Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 118/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 indeks 1 ust. 1, ust. 3; art. 33 indeks 9 ust. 1, ust. 3, ust. 4; art. 33 indeks 10 ust. 1;
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 3;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Komisja Egzaminacyjna d.s. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską ustaliła, że T. K. otrzymał z egzaminu wynik negatywny wobec uzyskania 99 punków na minimum 100.

Od uchwały T. K. złożył odwołanie kwestionując pytania nr 26, 84 i 85 jako sformułowane niezgodnie z art. 33(9) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) i w związku z tym o uznanie, że na te pytania udzielił odpowiedzi pozytywnych otrzymując pozytywny wynik z egzaminu.

Pytanie 26 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, pełnomocnika nie może ustanowić:

A. oskarżyciel prywatny,

B. oskarżony,

C. pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym".

Zdający na pytanie to udzielił odpowiedzi "C" przy prawidłowej według klucza "B".

Według zdającego odpowiedź "B" w świetle art. 552 k.p.k. była nieprawidłowa, gdyż w postępowaniu o odszkodowanie od Skarbu Państwa oskarżony może ustanowić pełnomocnika lub upoważnienie udzielone wcześniej do obrony zachowuje moc do działania obrońcy w charakterze pełnomocnika (art. 556 § 3 i § 4 w związku z art. 558 k.p.k.). Według skarżącego pytanie było sformułowane nieprecyzyjnie, gdyż nie wynikało z niego, by odnosiło się wyłącznie do postępowania prowadzone w trybie k.p.k. Oskarżony może udzielić pełnomocnictwa zgodnie z art. 98 k.c. w innych postępowaniach, a w komentarzach określenie "obrońca" jest używane zamiennie z określeniem "pełnomocnik".

Pytanie nr 84 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na:

A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,

B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy."

Zdający udzielił odpowiedzi "A" przy prawidłowej według klucza "C". Wskazując na art. 49 § 1 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego podnosił, że przy tak zadanym pytaniu pominięto dualizm praw autorskich, jako praw osobistych i majątkowych. Powołując art. 16 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych podkreślał, że prawa autorskie osobiste są niezbywalne, a jedynie art. 17 tej ustawy dopuszcza zbywalność praw autorskich majątkowych. Ponieważ prawa autorskie osobiste są niezbywalne, to stosownie do art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o. nie można o nie rozszerzyć wspólności małżeńskiej, a odpowiedź na pytanie dotyczyła praw osobistych i majątkowych. Dlatego zdaniem skarżącego wszystkie odpowiedzi wskazane w pytaniu nr 84 były błędne.

Pytanie nr 85 brzmiało: " Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, można żądać ustalenia macierzyństwa:

A. wyłącznie w przypadku, jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone,

B. w każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia, że kobieta wpisana do aktu urodzenia dziecka jako jego matka w rzeczywistości nią nie jest,

C. wyłącznie w przypadku, gdy dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego z udziałem komórek lub organów innej kobiety niż ta, która urodziła dziecko."

