Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 859/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 348
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

SENTENCJA

Dnia 15 grudnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Kobylecka sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant: asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1823/15 w sprawie ze skargi M. U. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1823/15 oddalił skargę M. U. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu wniosku A. U. (obywatela [...], narodowości [...]) złożonego 17 września 2013 r., decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy (pkt 1), odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej (pkt 2), nie udzielił zgody na pobyt tolerowany (pkt 3) oraz orzekł o wydaleniu cudzoziemca z terytorium RP (pkt 4). Decyzją tą objęto również rodzinę cudzoziemca, tj. żonę M. U. oraz małoletnie dzieci: N. U., T. U., N. U., I. U., M. U., M. U.. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2014 r. w zakresie pkt 1-3, a w części dotyczącej pkt 4 organ odwoławczy uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W dniu 23 czerwca 2014 r. cudzoziemiec ponownie złożył w imieniu swoim i rodziny (w tym urodzonej w Polsce córki L. U.) wniosek o nadanie statusu uchodźcy, jednak 22 sierpnia 2014 r. zwrócił się z prośbą o umorzenie postępowania w związku z deklaracją dobrowolnego powrotu do kraju pochodzenia. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. umorzył postępowanie. Ponadto organ przyznał cudzoziemcowi pomoc w dobrowolnym powrocie do kraju pochodzenia.

W dniu 14 listopada 2014 r. Straż Graniczna uniemożliwiła cudzoziemcowi i jego rodzinie przekroczenie granicy państwowej z Polski do Niemiec wbrew przepisom prawa. Komendant Placówki Straży Granicznej w Szczecinie decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] zobowiązał cudzoziemkę do powrotu oraz orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat od dnia wydania decyzji. Decyzją tą objętych było również siedmioro dzieci cudzoziemki: N. U., T. U., N. U., I. U., M. U., M. U., L. U.

Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemki Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1, 10 i 16, art. 315 ust. 2 pkt 1 oraz art. 318 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 319 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U z 2013 r., poz. 1650 ze zm.; dalej ustawa o cudzoziemcach) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.).

W ocenie organu w sprawie zachodzą przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy o cudzoziemcach, bowiem w dniu wydania zaskarżonej decyzji cudzoziemka przebywała na terytorium Polski nielegalnie, a także usiłowała przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Ponadto spełnione zostały warunki określone w art. 302 ust. 1 pkt 16 tej ustawy, bowiem cudzoziemka nie opuściła terytorium Polski po otrzymaniu ostatecznej decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wobec cudzoziemki nie zachodzą przesłanki do udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych ani zgody na pobyt tolerowany, określone odpowiednio w art. 348 i art. 351 ustawy o cudzoziemcach.

Organ wskazał, że w trakcie przesłuchania w dniu 15 listopada 2014 r. cudzoziemka zeznała, że powodem jej wyjazdu z kraju pochodzenia była obawa o przyszłość jej dzieci, przy czym odmówiła podania szczegółów tych obaw ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających istnienie okoliczności zagrażających bezpośrednio bezpieczeństwu jej lub dzieci. Organ zauważył, że powyższe okoliczności podlegały już rozpoznaniu w trakcie postępowania o nadanie statusu uchodźcy, gdzie jej mąż również powoływał się na sytuację w kraju pochodzenia i poczucie zagrożenia (choć odwoływał się do prześladowań wynikających z działalności swojego brata i faktu jego zaginięcia). Cudzoziemiec oświadczył, że przyczyny wyjazdu jego żony z kraju pochodzenia są tożsame z tymi, na które on się powołuje. Organ podkreślił, że w decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. sytuacja w kraju pochodzenia została poddana szczegółowej analizie. Stwierdził, że sam fakt zamieszkiwania na terenie [...] nie daje podstaw do stwierdzenia, że będzie tam narażona na rzeczywiste ryzyko utraty życia lub zdrowia lub zastosowania względem niej tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania.

Wskazał, że decyzja nie naruszy prawa do życia rodzinnego cudzoziemki w Polsce, gdyż takie życie nie funkcjonuje, decyzja nie naruszy również prawa do życia prywatnego. Podkreślił, że rodzina cudzoziemki, w tym jej dzieci, przebywają na terytorium RP przez stosunkowo krótki okres czasu, w związku z czym stopień integracji ze społeczeństwem polskim nie jest na tyle duży, aby określić, iż jest to jedyne środowisko, jakie znają dzieci cudzoziemców. Zaznaczył, że rodzina cudzoziemki przybyła do Polski we wrześniu 2013 r., a nie ma informacji, aby wcześniej opuszczali oni [...].

