Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1730/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 53
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 39 w zw. z art. 38
journal: Dz.U. 2011 nr 231 poz 1375
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. reprezentowanego przez kuratora T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Op 49/17 w sprawie ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do mieszkania chronionego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Op 49/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. (dalej określanego jako skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do mieszkania chronionego.

Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Dnia 26 lutego 2016 r. J. M., działając jako kurator sądowy częściowo ubezwłasnowolnionego syna, złożyła do Urzędu Miejskiego w [...] wniosek o przyznanie mieszkania chronionego dla skarżącego. W dniu 1 marca 2016 r. wniosek ten został przekazany do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].

Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...], decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia niepieniężnego w formie pobytu w mieszkaniu chronionym. Organ powołał treść art. 53 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163, ze zm.; dalej jako ustawa) wyjaśniając, że mieszkanie chronione ma zapewniać nie tylko schronienie, ale określone formy wsparcia. Z uwagi na specyfikę mieszkania chronionego nie może ono być zastąpione pomocą w formie doraźnie wynajętego mieszkania, w którym pobyt ma charakter interwencyjny i przeznaczony jest dla danej osoby. Wskazał przy tym, że zapewnienie osobie potrzebującej świadczenia w formie mieszkania chronionego pomocy jedynie poprzez zapewnienie schronienia nie jest tożsame ze spełnieniem wymogów prawnych oraz nie zapewnia realizacji celów wsparcia.

Organ odniósł się do przeprowadzonej w dniu 9 marca 2016 r. aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego i wskazał, że J. M. od dnia 14 września 2012 r. pełni funkcję kuratora dla częściowo ubezwłasnowolnionego syna. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Nysie Wydział III Rodzinny i Nieletnich orzekł o wyrażeniu zgody na umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej wobec braku jego zgody. Zatem, ze względu na stan zdrowia, w dniu 25 lutego 2013 r. skierował skarżącego do domu pomocy społecznej, w którym przebywa od dnia 4 marca 2013 r. Wskazał, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy, niepełnosprawną w stopniu znacznym. Choruje przewlekle m.in. na zaburzenia osobowości, schizofrenię paranoidalną, dlatego przez cały czas przyjmuje leki. Jest pod stałą opieką lekarza psychiatry oraz internisty. Podkreślił także, że skarżący z powodu choroby psychicznej wymaga całodobowej opieki, a tego rodzaju usługi są mu zapewnione w domu pomocy społecznej. Jego miesięczny dochód wynosi 624 zł na który składa się zasiłek stały i zasiłek okresowy z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że sytuacja życiowa skarżącego jest trudna, jednak uznał że nie jest osobą której na obecnym etapie można przyznać mieszkanie chronione.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 53 ust. 1 ustawy, stanowiących podstawę do przyznania mieszkania chronionego. Pobyt w mieszkaniu chronionym jest formą pomocy w sytuacjach, gdy osoba potrzebująca pomocy nie kwalifikuje się jednocześnie do objęcia jej usługami o charakterze opiekuńczym, czy też koniecznością zapewnienia całodobowej opieki w jednostkach specjalnie do tego przeznaczonych. Zauważył przy tym, że z ewentualnym wnioskiem o przyznanie takiego rodzaju świadczenia strona będzie mogła wystąpić dopiero po ustaniu przyczyn o których mowa w art. 54 ustawy.

Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na powyższą decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 11 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na wstępie powołał regulacje wynikające z ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił, że istotą instytucji mieszkania chronionego jest zapewnienie miejsca pobytu wraz z towarzyszącymi usługami o charakterze wspierającym. Jest to forma pomocy środowiskowej, mająca zastosowanie w sytuacjach, w których osoba potrzebująca pomocy nie kwalifikuje się jednocześnie do objęcia jej usługami o charakterze opiekuńczym, czy też koniecznością zapewnienia całodobowej opieki w jednostkach specjalnie do tego przeznaczonych. Świadczenie to adresowane jest do osób nieprzygotowanych do prowadzenia samodzielnego życia w społeczeństwie na własny rachunek, przy pomocy własnych umiejętności i z wykorzystaniem własnej zaradności życiowej. Podkreślił również, że przyczyny tej niesamodzielności stanowią jednocześnie przesłanki przyznania prawa do tego świadczenia, które wymienione zostały w art. 53 ust. 1 ustawy.

