Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 252/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 5
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 22 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Prokuratora Regionalnego w [...] i Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Skarbu Państwa – Prezydenta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchylił w całości decyzją Ministra Rozwoju i Finansów z [...] grudnia 2017 r. nr [...] i orzekł o stwierdzeniu przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...], dla której ustanowiona była dawna księga wieczysta oznaczona jako " [...]" stanowiącej uprzednio własność M. A.

Decyzja te zapady przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Małżonkowie M. A. i I. A. byli właścicielami nieruchomości położonych w [...], uregulowanych w dawnej księdze wieczystej "[...]", przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Przy czym do M. A. przynależało prawo do nieruchomości o pow. [...] m2, a do I. A. o pow. [...] m2. Właściciele ci uzyskali obywatelstwo [...][...][...][...] w drodze naturalizacji [...] czerwca 1946 r. I. A. zmarł [...] lutego 1957 r., a spadek po nim nabyła M. A. Wnioskami z [...] września 1961 r., w związku z postanowieniami układu pomiędzy Rządem [...][...][...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli [...][...], podpisanego [...] lipca 1960 (dalej: "układ indemnizacyjny") M. A, działając w imieniu własnym oraz jako wykonawca testamentu zmarłego męża, wystąpiła do Komisji [...][...] do Spraw Roszczeń Zagranicznych (dalej: "Komisja") o przyznanie odszkodowania m.in. za utratę własności ww. nieruchomości. Wyżej wymieniona została przez Komisję uznana za samodzielnego wnioskodawcę. W następstwie rozpoznania jej podania Komisja decyzją wstępną z [...] grudnia 1965 r. nr [...] przyznała jej odszkodowanie za nieruchomość określoną jako "[...]'', która to decyzja wobec niezłożenia od niej sprzeciwu stała się prawomocna z dniem [...] stycznia 1966 r. Fakt przyjęcia odszkodowania w zamian za utratę prawa własności, został potwierdzony w zrzeczeniu się M. A. na rzecz rządu Polski wszelkich uprawnień, złożonym przed notariuszem [...] stycznia 196 [brak uzupełnienia odpowiedniej cyfry].

Wobec takich ustaleń faktycznych, poczynionych w toku wszczętego z urzędu postępowania, Minister Rozwoju i Finansów decyzją z [...] grudnia 2017 r., działając na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) przywoływanej dalej jako: "ustawa z 1968 r.", stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W motywach rozstrzygnięcia, Minister podnosił, że ustawa z 1968 r. przewiduje konieczność wydania decyzji obejmującej wszelkie prawa związane z nieruchomością za które przyznano odszkodowanie, jeżeli uprawniony do odszkodowania obywatel [...][...] utracił w wyniku przejęcia jej przez Polskę przed dniem wejścia w życie układu indemnizacyjnego. W rozpatrywanej sprawie Komisja stwierdziła natomiast przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ozn jako "[...]" w dniu [...] lutego 1954 r. (kiedy wydana zostać miał w stosunku do nieruchomości decyzja Ministra Rolnictwa) na mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i z tego tytułu przyznała M. A. odszkodowanie. Utrata prawa własności nieruchomości na podstawie ww. dekret objęta jest art. II układu. Prawo własności przedmiotowej nieruchomości było ustanowione na rzecz obywateli państwa obcego, a fakt nabycia obywatelstwa [...][...][...] przez ww. osoby został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją. Oznaczało to stwierdzenie przez organy władzy [...][...][...] zgodności roszczenia z postanowieniami układu. Zaistniały zatem przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z 1968 r., tj. decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją złożył Prokurator Prokuratury [...] w [...], zarzucając jej naruszenie dyspozycji art.: 7, 77 § 1, 107 § 3 oraz 80 k.p.a., poprzez: zaniechanie przeprowadzania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co skutkowało dowolną, a nie swobodną oceną materiału dowodowego i w konsekwencji zaniechania przeprowadzenia ustaleń w zakresie określenia miejsca położenia nieruchomości, będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji i oznaczenia jej w księdze wieczystej. Zarzucał nadto Ministrowi nieuprawnione przyjęcie, iż spadkobiercy M. A. nie posiadają interesu prawnego uprawniającego ich do udziału w charakterze strony w przedmiotowym postępowaniu, a w konsekwencji czego za błędne uznawał zaniechanie przeprowadzenia czynności zmierzających do ich ustalenia i poinformowania o toczącym się postępowaniu.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Minister Finansów, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzją z [...] grudnia 2019 r. uchylił decyzję z [...] grudnia 2017 r. i stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej uprzednio własność M. A.. Minister podzielił uprzednio prezentowane stanowisko co do zaistnienia przesłanek obligujących go do wydania tego rodzaju decyzji na gruncie przepisów ustawy z 1968 r. Niemniej zauważał, że w uprzednio podjętym rozstrzygnięciu nie wskazano byłego właściciela, czego wymagał § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 17, poz. 109). Z tych przyczyn zaistniała konieczność podjęcia w sprawie decyzji o charakterze reformatoryjnym.