Odnosząc się do argumentacji odwołania organ uznał, że dowód w postaci przesłuchania małoletnich dzieci w obecności psychologa dziecięcego czy też dowód z opinii biegłego psychologa byłby nieprzydatny dla ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Organ nie dostrzegł powodów, by formułować odmienne wnioski od tych wynikających z uzasadnienia ostatecznej decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2014 r., w której stwierdzono, że wydalenie wnioskodawcy nie narusza jego prawa do poszanowania życia rodzinnego ani praw dziecka w rozumieniu art. 97 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2012 r., poz. 680 ze zm.).

Organ podkreślił, że dotychczasową postawą cudzoziemcy wykazali brak jakiegokolwiek zainteresowania swoją integracją ze społeczeństwem polskim. Rodzina U. dwukrotnie przerwała proces integracji swoich dzieci decydując się na opuszczenie kraju: po raz pierwszy w wyniku podjęcia kroków w celu dobrowolnego powrotu do kraju pochodzenia (do czego ostatecznie nie doszło), a następnie decydując się na nielegalne przekroczenie granicy Niemiec. Postępowanie to w istotny sposób zmniejszyło szanse dzieci na integrację. Wyjaśnił, że ochronie prawnej podlegają rzeczywiste więzi dzieci z państwem goszczącym.

Za niezasadne organ odwoławczy uznał zarzuty braku rozważenia kwestii słusznego interesu strony, jak również niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 k.p.a.) oraz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).W ocenie organu nie doszło również do naruszenia przepisów art. 10 i art. 107 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M. U., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zarzuciła organowi:

a) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 8 w zw. z art. 11 k.p.a.,

b) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, poprzez odmowę uznania represji, które groziłyby cudzoziemce w kraju pochodzenia, za naruszające podstawowe wolności i prawa wymienione i gwarantowane przez przepisy Europejskiej Konwencji o Prawach Człowieka, a także art. 348 pkt 3 ww. ustawy poprzez odmowę uznania, ze nieudzielenie jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych prowadziłoby do zaburzenia rozwoju i naruszenia praw jej małoletnich dzieci.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że zaskarżona decyzja została oparta na niepełnym materiale dowodowym, nadto obarczona jest wadami natury procesowej, które nie pozwoliły na ustalenie przez organy obu instancji prawdy materialnej oraz dokonanie właściwej oceny wszystkich zebranych dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Sąd przypomniał, że z uwagi na kategoryczne sformułowanie użyte w przepisie art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jest obligatoryjne. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było sporne wystąpienie trzech negatywnych przesłanek wymienionych w art. 302 ust. 1 pkt 1, 10 i 16 ustawy o cudzoziemcach. Konieczne było zbadanie, czy nie zaistniały przesłanki wyłączające orzeczenie o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu określone w art. 303 ustawy.

Sąd odwołał się do ostatecznej decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2014 r. i stwierdził, że sytuacja cudzoziemki i jej rodziny została rozważona przez organy administracji, które nie stwierdziły podstaw do udzielenia im ochrony w Polsce z uwagi na konieczność ochrony praw wskazanych w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tj. zgody na pobyt tolerowany (art. 351 ustawy o cudzoziemcach) albo zgody na pobyt ze względów humanitarnych (art. 348 pkt 1 ustawy). Niezależnie od powyższego organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały oceny sytuacji cudzoziemki i jej rodziny pod kątem potrzeby udzielenia im zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium RP na podstawie innych przesłanek wskazanych w art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach oraz dodatkowo ochronę praw dzieci cudzoziemki.

Sąd podzielił stanowisko organów, że wprawdzie wjazd cudzoziemców na terytorium Polski możliwy był wyłącznie z uwagi na złożenie przez nich wniosku o udzielenie statusu uchodźcy, ale powinni oni liczyć się z konsekwencjami tegoż postępowanie. Sąd nie pominął, że rodzina cudzoziemki usiłowała wprowadzić organy w błąd poprzez pozorną deklarację o dobrowolnym powrocie do kraju pochodzenia. Za prawidłowe uznał ponadto stanowisko organów, że cudzoziemcy przebywają w Polsce krótki okres czasu (od września 2013 r.) i nie można wykluczyć na postawie okoliczności sprawy, iż faktycznym powodem przyjazdu mogła być chęć poprawy sytuacji ekonomicznej, która de facto nie może stanowić podstawy do udzielenia cudzoziemcom ochrony międzynarodowej na terytorium RP.

