Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 748/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 3 i art. 10
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 1 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1041/10 w sprawie ze skargi Gminy B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2010 roku, nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Gminy B. kwotę 640 (sześćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1041/10 oddalił skargę Gminy B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2010 r.

nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wojewoda Białostocki decyzją z dnia [...] stycznia 1991 r. nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę B. z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie 2 ark. 24 jedn. 238 jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...]. Decyzja ta z dniem 28 lutego 1991 r. stała się ostateczna.

Objęta powyższą decyzją działka nr [...] o pow. 0,2479 ha stanowiła część położonej w Białymstoku dawnej nieruchomości ziemskiej, której właścicielem był R.W., a przejętej w całości na rzecz Skarbu Państwa, na cele reformy rolnej, w oparciu o orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r. oraz z dnia [...] lipca 1959 r. utrzymane w mocy przez Ministra Rolnictwa orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...].

Aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1968 r. , Rep. A Nr [...] przedmiotowa działka została oddana w użytkowanie wieczyste J. i W. małż. Z. Następnie, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] orzekł o przekształceniu przysługującego wówczas J.Z., J.Z. oraz L.Sz. prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] w prawo własności.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] orzekł o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...] oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] i [...] lipca 1959 r. w części dotyczącej m.in. działki nr [...]. Wniesione na tą decyzję skargi, zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalone wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r. sygn. akt IV SA 4470-4472/02. Także skarga kasacyjna wniesiona od tego wyroku została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona (wyrok z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt OSK 1773/04).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na wniosek M.K. i Z.Z. (następców prawnych R.W.) decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. stwierdził nieważność decyzji Wojewody Białostockiego z dnia [...] stycznia 1991 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji podał, że decyzja komunalizacyjna Wojewody Białostockiego z dnia [...] stycznia 1991 r. naruszała prawo w stopniu rażącym art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. co skutkowało koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Wojewoda Białostocki wydając wyżej wymienioną decyzję oparł się na decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...] utrzymującej w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r. oraz z dnia [...] lipca 1959 r. o przejęciu przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej nieruchomości stanowiących własność R.W. Fakt wyeliminowania tych orzeczeń z obrotu prawnego przez decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r. powołał na uzasadnienie, że nieruchomość ta nie stanowiła własności Skarbu Państwa, nie podlegała wiec działaniu ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Tym samy nie mogło dojść do skutecznego przeniesienia prawa jej własności na Gminę Białystok. Powoduje to, że decyzja Wojewody Białostockiego z dnia [...] stycznia 1991 r. stwierdzająca nabycie przez Gminę Białystok z mocy prawa własności spornej nieruchomości pozostaje w oczywistej sprzeczności z art. 5 ust. 1 cyt. ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Stanowi to rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Minister podkreślił, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wywołuje skutek prawny ex tunc. Oznacza to, że w stosunku do nieruchomości objętej postępowaniem, przywrócony został stan obowiązujący przed wydaniem aktu, którego nieważność stwierdzono.

W ocenie Ministra decyzja komunalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Oddanie przedmiotowej działki w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej miało bowiem miejsce przed wydaniem badanej decyzji Wojewody, jak również przed wejściem w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Natomiast skutki prawne decyzji Prezydenta Miasta Białystok z dnia [...] maja 2006 r. (orzekającej o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności) mogą być odwrócone w drodze postępowania administracyjnego. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste i obrót tym prawem nie ma znaczenia dla unieważnienia decyzji komunalizacyjnej, ponieważ jej skutkiem jest "skasowanie" prawa własności gminy do skomunalizowanej nieruchomości bez żadnego odniesienia się do kwestii użytkowania wieczystego.

Pismem z dnia 14 grudnia 2009 r. Prezydent Miasta B. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 8, 10, 11, 12, 15, 76, 77 § 1, 78, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w tym pominięcie faktu, że przedmiotowa działka stała się własnością osób trzecich. Ponadto podniósł zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że unieważniona decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny, którego organ nie może odwrócić własnym działaniem.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, podtrzymując argumentację zawartą w jej uzasadnieniu. Odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], które nabyto na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1968 r., nie jest skutkiem wydania decyzji komunalizacyjnej. Dla oceny skutków decyzji administracyjnej, dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności (w kontekście nieodwracalnych skutków prawnych), prawnie obojętne jest istnienie użytkowania wieczystego lub przeniesienia prawa własności, które nastąpiły przed wydaniem przedmiotowej decyzji. Stwierdzając nieważność decyzji komunalizacyjnej organ przywraca stan prawny do jego pierwotnej postaci istniejącej przed wydaniem powyższej decyzji, nie ustosunkowując się do kwestii użytkowania wieczystego.