Za niezasadne natomiast uznawał zrzuty Prokuratora. Wywodził mianowicie, że z treści § 2 powołanego rozporządzenia nie wynika bezwzględny obowiązek wskazywania w decyzji wydawanej w trybie ustawy z 1968 r. aktualnych oznaczeń nieruchomości. Przepis ten stanowi bowiem, że "decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości, powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możności ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. [...]." W ocenie Ministra nie można zgodzić się ze skarżącym, że użyty w jego redakcji zwrot "w miarę możności" dotyczy wyłącznie danych adresowych nieruchomości i nie odnosi się w ogóle do danych wieczystoksięgowych. Trudno bowiem wymagać od racjonalnego ustawodawcy używania tego zwrotu przed każdym wyrazem do którego miałby on mieć zastosowanie, wymienionym w danym akcie prawnym. Byłoby to sprzeczne zarówno z normami języka polskiego, jak również szeroko rozumianą sztuką prawidłowej legislacji. Zwrot ów oznacza tutaj jedynie dochowanie staranności ogólne wymaganej w danych warunkach, a nie staranności szczególnego rodzaju. Minister zwracał przy tym uwagę, że postępowania prowadzone w trybie ustawy z 1968 r. odnoszą się do zdarzeń z przeszłości, a nieruchomości podlegały w tym czasie różnorakim zmianom własnościowym, czy geodezyjno-katastralnych. Określenie granic hipotecznych, stanowi więc złożoną czynność związaną z analizą dokumentacji archiwalnej, jak również zapisami zachowanymi w dawnych księgach hipotecznych, zbiorach dokumentów i aktach własnościowych . Przedmiotem zaś postępowania nie jest ocena stanu prawnego nieruchomości, jakim on jest aktualnie, lecz stwierdzenie zajścia "historycznego" zdarzenia prawnego, jakim niewątpliwie było przejście własności realności na Skarb Państwa w związku z zawartymi przez rząd polski układami indemnizacyjnymi. Decyzja Ministra Finansów jest więc konsekwencją ziszczenia się w przeszłości, a nie obecnie, przesłanek przejścia nieruchomości na własności na Skarb Państwa. Jej wydanie nie wyklucza sytuacji, że obecny stan prawny nieruchomości jest już inny i nieruchomość w sposób trwały (legalny) przeszła na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa. Zakres odwzorowania nieruchomości, która przeszła na rzecz Skarbu Państwa odnosi się więc do stanu, gdy konkretna nieruchomość została objęta przepisami nacjonalizacyjnymi bądź w inny sposób przejęta przez państwo polskie, bo tylko taki "stan przejścia nieruchomości lub prawa", może wypełnić sentencję deklaratoryjnej decyzji Ministra Finansów. Wobec powyższego archiwalne dane o nieruchomościach hipotecznych stanowią wystarczający materiał dowodowy do stwierdzenia, czy możliwe jest jej wydanie. Zauważał przy tym, że następujące po przejęciu nieruchomości przez dziesięciolecia przekształcenia prawne i faktyczne (podziały, scalenie, zmiany granic, powierzchni, etc.) rodzą daleko idące, a niejednokrotnie wręcz nieodwracalne konsekwencje. W wielu przypadkach bowiem nie jest w ogóle możliwe dokonanie zupełnego odwzorowania nieruchomości "historycznej" w stosunku do współczesnej (swoistego naniesienia, nałożenia obszaru nieruchomości aktualnych na dawny numer hipoteczny). Podobne problemy generuje sytuacja, gdy np. obszar nieruchomości objętej działaniem decyzji Ministra Finansów (czyli dawna nieruchomość "historyczna") w niewielkiej części zawiera się w nieruchomości współczesnej np. zawiera 20% obszaru nieruchomości aktualnej, która w pozostałej części nie była nigdy objęta działaniem układu indemnizacyjnego. Wydanie w takiej sytuacji decyzji wraz z aktualnym oznaczeniem nieruchomości byłoby bezprawne, albowiem wymagałoby wydzielania obszaru objętego i nieobjętego działaniem układu indemnizacyjnego, co miałoby znamiona decyzji w sprawie podziału nieruchomości. Próba sztywnego przyporządkowania współczesnych oznaczeń geodezyjnych, do oznaczeń archiwalnych, prowadziłaby de facto do zmiany charakteru decyzji z deklaratoryjnej, na konstytutywną, co stanowiłoby wprost działanie contra legem. Poza tym kwestia uporządkowania systemu ksiąg wieczystych, tak aby odzwierciedlał rzeczywisty stan prawny nieruchomości, została powierzona na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1460) właściwym starostom/prezydentom miast na prawach powiatu. Albowiem, zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.), co do zasady, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. Decyzja wydana w trybie ustawy z 1968 r. może bowiem stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej w rozumieniu art. 6262 § 3 K.p.c., wobec czego w tym zakresie pełni funkcję subsydiarną wobec postępowania wieczystoksięgowego, natomiast odrębną kwestią pozostaje to czy rzeczywiście będzie do tego celu wykorzystana. To właśnie starosta, jako organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami, powinien w pierwszej kolejności ocenić czy składanie wniosku o wpis do księgi wieczystej jest celowe. Zatem ustalenie aktualnych danych obejmujących nieruchomość, która uprzednio przeszła na rzecz Skarbu Państwa, jest istotne na etapie składania wniosku o wpis tytułu własności nieruchomości do księgi wieczystej. Zgodnie z dyspozycją art. 23 ust. 1 pkt. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami to Starosta (tu: Prezydent [...]), jako podmiot gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa w ramach wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji rządowej - składa wniosek o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. Niczym nieuzasadnione prawnie byłoby więc swoiste uprzywilejowanie starosty, wobec innych potencjalnych wnioskodawców w zakresie uzasadnienia wpisu, jeśli przyporządkowania oznaczeń historycznych w stosunku do oznaczeń współczesnych, na potrzeby wnioskodawcy (starosty) dokonywałby Minister Finansów. Niezależnie od powyższego Minister zwracał uwagę, że podejmował działania zmierzające do ustalenia aktualnych danych dotyczących przedmiotowej nieruchomości, występujące w tym względzie do właściwego rzeczowo i miejscowo organu, to jest do Urzędu m [....], Wydziału Udostępniania Danych Ewidencji Gruntów i Budynków Biura Geodezji i Katastru. Jednakże uzyskane na te wystąpienia odpowiedzi nie zawierały informacji pozwalających na identyfikację nieruchomości.

