Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1877/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.),, sędzia WSA Małgorzata Miron, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na własność Państwa, na podstawie dekretu o reformie rolnej 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2.zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego A. P. kwotę 450(czterysta pięćdziesiąt)zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 kpa uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2005r. znak [...] stwierdzającą, iż nieruchomość zapisana dawniej w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. jako własność S. P., stanowiąca obecnie działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] i część działki ewidencyjnej nr [...], obejmująca zespół pałacowo-parkowy położony w D. oraz część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] obejmująca budynek tzw. "rządcówki" położonej w D., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 / i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż A. P. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie, że przejęcie na własność Państwa zespołu pałacowo-parkowego położonego we wsi D. nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wnioskodawca wskazał, że jego roszczenie dotyczy nieruchomości oznaczonej obecnie działkami ewidencyjnymi nr [...], [...], [...], [...] i [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2002r. stwierdził, iż w/w nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2002r. znak [...] utrzymał w mocy w/w decyzję Wojewody [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając przedmiotową sprawę wyrokiem z dnia 17 marca 2004r. sygn. akt IV SA 4253/02 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...]. Sąd wskazał na potrzebę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, oględzin przedmiotowej nieruchomości, jak i potrzebę przesłuchania świadków.

Wojewoda [...] ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę, decyzją z dnia [...] maja 2005r. znak [...] stwierdził, iż nieruchomość objęta wnioskiem A. P. stanowiąca obecnie działki ewidencyjne oznaczone nr [...], [...], [...] i część działki ewidencyjnej nr [...], obejmująca zespół pałacowo-parkowy w D. oraz część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] obejmująca budynek tzw. "rządcówki" położonej w D. , nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od w/w decyzji Wojewody [...] złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. oraz Ośrodek Hodowli Zarodowej "G." Sp. z o.o. podnosząc, iż decyzja organu wojewódzkiego została wydana z naruszeniem prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę, uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za nieprawidłowe, z uwagi na niezgodność z przepisami prawa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że Wojewoda [...] w swojej decyzji dokonał wadliwej wykładni § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz. U. Nr 10, poz. 51 /.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. Nieruchomość ta przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa bezwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia i w całości.

Jak stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej , orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Przepis ten jasno stanowi, iż wojewódzki urząd ziemski / obecnie wojewoda / orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska, której była właścicielem słusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych.

Natomiast jak stanowi § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. – strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