Następnie Sąd odniósł się do kwestii materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i wskazał, że z uwagi na postanowienie Sądu Rejonowego w Nysie Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 stycznia 2013 r. organ I instancji wydał decyzję o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej, a następnie umieścił go w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Organy zebrały w sprawie materiał dowodowy, przeprowadziły rodzinny wywiad środowiskowy, który uprawniał przyjęcie, że skarżący jest osobą samotną, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego i okresowego, jego dochód wynosi 624 zł miesięcznie. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony, tj. do dnia 30 listopada 2019 r., ma problemy zdrowotne, choruje przewlekle i wymaga systematycznego przyjmowania leków psychotropowych. Choruje m.in. na zaburzenia osobowości, schizofrenię paranoidalną. Jest pod stałą opieką lekarza psychiatry oraz internisty w domu pomocy społecznej, w którym przebywa. W ocenie Sądu okoliczności te potwierdzają, że skarżący z powodu choroby psychicznej wymaga całodobowej opieki.

Sąd I instancji zauważył ponadto, że w porządku prawnym pozostaje postanowienie Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 17 stycznia 2013 r. o umieszczeniu skarżącego w domu pomocy społecznej wobec braku jego zgody, zaś postanowienie to nie uprawniało organów do przyznania skarżącemu mieszkania chronionego, gdyż skarżący z powodu choroby psychicznej niewątpliwie wymaga całodobowej opieki. W tym kontekście wyjaśnił, że prawomocne postanowienie jest wiążące nie tylko dla organów wydających decyzje, ale także dla innych sądów, stosownie do regulacji art. 365 § 1 k.p.c. Sąd administracyjny, ani organy administracji publicznej nie posiadają uprawnień do dokonywania oceny czy też kwestionowania prawidłowości orzeczeń zapadłych w postępowaniu przed sądem cywilnym. Tym samym organ nie miał podstaw do powołania biegłego w przedmiocie ustalenia stanu zdrowia skarżącego, ponieważ na podstawie art. 39 w zw. z art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2011 r. poz. 1375, ze zm.; dalej jako ustawa o ochronie zdrowia psychicznego) orzeczenie sądu opiekuńczego ma charakter bezterminowy. Wobec tego dopóki orzeczenie nie zostanie zmienione w trybie przewidzianym w art. 41 powołanej ustawy, w ocenie Sądu, nieuprawnione jest odmienne stanowisko w tej materii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skonstatował, że organy dokonały analizy i oceny wszystkich okoliczności faktycznych w aspekcie potrzeby i możliwości zaspokojenia zgłaszanej potrzeby przez skarżącego i w konsekwencji właściwie zastosowały przepis prawa materialnego zawarty w art. 53 ust. 1 ustawy, uznając że nie spełnia on przesłanek do przyznania mieszkania chronionego. Z tych powodów oddalił skargę, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej jako p.p.s.a.).

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając to orzeczenie w całości.

W oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez błąd Sądu w ocenie stosowania kodeksu administracyjnego przez organy administracyjne tj. przyjęcie przez Sąd I instancji, iż organ administracji nie musiał zastosować art. 84 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Poprzez ustalenie, iż organ administracji nie miał podstaw do powołania biegłego w przedmiocie ustalenia stanu zdrowia skarżącego .