Zdający udzielił odpowiedzi "B" przy prawidłowej według klucza "A". Według skarżącego na tak postawione pytanie błędne były również odpowiedzi "A" i "C" chociaż klucz odpowiedzi odwoływał się do art. 61(10) k.r.o., natomiast jedynie poprawna powinna być odpowiedź udzielona przez skarżącego. Wskazane w tym przepisie przesłanki nie dają bowiem wyłącznej podstawy do wystąpienia z żądaniem ustalenia macierzyństwa, gdyż zgodnie z art. 61(16) k.r.o. w przypadku braku aktu urodzenia dziecka z ustaleniem macierzyństwa może wystąpić prokurator. Wniesienie takiego powództwa przez prokuratora jest niezależne od przesłanek z art. 61(10) k.r.o. Zatem odpowiedź udzielona przez zdającego była prawidłowa, gdyż przepis stanowiący podstawę odpowiedzi prawidłowej nie wskazuje na przesłanki wyłączne do wystąpienia z powództwem o ustalenie macierzyństwa.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wszystkie pytania testowe zostały sformułowane w sposób pozwalający na udzielenie jedynej poprawnej odpowiedzi z podanych propozycji. Tym samym test odpowiadał kryteriom podanym w art. 33(9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Na pytanie nr 26 jedyną poprawną odpowiedzią była wskazana pod literą "B". Użyte w pytaniu odwołanie do Kodeksu postępowania karnego wyraźnie odnosiło się do procedury karnej. Dlatego odpowiedź na to pytanie wprost wynikała z art. 87 § 1 k.p.k. odnoszącego się do oskarżonego, a nie do innych uczestników tego postępowania, którzy w postępowaniu karnym mogą działać przez pełnomocnika. Powołany przez skarżącego przepis art. 552 § 1 k.p.k. termin "oskarżony" odnosi do innego postępowania, w którym ta osoba występowała już w takim charakterze. W postępowaniach regulowanych wymienionym przepisem i następnymi osoba ta już nie występuje w charakterze "oskarżonego" lecz jako "wnioskodawca", w konsekwencji jest stroną innego postępowania, w którym może ustanowić pełnomocnika, a nie obrońcę.

Prawidłowa odpowiedź na pytanie nr 84 była zawarta w punkcie "C", co wynikało z art. 49 k.r.o.

Wskazując na tytuły rozdziałów zawartych w Tytule I. "Małżeństwo" Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Minister uznał, że pytanie nr 84 jednoznacznie odwoływało się do regulacji ustroju majątkowego małżonków. Stąd twierdzenie skarżącego, że w odpowiedzi "C" nie wskazano o jaki charakter praw chodziło (majątkowych czy również osobistych) było niezasadne. Powołując się na art. 33 pkt 9 k.r.o. Minister podkreślał, że treść odpowiedzi zawarta pod punktem "C" była literalnym brzmieniem tego przepisu. Natomiast przepis art. 49 § 1 k.r.o. w punkcie 1 i pkt 5 wyraźnie wykluczał jako odpowiedzi poprawne zawarte w pytaniu pod pkt "A" i "B". Istota pytania nr 84 polegała na tym, o jakie prawa majątkowe należące do majątku osobistego jednego z małżonków (art. 33 k.r.o.) można rozszerzyć umowa małżeńska majątkową wspólność ustawową, mając na uwadze negatywny katalog tego rozszerzenia podany w art. 49 k.r.o. Wskazanie jednoznacznie na Kodeks rodzinny i opiekuńczy dawało możliwość udzielania odpowiedzi przez zdającego przy znajomości przepisów art. 33 i art. 49. Ponieważ w pytaniu wyraźnie określono, iż chodzi o umowę małżeńską majątkową, nie było potrzeby powtarzania tego ograniczenia w odpowiedzi "C", gdyż zdaniem Ministra oczywistym było, że chodziło wyłącznie o prawa autorskie i pokrewne o takim charakterze. W treści pytania jest mowa o umowie majątkowej małżeńskiej i o wspólności majątkowej, a te dotyczą wyłącznie stosunków majątkowych między małżonkami. Ustawodawca w art. 33 pkt 9 k.r.o. zaliczył do majątku osobistego małżonka prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy nie dodając, że chodzi wyłącznie o te prawa mające charakter majątkowy, gdyż nie było takiej potrzeby bowiem, zdaniem Ministra, oczywistym jest, że w kontekście majątku osobistego chodzi o prawa majątkowe. Zatem treść odpowiedzi "C" stanowi powtórzenie sformułowania z art. 33 pkt 9 k.r.o., do udzielenia której wystarczającym była znajomość przepisów tego kodeksu, bez konieczności sięgania do przepisów innych ustaw. Nadto sama treść art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wykluczały jako prawidłowe odpowiedzi zawarte w pkt "A" i "B" co pozostawiało jedyną możliwość zakreślenia odpowiedzi "C".