Z przepisu tego, wynika, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Przepis ten nie dopuszczał możliwości kwestionowania prawidłowości przejęcia na rzecz Państwa budynków czy też zespołów pałacowo-parkowych. Oznacza to, że wyłączenie spod przejęcia przykładowo budynku mieszkalnego było niedopuszczalne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołując się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdził, iż brak jest podstawy prawnej w przedmiocie orzekania przez organ administracyjny co do części przejętej w trybie reformy rolnej nieruchomości. Z powołanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzecznictwa wynika, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do stosowania § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. do rozstrzygania sporów dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość, z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Roszczenia te mają charakter cywilny, w związku z tym dochodzić ich można w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2005r. stwierdził natomiast, iż działki o nr ewidencyjnych [...], [...], [...], a także część działki ewidencyjnej nr [...] oraz nr [...] tj. zespół pałacowo-parkowy oraz tzw. "rządcówka", będące częścią składową majątku ziemskiego S. P., o powierzchni ogólnej 431,8167 ha nie podpadały pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdaniem organu odwoławczego, organ wojewódzki w w/w decyzji orzekł co do części nieruchomości ziemskiej, nie zaś co do całości. W przepisach administracyjnego prawa materialnego brak jest normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 2005r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył A. P.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakres pojęcia "nieruchomości ziemskiej" zawartej w w/w dekrecie oraz błędną wykładnię treści § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, iż wyłączenie zespołu dworsko-pałacowego spod działania przepisów dekretu o reformie rolnej jest możliwe wyłącznie w sytuacji kwestionowania zasadności przejścia na własność Skarbu Państwa całego majątku objętego reformą rolną. Błędne przyjęcie, iż do właściwości organów administracji publicznej nie należy badanie , czy niektóre nieruchomości nie były związane z majątkiem ziemskim, albowiem roszczenia te mają charakter cywilny i winny być dochodzone przed sądem powszechnym. Błędne przyjęcie, iż brak jest normy kompetencyjnej upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia, iż zespół pałacowo-parkowy oraz tzw. "rządcówka" nie podpadały pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie norm prawa procesowego tj. art. 97 § 1 pkt. 4 kpa i art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 /, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Legitymuje to sądy administracyjne do dokonywania kontroli aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powołane wyżej kryteria należy uznać, że skarga jest częściowo zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wnioskiem z dnia 9 maja 2001r. A. P. wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie, że nieruchomość obejmująca działkę o numerze geodezyjnym [...] o powierzchni 5.9932 m² położona w miejscowości D. wraz ze znajdującym się na tej działce zespołem pałacowym nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2002r. uznał, iż nieruchomość objęta wnioskiem, stanowiąca obecnie działki ewidencyjne nr [...] położone w D., obejmująca zespół pałacowo-parkowy, zapisana dawniej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. jako własność S. P., podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2002r. utrzymał w/w decyzję Wojewody [...] w mocy.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2002r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył A. P. Skargę tę na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. z 2003r. Nr 153, poz. 1271 ze zm. / rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 17 marca 2004r. wydanym w sprawie sygn. akt IVSA 4253/02 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z powodu stwierdzenia istnienia wad formalnych w przeprowadzonym w sprawie postępowaniu administracyjnym i podjętych w jego trakcie czynnościach oraz nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m. in. na potrzebę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, oględzin przedmiotowej nieruchomości, jak i potrzebę przesłuchania świadków. Jednocześnie Sąd zaznaczył, iż na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] maja 2005r. stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca obecnie działki ewidencyjne nr [...] i część działki ewidencyjnej nr [...], obejmująca zespół pałacowo-parkowy w D. oraz część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] obejmująca budynek tzw. "rządcówki" w D., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie przed organem I instancji uznając, iż organ wojewódzki nie miał normy kompetencyjnej wynikającej z administracyjnego prawa materialnego upoważniającej go do wydania decyzji orzekającej co do części nieruchomości ziemskiej, nie zaś co do całości.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005r. narusza zasadę związania organu oceną prawną sądu zawartą w art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

W niniejszej sprawie, która toczy się na skutek wniosku A. P. z dnia 9 maja 2001r., orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2004r. wydanym w sprawie sygn. akt IVSA 4253/02. W sprawie tej Sąd przesądził kwestię właściwości, uznając iż tryb administracyjny jest trybem właściwym do rozpoznania wniosku A. P. z dnia [...] maja 2001r. Ocena prawna zawarta w tym wyroku dotycząca właściwości, poprzez nie kwestionowanie trybu administracyjnego jako właściwego do rozpoznania merytorycznego wniosku jest wiążąca zarówno dla sądu orzekającego w tej sprawie jak i dla organu administracyjnego przy ponownym rozpoznawaniu tej sprawy.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998r. IIIRN 130/97 / OSNP 1999/1/2 / wyjaśnił, że zasada z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym / Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm. /, w myśl której " ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd", oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany, oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy.

Wykładnia zawarta w przytoczonym orzeczeniu Sądu Najwyższego jest aktualna również na gruncie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie – Tadeusz Woś i inni Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz str. 477.

Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie / por. wyrok NSA z 22.03.1999r. IVSA 527/97 LEX nr 47275 /.

Niezastosowanie się przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 17 marca 2004r. w sprawie sygn. akt IVSA 4253/02, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że decyzja ta jest wadliwa. Okoliczność tę sąd bierze z urzędu pod uwagę, niezależnie od tego, czy została w skardze podniesiona / por. postanowienie NSA z 16.02.1998r., IVSA 975/97, LEX nr 43847, wyrok NSA z 22.03.1999r., IVSA 527/97, LEX nr 47275, postanowienie NSA z 25.05.2001r., VSA 355/01, LEX nr 57181 /.

Naruszenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

W tej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi obowiązany jest rozpoznać odwołanie złożone od decyzji Wojewody Wielkopolskiego i merytorycznie rozstrzygnąć wniosek A. P.

Z uwagi na przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji, na obecnym etapie postępowania przedwczesne jest zajmowanie przez Sąd stanowiska w innych kwestiach podnoszonych w skardze i dlatego Sąd uznał jedynie częściową zasadność skargi.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.