Sąd uznał, że wykonanie decyzji nie spowoduje rozdzielenia rodziny, bowiem oprócz zaskarżonej decyzji Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał także decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zobowiązaniu do powrotu męża cudzoziemki A. U. Zatem rodzina skarżącej zachowa integralność i będzie mogła wspólnie zamieszkiwać w kraju pochodzenia.

Za prawidłowe uznał nadto stanowisko organów co do braku podstaw do udzielenia rodzinie cudzoziemki ochrony na podstawie art. 348 pkt 3 ustawy. Wyjaśnił, że dzieci cudzoziemców przebywają krótko w Polsce – ok. 2 lata i to przez większość czasu w zamkniętych ośrodkach dla cudzoziemców, co wskazuje na izolację od polskiego społeczeństwa. Podkreślił, że proces integracji został dwukrotnie przerwany przez cudzoziemców, co niewątpliwie nie świadczy o chęci zintegrowania się ze społeczeństwem polskim czy zapewnienia prawidłowego rozwoju psychofizycznego małoletnich dzieci.

Odnosząc się do przesłanek udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych z uwagi na naruszenie prawa do życia rodzinnego lub prywatnego w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Sąd wskazał, że bezspornie skarżący nie wiązali swojego życia rodzinnego i prywatnego z Polską, z której próbowali wyjechać wbrew przepisom prawa. Za bezzasadne uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, zakreślających warunki objęcia ochroną przed wydaleniem.

Również za bezpodstawny Sąd uznał zarzut braku właściwego wyjaśnienia sprawy. Podkreślił, że to cudzoziemiec zainteresowany ochroną powinien wskazać wyczerpująco i precyzyjnie okoliczności, które w jego ocenie mogą stanowić przesłankę przyznania szczególnego statusu. Wskazał, że skarżąca na etapie całego postępowania administracyjnego ani nawet w skardze nie powołała żadnej szczególnej okoliczności, przemawiającej za objęciem ochroną, poza ogólnymi twierdzeniami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca nie wykazała, że pozostaje w relacjach z otoczeniem świadczącym o zintegrowaniu ze społecznością lokalną. Niezależnie od powyższego, nawet gdyby uznać za trafny zarzut, jakoby to organ administracji był obowiązany z urzędu ustalać, czy nie zachodzą szczególne przesłanki objęcia cudzoziemca ochroną przed wydaleniem, to konieczne byłoby wykazanie, że uchybienie przepisom postępowania, także w zakresie podejmowania stosownych środków dowodowych (art. 7 i 77 k.p.a.), mogło mieć istotne znacznie w sprawie. Nawiązując do zarzutów podniesionych w odwołaniu Sąd podkreślił, że cudzoziemka domagała się przeprowadzenia dowodów z opinii wychowawców klas małoletnich dzieci, przesłuchania dzieci, dowodu z opinii psychologa na okoliczność integracji ze społeczeństwem polskim, ale całkowicie pominęła okoliczności, że sama ten ewentualny proces integracyjny ze społeczeństwem polskim naruszyła, ponadto nie przedstawiła żadnych twierdzeń, iż taka integracja dotyczy również rodziców małoletnich dzieci.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. U.

Wyrok zaskarżyła w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c., polegające na błędnym przyjęciu, że skarżąca nie wiązała swojego życia rodzinnego i prywatnego z Polską oraz nie miała chęci zintegrowania się ze społeczeństwem polskim lub zapewnienia prawidłowego rozwoju psychofizycznego małoletnich dzieci, na co ma wskazywać podjęta próba opuszczenia Polski, zupełnie pomijając przy tym, że próba – jak ustalił Sąd pierwszej instancji – została podjęta dopiero po tym, jak Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił nadania statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej, nie udzielił zgody na pobyt tolerowany oraz orzekł o wydaleniu z terytorium Polski, która to decyzja została następnie utrzymana w mocy przez Radę do Spraw Uchodźców, w sytuacji, gdy przed wydaniem ww. decyzji skarżąca ewidentnie wiązała swoje życie rodzinne i prywatne z Polską, pracując w Polsce, posyłając małoletnie dzieci do polskiej szkoły oraz nie podejmując żadnej próby opuszczenia Polski, tym bardziej, że ustalona przez Sąd pierwszej instancji podjęta próba opuszczenia Polski winna być oceniana jedynie w kategorii panicznej reakcji skarżącej na ww. decyzję, będącej zresztą przejawem realnej obawy o zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 348 pkt 1 lit. a-b oraz w art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach;

2. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 348 pkt 1 lit. a-b w zw. z art. 348 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiającą się brakiem prawidłowej oceny zaistnienia przesłanek określonych tymi przepisami.