Na pytanie nr 85 należało udzielić odpowiedzi poprawnej zawartej pod punktem "A". Odpowiedź ta wynikała z art. 61(10) k.r.o., a nie z art. 61(16) k.r.o., na który powołał się skarżący. Nie zauważył on bowiem, że art. 61(16) k.r.o. dotyczy innej materii. Pytanie odnosiło się do materialno-prawnych przesłanek wytoczenia powództwa o ustalenie macierzyństwa określonych w art. 61(10) k.r.o., a nie do przesłanek legitymacji prokuratora do wystąpienia z takim powództwem, który może z nim wystąpić wyłącznie w sytuacjach wynikających z art. 61(10) k.r.o. jeżeli jednocześnie zachodzą okoliczności wskazane w art. 61(16) k.r.o. Zdaniem organu administracji argumentacja skarżącego prowadziłaby do wniosku, iż sąd może uznać macierzyństwo jednej kobiety w sytuacji, gdy w stosunku do tego samego dziecka macierzyństwo innej kobiety, wpisane do aktu urodzenia dziecka, nie zostało jeszcze zaprzeczone. Natomiast logika art. 61(10) k.r.o. jest taka, że wystąpienie z powództwem o ustalenie macierzyństwa nie może prowadzić do konfliktu pomiędzy ustaleniem sądu, a treścią aktu urodzenia dziecka. Minister nie uwzględnił również argumentacji skarżącego, iż ustalenie macierzyństwa może nastąpić w przypadku braku aktu urodzenia dziecka, bowiem w takiej sytuacji Prawo o aktach stanu cywilnego (art. 32 w zw. z art. 33 tej ustawy) przewiduje ustalenie treści aktu stanu cywilnego w drodze orzeczenia sądu, m.in. na wniosek prokuratora.

Kwestionując prawidłowość pytań nr 26, nr 84 i nr 85 od decyzji T. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Decyzji zarzucił naruszenie art. 33(9) ust. 1 i ust. 3 ustawy o radcach prawnych i art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a.

Zaczynając od pytania nr 85 skarżący podkreślał wprowadzenie zdających w błąd przez użycie w odpowiedzi "A" wyrażenia "wyłącznie". Przesłanki zawarte w art. 61(10) § 1 k.r.o., jako podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi, nie uzasadniały użycia tego słowa, gdyż podstawą tą mógł być również art. 61(16) k.r.o. Zdaniem skarżącego Minister nieprawidłowo powiązał wymaganie zaistnienia przesłanek z art. 61(10) k.r.o. dla możliwości zastosowania przez prokuratora art. 61(16) k.r.o. W sytuacji bowiem, gdy dziecko jest więzione po urodzeniu przez matkę, nie ma podstaw do ustalania zgodności treści aktu cywilnego z rzeczywistym stanem prawnym w postępowaniu nieprocesowym i to w sytuacji, gdy matka dziecka zaprzecza macierzyństwu. W takiej sytuacji właściwe jest postępowaniu sporne w postępowaniu o ustalenie macierzyństwa. Reasumując skarżący stwierdzał, że przesłanki z art. 61(10) § 1 k.r.o. nie stanowią wyłącznej podstawy do wytoczenia powództwa o ustalenie macierzyństwa, gdyż przy ich braku z takim powództwem może wystąpić prokurator na podstawie art. 61(16) k.r.o. Skarżący podkreślał, że przepisy, na których oparto zaskarżone pytanie weszły w życie zaledwie trzy miesiące przed egzaminem i brak było jeszcze orzecznictwa i komentarzy na ich temat. Dlatego pytanie i odpowiedź powinny być sformułowane w sposób jasny nie budzący wątpliwości, co nie miało w tym przypadku miejsca.

