmiotowy wniosek skarżącego został przez organy celne obu instancji rozpatrzony wszechstronnie w ramach wszystkich powyższych obligatoryjnych trybów postępowania wymaganych przy badaniu zasadności żądania opartego na art. 239 WKC, a swoje decyzje uzasadniły one w wyczerpujący i przekonujący sposób.

Zgodzić należy się z tezą organów, iż w sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek enumeratywnie wskazanych w art. 900 – 903 rozporządzenia wykonawczego, dotyczących szczególnych sytuacji związanych z samym importowanym towarem. B. nie powoływał się zresztą w toku prowadzonego postępowania, jak również we wniesionej skardze, na okoliczności tego rodzaju. Tak organ I jak i II instancji odniosły się ponadto w uzasadnieniach swoich decyzji do kwestii przesłanki negatywnej zwrotu cła, zamieszczonej w art. 904 RWKC.

Po prawidłowym ustaleniu braku istnienia powyższych przesłanek organ celny zobowiązany był rozważyć zasadność przekazania sprawy do Komisji Europejskiej. Wbrew stanowisku strony skarżącej przekazanie to nie jest obligatoryjne, gdyż krajowy organ celny bada wstępnie istnienie warunków formalnych umożliwiających przekazanie sprawy Komisji, wskazanych w art. 905 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Zdaniem Sądu Naczelnik Urzędu Celnego i Dyrektor Izby Celnej zasadnie stwierdzili brak podstaw prawnych do przekazania sprawy do Komisji Europejskiej. Wskazać należy bowiem, iż w dacie orzekania w tym przedmiocie art. 905 ust. 1 stanowił, że jeżeli wniosek o zwrot złożony na mocy art. 239 ust. 2 Kodeksu jest poparty dowodami, które mogłyby stworzyć szczególną sytuację, wynikającą z okoliczności, w których zainteresowanej osobie nie można przypisać oszustwa ani oczywistego zaniedbania, Państwo Członkowskie, do którego należy organ celny podejmujący decyzje przekazuje sprawę Komisji do rozstrzygnięcia w ramach procedury przewidzianej w art. 906 – 909 i określał trzy przesłanki skutkujące koniecznością przekazania sprawy Komisji Europejskiej, a organy celne w uzasadnieniach swoich decyzji prawidłowo wskazały brak jakiejkolwiek z nich.

Przede wszystkim trzeba podkreślić, iż warunkiem wystąpienia do Komisji jest wysokość dochodzonych należności celnych, które przewyższać muszą kwotę 500.000 EUR. W niniejszej sprawie kwota zwrotu należnego cła żądanego przez skarżącego ( ... zł ) niewątpliwie nie przekraczała sumy 500.000 EUR.

Okoliczności badanego przypadku nie były też związane z wynikami jakiegokolwiek odrębnego dochodzenia prowadzonego przez Wspólnotę i dotyczącego kontroli przestrzegania przepisów prawa celnego. Sporna należność celna została bowiem nałożona wyłącznie na podstawie rozporządzenia antydumpingowego jako aktu prawa obowiązującego powszechnie na terenie Wspólnoty Europejskiej wszystkich importerów, decydujących się na przywóz danego rodzaju towarów z określonego kraju.

W sprawie nie zachodziła też trzecia przesłanka wskazana w art. 905 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, gdyż organ celny słusznie, w ocenie Sądu, stwierdził brak możliwości powiązania sytuacji prawnej skarżącego z jakimikolwiek uchybieniami ze strony Komisji Europejskiej w wypełnianiu swoich obowiązków.

