Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 438/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono sprzeciw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze sprzeciwu S. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu S. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...], uchylająca – na mocy art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) - decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...]. nr [...], o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, wnioskiem z dnia 16 grudnia 2019 r., S. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – A. S.

Decyzją z dnia [...] (nr [...]), Wójt Gminy J. odmówił S. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z wniesionym odwołaniem od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] (nr [...]) uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy za błędną ocenił odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednocześnie uznał, że wobec nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego odnośnie do zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad matką, nie może zostać wydana przez ten organ decyzja co do istoty sprawy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] (nr [...]) organ pierwszej instancji odmówił ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ponownie przyjmując, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.s.r. Jakkolwiek ta przesłanka stanowiła podstawę odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, to jednocześnie organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające, którego ustalenia zawarł w decyzji. Zgodnie z zawartymi w decyzji ustaleniami, z przeprowadzonego w dniu 1 czerwca 2020 r. wywiadu środowiskowego wynikało, że A. S. ma 86 lat. Choruje przewlekle na choroby wieku starczego, nadciśnienie, ma kłopoty z poruszaniem się, cierpi na ból nóg, a po mieszkaniu porusza się przy pomocy laski. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z synem S., który udziela jej pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Jest ona sprawna umysłowo, zdolna do samoobsługi w stopniu podstawowym. Sama załatwia potrzeby fizjologiczne i spożywa posiłki. Syn S. pomaga w przygotowaniu posiłków, sprząta, robi zakupy, kontaktuje się z lekarzem i realizuje recepty. Zgodnie z oświadczeniem A. S., syn poświęca na opiekę nad nią od 4 do 8 godzin dziennie.

Z kolei syn S. w toku przesłuchania w charakterze strony w dniu 8 czerwca 2020 r. oświadczył m.in, że matka potrafi samodzielnie spożywać posiłki 9nie może tylko ich przygotowywać), nie jest w stanie samodzielnie przyjąć leków (rano i wieczorem), ani też, samodzielnie się umyć. Wymaga też pomocy przy ubieraniu się i wybieraniu numeru telefonu. Z powodu zaniku pamięci wymaga stałej opieki. Opieki wymaga także przy spożywaniu posiłków, ponieważ nie chce jeść, co skutkuje spadkami hemoglobiny. Syn S. mieszka z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę. W zakres tej opieki wchodzi: przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, podawanie leków, wizyty u lekarza, realizacja recept, robienie zakupów, rozpalanie w piecu, robienie opłat, pomoc przy chodzeniu, pomoc przy kąpieli, pomoc przy ubieraniu. Zgodnie z oświadczeniem strony, opieka ta sprawowana jest od godziny 6 rano do godz. 18-20. Jeśli zachodzi taka potrzeba, to w opiece nad matką pomaga mu siostra, która przyjeżdża raz w tygodniu by wykąpać mamę.

Nadto, jak ustalił organ, matka strony ma oprócz syna S. jeszcze dwoje dzieci. Syn W. mieszka w L., pracuje zawodowo i rzadko odwiedza matkę (nie pomaga w opiece nad nią). Córka T. mieszka w L., pracuje zawodowo, częściowo pomaga w opiece nad matką (pomoc przy kąpieli raz w tygodniu).

Także i ta decyzja została uchylona - w trybie instancyjnym – przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wraz z zobowiązaniem organu do ponownego rozpatrzenia sprawy (decyzja z dnia [...], nr [...]). Zdaniem organu drugiej instancji, zebrane informacje nie dawały rzeczywistego obrazu stanu faktycznego, albowiem okoliczności podane przez wnioskodawcę oraz jego matkę (osobę poddaną opiece) są sprzeczne, co wymaga wyjaśnienia. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego w sprawie należało również ustalić, czy wspólnie z wnioskodawcą i jego matką zamieszkują inne osoby, oraz czy strona posiada własna rodzinę.