Kwestionując pytanie nr 84 T. K. wskazywał, że na gruncie art. 49 k.r.o. nie można było wykluczyć jako błędnej również odpowiedzi "C" uznanej w kluczu za prawidłową, gdyż w pkt 3 tego przepisu mowa jest także o prawach niezbywalnych przysługujących tylko jednej osobie. Do takich praw należą prawa osobiste autorskie, na które nie można rozszerzyć ustawowej wspólności małżeńskiej. W odpowiedzi "C" powołano prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy co jest literalnym brzmieniem art. 33 pkt 9 nie zaś art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o. Nie zgadzając się ze stanowiskiem Ministra wywodzonym na podstawie art. 33 k.r.o. skarżący podnosił, że prawa osobiste niemajątkowe często posiadają również swój wymiar majątkowy, na co wskazuje art. 33 w pkt. 5 k.r.o. Zdaniem skarżącego Minister błędnie argumentował, iż poprawną odpowiedź na to pytanie należało wybrać drogą eliminacji, bowiem odpowiedź "C" nie wynika z art. 49 k.r.o., a więc tym samym jest również błędna.

Również z powodu wadliwości konstrukcji pytania nr 26 nie można było udzielić na nie odpowiedzi poprawnej. Z kwestionowanego pytania nie wynikało, iż sytuacja w nim podana dotyczy wyłącznie postępowania prowadzonego w trybie Kodeksu postępowania karnego. Skarżący wskazywał, że również w postępowaniu prowadzonym w trybie k.p.k. oskarżony może ustanowić pełnomocnika występując o odszkodowanie na podstawie art. 522 k.p.k. Przepisy Kodeksu postępowania karnego nie zabraniają oskarżonemu ani żadnej innej osobie ustanowić pełnomocnika. W przepisie art. 522 k.p.k., mówiącym o prawie oskarżonego do odszkodowania, użyto określenia "oskarżony". Zatem w świetle tego przepisu, jak formułuje to pytanie – "zgodnie z Kodeksem postępowania karnego..." – oskarżony może ustanowić pełnomocnika.

Reasumując skarżący stwierdzał, że na pytanie nr 85 jedynie poprawna powinna być udzielona przez niego odpowiedź "B", gdyż ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego, do której odwoływał się Minister, wykraczała poza zakres przedmiotowy egzaminu. Nadto w odpowiedzi uznanej za poprawną na to pytanie użyto sformułowania "wyłącznie" co wprowadzało w błąd, a organ administracji przedstawiał swoją argumentację tak, jakby tego słowa odpowiedź nie zawierała. Uzasadniając poprawność wskazanej odpowiedzi na pytanie nr 84 Minister nie dokonał analizy przepisu art. 49 § 1pkt 3 k.r.o. pod kątem treści pytania. Tymczasem właśnie treść tego przepisu była podstawą zarzutu skarżącego. Ponieważ Minister nie dokonał pełnej analizy zarzutów skarżącego, naruszył wymienione w skardze przepisy postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o oddalenie skargi podkreślając, że decyzja odniosła się do wszystkich zarzutów i argumentów skarżącego, w związku z tym także zarzut naruszenia przepisów postępowania nie był uzasadniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.

Zgodnie z art. 33(1) ust. 1 ustawy o radcach prawnych (dalej jako u.r.p.) egzamin wstępny przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane w drodze zarządzenia, zwane dalej "komisjami kwalifikacyjnymi". Właściwość komisji kwalifikacyjnej obejmuje obszar właściwości jednej lub kilku okręgowych izb radców prawnych. Egzamin został przeprowadzony przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] Z przebiegu egzaminu wstępnego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym. Członkowie komisji kwalifikacyjnej mogą zgłaszać uwagi do protokołu - art. 33(9) ust. 4 u.r.p. Egzamin odbył się w dniu 19 września 2009 r. Z egzaminu sporządzono protokół opisujący jego przebieg. Protokół został podpisany przez komisję egzaminacyjną. Do protokółu załączono listę obecności zdających oraz listę zdających z ilością punktów otrzymanych przez każdego z nich, a także podano te wyniki do wiadomości zdających. Egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej /art. 33(1) ust. 3 u.r.p./. W ocenie Sądu w składzie orzekającym zakres przedmiotowy egzaminu nie wykraczał poza treść wymienionego przepisu. Stosownie do art. 33(9) ust. 1 u.r.p. egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt, a pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów /art. 33(9) ust. 3 u.r.p./. Zachowując wymagania z art. 33(10) ust. 1 u.r.p. komisja egzaminacyjna ustaliła wynik z egzaminu T. K., określając ilość otrzymanych przez zdającego punktów na 99 i doręczyła mu uchwałę, od której zdający wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, a po utrzymaniu tej uchwały przez Ministra w mocy, wniósł skargę do Sądu.