Odnosząc się zaś do zarzutu pominięcia w postępowaniu następców prawnych byłej właścicielki Minister zauważał, że nie mają oni interesu prawnego w sprawie. Przyznanie bowiem M. A. przez Komisję odszkodowania za utraconą własność, jak również treść złożonego przez nią zrzeczenia, jednoznacznie potwierdzają, że po wydaniu decyzji [...] nie posiadał ona żadnego tytułu prawnego do nieruchomości. W konsekwencji czego tytuł taki nie mógł przejść także na jej spadkobierców.

Na decyzję Ministra Finansów z [...] grudnia 2019 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarb Państwa – Prezydent [...] oraz Prokurator Regionalny w [...].

Reprezentujący Skarb Państwa Prezydent [...] zarzucił decyzji naruszenie:

1.art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

2. art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w taki sposób, iż powstaje wątpliwość odnośnie tego, prawo własności jakiej nieruchomości przeszło na rzecz Skarbu Państwa;

3. § 2 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. poprzez błędną wykładnię wyrażenia "w miarę możności" oraz przyjęcie, iż wyrażenie to odnosi się do oznaczenia w księdze wieczystej nieruchomości;

4.§ 2 ust 1 ww. rozporządzenia w zw. z art. 25 ust 1 pkt 1 oraz art. 26 ust 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, Skarb Państwa wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Prokurator [...] w [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej, zarzucając jej naruszenie art. 1, 2, 5 ust. 2 ustawy z 1968 r. w zw. z art. 46 § 1 kc w zw. z art. 7, 77 k.p.a. i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego określenia przedmiotu postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie przepisów ustawy z 1968 r. Zwracał uwagę, że sentencja decyzji zawiera jedynie dawne oznaczenie. Organ zaś nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie rozliczenia powierzchni dawnej nieruchomości poprzez wskazanie jakich aktualnie działek ewidencyjnych i oznaczeń dotyczy. Nie ustalił także samych granic dawnej nieruchomości hipotecznej. Brak zaś poczynionych w tym aspekcie ustaleń powoduje, iż określenie przedmiotu niniejszego postępowania jest praktycznie niemożliwe. Wskazał, że nieruchomość hipoteczna oznaczona jako "[...]" składała się z kilkuset działek, co potwierdza analiza mapy historycznej [...], która jest dostępna na stronie internetowej Urzędu m [...], a także informacja nadesłana z Urzędu [...], że grunt ten był podzielony na kilkaset działek, które były własnością różnych osób. Zdaniem Prokuratora organ winien ustalić powierzchnię nieruchomości, jej oznaczenie, położenie oraz granice, gdyż zgodnie z art. 2 ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, wydana przez Ministra Finansów decyzja ma być podstawą wpisu Skarbu Państwa jako właściciela do księgi wieczystej, czego konsekwencją jest jasne i niebudzące wątpliwości określenie jej zakresu przedmiotowego, poprzez wskazanie konkretnej nieruchomości, której to postępowanie dotyczy. Odwoływał się przy tym (podobnie jak Prezydent [...]) do poglądu prawnego wyrażonego w nieprawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2019 r. I SA/Wa 2039/18.

W odpowiedzi na skargę Skarbu Państwa organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenie, o których mowa w art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", tj. niewniesienie środka prawnego od wydanej w pierwszej instancji decyzji Ministra Finansów i Rozwoju. W przypadku niepodzielenia tego stanowiska wniósł o jej oddalenie. W odniesieniu zaś do skargi Prokuratora [...] wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skargi są zasadne.

