Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 579/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 5 pkt 2 lit. a., art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.194.2022 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 marca 2022 r., nr SOCII.5111.005115.2022.228195.000002.2022. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 579/22

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 marca 2022 r. w sprawie świadczenia odmowy przyznania pielęgnacyjnego M. B. (dalej: skarżący, strona).

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 18 marca 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. B.

Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozpatrując powyższe odwołanie uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazując na treść art. 17 ust. 1 art. 17 ust. 1b ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022r. poz. 615 – dalej u.ś.r.) przypomniał, że zgodnie z orzeczeniem Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. ustalony znaczny stopień niepełnosprawności M.B. (ojca wnioskodawcy) datuje się od 22 września 2004 r., a niepełnosprawność datuje się od 1981 r. Wskazano także, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. Z. B. (współmałżonka M.B., na którego jest wnioskowane świadczenie) jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2022 r. Skarżący jest jedyną osobą, która może opiekować się i opiekuje się ojcem. Matka i brat są osobami niepełnosprawnymi, same wymagają opieki. Ojciec wnioskodawcy zamieszkuje w miejscowości B. M. B. regularnie dojeżdża do niego z Ł., gdzie zamieszkuje wraz ze swoją rodziną. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż na M.B. żadna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, nie jest ustalone na niego prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, żadna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, powołując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wyjaśniło, iż nie podziela stanowiska zawartego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. B. z uwagi warunek związany z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych

W ocenie organu odwoławczego kluczową kwestią rzutującą na rozstrzygnięcie jest fakt, iż wnioskodawca skarżący, jak wynika z treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 14 marca 2022 r., sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem około trzy dni w tygodniu w miejscowości B., gdzie dojeżdża z miejsca swojego zamieszkania (z Ł.).

W związku z powyższym, zdaniem organu II instancji, rezygnacja z pracy zarobkowej odwołującego się nie była konieczna, gdyż mógłby on świadczyć opiekę nad niepełnosprawnym ojcem jako osoba zobowiązana względem niego do alimentacji po godzinach pracy, w razie potrzeby, gdyż jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ma ona właśnie taki wymiar.

Reasumując wskazano, jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, w tym przypadku rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W ocenie organu w sprawie nie zachodziła konieczność rezygnacji z zatrudnienia osoby sprawującej opiekę bowiem jest ona świadczona trzy razy w tygodniu, gdy zaistnieje taka konieczność.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2022 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

– naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na: pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie jest wystarczające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego,

– naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy art. 77 § i i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez wnioskodawcę i realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia M.B., a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium decydującym o możliwości opieki powinno być stałe zamieszkanie z osobą objętą opieką.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 18 marca 2022 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z przepisem art. 15 zzs⁴ ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs⁴ ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak oświadczenia strony skarżącej dotyczącego możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, zatem sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem jest, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Nie występuje również negatywna przesłanka z art. 15 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ponieważ małżonka osoby wymagającej opieki również jest osobą niepełnosprawną.

Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za nie budzącą wątpliwości i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.

W rozpoznawanej sprawie sporny natomiast jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem, który w ocenie organów obu instancji, nie wymagał rezygnacja z pracy zarobkowej skrzącego ponieważ opieka nad ojcem odbywa się jedynie 3 dni w tygodniu.

W ocenie Sądu, stanowisko organów w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie, bez podjęcia ciążących na organie administracji koniecznych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia z urzędu twierdzeń strony postępowania co do kluczowej dla sprawy okoliczności (zakresu opieki sprawowanej nad ojcem), jak też przy braku dostrzeżenia uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym.

Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy.

Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

W niniejszej sprawie, orzekające w sprawie organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że kluczowy wniosek organów, uzasadniający odmowę przyznania świadczenia, sprowadza się do założenia o sprawowaniu przez skarżącego opieki nad ojcem jedynie 3 dni w tygodniu

Zwrócić uwagę, że organy obu instancji oceniły, że do wysnucia powyższego wniosku uprawnia zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności, przeprowadzony wywiad środowiskowy.

W ocenie Sądu wywiad środowiskowy, na którym, w głównej mierze, organy oparły swoje rozstrzygnięcia, przeprowadzony został wadliwie i nie mógł w takim kształcie stanowić podstawy rozstrzygnięcia.

Przede wszystkim, został on przeprowadzony wyłącznie z ojcem skarżącego, bez obecności wnioskodawcy, co jest niezgodne z § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021r., poz. 893). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku przeprowadzania wywiadu w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 107 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy, wywiad przeprowadza się z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka. Przepis art. 107 ust. 1a pkt 1 (i 2, który nie ma zastosowania w tej sprawie), o którym mowa wyżej, to przepis ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268), w myśl którego rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka. Nieobecność skarżącego podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego już tylko z tego względu dyskwalifikowała tenże wywiad jako dowód w sprawie.

Trzeba pamiętać, że wywiad środowiskowy jest podstawowym narzędziem, jakim dysponuje organ w zakresie ustalenia czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej.

Z uwagi na powyższe wywiad ten powinien zawierać wszelkie ustalenia pracownika socjalnego w przedmiocie potrzeb osoby niepełnosprawnej oraz zakresu faktycznie sprawowanej opieki.