Skarżący kwestionował pytania nr 26, nr 84 i nr 85 zarzucając im niejasność, brak precyzyjności, a proponowanym odpowiedziom wykroczenie poza zakres przedmiotowy egzaminu oraz taką ich niejasność, że powodowało to niemożność udzielenia poprawnej odpowiedzi, a w związku z tym zakreślone odpowiedzi przez skarżącego należało uznać za prawidłowe.

Pytanie nr 26: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, pełnomocnika nie może ustanowić:

D. oskarżyciel prywatny,

E. oskarżony,

F. pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym".

Pytanie to zakreślało w proponowanych odpowiedziach określone kategorie podmiotów: oskarżyciela prywatnego, oskarżonego i pokrzywdzonego. Pytanie odwoływało się do treści przepisów Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie zatem z art. 59 § 1 k.p.k. został zdefiniowany oskarżyciel prywatny, którym jest pokrzywdzony, który może jako oskarżyciel prywatny wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego (art. 53 k.p.k.) oraz może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć przeciw oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa (art. 62 k.p.k.). Jednakże z godnie z art. 50 k.p.k. w postępowaniu sądowym z uprawnień pokrzywdzonego określonych w art. 53 i 62 nie może korzystać osoba występująca w tej samej sprawie w charakterze oskarżonego, z wyjątkiem przewidzianym w art. 497 i 498 § 3 k.p.k.

Zatem jako pokrzywdzony nie będzie on oskarżonym za wyjątkiem podanym w art. 497 § 1 i § 3 k.p.k. oraz w art. 498 § 3 k.p.k. W sytuacji wskazanej w art. 497 § 1 i § 3 k.p.k. w zakresie wzajemnych oskarżeń osoby wnoszące je są oskarżycielami, natomiast w zakresie w jakim są oskarżane są oskarżonymi w postępowaniu toczącym się z oskarżenia prywatnego. W sytuacji wskazanej w art. 498 § 3 k.p.k. w zakresie objęcia przez prokuratora obu oskarżeń wzajemnych postępowanie toczy się z urzędu i wzajemnie oskarżający się korzystają z uprawnień oskarżycieli posiłkowych stając się równocześnie oskarżonymi, co do których oskarżenia popiera prokurator.

Już więc wymienione przepisy, odróżniając oskarżyciela i pokrzywdzonego od oskarżonego, określają sytuację procesową, w której to występują możliwości danego podmiotu do korzystania z odpowiedniego rodzaju pomocy prawnej. Ta pomoc prawna jest określana jako "obrońca" lub "pełnomocnik" w zależności od tego której ze stron postępowania lub w danej fazie postępowania jest udzielana. A więc jeżeli jest udzielana oskarżonemu, czyli w rozumieniu art. 1 § 1, art. 3, art. 10 i następne k.k. osobie fizycznej, to zgodnie z art. 6 k.p.k. przysługuje mu prawo do korzystania z pomocy obrońcy, a nie pełnomocnika. Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 k.p.k. strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika. Odpowiadając zatem na pytanie nr 26 jedynie podmiot działający w całym postępowaniu lub w danej fazie postępowania jako oskarżyciel prywatny będzie mógł działać przez pełnomocnika podobnie jak pokrzywdzony. Natomiast oskarżony jedynie przy pomocy obrońcy.