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Autor skargi kasacyjnej wniósł ponadto o przyznanie mu jako pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm prawem przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero postępowanie przeprowadzone w zgodzie z tymi przepisami, w którym ustalono w sposób prawidłowy stan faktyczny, pozwoli na ocenę trafności zastosowania przepisów prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego całkowicie niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c.

Przypomnieć warto, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. Z regulacji tej wynika, że przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do tego postępowania dowodowego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Co istotne, celem uzupełniającego postępowania dowodowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej.

Stawianie zarzutu naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. uzasadnione jest w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd pierwszej instancji niezasadnie nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, bądź przeprowadził je w sposób wadliwy, błędnie oceniając okoliczności faktyczne i prawne wynikające z tych dokumentów. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej uzasadnienie zarzutu naruszenia przywołanych wyżej przepisów zupełnie oderwane jest od tego rodzaju okoliczności. Autor skargi kasacyjnej w drodze zarzutu naruszenia tychże przepisów postępowania kwestionuje bowiem ustalenia stanu faktycznego sprawy odnoszące się do kwestii chęci wiązania przez skarżącą swojego życia rodzinnego i prywatnego z Polską, chęci zintegrowania się ze społeczeństwem polskim lub zapewnienia prawidłowego rozwoju psychofizycznego małoletnich dzieci. Tak sformułowany i uzasadniony zarzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku, bowiem kwestia prawidłowości rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego i ewentualnego naruszenia przez organy zasady swobodnej oceny dowodów wykracza poza zakres uregulowany w art. 106 § 3 p.p.s.a. – przepis ten nie jest instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca nie zgadza się (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1306/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na żadnym etapie postępowania sądowego skarżąca nie sformułowała formalnego wniosku o przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Również w skardze kasacyjnej nie wskazano, jakie dokumenty nie zostały dostrzeżone przez Sąd pierwszej instancji, a które uzasadniałyby przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z urzędu. Wprawdzie na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej złożył 4 opinie wychowawców ze szkoły o dzieciach (wydane w datach późniejszych niż opinie znajdujące się w aktach administracyjnych), ale jednocześnie nie wnosił o przeprowadzenie z nich dowodu, a jedynie o "dołączenie do protokołu rozprawy w formie załącznika do protokołu" (protokół rozprawy, k. 64 akt sprawy). Uzasadnienie rozpoznawanego zarzutu nie wskazuje w żadnej mierze na powiązanie naruszenia omawianych przepisów z nieprzeprowadzeniem dowodu z tychże opinii a Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się intencji autora skargi kasacyjnej ani wyręczać go w prawidłowym stawianiu zarzutów.