W pierwszej kolejności wobec stanowiska organu o niedopuszczalności skargi Skarbu Państwa – reprezentowanego przez Prezydenta m [...] z uwagi na nieskorzystania przez ten podmiot z dostępnych mu środków zaskarżenia decyzji Ministra Finanasów i Rozwoju z [...] grudnia 2017 r. w postępowaniu administracyjnym, względnie jej niezaskarżenia do Sądu na zasadzie art. 52 § 3 p.p.s.a., wyjaśnić wypada, że zawarte w art. 52 § 1 p.p.s.a . zastrzeżenie, iż "skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia", nie oznacza – jak wywodzi organ - że warunkiem koniecznym dla skutecznego wniesienia skargi na wydaną w postępowaniu odwoławczym decyzję jest uprzednie wniesienie przez stronę skarżącą przewidzianego procedurą administracyjną środka odwoławczego od decyzji organu pierwszej instancji. Wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, w rozumieniu ww. przepisu jest bowiem spełniony nie tylko gdy rozpoznany zostanie środek zaskarżenia wniesiony przez stronę skarżącą, ale także wówczas jeżeli odwołanie od decyzji złożyła inna strona niż wnosząca skargę. Odmienne interpretacja art. 52 § 1 p.p.s.a. prowadziłaby zaś do wypaczenia celu tej regulacji, jakim jest niepomijanie przed wniesieniem do sądu administracyjnego skargi żadnego z etapów wewnątrzadministracyjnego procesu podejmowania rozstrzygnięć. Nie można przy tym zapominać, że w sprawach gdzie występuje wiele stron, często o sprzecznych interesach, wydana w pierwszej instancji decyzja dla części z nich jawi się jako korzystna, a zatem nie są oni zainteresowani jej eliminacją. Stan ten zaś może ulec diametralnej zmianie dopiero po wydaniu decyzji drugoinstancyjnej, zapadłej w wynik rozpoznania odwołania wniesionego przez innych uczestników postępowania. Mając zatem na względzie, że w rozpoznawanej sprawie kwestionowana decyzja wydana został po wyczerpaniu środków zaskarżenia przysługujących stronom w ramach procedury administracyjnej (w tym przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Prokuratora [...]), skarga Skarbu Państwa jest dopuszczalna, a tym samym żądanie jej odrzucenie nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, które stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 2 tej ustawy, wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości (...) następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Po myśli art. 5 ust. 2, ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz prawa, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Warunkiem wydania, na podstawie art. 2 omawianej ustawy deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest zatem po pierwsze: jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, po wtóre objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Jedną z umów, do której nawiązuje art. 1 ustawy z 1968 r. (zwanych układami indemnizacyjnymi), jest zawarty 16 lipca 1960 r. układ miedzy Rządem [...][...][...] i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczący roszczeń obywateli [...][...], w ramach którego Rząd Polski zobowiązał się zapłacić Rządowi [...][...] sumę [...] dolarów, na poczet całkowitego uregulowania i zaspokojenia wszystkich roszczeń obywateli [...][...] z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu (art. I lit. A układu). Roszczenia te obejmowały m.in. roszczenia z tytułu przejęcia własności lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia (art. II).