Zwrócić uwagę należy w tym miejscu na przepis art. 67 WKC, wprowadzający nakaz stosowania przepisów regulujących daną procedurę celną z daty przyjęcia zgłoszenia celnego przez organ celny. Jest to jednocześnie moment powstania danego długu celnego ( art. 201 § 1 pkt. a i § 2 Kodeksu ). Dla określenia kwoty tego długu organ musiał zastosować wszelkie regulacje prawne dotyczące importu przedmiotowego towaru z obszaru Chin, istniejące zarówno w ustawodawstwie krajowym, jak i obowiązujące państwo polskie z tytułu pozostawania członkiem Unii Europejskiej. Z dniem 1 maja 2004r. polskie prawo celne stało się uzupełnieniem i integralną częścią systemu wspólnotowego prawa celnego, które należy stosować bezpośrednio na terenie państwa polskiego, o ile prawo Unii Europejskiej nie odsyła wyraźnie do uregulowań występujących w ustawodawstwie krajowym ( zob. m. in. opr. A. Kuś, Wspólnotowy Kodeks celny. Wspólnotowy system zwolnień celnych. Polskie prawo celne, Bydgoszcz – Lublin 2004, s. 31 ). Przedmiotowe cło antydumpingowe zostało wprowadzone we wszystkich państwach unijnych na mocy art. 1 ust. 1 i art. 4 Rozporządzenia Rady ( WE ) nr 428/2005 z dnia 10 marca 2005r. nakładającego ostateczne cło antydumpingowe na przywóz poliestrowych włókien odcinkowych pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej i Arabii Saudyjskiej, zmieniającego rozporządzenie ( WE ) nr 2852/2000 nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz poliestrowych włókien odcinkowych pochodzących z Republiki Korei i kończące postępowanie antydumpingowe dotyczące przywozu takich włókien pochodzących z Tajwanu ( Dz. U. UE L 71 z 2005, s. 1 ) – od dnia następnego po ogłoszeniu tego aktu prawnego, czyli od dnia 18 marca 2005r. Z tego względu przepisy rozporządzenia należało zastosować bezwzględnie wobec wszystkich zgłoszeń celnych dokonywanych przez importerów polskich po tej dacie, w tym również odnośnie spornego zgłoszenia z dnia 12 kwietnia 2005r. obejmującego towar importowany w postaci poliestrowego włókna odcinkowego objętego kodem CN 55032000.

Przedmiotowe rozporządzenie stanowiło rezultat specjalnego postępowania antydumpingowego w kwestii przywozu do Unii Europejskiej poliestrowych włókien odcinkowych pochodzących z Chin i Arabii Saudyjskiej, o którego wszczęciu Komisja Europejska informowała poprzez specjalne zawiadomienie opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich z dnia 19 grudnia 2003r. ( Dz. U. C 309 z 2003, s. 6 ). Zawiadomienie to nie zostało opublikowane w języku polskim, z czego skarżący wywodził kolejny zarzut przeciwko decyzjom organów celnych.

W orzecznictwie europejskim i krajowym prezentowany jest pogląd akcentujący konieczność publikowania wszystkich aktów prawa wspólnotowego w języku ojczystym – polskim, aby mogły one wywoływać faktyczne skutki prawne wobec obywateli Polski. W sprawie tej wypowiedział się również bezpośrednio Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 11 grudnia 2007 r. w sprawie C-161/06 Skoma Lux przeciwko Celni Reditelstvi Olomouc ( Dz. U. UE. C 2008/51/13; Lex nr 354395 ) odnosząc się do kwestii możliwości powoływania się przez organy i sądy danego państwa członkowskiego na przepisy wspólnotowe nie przetłumaczone na język tego państwa. W pkt. 51 tego orzeczenia Trybunał wyjaśnił, iż art. 58 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia sprzeciwia się, aby obowiązki zawarte w przepisach wspólnotowych, które nie zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w języku nowego państwa członkowskiego ( jeżeli język ten jest językiem urzędowym Unii ) mogły zostać nałożone na jakiekolwiek jednostki w tym państwie, nawet jeżeli mogły one zapoznać się z tymi uregulowaniami przy użyciu innych środków. Przesłanką warunkującą możliwość powoływania się wobec jednostek na prawo wspólnotowe jest zatem jego prawidłowa uprzednia publikacja w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Możliwość powoływania się na obowiązki nakładane przez dane rozporządzenie wspólnotowe powstaje wobec tego w określonym państwie członkowskim dopiero od momentu, w którym jego obywatele mogą zapoznać się z tekstem aktu prawnego w oficjalny, prawem przewidziany sposób.