Powołując się na treść art. 522 § 1 k.p.k. skarżący nie zauważa, iż przepis ten odnosi się do podmiotu, który występuje z roszczeniem, a nie do podmiotu, któremu są stawiane zarzuty aktem oskarżenia. W tym postępowaniu traktowany jest bowiem nie jako oskarżony lecz jako poszkodowany domagający się odszkodowania za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Użyte określenie "oskarżony", lub jak w przepisie art. 558 "tymczasowo aresztowany" "zatrzymany" dotyczy uprzedniego statusu osoby, która obecnie występuje w charakterze pokrzywdzonego żądającego odszkodowania, jak wprost określa to art. 556 § 3 k.p.k. Zatem w takiej sytuacji może on ustanowić pełnomocnika, a nie obrońcę, gdyż nie broni się przed jakimkolwiek oskarżeniem lecz dochodzi swojego żądania o charakterze majątkowych i zadośćuczynienia finansowego.

Skarżący zarzucił testowi nieprawidłowość pytania nr 84, jego niejasność i niemożność zakreślenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie. W jego ocenie by prawidłowo udzielić na to pytanie odpowiedzi należało posiadać wiedzę z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz z ustawy Prawo własności przemysłowej, bowiem sama znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego była niewystarczająca. Jednakże koniecznej znajomości tych aktów normatywnych nie przewidywał przepis art. 33(1) ust. 3 u.r.p. co stanowiło podstawę do uznania odpowiedzi udzielonej przez skarżącego na pytanie nr 84 za prawidłową.

Jednocześnie skarżący podkreślał, że w kluczu odpowiedzi prawidłowych wskazano jako podstawę prawną jedynie art. 49 k.r.o., natomiast Minister prawidłowość odpowiedzi "C" wyprowadził przy dodatkowym zastosowaniu przepisu art. 33 tej ustawy.

Co do tego ostatniego zarzutu należy zauważyć, że zdający nie znając klucza odpowiedzi byli obowiązani udzielić odpowiedzi poprawnej na pytanie nr 84 na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwoływało się pytanie. Nie jest zatem istotne czy Minister Sprawiedliwości, wyjaśniając poprawność odpowiedzi zawartej pod pkt "C", oparł się dodatkowo na przepisie art. 33 k.r.o., gdyż w istocie jej prawidłowość wynikała z art. 49 tej ustawy.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym dla udzielenia odpowiedzi prawidłowej wystarczającą była znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd zarzut przekroczenia art. 33(1) ust. 3 u.r.p. nie był zasadny. Pytanie było sprecyzowane jasno i jednoznacznie, a na wskazane odpowiedzi można było udzielić jedynie jednej prawidłowej odpowiedzi – "C": "Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na:

A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,

B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy".

Przepisy art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. eliminowały wprost jako odpowiedzi poprawne podane w pkt "A" i "B". Zgodnie z tymi przepisami nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny (art. 49 § 1 pkt 1) oraz na niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (art. 49 § 1 pkt 5). Jak wynika z treści przytoczonych przepisów odpowiedzi zawarte w pkt "A" i "B" były cytatami przepisów art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wykluczającymi rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej przez umowę majątkową zawartą przez małżonków. Już chociażby z tego powodu jedyną poprawną odpowiedzią do zakreślenia w tym pytaniu była odpowiedź "C".

Zdaniem Sądu nie można uznać za błąd lub nieprawidłowość to, że Minister Sprawiedliwości wyjaśniając wszechstronnie sprawę zastosował się do przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W tym bowiem celu sięgnął po przepis art. 33 k.r.o. by wskazać na relację jego zapisów do art. 49 k.r.o. I tak art. 33 w pkt 2 do majątku osobistego każdego z małżonków zaliczył przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, a w pkt 7 wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków.