W okolicznościach faktycznych poza sporem jest, że nieruchomości położone w [...], objęte dawną księgą "[...]", których właścicielami byli M. A. (części o pow. o pow. [...] m2) i jej mąż I. A. (części o pow. [...] m2), przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Poza sporem jest również, że w związku z tym przejęciem będąca obywatelką [...][...] M. A., działając w imieniu własnym oraz jako wykonawca testamentu męża (po którym dziedziczyła) wystąpiła w związku z ww. układem od Komisji [...][...] do Spraw Roszczeń Zagranicznych o przyznanie odszkodowania m.in. za ich utratę. Nie kwestionowana okolicznością jest przy tym, że Komisja owe roszczenie uznała za zasadne i decyzją z [...] grudnia 1965 r. przyznała jej z tego tytułu stosowne odszkodowanie, w zamian za co była właścicielka zrzekła się wszelkich przynależnych jej uprawnień związanych z tym mieniem na rzecz Rządu Polskiego. Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu i znajdują odzwierciedlenie w dokumentach zgormadzonych w sprawie, w tym przede wszystkim dokumentacji przekazanej polskim organom przez stronę [...].

Zaistniały zatem przesłanki do wydania przez Ministra Finansów deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo ograniczonego prawa rzeczowego – art. 2 ustawy z 1968 r. Zasadności podjęcia tego rodzaju decyzji zresztą skarżący zresztą nie kwestionują.

Istota spor sprowadza się bowiem do odpowiedzi na pytanie jakie elementy musi zawierać wydane na gruncie ww. ustawy rozstrzygnięcia, a dokładniej rzecz ujmując, czy winno w nim zostać zawarte odniesienie do aktualnych oznaczeń geodezyjno- katastralnych nieruchomości. Organ bowiem stanął na stanowisku, że ze względu na deklaratoryjny charakter decyzji i objęcie działaniem układu indemnizacyjnego nieruchomości "historycznej", odnoszenie się do jej aktualnych oznaczeń nie jest niezbędne. Obowiązek taki nie wynika także jego zdaniem z treści § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r., który w jego ocenie w tym zakresie stanowi o fakultatywności ujęcia tych danych, w miarę możliwości. Przeciwny pogląd wyrażają natomiast skarżący, który to pogląd Sąd podziela.

Paragraf 2 ust. 1 zd. pierwsze przywołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości ( wydanego na podstawie art. 3 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.) stanowi, że "decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy tak z Prokuratorem jak i Prezydentem [...], że użyte w redakcji cytowanego przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Tylko one wszak nie są szczególnie istotne przy identyfikowaniu nieruchomości. Tymczasem wydawana na gruncie ustawy z 1968 r. decyzja, skoro miała stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu Skarbu Państwa do nieruchomości, winna tę nieruchomość w sposób jednoznaczny wskazywać. Temu waśnie służą identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno-katastralne, w postaci numeru działki, obręb geodezyjnego w jakim jest położona, a także oznaczenie jej powierzchni. Numer działki jest wszak - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - desygnatem konkretnej powierzchni gruntu - nieruchomości z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Funkcjonuje on w obrocie prawnym jako nazwa własna, określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu z czym wiążą się konkretne prawa.(por. wyrok NSA z 31 maja 2019 r. II OSK 1747/17, Lex nr 2737030). Bez takiej identyfikacji, wątpliwa staje się więc nawet możliwość wykonanie takiej decyzji. Rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej musi zaś być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji, a jego rzeczywistej treści nie można domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji. Uwzględniając zatem cel w jakim ma być wydawana decyzja Ministra Finansów, przepis § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wykładać należy w ten sposób, że jako element obligatoryjny decyzji wymienia on: imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela; miejsce położenia nieruchomości (tj. miejscowość gdzie ona się znajduje) oraz oznaczenie w księdze wieczystej. Fakultatywnie natomiast (o ile jest to możliwe) należy podać niej wyłącznie tzw. adres policyjny nieruchomości.