Na skutek przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organ pierwszej instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, którego ustalenia zawarł w decyzji z dnia [...] o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Swoje rozstrzygniecie organ uzasadniał treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. ponownie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia, o czym orzekło w decyzji z dnia [...] (nr [...]). Organ drugiej instancji ponownie zanegował stanowisko strony co do odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie wskazał na ustalenia organu pierwszej instancji, z których wynikało, że matka strony wymaga opieki w związku z problemami w chodzeniu (wymaga pomocy przy wstawaniu, porannej i wieczornej toalecie). Ma zawroty głowy (dlatego syn musi pilnować jej żeby nie upadła). Nie chce przyjmować leków i posiłków, co skutkuje osłabieniem i spadkiem hemoglobiny (dlatego syn musi ją pilnować by zażywała leki i przyjmowała posiłki). Opieka jest sprawowana pd godz. 6.00 do 20.oo (w zależności od stanu chorobowego osoby objętej opieką – czasami także w nocy).

W świetle tego stwierdzenia organ odwoławczy z niekonieczne potwierdzenie właściwym zaświadczeniem lekarskim faktu występowania u osoby poddanej opiece takich dolegliwości jak: zawroty głowy, a nadto, akcentowanych trudności – w samodzielnym spożywaniu posiłków i zażywaniu lekarstw, co w sumie może powodować występowanie ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie tego organu potwierdzenia lekarskiego (oraz wskazania przyczyny dysfunkcji) wymaga również kwestia - korzystania z pampersów (zwłaszcza w nocy) oraz ograniczeń ruchowych, albowiem ani organ odwoławczy, ani organ pierwszej instancji nie mają wiedzy medycznej w tym zakresie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze dostrzegło również konieczność przeprowadzenia w sprawie ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy pozostali zstępni mogą osobiście lub za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce. W tym kontekście organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że matka wnioskodawcy posiada następujących zstępnych (poza stroną – przypis Sądu): W. S. oraz T. K. Organ pierwszej instancji ustalił, że wymienieni zstępni zamieszkują w L. i pracują zawodowo, wobec tego nie są w stanie sprawować opieki nad mamą. Zdaniem organu drugiej instancji, w tej sytuacji powinnością organu pierwszej instancji jest ustalenie, czy pomoc z ich strony mogłaby być realizowana w innej formie, np. finansowej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i podniósł, że ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności, która to przesłanka nie została w sprawie spełniona. W nawiązaniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust.1b u.ś.r., który nadal funkcjonuje w obrocie prawnym.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., tj. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wyrażonej w tym przepisie normy prawnej, tj. w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że wnioskowy tryb zwrócenia się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwalnia organy administracji publicznej z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Powołaną na wstępie decyzją SKO w L. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpoznania. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie SKO ponownie nie zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie w powołaniu na przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie podniosło, iż pomimo akcentowanych już w poprzednich decyzjach tego organu sprzeczności pomiędzy informacjami jakie w sprawie podały – strona oraz A. S. w zakresie samodzielności oraz zakresu opieki tej ostatniej, w sprawie nadal nie zostały przeprowadzone dowody pozwalające na wyjaśnienie tych rozbieżności. Do wyjaśnienia nadal pozostaje kwestia sposobu poruszania się matki strony oraz zakresu czynności jakie może ona wykonywać samodzielnie, a także, kwestia załatwiania potrzeb fizjologicznych. W szczególności, wciąż wyjaśnienia wymaga kwestia korzystania przez A. S. z pampersów. W rozwinięciu tej argumentacji SKO zwróciło uwagę, że według relacji wnioskodawcy jego matka jest "częściowo pampersowana". Z kolei A. S. stwierdziła, że samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Mając na względzie konieczność zachowania szczególnej higieny miejsc intymnych osoby pampersowanej, organ drugiej instancji skonstatował, że jeżeli syn myje matkę to niezrozumiałe jest dlaczego córka przyjeżdża do matki po to by ją kąpać. Zdaniem SKO, materiał dowodowy sprawy wymaga nadto uzupełnienia o dokumentację medyczną, potwierdzającą zaniki pamięci u A. S. wraz ze wskazaniem leków jakie w związku z tą okolicznością przyjmuje. Zdaniem organu drugiej instancji, w sprawie należy również wyjaśnić to, od kiedy występują te zaniki pamięci oraz jaki mają one wpływ na codzienne funkcjonowanie A. S. Organ drugiej instancji dostrzegł nadto potrzebę (w związku z twierdzeniami strony, że matka nie chce jeść co skutkuje spadkami hemoglobiny) uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację medyczną potwierdzającą tego rodzaju problem zdrowotny, a nadto także, o wyniki badań medycznych potwierdzających spadki hemoglobiny.

