Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 695/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie NSA Hanna Kamińska (spr.) Małgorzata Korycińska Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 47/09 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz M. L.120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 47/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę M. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r., nr [...], w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.

Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach faktycznych.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. uchwałą z [...] maja 2008 r., nr [...], odmówiła M. L. wpisu na listę radców prawnych podając w uzasadnieniu, że nie posiada on odpowiedniej praktyki przy świadczeniu pomocy prawnej, gdyż wykazał się tylko stażem zawodowym jako prawnik, nie zaś praktyką w świadczeniu pomocy prawnej. Organ samorządu zawodowego zwrócił uwagę, że Kolegium Prokuratury Okręgowej nie wystąpiło o powołanie M. L. na stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej, co mogło wynikać z toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego z art. 18 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. w zbiegu z art. 266 § 2 k.k. i art. 51 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 11 § 2 k.k., o nakłonienie inspektora ZUS do przekroczenia uprawnień i ujawnienia tajemnicy służbowej oraz o naruszenie ustawy o ochronie danych osobowych. Po przedstawieniu zarzutów asesorowi podjął on decyzję o zrzeczeniu się stanowiska, co w ocenie Rady OIRP mogło być związane z uniknięciem wszczęcia ewentualnego postępowania dyscyplinarnego.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, po rozpatrzeniu odwołania strony, uchwałą z [...] lipca 2008 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i wpisało M. L. na listę radców prawnych Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w S..

Decyzją z [...] października 2008 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi M. L. na listę radców prawnych podając w uzasadnieniu, że M. L. nie daje odpowiedniej rękojmi wykonywania zawodu i wyjaśniając, że domniemanie niewinności, na które powołuje się kandydat doznaje ograniczeń w postępowaniu administracyjnym. Zasada domniemania niewinności w postępowaniu administracyjnym nie wyklucza dokonania oceny w stosunku do konkretnej osoby, czy daje ona rękojmię należytego wykonywania zawodu oraz czy ma nieskazitelny charakter. Minister Sprawiedliwości zwrócił uwagę, że czyny zarzucone kandydatowi są przestępstwami popełnionymi z winy umyślnej, dotyczą wykorzystania stanowiska służbowego w celu zrealizowania celów prywatnych i obejmują okres, w którym zajmował stanowisko asesora prokuratorskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę M. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości stwierdził, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy rozumieć wykazanie się umiejętnością porównywalną z tą, jaką posiadają osoby będące radcami prawnymi. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie miało żadnych uwag do kandydata odnośnie jego przygotowania do zawodu radcy prawnego. Również Minister Sprawiedliwości w swojej decyzji tego przygotowania do zawodu skarżącego nie podważał stwierdzając jedynie, że ta okoliczność nie powinna mieć decydującego znaczenia dla wpisu z uwagi na zarzucenie M. L. popełnienia przestępstwa z winy umyślnej.

Sąd I instancji wyjaśnił, że przesłanka, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), dalej: ustawa o radcach prawnych, jest nieostra, więc z uwagi na jej ocenny charakter wymaga w każdej sprawie odniesienia nie tylko do określonych następstw, lecz także do powodujących je okoliczności. Zatem przy odmowie wpisania konkretnej osoby na listę radców prawnych, dokonanej na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, należy wskazać i udowodnić okoliczności, które faktycznie nie dadzą możliwości wykonywania przez nią tego zawodu. Przy ocenie dotychczasowego zachowania się osoby ubiegającej się o wpisanie na listę radców prawnych bierze się pod uwagę takie kryteria, jak szlachetność, prawość, uczciwość, przestrzeganie zasad etycznych. Powyższe elementy są punktem wyjścia do prognozowania jej zachowań jako radcy prawnego przy wykonywaniu obsługi prawnej w zakresie objętym art. 2 ustawy o radcach prawnych. Nie można zatem dokonać oceny nieskazitelności charakteru i na tej podstawie uznać, że kandydat nie daje wymaganej rękojmi do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Minister Sprawiedliwości uznając, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, wskazywał na dwie okoliczności: zarzut popełnienia przez M. L. przestępstwa kwalifikowanego z winy umyślnej oraz stanowisko Kolegium Prokuratury Okręgowej w S., które nie wystąpiło o powołanie M. L. na stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej. Sąd wyjaśnił, że uzasadnienie decyzji Kolegium zostało utajnione, w związku z tym wszelkie dywagacje na temat powodów, dla których nie doszło do powołania M. L. na stanowisko prokuratora nie mogą odpowiadać kryteriom dowodowym, gdyż stanowią spekulacje co do przesłanek, którymi kierowało się Kolegium Prokuratury Okręgowej w S.. Minister Sprawiedliwości przyjął założenie, że skoro toczy się postępowanie karne przeciwko skarżącemu, to nie spełnia on przesłanki nieskazitelnego charakteru czym nie daje on rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ administracji dokonał oceny zachowania skarżącego w aspekcie zarzucanego mu czynu z przyjęciem mocy dowodowej aktu oskarżenia, tymczasem to dopiero sąd karny musi wykazać to, że M. L. dopuścił się zarzucanego mu czynu.

