Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1038/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.  4 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2 pkt 2 lit.a, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1858
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r. nr DSE3-K0918-KT7979-17/22 w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - skargę oddala –


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1038/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi A.M. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 14 czerwca 2022 r. nr DSE3-K0918-KT7979-17/22 dotycząca odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wnioskiem z [...] października 2016 r. A.M. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu represji w czasie pełnienia służby wojskowej w latach 1953-1956, doznanych w związanych z przynależnością do Kościoła Katolickiego.

Szef Urzędu decyzją z 20 kwietnia 2022 r. nr DSE2-K0218-KT7979-14/22 odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanych uprawnień. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1858, dalej: u.k.), represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania

w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956 na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność

i niepodległość. Zgodnie z art. 8 ust. 2 u.k., okoliczność przebywania w więzieniu może zostać potwierdzona na wniosek osoby zainteresowanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terenie Polski.

Z dokumentacji IPN wynika, że Prezes Instytutu decyzją z 19 maja 2017 r. nr 21/17 - utrzymaną w mocy decyzją z 21 czerwca 2017 r. nr 25/2017 - odmówił wnioskodawcy potwierdzenia okoliczności uwięzienia bez wyroku w miejscu odosobnienia za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką

o suwerenność i niepodległość Polski.

Wobec powyższego Szef Urzędu nie miał podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 4 u.k., gdyż jest związany decyzją Prezesa IPN. W stosunku do strony nie mają również zastosowania przepisy art. od 1 do 4 u.k.

Od decyzji z 20 kwietnia 2022 r. odwołał się A.M., podając, że decyzja jest dla niego krzywdząca.

Opisaną na wstępie decyzją z 14 czerwca 2022 r. Szef Urzędu - działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 4 ust. 1 pkt 4 i art. 8 ust. 2 u.k. - utrzymał w mocy decyzję własną z 20 kwietnia 2022 r., podtrzymując w pełni przedstawioną w niej argumentację. Wskazał, że

w stosunku do strony nie mają również zastosowania przepisy art. 1 - 4 u.k.

W skardze na decyzję z 14 czerwca 2022 r. A.M. podał, że źródła uprawnień kombatanckich upatruje w represjach, jakich doznał w trakcie odbywania służby wojskowej w latach 1953-1956. W definicję represji, w jego ocenie, wpisuje się osadzenie go w więzieniu, poddawanie torturom fizycznym, podsłuchiwanie, przesłuchiwanie w związku z posiadaniem obrazków religijnych

i pamiątkowej fotografii z księdzem. Ponadto w Szkole Podoficerskiej, gdzie w tych latach odbywał służbę, przeprowadzano kontrolę jego rzeczy osobistych, kopert, grożono osadzeniem w więzieniu, torturowano (zmuszając do czytania w ubikacji twarzą do klozetu, itp.), osadzano w zimnej izolatce gdzie podawano mu tylko jeden posiłek. Skutkiem tych wydarzeń dla skarżącego, jako młodego 20-letniego człowieka, była utrata zdrowia, zębów. Skarżący był w grupie żołnierzy ukaranej wiosną 1954 r. przez żołnierzy radzieckich. Na Poligonie w Kańskim w styczniu 1955 r. miał wypadek, wskutek czego zachorował na [...]. 12 października 1955 r. wszyscy żołnierze, którzy ukończyli Szkołę Podoficerską, w tym skarżący, otrzymali awans na stopień oficerski. Na spotkaniu do wyjścia do cywila skarżący został wyczytany jako wróg WP i rządu PRL, a do książeczki wojskowej wpisano mu stopień kaprala.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 14 czerwca 2022 r. nr DSE3-K0918-KT7979-17/22, utrzymująca w mocy decyzję własną z 20 kwietnia 2022 r. nr DSE2-K0218-KT7979-14/22 odmawiającą przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie podlega uwzględnieniu.

Pojęcie kombatanta i działalności kombatanckiej normuje art. 1 u.k., która definiuje także działalność równorzędną z działalnością kombatancką (art. 2), okresy zaliczane do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką (art. 3). Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, określonym w art. 4 u.k.