W ocenie SKO, w sprawie wymagane jest również przesłuchanie w charakterze świadków – A. S. oraz jej dzieci: T. K. i W. S., w toku którego organ powinien im zadać pytania o treści wskazanej na str. 5 i 6 decyzji organu drugiej instancji.

Na tle tej całościowej argumentacji organ drugiej instancji podniósł, że w związku z niewyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, a to – art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Skonstatował, że z uwagi na to, że wymagające wyjaśnienia kwestie mają istotny wpływ na wynik sprawy, w sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

W sprzeciwie od tej decyzji, strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia, mimo braku przesłanek do zastosowania tego przepisu, albowiem decyzja organu pierwszej instancji nie była obarczona uchybieniami w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie przez organ drugiej instancji decyzji reformatoryjnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W rozwinięciu podniesionej w sprzeciwie argumentacji skarżący wyraził przekonanie, że w toku trzykrotnie uzupełnianego postępowania dowodowego, organ pierwszej instancji wyczerpująco ustalił stan faktyczny sprawy. Zdaniem strony, organ pierwszej instancji nie wyrażał wątpliwości odnośnie do faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad matką, ani też, wymogu takiej opieki. Dodał, że zebrany w sprawie materiał dowody pozwalał organowi drugiej instancji na wydanie decyzji co do istoty sprawy. W tych okolicznościach, wydanie decyzji kasatoryjnej przez SKO, narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Końcowo strona podniosła, że podnoszone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ewentualne wątpliwości organ drugiej instancji mógł wyeliminować przeprowadzając uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a.

Na tle tej całościowej argumentacji skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na sprzeciw, SKO w L. wniosło o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sprzeciw jako nieuzasadniony, podlegał oddaleniu w całości.

Zgodnie z art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (test jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd administracyjny nie jest zatem władny odnosić się do meritum sprawy. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej tym unormowaniem, a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi nie wynikało z przyczyn wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., powinnością sądu jest uwzględnienie sprzeciwu (art. 151a § 1 p.p.s.a).

Warto dostrzec, że celem ustanowienia instytucji sprzeciwu od decyzji, uregulowanej w przepisach rozdziału 3a działu III p.p.s.a, jest zmniejszenie liczby pochopnie wydawanych przez organy odwoławcze decyzji kasacyjnych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., pomimo istniejącej obiektywnie możliwości załatwienia sprawy merytorycznie i wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.a. Sprzeciw od decyzji kasacyjnej powinien mobilizować organ odwoławczy do wykonania jego ustawowej funkcji wynikającej z obowiązku dwukrotnego merytorycznego, a nie wyłącznie kontrolnego rozpatrzenia sprawy (por. wyroki NSA z 7 grudnia 2017 r., sygn. II OSK 3011/17 oraz II OSK 3012/17).

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jednocześnie, przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Z treści cytowanego przepisu jasno wynika, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie wtedy, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, czy w taki sposób, że wadliwość ta miała istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy powinien był podjąć rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne (por. wyrok NSA z 16 października 2019 r., sygn. II OSK 3080/19).

Koniecznym warunkiem podjęcia rozstrzygnięcia, o którym mowa art. 138 § 2 k.p.a. jest uprzednie zrekonstruowanie normy prawa materialnego, adekwatnej dla danej sprawy administracyjnej (przedmiotu postępowania) i następcze dokonanie jej interpretacji. Dopiero wówczas możliwe bowiem będzie poprawne zidentyfikowanie faktów prawotwórczych dla danej sprawy administracyjnej, których niewyjaśnienie w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy będzie przesłanką rozstrzygnięcia kasacyjnego.

W świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy więc oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, co oznacza, że art. 64e p.p.s.a należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania jej na podstawie w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3311/19).

Na tle poczynionych uwag o charakterze ogólnym wymaga odnotowania, że zasadność złożonego przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organy orzekające w sprawie oceniały przez pryzmat przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W realiach rozstrzyganej sprawy za okoliczność bezsporną należało uznać to, że wnioskodawca należy do kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do osoby objętej opieką. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., sama ta konstatacja nie jest jednak wystarczająca do przyznania stronie wnioskowanego prawa, albowiem z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. in fine wynika, że drugą niezbędną przesłanką do przyznania wnioskowanego prawa jest ustalenie, że z powodu sprawowanej opieki osoba występująca z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak trafnie akcentuje się w orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki. Opieka ta musi być na tyle czasochłonna i absorbująca, że opiekun osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie z tego powodu podjąć lub kontynuować aktywności zawodowej.

