Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 797/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-04-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 marca 2009r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 13 stycznia 2010r. skarżący J. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 marca 2009r. wydanej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002rok.

Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż pozostaje w ciężkiej sytuacji finansowej. Od trzech lat nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej choć jest ona nadal zarejestrowana, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w niepełnym wymiarze w kwocie 318 zł. Ma na utrzymaniu 15 miesięczne dziecko, mimo, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Dzięki pomocy bliskich korzysta z możliwości zamieszkiwania u rodziny.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe – jak oświadcza – samodzielnie. Z żoną – jak wskazuje – nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Zamieszkuje u rodziny i korzysta z ich pomocy. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 318 zł. Ponadto ma na utrzymaniu 15 miesięczne dziecko. Od trzech lat nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej, choć jest ona nadal zarejestrowana. Nie posiada pieniędzy, nieruchomości ani żadnych cennych przedmiotów.

Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości, wykazuje jedynie udział w spółce "H" o wartości 500 zł, zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności.

Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawia oświadczenie, iż jego wynagrodzenie wynosi 318 zł brutto, zamieszkuje u rodziców, nie prowadzi od trzech lat działalności gospodarczej i sam gospodaruje. Nie wykazuje żadnych cennych ruchomości, oszczędności, nieruchomości.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku.

Orzekający nie dysponował potwierdzeniami dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Skarżący wezwany był ponadto do wykazania i potwierdzenia – również stosownym zeznaniem podatkowym za rok 2008 oraz zaświadczeniem z zakładu pracy dochodów osiąganych przez swoją małżonkę. Nie uczynił zadość temu wezwaniu. Nie wyjaśnił bowiem żadnych kwestii związanych z dochodami swojej żony. Skoro skarżący pozostaje w stanie małżeńskim, małżonkowie na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są zobowiązani do wzajemnej pomocy i nie wyłącza tego nawet istnienie majątkowej rozdzielności majątkowej ( post. NSA z 6.10.2004r. GZ 71/04 ) . Skarżący wskazał, iż zamieszkuje w domu rodziców. Nie wykazał natomiast ich dochodów, majątku, wysokości pomocy otrzymywanej od rodziny. Pojęcie "stanu majątkowego" strony nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej" , która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawca wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe

( post. NSA z 17.05.2006r. I OZ 657/06 ). Skoro zaś strona , odpowiadając na wezwanie Sądu, nie podała wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziny, niemożliwe jest dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów ( post. NSA z 17.02.2005r. OZ 1521/04 ).

Skarżący nie wykazał żadnymi dokumentami kosztów utrzymania, ew. zadłużenia. Nie wykazał nieruchomości, cennych ruchomości ani też oszczędności należących do żony. Skarżący nie przedstawił ani w żaden sposób nie odniósł się również do wezwania o wyciągi z rachunków bankowych własnych oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczył jedynie, iż nie posiada pieniędzy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej.

W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.

Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy

Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego bowiem pominął on w uzupełnieniu swego wniosku o przyznanie prawa pomocy wiele znaczących dla takiej oceny kwestii.

Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).