Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 255/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 32 ust.2, art. 71 ust.1, art.2, art. 69
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a , art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Ś. z dnia [...] r., znak [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej E. P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2020 r. E. P. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. F..

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1-1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111- dalej "ustawa"), wskazał, że Strona jest córką A. F. i zgodnie z treścią przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2020 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego jedyną osobą mogącą świadczyć opiekę nad mamą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2008 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S.. Jednocześnie mając na uwadze, że Skarżąca pobiera rentę socjalną od dnia października 2003 r. uznał, że zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wykluczająca możliwość przyznania świadczenia.

Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji zarzucając:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącą renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego

2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należało uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek

z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Oznacza to zatem, że organ I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, jednakże powyższe uchybienie - w ocenie organu odwoławczego - pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie gdyż, w sprawie nie została spełniona inna przesłanka z ustawy, tj. określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej.

Organ odwoławczy ustalił, że E. P. jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec swojej matki A. F.. Osoba wymagająca opieki jest rozwiedziona (były małżonek zmarł w 2000 r.) i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] października 2008 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z orzeczenia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2008 r., a więc od 55 roku życia, natomiast data zaistnienia niepełnosprawności to rok 1983. Opiekę nad matką sprawuje Skarżąca, która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, od 2003 r. ma ustalone prawo do renty socjalnej i pobiera ją w wysokości [...] zł.

Mając na uwadze okoliczność, iż Stronie przysługuje prawo do renty socjalnej organ II instancji stwierdził brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie zgodził się ze stanowiskiem jakoby Strona posiadała prawo do wyboru "korzystniejszego świadczenia", podnosząc, że taki wybór może odbywać się wyłącznie na gruncie świadczeń określonych w u.ś.r. tj. świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 u.ś.r., lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zdaniem organu II instancji, chybiony jest także zarzut oparcia rozstrzygnięcia o niekonstytucyjne przepisy. W wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten odnosi się wyłącznie do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a zatem w pozostałym zakresie nie został uznany za niezgodny z Konstytucją, w związku z czym jest obowiązującym prawem, które podlega zastosowaniu w sprawach indywidualnych i konkretnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Kolegium podkreśliło, iż renciści częściowo niezdolni do pracy teoretycznie mogą bez utraty przysługujących im świadczeń z ZUS podejmować zatrudnienie lub być zatrudnionym, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia byłoby spełnieniem podstawowego warunku z art. 17 ust. 1 ustawy. Jednakże tego podstawowego warunku nie może spełnić, osoba będąca beneficjentem świadczenia z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, tj. renty socjalnej. Rezultat wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest jasny i nie budzi wątpliwości nawet w przypadku kontynuacji wykładni na podstawie dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Według organu, w przedmiotowej sprawie rezygnacja z aktywności zawodowej ma podłoże zdrowotne, ponieważ beneficjentem renty socjalnej są osoby całkowicie niezdolne do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu. Dochód wynikający

z niemożności świadczenia pracy przez Stronę został jej zastąpiony prawem do renty socjalnej, a zatem osobie takiej zrekompensowano częściowo stratę finansową z uwagi na rezygnację z aktywności zawodowej, wymuszoną sytuacją zdrowotną. Omawiany przepis wskazuje na ustalone prawo do renty socjalnej, a nie faktyczne pobieranie renty socjalnej. Nawet przy zawieszeniu prawa do renty, prawo do niej pozostaje ustalone. Tymczasem ustalenie prawa do renty socjalnej wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Trudna sytuacja materialna Strony i pobieranie w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne renty socjalnej, nie może przemawiać za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego, zważywszy na wyraźny przepis ustawy, który takiej przesłanki nie wprowadził. Ustawodawca przyjął model przyznawania świadczeń rodzinnych, który wyklucza z grona beneficjentów osoby pobierające zaopatrzenie rentowe, będące świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata.

Powołując się na zaświadczenie wystawione przez ZUS Kolegium stwierdziło, że Strona pozostaje bierna zawodowo od 2003 r., tj. od chwili przyznania jej renty socjalnej. Ponadto sama jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i chorą, co wynika z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej. Świadczy to o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bądź brakiem możliwości podjęcia przez Stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarżąca (reprezentowana przez adwokata) zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ocenie Skarżącej, organy rozpatrując przedmiotową sprawę w nieuprawiony sposób poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy uznając, że skoro Skarżąca ma ustalone prawo do renty socjalnej, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości. W orzecznictwie oraz w teorii prawa wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zastosowanie tych dyrektyw prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty socjalnej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do renty socjalnej. Jednocześnie Skarżąca powołała się na stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, w którym zostało uznane za niekonstytucyjne zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej "p.p.s.a") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, czy też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd , w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w K. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta S., którą to odmówiono Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca, jako córka legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i że sprawuje opiekę nad nią. Nie jest również kwestionowane, że Skarżąca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i ma ustalone prawo do renty socjalnej, którą pobiera w wysokości [...] zł netto. Natomiast spór dotyczy tego, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniała przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wykluczająca przyznanie świadczenia.