Odnosząc się do okoliczności faktycznych wynikających z akt sprawy, nie trudno nie zauważyć, że organ pierwszej instancji z dużą konsekwencją, by nie powiedzieć uporem, odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wywodził z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wprawdzie organ pierwszej instancji w toku ponownego rozpoznania sprawy przeprowadzał uzupełniające postępowanie dowodowe, jednakże ustalenia w tym zakresie nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia na etapie pierwszoinstancyjnym.

Sytuacja ta niewątpliwie w pewnym sensie tłumaczy ilość wydanych do tej pory decyzji kasacyjnych przez organ drugiej instancji. Za każdym razem, powodem ich wydania stanowił niespójny i niewyczerpujący materiał dowodowy. Sąd oczywiście dostrzega zniecierpliwienie strony oczekującej na ostateczne rozpoznanie jej wniosku, niemniej, sam tylko wzgląd na ilość wydanych dotychczas decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. przez organ drugiej instancji nie może stanowić argumentu dla zasadności wywiedzionej w sprawie skargi.

Sąd podziela wyrażone przez organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji stanowisko, że w sprawie, wciąż pozostają niewyjaśnione sprzeczności co do tych elementów stanu faktycznego, które uznać należy za istotne z punktu widzenia oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie w tym kontekście zwraca uwagę organ odwoławczy na wciąż występującą w materiale dowodowym rozbieżność w zakresie stopnia sprawności A. S., rozważanej w kontekście jej zdolności do samodzielnego funkcjonowania. Nie trudno nie zauważyć, że opis sprawności ruchowej i zdolności do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb przez A. S. różni się w przekazach strony oraz jej matki. Należy zwrócić uwagę, że w trakcie wywiadu w dniu 1 czerwca 2020 r. matka skarżącego podała, że porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski oraz że jest zdolna do samoobsługi w stopniu podstawowym, w tym, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne i spożywa posiłki. Wedle jej twierdzeń opieka syna sprawowana jest w wymiarze od 4 do 8 godzin dziennie i obejmuje zasadniczo takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, sprzątanie pomieszczeń, ścielenie łóżka, robienie zakupów, kontakt z lekarzem, realizację recept. Z przesłuchania strony natomiast jakie miało miejsce w dniu 8 czerwca 2020 r. wynika że sprawuje on opiekę nad matką od godziny 6.00 do 18-20, a niekiedy całodobowo. Matka porusza się przy pomocy kuli lub asysty. Jest częściowo pampersowana i wymaga obecności przy spożywaniu leków, a także posiłków, ponieważ nie chce jeść i wtedy spada jej hemoglobina. Zgodnie z przesłuchaniem strony, matka cierpi na ospałość, senność i ogólne osłabienie.

Matka strony, z którą przeprowadzono kolejny wywiad środowiskowy w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego (wywiad z dnia 5 października 2020 r.) przyznała, ze jest częściowo pampersowana, zaznaczając przy tym, że przeważnie w nocy, oraz, że gdy czuje się lepiej to sama załatwia potrzeby fizjologiczne (potrzebując pomocy jedynie w zaprowadzeniu do toalety i ubraniu się). Dopiero na tym etapie wspomniała o trudnościach z apetytem oraz że wymaga asysty przy spożywaniu posiłków oraz przyjmowaniu leków.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego nie może budzić wątpliwości istotność rozstrzygnięcia kwestii tego, czy matka strony jest osobą pampersowana sporadycznie a jeśli już to tylko w nocy, czy też, także w dzień albowiem poczynienie bezspornych ustaleń faktycznych w zakresie możliwości lub nie samodzielnego załatwiania potrzeb fizjologicznych przez matkę strony stanowi okoliczność o doniosłym znaczeniu prawnym w kontekście treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., stanowiącego materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zdaniem Sądu – stwierdzenie A. S. że gdy czuje się lepiej to sama załatwia swoje potrzeby fizjologiczne jest w tym zakresie zbyt ogólne). Trafnie zwraca przy tym uwagę organ odwoławczy na to, że sam fakt pampersowania, wymaga szczególnej higieny miejsc intymnych, co z kolei uzasadnia potrzebę dokonania bardziej szczegółowych ustaleń odnośnie do tego w jakim sposób i przez kogo zapewniana jest matce strony pomoc w zachowaniu niezbędnej higieny miejsc intymnych.