Zdaniem Sądu I instancji Minister Sprawiedliwości naruszył art. 77 § 1, art. 80 i w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji nie wykazał bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że w świetle dotychczasowego postępowania skarżącego zaistniały podstawy, jedynie w związku z oskarżeniem go o popełnienie wymienionego przestępstwa, do stwierdzenia, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z tego powodu, iż nie jest nieskazitelnego charakteru. Nie można wyprowadzać tak dalece idących wniosków z samego faktu postawienia M. L. w stan oskarżenia, jak uczynił to organ administracji. Organ samorządu radcowskiego, przy pełnej świadomości toczącego się postępowania karnego przeciwko M. L., nie uznał tej okoliczności, jako przesłanki do odmowy wpisu. Zgodnie z Uchwałą Nr 517/VI/2006 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 25 listopada 2006 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu "Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów" (§ 4 ust. 1 pkt 9) przy wpisywaniu na listę radców prawnych wszczęcie tego postępowania następuje na wniosek zainteresowanego, do którego m. in. dołącza on oświadczenie o zakończonych lub toczących się przeciwko niemu postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych. Zatem oświadczenie o toczącym się postępowaniu karnym przeciwko wnioskodawcy nie stanowi przeszkody do udzielenia wpisu, bowiem organy samorządu radcowskiego są uprawnione do samodzielnej oceny, opartej na zebranym materiale dowodowym, czy ubiegający się o wpis spełnia wymagania z art. 24 § 1 pkt 1-5 ustawy o radcach prawnych, w tym czy jest on nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.

Minister Sprawiedliwości złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.. Zaskarżonemu wyrokowi Minister Sprawiedliwości zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych polegające na uznaniu przez Sąd, że wniesienie do Sądu Rejonowego w S. przeciwko M. L. aktu oskarżenia o przestępstwa z art. 18 § 2 kk w zw. z art. 231 § 1 kk w zb. z art. 266 § 2 kk w zb. z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy wpisu wymienionego na listę radców prawnych w sytuacji, gdy dokonanie przez Sąd prawidłowej oceny art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych doprowadziłoby do przeciwnego wniosku.

2) przepisu postępowania, to jest art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu tego orzeczenia przesłanek mających wpływ na uznanie, że pomimo toczącego się wobec pana M. L. postępowania karnego w Sądzie Rejonowym w S. sygn. V K 20/09, wymieniony daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, w sytuacji gdy prawidłowa ocena wyrażona w sposób właściwy w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia winna doprowadzić do przeciwnego wniosku, co wskazuje, że zarzucane naruszenie prawa procesowego miało wpływ na wynik sprawy.

Auror skargi kasacyjnej podał w uzasadnieniu, że czyny zarzucane M. L. są przestępstwami popełnionymi z winy umyślnej i dotyczą wykorzystania stanowiska służbowego w celu osiągnięcia konkretnych celów. Wniesienie aktu oskarżenia przeciwko M. L. i toczące się wobec niego postępowanie karne, dyskwalifikuje go jako kandydata na radcę prawnego, w sferze etyczno-moralnej, podważa jego odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość, a tym samym przydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego. Kryteria oceny kandydata do zawodu radcy prawnego powinny być szczególnie wysokie, ponieważ zawód ten jest zawodem zaufania publicznego.

Zadaniem kasatora Sąd I instancji przyjmując najkorzystniejszą dla M. L. ocenę stanu faktycznego, pominął dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie, zgodnie z którym jednorazowe, naganne zdarzenie może przekreślić dotychczasowe osiągnięcia danej osoby.

Organ nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, zgodnie z którym postawienie M. L. w stan oskarżenia nie powinno stanowić przesłanki do odmowy wpisu na listę radców prawnych, w aspekcie zasady domniemania niewinności.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, gdyby Sąd prawidłowo ocenił materiał dowodowy, doszedłby do wniosku, że z uwagi na charakter, przebieg, a w szczególności skutki zarzucanego M. L. przestępstwa, niemożliwym jest wpisanie jego osoby na listę radców prawnych.