Stanowisko organu, że to ewentualnie gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa Prezydent [...] (jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej), wnioskując o złożenie księgi wieczystej, względnie o dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze już istniejącej, miałby dopiero dane identyfikujące przedmiotową nieruchomość precyzować, jest o tyle nieuprawnione, że prowadziłoby to de facto do swoistego dookreślania przez niego przedmiotu rozstrzygnięcia, ujętego w decyzji Ministra Finansów, a tym samym formułowania wniosku wieczystoksięgowego nie tyle w oparciu o tę decyzję - jak wymaga tego art. 2 ustawy z 1968 r. oraz § 1 ww. rozporządzenia - ale w oparciu o własne ustalenia faktyczno-prawne, które w skrajnych wypadkach mogły by wręcz prowadzić do wypaczenia jej treści. Zwłaszcza, gdy jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, decyzja Ministra w jej części dyspozytywnej nie precyzuje nawet powierzchni nieruchomości objętej dawną księgą "[...]". Ma to zaś o tyle znaczenie, że w sytuacji wykazania w jej rozstrzygnięciu jako dawnego właściciela wyłącznie M. A. (do której wedle ustaleń Komisji przynależeć miała jedynie część nieruchomości o pow. [...] m2, z ogólnej powierzchni wynoszącej [...] m2), ujawnienie na jej podstawie w księdze wieczystej Skarbu Państwa, mogłoby się odbyć wyłącznie w odniesieniu do tej części. Choć jak wynika z niespornych ustaleń stanu faktycznego, odszkodowanie przyznane ww. na podstawie układu indemnizacyjnego obejmowało rekompensatę za całą nieruchomość, a więc także tę jej część, do której tytuł prawny przypisany był pierwotnie jej mężowi.

Intencją zaś organu rozstrzygającego sprawę, jak można jedynie domniemywać z uzasadnienia decyzji, było potwierdzenie przejścia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy międzynarodowej o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych własności całej ujętej w dawnej księdze wieczystej nieruchomości. Jednakże explicite nie zostało to wyrażone w rozstrzygnięciu decyzji. Przyczyną zaś tego stanu rzeczy był brak poczynienia przez Ministra jakichkolwiek ustaleń faktycznych w odniesienia do aktualnych danych geodezyjno-katastralnych przedmiotowej nieruchomości, co z kolei było następstwem nieuprawnionego treścią normatywna § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. przyjęcia przez organ orzekający założenia, że dane te nie stanowię jednego z elementów koniecznych decyzji.

Brak poczynienie powyższych ustaleń czyni zatem zasadnym zarzut naruszenia skarżona decyzja, jak też poprzedzającą ją decyzją przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r., co uzasadnia ich uchylenie. Pominięcie zaś przez Ministra Finansów w rozstrzygnięciu oznaczenia nieruchomości wedle aktualnych ksiąg wieczystych (względnie danych z ewidencji gruntów i budynków, gdyby w odniesieniu do całości lub części tej nieruchomości nie była obecnie prowadzona księga wieczysta),a także pominięcie w nim jednego z dawnych właścicieli (I. A.) powoduje, że wydana przezeń decyzja reformatoryjna, oceniana być musi jako podjęta z istotnym naruszeniem art. 107 § 1 i 2 w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego należnych Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta [...] orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali czy dla nieruchomości pochodzących z dawnej księgi "[...]" prowadzone są aktualnie księgi wieczyste i jakie jest obecnie geodezyjnie oznaczenie pochodzących z niej nieruchomości. W celu zaś pozyskania w tym przedmiocie adekwatnych danych rozważy powołanie biegłego i zlecenie mu przygotowania odpowiedniego opracowania geodezyjnego. W podjętym zaś rozstrzygnięciu uwzględni elementy, o których mowa w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.