Podkreślenia wymaga, że okoliczności odnoszące się do motywów opuszczenia Polski przez skarżącą i jej rodzinę były poddane ocenie orzekających w sprawie organów, a w dalszej kolejności także Sądu pierwszej instancji przy kontroli zaskarżonej decyzji. Sąd, za organami, dostrzegł oczywistą zależność między otrzymaniem negatywnej decyzji w przedmiocie nadania statusu uchodźcy a decyzją rodziny cudzoziemki o opuszczeniu terytorium Polski i próbie przedostania się do Niemiec, jednakże tej "panicznej reakcji skarżącej na ww. decyzję" – jak określa to autor skargi kasacyjnej – nie uznał za okoliczność przemawiającą na jej korzyść. Autor skargi kasacyjnej, poza wskazanym zarzutem, nie sformułował w tym względzie stosownego zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Z tego względu kwestia ta nie może być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skoro skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie poczynionych przez organy administracji ustaleń faktycznych, to tym samym należało również uznać, że nie doszło do naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego. Trafnie organy administracji przyjęły, a Sąd pierwszej instancji stanowisko to zaakceptował, że w przypadku skarżącej spełnione zostały ustawowe przesłanki obligujące organy do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu, a jednocześnie w sprawie nie zaszły przesłanki określone w art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, uzasadniające odstąpienie od wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu i udzielenie jej zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podane przez cudzoziemkę okoliczności nie wskazują na istnienie po jej stronie zagrożeń dla zdrowia lub życia opisanych w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Z niazakwestionowanego skutecznie stanu faktycznego sprawy wynika, że powrót do kraju pochodzenia nie wiązałby się dla skarżącej i jej małoletnich dzieci z zagrożeniem prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego ani ryzykiem poddania torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Okoliczności te organy obu instancji prawidłowo uznały za poddane szczegółowej analizie w toku postępowania zakończonego ostateczną decyzją Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2014 r. i za nadal aktualne na dzień orzekania w przedmiocie zobowiązania do powrotu. W ramach postępowania uchodźczego nie dostrzeżono przesłanek uzasadniających udzielenie rodzinie cudzoziemki zgody na pobyt tolerowany na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w aktualnym stanie prawnym przesłanki te odpowiadają przesłankom udzielenia zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych określonym w art. 348 pkt 1 obecnie obowiązującej ustawy o cudzoziemcach. Podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja w przedmiocie zobowiązania do powrotu została wydana niewiele ponad rok po wydaniu ostatecznej decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy rodzinie skarżącej a sama skarżąca w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego ani nie przedstawiła żadnych dowodów, ani nawet nie wskazywała na żadne okoliczności, które podważałyby aktualność ustaleń wynikających z decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2014 r. Pominąć nie można, że w trakcie przesłuchania w dniu 15 listopada 2014 r. zapytana o powody wyjazdu z [...] skarżąca oświadczyła, że wyjechali, żeby uratować dzieci, lecz odmówiła podania szczegółów – nie chciała opowiadać, dlaczego wyjechali. Powyższe okoliczności przesądzają w sposób bezsporny, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych określone w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie naruszył również art. 348 pkt 2 ww. ustawy, uznając za prawidłowe stanowisko organu, że zobowiązanie cudzoziemki wraz z dziećmi do powrotu do kraju pochodzenia nie naruszy ich prawa do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Istotne znaczenie dla oceny omawianej przesłanki ma okoliczność, że podnoszone przez skarżącą przebywanie w Polsce uzasadnione było wyłącznie oczekiwaniem na zakończenie procedury o nadanie statusu uchodźcy. Przybyła ona do Polski wraz z rodziną z myślą o uzyskaniu statusu uchodźcy, ale okoliczności, które miały za tym przemawiać, okazały się nieuzasadnione. W sytuacji, w której dochodzi do zobowiązania cudzoziemca do powrotu z całą rodziną, jedność rodziny nie zostaje naruszona i nie następuje ingerencja w poszanowanie prawa do życia rodzinnego, gdyż wszystkie osoby, które korzystają z tego prawa, zostały objęte tożsamymi decyzjami. Trafnie też zaakcentowały tak organy, jak i Sąd pierwszej instancji, że wbrew deklaracjom cudzoziemców nie wiązali oni swojego życia rodzinnego i prywatnego z Polską, z której próbowali wyjechać wbrew przepisom prawa.

Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie również co do tego, że w sprawie zaistniała przesłanka do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych określona w art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Podkreślić należy, że ww. przepis nie może być interpretowany w ten sposób, że każdy cudzoziemiec ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy, który przybył do Polski z dziećmi realizującymi obowiązek szkolny, spełnia przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W przypadku skarżącej kasacyjnie organy prawidłowo uznały, że ok. dwuletni okres pobytu jej wraz z rodziną w Polsce był zbyt krótki, by można było mówić o wystarczająco dużym stopniu integracji dzieci ze społeczeństwem polskim, który uzasadniałby stwierdzenie, że zmiana kraju zamieszkania zatarła ich związki z krajem pochodzenia i powrót do kraju pochodzenia skutkowałby istotnymi problemami adaptacyjnymi. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na stanowisko organu pierwszej instancji, który wprost odniósł się do treści przedstawionych przez cudzoziemkę opinii wychowawców trojga dzieci (I. U., N. U., T. U.), w których wspomniano m.in. o słabej znajomości języka przez dzieci, utrudniającej kontakty z kolegami i koleżankami oraz pracę na lekcjach, a współpracę z rodziną określono jako ograniczoną przez barierę językową. Pominąć też nie można, że barierą w pomyślnym przeprowadzeniu procesu integracji ze społeczeństwem polskim było umieszczenie rodziny cudzoziemki w kolejnych ośrodkach dla cudzoziemców, gdzie przebywali przez czas trwania postępowań o nadanie statusu uchodźcy i w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Co więcej, organy zasadnie poddały pod wątpliwość skuteczność procesu integracji małoletnich ze społeczeństwem polskim, który został przerwany decyzją rodziców o wyjeździe do Niemiec. W konsekwencji uznać należało, że zobowiązanie skarżącej kasacyjnie wraz z dziećmi do powrotu do kraju pochodzenia nie naruszy praw dzieci, określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu.

Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, wskazać należy, iż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.