Ponadto wskazał na naruszenie art. 2 i art. 45 Konstytucji RP tj. zasady sprawiedliwości społecznej i procesowej oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz.U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284) tj. prawa do rzetelnego procesu sądowego. Wydając orzeczenie niesprawiedliwe. "Z ostrożności procesowej Skarb Państwa wskazuje, iż podstawą kasacji mogą też być przepisy które powinny być stosowane w toku rozpoznania sprawy, choć nie zostały przez Sąd wskazane (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 261/11)".

W ocenie pełnomocnika te naruszenia skutkowały tym, iż uznano je za tak daleko idące, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów, tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych, a także rozpoznania sprawy na rozprawie z udziałem skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zarzuty skargi kasacyjnej są nieusprawiedliwione.

Naczelny Sąd Administracyjny związany zarzutami skargi kasacyjnej z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. mógł jedynie odnieść się do wskazanych przepisów prawnych, które wskazano jako naruszone przez Sąd I instancji, wobec braku przesłanek z art. 183 § 2 p.p.s.a.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który ma charakter kompetencyjny. I nie może być skuteczny w sytuacji, gdy treść wyroku nie spełnia oczekiwań skarżącego, a nie uchybia powołanej normie.

Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, wskazał na zarzuty podniesione w skardze i ich uzasadnienie, przedstawił stanowiska pozostałych stron, szeroko i szczegółowo omówił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Tym samym w sposób należyty wypełnił wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a.

Sąd I instancji dokonał prawidłowej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone, w szczególności trafnie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym art. 84 k.p.a. Wobec tego nie miał podstaw do zastosowania normy z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przepis art. 84 przewiduje możliwość zwrócenia się przez organ administracji publicznej do biegłego lub biegłych o wydanie opinii gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż organ nie miał podstaw, aby przeprowadzać postępowanie dowodowe co do stanu zdrowia skarżącego dla ustalenia, czy wymaga całodobowej opieki, czy też stan psychiczny M. M. pozwala na samodzielne funkcjonowanie w środowisku, w warunkach mieszkania chronionego.

M. M. jako osoba częściowo ubezwłasnowolniona, został umieszczony w domu pomocy społecznej w wyniku orzeczenia sądu rodzinnego z powodu choroby psychicznej, która czyniła go niepełnosprawnym w stopniu znacznym.

Niedopuszczalna więc była weryfikacja jego stanu zdrowia w niniejszym postępowaniu przez skorzystanie ze specjalistycznej wiedzy biegłego psychiatry w trybie art. 84 § 1 k.p.a., w szczególności dla podważenia stanowiska wyrażonego w przywoływanym postanowieniu Sądu Rejonowego, czy też dla jego zmiany. Nie jest to bowiem tryb właściwy dla tego typu działań, co trafnie zostało ocenione przez Sąd I instancji. Sąd wskazał przy tym właściwy kierunek postępowania regulowany przepisami ustawy o ochronie zdrowia psychicznego przewidziany dla zmiany orzeczenia sądu opiekuńczego.

Podzielić też należało ocenę Sądu Wojewódzkiego, że orzekające w sprawie organy należycie wyjaśniły stan sprawy ustalając wszystkie okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia nie naruszając przy tym zasad postępowania administracyjnego.

Organ nie miał więc podstaw do zawieszenia postępowania w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jak chciała tego strona i wystąpienia do Sądu Rejonowego w Nysie o uchylenie orzeczenia dotyczącego umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej.

Nieskutecznym był również zarzut naruszenia art. 2 i art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Nie został on bowiem w żaden sposób uzasadniony, a to uniemożliwiało jakiekolwiek odniesienie się do niego.

Podkreślić raz jeszcze należy, iż samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem strony nie może być utożsamiane z uchybieniem zasadom postępowania administracyjnego, powołanym w uzasadnieniu kasacji, art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11 oraz art. 77 § 1 k.p.a. i nie czyni trafnym zarzutu naruszenia normy wynikowej z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym słusznie ocenił, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, stosując art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.