Trzeba jednak zauważyć, iż powyższe rozważania prawne nie mają bezpośredniego związku z niniejszą sprawą , albowiem obowiązek oficjalnej publikacji w języku polskim dotyczyć ma wyłącznie aktów wspólnotowego prawa wtórnego, ogłaszanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej serii L (legislacja), czyli rozporządzeń, dyrektyw, decyzji oraz niewiążących zaleceń i opinii. Katalog aktów prawa wtórnego ma przy tym charakter zamknięty, gdyż wynika on z jednoznacznych uregulowań zawartych w art. 249 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej (zob. red. J. Barcz, Prawo Unii Europejskiej, Warszawa 2004, s. 210-214; J. Barcz i in., Integracja europejska, Kraków 2007, s. 105; Ogłoszenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 maja 2004r. w sprawie stosowania prawa Unii Europejskiej – Monitor Prawniczy Nr 20 z 2004r., poz. 359). Przedmiotowy komunikat o wszczęciu postępowania antydumpingowego - ogłoszony w dniu 19 grudnia 2003r. – miał natomiast wyłącznie charakter zawiadomienia, które nie stanowiło wspólnotowego aktu prawnego. Należy ono bowiem do odrębnej grupy "aktów nienazwanych", wydawanych przez różne instytucje Unii Europejskiej i mających generalnie niewiążący charakter. Tworzą one szerszą kategorię tzw. miękkiego prawa wspólnotowego ("soft law"), niewiążącego formalnie, chociaż posiadającego określone praktyczne znaczenie. Akty tego rodzaju – ogłaszane w odrębnym Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej serii C - są wyrazem polityki przyjmowanej przez instytucje wspólnotowe i pozwalają przewidzieć, jak te instytucje postąpią przy wykonywaniu swoich kompetencji (red. J. Barcz, Prawo Unii Europejskiej, s. 215).

Podstawą do prowadzenia przedmiotowego postępowania antydumpingowego były przepisy Rozporządzenia Rady ( WE ) nr 384/96 z dnia 22 grudnia 1995r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z państw nie będących członkami Wspólnoty Europejskiej (Dz. U. UE L 56 z 1996r., s. 1) – ogłoszonego prawidłowo w języku polskim (zob. Dz. U. UE-sp.11-10-45). Zgodnie z art. 5 ust. 9 tego aktu prawnego Komisja Europejska była zobowiązana do wszczęcia postępowania w ciągu 45 dni od daty opublikowania zawiadomienia w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich. Dochodzenia takie zamyka się natomiast w ciągu jednego roku, jeżeli tylko jest to możliwe, a w każdym przypadku należy je zamknąć maksymalnie w ciągu 15 miesięcy od daty wszczęcia ( art. 6 ust. 9 rozporządzenia ). Ostateczne cło antydumpingowe jest nakładane w drodze odrębnego rozporządzenia, ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a kompetencje do jego pobierania ma konkretne państwo członkowskie ( art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia ).

Z powyższego wynika, że postępowanie antydumpingowe zakończone wydaniem rozporządzenia nakładającego podwyższone cło prowadzone było wyłącznie na podstawie obowiązującego prawa wspólnotowego i w granicach odpowiednich kompetencji przyznanych w tym zakresie Komisji Europejskiej.

Zatem organy celne obu instancji prawidłowo ustaliły brak formalnych podstaw z art. 905 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do przekazania sprawy Komisji Europejskiej, co czyni zarzut skarżącego w tym zakresie całkowicie bezpodstawnym.

Uznając zasadnie brak podstaw do zwrotu cła na zasadzie art. 900-903 oraz 905 rozporządzenia wykonawczego organy celne zobowiązane były ponadto do dodatkowego rozważenia możliwości zwrotu cła na zasadzie art. 899 ust. 2 tego aktu prawnego.

Również w tym zakresie działanie organów było prawidłowe, a uzasadnienie podjętych przez nie decyzji wystarczające i przekonujące ( działały one bowiem w ramach tzw. uznania administracyjnego ).

Przepis art. 899 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego daje krajowemu organowi celnemu możliwość zwrotu cła w szczególnej sytuacji wynikającej z okoliczności, w których zainteresowanej stronie nie można przypisać oszustwa czy oczywistego zaniedbania. Zgodnie z utrwalonym poglądem w orzecznictwie europejskim sytuacja szczególna to taka, która jest zindywidualizowana, nie dotyczy generalnie innych przedsiębiorców i nie mieści się w kryterium normalnego ryzyka handlowego typowego dla podmiotów trudniących się danym rodzajem działalności ( zob. m. in. zob. m. in. red. W. Morawski, Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz, Warszawa 2007, s. 1034-1036 ). Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał za zasadny zwrot cła w sytuacji, gdy dany importer bez swojej winy znalazł się w gorszym położeniu w porównaniu ze swoimi konkurentami na rynku lub gdy nałożono na niego należności celne, których w normalnych okolicznościach importer nie musiałby uiścić ( zob. TS, sprawa C-61/98, Zbiór orzeczeń 1999, I-5.003, sprawa 58/86, Zbiór orzeczeń 1987, I.525 ).