Skarżący wniósł o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu prześladowań doznanych w czasie pełnienia w latach 1953 – 1956 służby wojskowej, a związanych z jego przynależnością do Kościoła Katolickiego. Prześladowania te – zgodnie z jego oświadczeniem – obejmowały osadzanie w areszcie (zimnej celi), powiązane

z nękaniem fizycznym i psychicznym, podsłuchiwaniem, przeszukiwaniem rzeczy osobistych oraz przesłuchiwaniem w związku z posiadaniem obrazków religijnych. Powyższe skutkowało także obniżeniem stopnia wojskowego (z chorążego do kaprala) na zakończenie służby wojskowej oraz miało negatywne następstwa

w postaci pogorszenia stanu zdrowia.

W ocenie Sąd, opisane przez wnioskodawcę okoliczności wskazywały na zasadność ich analizy w kontekście art. 4 ust. 1 pkt 4 u.k. jako najbardziej adekwatnej regulacji, co też trafnie uczynił Szef Urzędu prowadząc postępowanie

i wskazując ten przepis jako materialnoprawną podstawę wydanych decyzji. Zgodnie z jego brzemieniem, przepisy ustawy stosuje się również do osób które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego; represjami tymi są m.in. okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką

o suwerenność i niepodległość /do skarżącego potencjalne zastosowanie mogła mieć ta część tego przepisu, która odnosi się do przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość/.

O ile jednak w myśl art. 22 ust. 1 u.k., o spełnieniu warunków o których mowa w art. 21 /a więc potwierdzających działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo faktów o których mowa w art. 4/ orzeka w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby, to nie jest on jedynym podmiotem od którego zależy sposób załatwienia takiego wniosku. Na mocy bowiem art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.k., okoliczność o której mowa

w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski, podlega potwierdzeniu na wniosek osoby zainteresowanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Prezes IPN ostateczną i prawomocną decyzją z 21 czerwca 2017 r. nr 25/2017 utrzymał w mocy własną decyzję z 19 maja 2017 r. nr 21/2017 o odmowie potwierdzenia, że A.M. przebywał wielokrotnie bez wyroku w areszcie za działalność religijną związaną z walką

o suwerenność i niepodległość Polski w trakcie pełnienia służby wojskowej w latach 1953-1956. W uzasadnieniu decyzji z 21 czerwca 2017 r. wskazano, że żadnych dowodów (w tym świadków) potwierdzających wskazane represje i uwięzienie

z przyczyn o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 u.k. nie przedstawił sam wnioskodawca, jak też nie ujawniła ich kwerenda przeprowadzona w zasobie archiwalnym IPN.

W kontekście powyższego Sąd za w pełni prawidłowe uznaje stanowisko Szefa Urzędu, który w wydanych decyzjach – powołując się na związanie negatywną dla skarżącego decyzją Prezesa IPN z 21 czerwca 2017 r. – wskazał na brak podstaw do przyznania mu uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 4 u.k., wywodząc przy tym dodatkowo, że do wnioskodawcy nie mają zastosowania również pozostałe przepisy art. 1 – 4 tej ustawy.

Nadmienić należy, że co do związanego charakteru decyzji w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich wypowiedział się m.in. Naczelny Sąd Administracyjny

w wyroku z 14 kwietnia 2015 r. II OSK 2153/13 - LEX nr 1730760, zgodnie z którym wobec braku potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej podnoszonych przez stronę okoliczności, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów

i Osób Represjonowanych zobligowany był wydać decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może bowiem samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Niezależnie od braku prawnych możliwości wydania przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji o przyznaniu skarżącemu uprawnień kombatanckich w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji odmawiającej potwierdzenia opisanych przez wnioskodawcę okoliczności przez Prezesa IPN, wyraźnego zwrócenia uwagi skarżącego wymaga, że uwzględnienie jego wniosku w trybie art. 4 ust. 1 pkt 4 u.k. wymagało nie tylko jednoznacznego ustalenia jego osadzenia w areszcie, ale także przyczyn jego uwięzienia. Przepis ten bowiem wprost wskazuje, że nie mogło to wynikać z jakichkolwiek powodów, ale musiało stanowić konsekwencję działalności politycznej bądź religijnej danej osoby związanej z walką o suwerenność i niepodległość, przy czym użycie przez ustawodawcę terminu "działalność" oznacza, że chodzi tu o szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność (por. m.in. wyrok NSA z 2 lipca 2010 r. II OSK 1251/09 - LEX nr 706011, wyroki WSA w Warszawie:

z 8 maja 2019 r. IV SA/Wa 481/19 - LEX nr 3073829, z 8 listopada 2017 r. IV SA/Wa 921/17 - LEX nr 2766854 i z 8 listopada 2006 r. IV SA/Wa 1580/06 - LEX nr 343335).