W ocenie organu Sąd I instancji naruszył również art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem w uzasadnieniu wyroku zbyt lakonicznie i ogólnikowo odniósł się do podstaw rozstrzygnięcia, a szczególności nie wyjaśnił w oparciu o jakie dowody przyjął za udowodniony fakt wypełnienia przez M. L. warunków odnoszących się do przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu. Sąd nie wskazał, czy postępowanie karne wobec M. L. zostało zakończone. W czasie orzekania przez Sąd I instancji mógł zapaść wyrok w sprawie karnej, w której został wniesiony akt oskarżenia. Pominięcie wymienionej okoliczności w uzasadnieniu skarżonego wyroku może sugerować, że uznano, bez zweryfikowania tego, że skoro wobec M. L. nie zostało zakończone postępowanie karne, to tym samym korzysta on z zasady domniemania niewinności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. L. reprezentowany przez adwokata M. M. wniósł o :

1. odrzucenie na podstawie art. 178 w związki z art. 183 § 2 pkt 2 w związku z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. – skargi kasacyjnej,

2. względnie na wypadek nieuwzględnienia zarzutu ad. 1 – oddalenie skargi kasacyjnej wobec braku usprawiedliwionych podstaw,

3. zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności więc należy się ustosunkować do zarzutu naruszenia przepisu postępowania tj. 141 § 4 p.p.s.a. polegającym na niewyjaśnieniu przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przesłanek mających wpływ na uznanie, że mimo toczącego się wobec pana M. L. postępowania karnego, daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ zarzuca, iż Sąd zbyt lakonicznie i ogólnikowo odniósł się do podstaw rozstrzygnięcia, a w szczególności nie wyjaśnił w oparciu o jakie dowody przyjął za udowodniony fakt wypełnienia przez M. L. warunków odnoszących się do przesłanki rękojmi należytego wykonywana zawodu.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje ten zarzut za niezasadny. Pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości postawił w istocie zarzut dotyczący odmiennej oceny przez Sąd zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, który stanowił podstawę faktyczną do orzekania w niniejszej sprawie. Tak sformułowany zarzut stanowi polemikę ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie podzielił stanowiska Ministra Sprawiedliwości wskazującego na to, że już sam fakt toczącego się przeciwko kandydatowi postępowania karnego jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia, że ubiegający się o wpis na listę radców prawnych nie spełnia wymogów o jakich mowa w art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych ( Dz. U. 02.123.1059 tj.) W ocenie sądu kasacyjnego nie można postawać Sądowi I instancji zarzutu niedostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Otóż trafnie Sąd wskazał, że przy odmowie wpisania na listę radców prawnych organ administracji publicznej powinien wykazać sposób nie budzący wątpliwości, że w świetle dotychczasowego postępowania skarżącego zaistniały podstawy do stwierdzenia, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego i nie jest nieskazitelnego charakteru. Obowiązkiem organu jest branie pod uwagę i ocenianie wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis. Przy ocenie nieskazitelności charakteru należy wziąć pod uwagę takie przymioty osobiste jak: uczciwość, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Natomiast ocena dotychczasowego zachowania się osoby ubiegającej się o wpis winna mieć walor oceny moralnej, etycznej, dokonanej na podstawie ustawowych przesłanek i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na radcę prawnego. Tymczasem organ skupił się na jednej okoliczności tj. oskarżeniem kandydata o popełnienie przestępstwa z winy umyślnej i na tej podstawie, pomijając konstytucyjną zasadę domniemania niewinności, wysnuł wniosek o niespełnieniu przez kandydata przesłanki nieskazitelnego charakteru, a tym samym braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ nie ocenił wszechstronnie cech charakteru i dotychczasowego zachowania się osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że przesłanka z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych jest nie ostra, więc z uwagi na jej oceny charakter wymaga w każdej sprawie odniesienia nie tylko do określonych następstw, lecz także do powodujących je okoliczności. Zatem przy odmowie wpisania na listę organ powinien wskazać i udowodnić okoliczności lub powody, które faktycznie przekładają się na brak rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Reasumując, zarzut naruszania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przepisu proceduralnego – art. 141 § 4 p.p.s.a okazał się nieskuteczy, tym samym nie zostały podważone ustalenia faktyczne przyjęte w zaskarżonym wyroku oraz ocena zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego.

W tak ustalonym stanie faktycznym zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych jest chybiony z przedstawionych wyżej powodów.

Wobec uznania przytoczonych w skardze kasacyjnej zarzutów za pozbawionych usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do treści art.204 pkt 2 p.p.s.a.