Skarżący planując zakup poliestrowych włókien odcinkowych z Chin miał świadomość prowadzenia przedmiotowego postępowania antydumpingowego. Zarzut o niemożności skutecznego zapoznania się z zawiadomieniem o wszczęciu procedury antydumpingowej nie mógł zostać uwzględniony i z tego powodu, iż sam skarżący stwierdził wyraźnie w swojej skardze wniesionej do tutejszego Sądu na decyzję Dyrektora Izby Celnej , iż zapoznał się z treścią tego zawiadomienia za pośrednictwem pracownika B. w dniu 22 lutego 2005 r. ( s. 1 uzasadnienia skargi – k. 4 akt sądowych ). Jeszcze przed podjęciem decyzji o zapłacie za sporny towar oraz jego imporcie do Polski wiedział on zatem jednoznacznie o fakcie prowadzenia przedmiotowego postępowania antydumpingowego dotyczącego możliwości ustalenia specjalnego cła antydumpingowego na przywóz poliestrowych włókien odcinkowych pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej i Arabii Saudyjskiej.

Wynika stąd, iż skarżący dysponował wystarczającymi informacjami dotyczącymi daty wszczęcia procedury antydumpingowej, a po zapoznaniu się z treścią Rozporządzenia Rady ( WE ) nr 384/96 z dnia 22 grudnia 1995r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z państw nie będących członkami Wspólnoty Europejskiej ( Dz. U. UE L 56 z 1996r., s. 1 ) – ogłoszonego prawidłowo w języku polskim ( zob. Dz. U. UE-sp.11-10-45 z dnia 3 grudnia 2004 r. ) mógł przewidzieć z dużą dokładnością ostateczny moment, do którego mogła być ona prowadzona – określony nieprzekraczalną granicą 15 miesięcy ( J. Barcz i in., Integracja europejska, Kraków 2007, s. 214 ). Wobec tego B. nie mógł powoływać się skutecznie na zarzut braku niezbędnej wiedzy o prowadzonym postępowaniu antydumpingowym, w tym o przewidywanym okresie jego trwania.

Sam skarżący pomimo powyższych okoliczności dokonał zamówienia towaru, wobec czego podjął normalne ryzyko handlowe, albowiem miał on odpowiednie podstawy do przypuszczenia, że towar zostanie dostarczony z Chin na teren Polski już po zakończeniu procedury antydumpingowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie nie może być zatem traktowane jako sytuacja szczególna, nie wynikająca z jego zaniedbania podjętego w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż organy celne obu instancji prawidłowo uznały wniosek o dokonanie zwrotu cła na podstawie art. 239 WKC za niezasadny.

Nietrafny okazał się również zarzut dotyczący naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), albowiem wbrew twierdzeniom skarżącego wyrok Sądu z 29 marca 2007 r. nie wskazywał na konieczność bezwarunkowego przekazania przedmiotowej sprawy do Komisji Europejskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano jedynie, że przy merytorycznym rozpatrywaniu sprawy z wniosku opartego na art. 239 WKC krajowy organ celny może przekazać dokumentację do Komisji Europejskiej, ale tylko w sytuacji, gdy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające dokonanie tej czynności ( str. 6 uzasadnienia wyroku ). Okoliczności te wskazane są w art. 905 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, a przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy celne szczegółowo ustosunkowały się do kwestii braku przesłanek uzasadniających przekazanie sprawy do Komisji na tej podstawie prawnej.

Należy zgodzić się całkowicie ze stanowiskiem Dyrektora Izby Celnej zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że rozważania Sądu w kwestii trybu zwrotu cła miały charakter poboczny w stosunku do zagadnienia dotyczącego zawieszenia postępowania, a więc były one dość ogólne bez uwzględnienia szczegółowych rozważań zawartych w rozporządzeniu Komisji.

Oczywiście niezasadny był ponadto zarzut dotyczący wskazania w uzasadnieniu decyzji art. 6 ust. 9 Rozporządzenia Rady ( WE ) nr 384/96 z dnia 22 grudnia 1995r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z państw nie będących członkami Wspólnoty Europejskiej, gdyż nie mógł on stanowić bezpośrednio podstawy prawnej zaskarżonych orzeczeń organów celnych. Był on natomiast istotny dla ustalenia stopnia zawinienia skarżącego w podejmowaniu decyzji o dokonywaniu importu pomimo wiedzy o przewidywanym terminie zakończenia postępowania antydumpingowego.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał skargę za niezasadną i dlatego orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 cytowanej wcześniej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

B. Sokołowska M. Kosewska B. Koś

T.M.d