W niniejszej sprawie wywiad środowiskowy przeprowadzony został pobieżnie i nie zawiera dostatecznych informacji pozwalających na wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, co może być konsekwencją przeprowadzenia go bez udziału skarżącego, który nie miał w związku z tym możliwości opisania czynności jakie wykonuje w związku ze sprawowaną opieką. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad, w jego treści wskazał, ze nie było możliwości ustalenia odpowiedzi na pytania 2, 3 i 4 ponieważ opiekujący się syn jest nieobecny podczas prowadzonego wywiadu.

W rozpatrywanej sprawie, wywiad z 14 marca 2022 r, nie zawiera żadnych ustaleń w zakresie potrzeb osoby niepełnosprawnej oraz zakresu faktycznie sprawowanej opieki. W części dotyczącej potrzeb i oczekiwań osoby niepełnosprawnej wywiad ogranicza się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, że ojciec skarżącego jest osobą wymagającą całodobowej opieki, którą sprawuje syn (M.B.). Natomiast w dodatkowych informacjach pracownik odnotował, że w rodzinie M.B. żadna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, nie jest ustalone na niego prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, żadna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. M.B. nie jest umieszczony w Domu Pomocy Społecznej i nie sprawuje nad nim opieki inna osoba, tylko jego syn M. B. Pracownik socjalny wskazał też na brak możliwość ustalenia czy M. B. jest zatrudniony, bądź tez czy podjął pracę zarobkową.

Zdaniem Sądu powyższe prowadzi do wniosku, że niedostatecznie zostały rozważone okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącego opieki nad ojcem i związana z tym konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia. Na marginesie jedynie zauważyć można, ze okoliczności zaprzestania pracy (skarżący w dniu 15 marca 2022 r. oświadczył, że w momencie złożenia wniosku zrezygnował z zatrudnienia) i jej niepodejmowania przez skarżącego zostały zupełnie poza obszarem zainteresowania organów obu instancji, które ograniczyły się do stwierdzania, że rezygnacja z pracy zarobkowej skarżącego się nie była konieczna, gdyż mógłby on świadczyć opiekę nad niepełnosprawnym ojcem po godzinach pracy.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego wskazuje, że czynności i ustalenia podejmowane w jego toku, nie zostały w ogóle ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia rodzaju, skali i zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego ojca, jak też w konsekwencji do zaniechania ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką, a zaprzestaniem aktywności zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie.

Podsumowując, ustalenia co do zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącego opieki nie zostały oparte na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w sprawie był wadliwy, nie zawierał wszystkich istotnych i niezbędnych dla rozstrzygnięcia informacji.

Wszystkie te okoliczności powinny skutkować ponownym przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącego i jego ojca. Uwaga pracownika socjalnego winna zostać skierowana na ustalenie zakresu, skali i charakteru czynności opiekuńczych skarżącej, przy uwzględnieniu i ustaleniu rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby podlegającej opiece, a wynikających z jej schorzeń, jak też z wszelkich uwarunkowań zdrowotnych.

Ponadto należy zauważyć, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, art. 17 ust. 1 ustawy nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę.

Trzeba również zauważyć, że już w odwołaniu skarżący podkreślał, że sprawuje opiekę w taki zakresie w jakim jest to konieczne do prawidłowego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, a ze względu na opiekę nad małoletnimi dziećmi, nie może przebywać ciągle w domu niepełnosprawnych rodziców. Dojeżdża do rodziców jak tylko jest to możliwe w sytuacjach koniecznych – zawsze. Koresponduje to z oświadczaniem niepełnosprawnego ojca, który stwierdził, że w razie potrzeby pomoc syna dostępna jest na telefon.

W tym kontekście należy stwierdzić, że istotne jest ustalenie zakresu czynności typowo opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego z związanych ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem przy jednoczesnym założeniu, że pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej.

W wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, z czym należy się zgodzić, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że mogą zdarzyć się sytuacje, w których osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tym celu. Mogą wystąpić również okoliczności, kiedy pomimo wymagania określonego rodzaju opieki osoby wnioskujące o przyznanie świadczenia, nie zapewniają jej. W takiej jednak sytuacji to do organów administracji należy poczynienie ustaleń faktycznych co do zakresu faktycznie sprawowanej opieki oraz co do tego, czy uniemożliwia ona podjęcie lub też kontynuowanie zatrudnienia.

Nadto, wobec złożonego w trakcie postępowania administracyjnego orzeczenia o niepełnosprawności matki, organ w ponownie prowadzonym postępowaniu rozważy również czy dla rozstrzygnięcia sprawy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego ma znaczenie fakt, że skarżący sprawuję opiekę nad obojgiem niepełnosprawnych rodziców także wobec okoliczności niepełnosprawności brata skarżącego (jako osoby zobowiązanej do alimentacji wobec rodziców). Okoliczność te, co prawda, została zauważana przez organy w opisie stanu faktycznego sprawy, jednakże jej ocena została pominięta w motywach uzasadniających odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Powyższe wskazuje, że organy administracji przy wydawaniu kontrolowanych decyzji naruszyły przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy w sprawie nie jest pełny i nie został prawidłowo oceniony. Ustalenia organów administracyjnych budzą bowiem wątpliwości, co czyni podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcia wadliwe, a co najmniej przedwczesne. Dopiero ustalenia poczynione na podstawie pełnego materiału dowodowego uwzględniające okoliczności wynikające z wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w tym z prawidłowo przeprowadzonego ponownego wywiadu środowiskowego, pozwolą na właściwe zastosowanie w sprawie prawa materialnego.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.