Sąd podzielił również stanowisko organu odwoławczego co do konieczności dokonania bardziej szczegółowych ustaleń odnośnie do zakresu ogólnie pojętej sprawności ruchowej A. S. oraz przyczyn ograniczeń w tym zakresie. Niewątpliwie, informacje w tym zakresie wynikające z dotychczas zebranego materiału dowodowego mają charakter bardzo ogólnych stwierdzeń i wymagają doprecyzowania w zakresie m.in. tego: czy matka strony ma problemy ze wstaniem i położeniem się do łóżka, czy siada lub wstaje z krzesła jedynie przy pomocy osób trzecich, czy używa laski czy kuli, z czego wynikają zawroty głowy. Zawarte w zaskarżonej decyzji, bardzo szczegółowe zalecania odnośnie do rodzaju pytań jakie organ pierwszej instancji powinien zadać w toku przesłuchania świadków (A. S. i jej dzieci - T. K. i W. S.) niewątpliwie ukierunkowane były na zapobieżeniu zbyt ogólnym ustaleniom w tym zakresie w toku ponownego rozpoznania sprawy.

Sąd w pełni podziela także stanowisko organu w zakresie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację medyczną potwierdzającą deklarowane przez stronę problemy matki z pamięcią oraz z brak apetytu, co skutkuje spadkami hemoglobiny. Zdanie Sądu, w świetle okoliczności faktycznych sprawy wymagającą bliższych ustaleń jest także zaangażowanie strony we wskazane w decyzji prace gospodarskie.

Mając na uwadze akcentowane przez organ drugiej instancji niedostatki w ustaleniach faktycznych, a także sprzeczności w zebranym już materiale dowodowym Sąd stwierdził, że zastosowanie przez organ przepisu art. 138 § 2 k.p.a. skutkującego uchyleniem decyzji pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania nie naruszało treści tego przepisu i mieściło się w ramach kompetencji merytorycznych organu drugiej instancji. Jakkolwiek w świetle aktualnego orzecznictwa sądowego, zastosowanie przez organ drugiej instancji przepisu art. 138 § 2 k.p.a. należy traktować jako wyjątek od reguły, że wniesienie odwołania przenosi ciężar ponownego rozpoznania sprawy na organ drugiej instancji, to jednak, podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy należy oceniać ad casum, na tle okoliczności konkretnej sprawy. Oczywiście przy uwzględnieniu, że przesłanek z art. art. 138 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu, zastosowanie przez organ drugiej instancji przepisu art. 136 k.p.a. przy niewątpliwej konstatacji, że walor dowodowy przyszłych ustaleń będzie miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie nie byłoby prawidłowe i mogłoby w praktycznym wymiarze prowadzić do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozpoznania jej sprawy. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji wydane w wyniku zastosowania art. 136 § 1 k.p.a. bazowałoby na ocenie materiału dowodowego, podczas gdy wydana w sprawie decyzja organu pierwszoinstancyjna pomimo swojego rozbudowanego uzasadnienia, bazowała jednie na kryterium daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym układzie, wydanie decyzji merytorycznej przez organ drugiej instancji (o której to kierunku Sąd w tym miejscu nie przesądza) mogłoby pozbawić stronę prawa do zakwestionowania, czy też, pewnej polemiki z oceną zebranego materiału dowodowego, rzutującą na ocenę spełnienia przez stronę przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W takiej sytuacji , jedyną drogą obrony byłaby dla strony droga sądowa. Mając na uwadze, że sąd administracyjny jedynie kontroluje zgodność z prawem decyzji organów administracji publicznej (sam nie orzeka o istocie sprawy), to potencjalne uchylenie decyzji organu drugiej instancji przez Sąd doprowadziłoby jedynie do przedłużenia toczącego się postępowania.

Niezależnie od przedstawionych argumentów należy zwrócić uwagę na pewną niekonsekwencję w argumentacji strony, która w skardze formułuje pogląd o wyczerpującym ustaleniu stanu faktycznego przez organ pierwszej instancji (str. 4 skargi), podczas gdy w odwołaniu od tej decyzji strona formułuje zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd uznał, że zaskarżona sprzeciwem decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.