Jak wynika z akt sprawy, z ciążącego na nim wymogu należytego udokumentowania tych przesłanek skarżący nie wywiązał się. Niezależnie od podjętych w tym kierunku działań przez Prezesa IPN, również on sam nie wykazał żadnych dowodów potwierdzających nie tylko pobyt w areszcie, ale także - przy założeniu, iż taki miał miejsce – że dotyczył on jego działalności politycznej bądź religijnej związanej

z walką o suwerenność i niepodległość Państwa Polskiego.

Obiektywnie za taką działalność trudno uznać sam fakt posiadania obrazków religijnych, pamiątkowej fotografii z księdzem czy ubieganie się o przepustki "na wyjście do Kościoła". Podnoszone przez skarżącego następstwa tego – nawet jeżeli zgodnie z jego twierdzeniami miały miejsce - w postaci osadzania w areszcie, nękania fizycznego i psychicznego (groźby, podsłuchiwanie, przeszukania rzeczy osobistych, przesłuchiwanie, zmuszanie do określonych zachowań), obniżenia stopnia wojskowego – wpisują się faktycznie w podyktowane ówczesnymi uwarunkowaniami politycznymi szykany, dyskryminację czy prześladowania wynikające z deklarowanej przynależności do Kościoła Katolickiego, ale jednak nie noszą znamion "działalności politycznej bądź religijnej, związanej z walką

o suwerenność i niepodległość".

Ponadto jak wynika pośrednio z załączników (pism skarżącego) dołączonych do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich i zawartych w nich informacji, wskazywane represje względem jego osoby związane z przynależnością do Kościoła Katolickiego nie dotyczyły całego okresu pełnienia służby wojskowej od 13 listopada 1953 r., ale faktycznie jej końcowego okresu, od 12 października 1955 r. (od nadania stopnia chorążego z okazji Dnia Wojska Polskiego) do 16 stycznia 1956 r. (zwolnienie do rezerwy powiązane z degradacją do stopnia kaprala). Jak wskazał bowiem sam skarżący w tych pismach oraz złożonym w toku postępowania piśmie

z 7 listopada 2016 r., był sportowcem "w okręgu [...] III klasy Państwowej

w gimnastyce", reprezentował pułk i dywizję, w związku z czym otrzymywał nagrody, pochwały, a nawet awans na stopień chorążego, co chroniło go jednocześnie przed skierowaniem do odbywania służby w jednostce karnej. Jak można w związku z tym przypuszczać, sprzeczne z powyższym byłoby uznanie co do podlegania przez skarżącego opisanym przez niego represjom związanym z deklarowanym wyznaniem przez cały okres pełnienia służby wojskowej.

Z oczywistych względów, jako nie mieszczące się w zakresie normatywnym art. 4 ust. 1 pkt 4 u.k., a tym samym jako okoliczności które w ogóle nie mogły uzasadniać przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich jawią się podnoszone przez niego argumenty związane z szeroko rozumianym przebiegiem pełnienia służby wojskowej, w tym wynikające z przynależności do grupy żołnierzy ukaranej wiosną 1954 r. przez żołnierzy radzieckich oraz warunków panujących na poligonie w Kańskim, gdzie w styczniu 1955 r. miał skutkujący negatywnymi następstwami zdrowotnymi wypadek. W równym stopniu dotyczy to wskazywanego przez skarżącego uznania go za wroga WP i rządu PRL "na spotkaniu do wyjścia do cywila".

Reasumując, jako słuszne jawi się wynikające z zaskarżonej decyzji stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że

w niniejszej sprawie nie zostały spełnione warunki pozwalające na przyznanie wnioskodawcy uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Nie kwestionując w żaden sposób późniejszych zasług skarżącego dla szeroko rozumianej działalności społecznej (którą odzwierciedlają załączniki do wniosku), nie wykazał on w żaden sposób, by w okresie odbywania przez niego służby wojskowej tego rodzaju działalność prowadził i w związku z nią był osadzany w areszcie.

Nie potwierdził tego zresztą Prezes IPN, co stanowiło bezwzględną przeszkodę do uwzględnienia wniosku przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Z uwagi na prawidłowe zastosowanie w sprawie przez ten ostatni organ art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) i art. art. 22 ust. 1 u.k., skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.