W odpowiedziach "A’ i "B" do tych przedmiotów majątkowych i wierzytelności użyto czasu przyszłego co jest zrozumiałe w kontekście art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5, gdyż przepis art. 33 k.r.o. określa sytuację małżonka, który już te przedmioty majątkowe i wierzytelności nabył, natomiast przepis art. 49 § 1 pkt 1 i 5 k.r.o. stanowi o sytuacji przyszłej, w której małżonek jeszcze nie wszedł w ich posiadanie.

Przepis art. 33 w pkt 9 k.r.o. zalicza do praw majątkowych osobistych małżonka również prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy. Podkreślenia wymaga, że zaliczenie to dotyczy wyłącznie praw majątkowych, gdyż jak określa to wymieniony pkt 9 "Do majątku osobistego...", a więc nie chodzi o prawa autorskie itp. o charakterze niemajątkowym. Jednocześnie prawa określone w art. 33 pkt 9 nie zostały wymienione w art. 49 k.r.o., co wskazuje na wyłączenie tych praw z ograniczenia rozporządzeniem nimi w trybie umownego rozszerzenia wspólności majątkowej małżeńskiej. Natomiast prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (art. 33 pkt 5 k.r.o.) zostały expressis verbis wymienione w art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o. jako nie podlegające postanowieniom umowy majątkowej małżeńskiej. Zwracając zatem uwagę na treść pytania nawiązującą wprost do umowy o charakterze majątkowej, rozpatrywanie prawidłowości odpowiedzi w aspekcie praw osobistych o charakterze niemajątkowym musiało prowadzić zdającego w kierunku niewłaściwym.

Ostatnie z zakwestionowanych pytań przez skarżącego brzmiało: " Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, można żądać ustalenia macierzyństwa:

A. wyłącznie w przypadku, jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone,

B. w każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia, że kobieta wpisana do aktu urodzenia dziecka jako jego matka w rzeczywistości nią nie jest,

C. wyłącznie w przypadku, gdy dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego z udziałem komórek lub organów innej kobiety niż ta, która urodziła dziecko."

Skarżący udzielił odpowiedzi "B" przy prawidłowej "A".

Prawidłowa odpowiedź wynikała wprost z art. 61(10) § 1 k.r.o. - jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone, można żądać ustalenia macierzyństwa. Natomiast nieprawidłowości odpowiedzi udzielonej przez skarżącego należy poszukiwać w art. 61(12) § 1 k.r.o. - jeżeli w akcie urodzenia jest wpisana jako matka kobieta, która dziecka nie urodziła, można żądać zaprzeczenia macierzyństwa. W pytaniu chodziło o prawo do ustalenia macierzyństwa, a nie do jego zaprzeczenia. Zatem jedyną prawdziwą odpowiedź można było wyprowadzić z art. 61(10) § 1 k.r.o. Pytanie nie zawierało obowiązku wskazania kto może wystąpić o ustalenie macierzyństwa, stąd dywagacje na ten temat dotyczące uprawnień prokuratora, wynikających z art. 61(12) k.r.o., nie znajdowały szczególnego uzasadnienia. Wystarczającym była znajomość przepisu art. 61(10) § 1 k.r.o., którego cytatem była odpowiedź "A" wskazana jako prawidłowa. Rozumienie wyrażeń "wyłącznie" i "w każdym przypadku" należało zatem odnieść do zwrotu zawartego w pytaniu "...może żądać ustalenia macierzyństwa" w tym znaczeniu, iż nie chodziło o zaprzeczenie macierzyństwa lub zaprzeczenie ojcostwa, lecz wyłącznie o ustalenie macierzyństwa. Ta możliwość natomiast została wskazana w art. 61(10) k.r.o. stanowiącym prawną podstawę właściwej odpowiedzi. To, że powołany przepis wszedł w życie na kilka miesięcy przed egzaminem nie zwalniało zdających z jego znajomości, gdyż egzamin opierał się na przepisach prawa aktualnego w dacie jego składania.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.