Zgodzić trzeba się z Kolegium, że literalna wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że osobom, które mają ustalone prawo do emerytury nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże, wbrew twierdzeniu organu, rezultat tej wykładni nie daje pogodzić się z wykładnią systemową, celowościową i funkcjonalną, co oznacza, że tym samym zaistniały podstawy do odejścia od językowego brzmienia tego przepisu.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. W dacie uchwalenia ustawy wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była kwotą niższą niż wysokość świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Niewątpliwie zatem intencja? ustawodawcy wprowadzającego omawiane wyłączenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Powyższe rozwiązanie ustawowe odpowiadało ww. celowi (ratio legis) świadczenia pielęgnacyjnego i było w pełni racjonalne w ówczesnej sytuacji. Jednakże obecnie świadczenie pielęgnacyjne jest kwotą wyższą od renty socjalnej,

a zatem odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w obecnych realiach - jako pozbawiającego świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenia znacznie niższe pozostałoby w sprzeczności z ratio legis ustawy.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, mimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trybunał dostrzegł nadto, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Co prawda, powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się wyłącznie do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże zawiera on cenne wskazówki interpretacyjne, które należy odnieść do pozostałych uposażonych wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Jak słusznie zauważył organ II instancji, renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Umknęło jednakże Kolegium, że możliwość zatrudnienia mają także beneficjenci świadczenia z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, tj. renty socjalnej. Osoba uznana za niezdolną do pracy może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej bez utraty statusu osoby niezdolnej do wykonywania jakiejkolwiek pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2018 r. sygn. akt III AUa 603/17, dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.ms.gov.pl). Z art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych wynika wprost, że do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się nie tylko osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy ale także zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Nadto zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: 1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej; 2) zatrudnienia w formie telepracy. Oznacza to zatem, że pobieranie renty socjalnej – co do zasady- nie musi eliminować opiekuna z rynku pracy, a zatem osobie takiej może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji niepodejmowania czy rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższego organy nie dostrzegły i nie wykazały, aby uzyskane przez Skarżącą prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy było równoznaczne z brakiem możliwości wykonywania jakikolwiek pracy. Zamiast tego poprzestały na przyjęciu, że sam fakt przyznania renty świadczy o braku zdolności do podjęcia pracy, co jest założeniem w samym w sobie błędnym.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że Państwo powinno wspierać każde działanie, którym obywatele ujmują mu obowiązków związanych

z ciężarami opieki nad niepełnosprawnymi obywatelami, zaś rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Także obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 943/11, wyrok NSA z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 303/21, wyroki dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń obowiązuje zasada wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd nie znajduje żadnego uzasadnienia dla różnicowania sytuacji opiekunów w ten sposób, że ci którzy mają prawo do świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy nie mają prawa wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawa do świadczeń wymienionych w art. 27 ust 5 ustawy - pozwolił wybrać świadczenia pielęgnacyjne. Właściwym zatem rozwiązaniem - pozostającym w pełnej zgodności z zasadami Konstytucji - jest umożliwienie osobie uprawionej wyboru jednego ze świadczeń także w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i renty socjalnej. Przy czym chybiona jest argumentacja organu jakoby prawo wyboru przysługiwało tylko w stosunku do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zauważyć bowiem trzeba, że zbieg uprawień jest nie tylko unormowany w art. 27 ust. 5 ustawy ale także w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Stąd też sprawiedliwym i uzasadnionym wartościami konstytucyjnymi jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki WSA z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 372/20 czy z dnia 13 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 101/21, dostępne w Internecie).

Istotę ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, należy wiązać nie z prawem do renty socjalnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Z tych też powodów zawieszenie prawa do renty skutkujące wstrzymaniem jej wypłaty, powoduje eliminację negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej ww. przepisie. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnianiu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ - zgodnie z art. 9 k.p.a. - powinien poinformować wnioskodawcę.

Innymi słowy rzecz ujmując, zgodzić należy się ze Skarżącym, że prawidłowa interpretacja 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty socjalnej, gdy uprawiony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży wniosku o zawieszenie prawa do renty socjalnej i nie uzyska decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 303/21, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 109/21, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 1027/20 czy wyrok WSA z dnia 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 168/21). Oznacza to zatem, że decyzję organów obu instancji zostały wydane z uchybieniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Końcowo wyjaśnić trzeba, że choć organ odwoławczy słusznie przyjął, że w świetle wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 data powstania niepełnosprawności matki, nad którą to opiekę sprawuje Skarżąca, nie wpływa na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tym niemniej odmowę przyznania świadczenia organ I instancji uzasadnił wyłącznie okolicznością przysługiwania Stronie renty socjalnej, nie zaś datą powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki jej mamy.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postanowiono stosownie do art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organu będzie zastosowanie się do oceny prawnej i wskazań wynikających z powyższych rozważań Sądu.