Za niezasadny uznał również zarzut dotyczący naruszenia art. 10 K.p.a. wskazując, że Prezydent Miasta B. pismem z dnia [...] września 2009 r. został poinformowany o wszczęciu postępowania nieważnościowego i umożliwiono mu zapoznanie się w terminie 30 dni z zebranymi dokumentami, uzupełnienie materiału dowodowego i złożenie ewentualnych wyjaśnień.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Gminy B.do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie:

- art. 7, 8, 10, 11, 12, 15, 76, 77 § 1, 78, 80, 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia;

- art. 156 §1 pkt 2 K.p.a. poprzez uznanie, że decyzja komunalizacyjna z dnia [...] stycznia 1991 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa - nie wskazując na czym to naruszenie polega oraz dlaczego organ uznał je za rażące;

- art. 156 § 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że unieważniona decyzja komunalizacyjna wywołała bezpośredni skutek prawny w sferze prawa, którego organ nie może odwrócić własnym działaniem. Skutkiem takim w realiach niniejszej sprawy jest istniejące po stronie osób trzecich prawo własności do spornej działki, wynikające z przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Wskazując na powyższe zarzuty o wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub ewentualnie stwierdzenie jej nieważności.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia 24 listopada 2009 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych komunalizacji podlega wyłącznie mienie stanowiące własność państwową. A zatem, w sytuacji gdy w dniu 27 maja 1990 r. (tj. wejścia w życie tej ustawy) mienie nie stanowiło własności Skarbu Państwa, decyzja potwierdzająca przejście własności mienia na rzecz samorządu terytorialnego w sposób oczywisty jest sprzeczna z normą zawartą w art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy Powoduje to, że zaskarżona decyzja jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną - rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. wyeliminowane zostały w trybie art. 156 § 1 K.p.a. orzeczenia nacjonalizacyjne, na podstawie których nieruchomość, której część stanowiła m.in. skomunalizowana działka, przejęta została przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń zniosło ich skutki prawne od dnia wydania, w związku z czym ukształtowany nimi stan prawny uznaje się za nieistniejący. Oznacza to, że w stosunku do dawnej nieruchomości ziemskiej nastąpiło przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed ich wydaniem tak, jakby nacjonalizacja nigdy nie nastąpiła (restitutio in integrum), a więc stanu w którym własność nieruchomości nadal przysługuje dawnemu właścicielowi (obecnie jego następcom prawnym). Nie budzi zatem wątpliwości, że w dacie wejścia w życie cyt. ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, skomunalizowana nieruchomość była mieniem prywatnym i nie mogła podlegać regulacjom zawartym w powołanej ustawie.

Z tych względów uznał, że decyzja Wojewody Białostockiego z [...] stycznia 1991 r., jako rozstrzygająca o skomunalizowaniu mienia niebędącego mieniem ogólnonarodowym, rażąco naruszała art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, co w konsekwencji prowadzić musiało do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła również określona w art. 156 § 2 K.p.a., negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności w postaci nieodwracalnych skutków prawnych. W tej mierze podzielił stanowisko Ministra, który stwierdził, że dla oceny skutków decyzji komunalizacyjnej Wojewody Białostockiego z [...] stycznia 1991 r., prawnie obojętna jest okoliczność oddania działki nr [...] w użytkowanie wieczyste. Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na wiele lat przed wyjściem w życie ustawy, na podstawie której wydana została decyzja komunalizacyjna Wojewody, gdyż działkę oddano w użytkowanie wieczyste w 1968 r. Ujemna przesłanka z art. 156 § 2 k.p.a. (nieodwracalność skutków prawnych decyzji) odnosi się do skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, podlegającą ocenie w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skoro skutki prawne o charakterze nieodwracalnym stanowić muszą konsekwencje badanej w trybie nadzoru decyzji, to zdarzenia faktyczne i prawne jakie zaistniały na nieruchomości przed wydaniem tej decyzji, wspomnianych skutków w sposób oczywisty wywołać nie mogły. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, iż wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. Nr 175, poz. 1459) w dniu [...] maja 2006 r. decyzja Prezydenta Miasta Białegostoku, orzekająca o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki w prawo własności, nie ma znaczenia z punktu widzenia oceny zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych uniemożliwiających stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Decyzja o przekształceniu nie stanowi bowiem bezpośredniego następstwa wydanego przez Wojewodę rozstrzygnięcia potwierdzającego komunalizację, lecz jest konsekwencją uprzedniego ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Skutki prawne tej decyzji mogą być zaś odwrócone przez organ administracji na drodze postępowania administracyjnego.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro w sprawie nie wystąpiła nieodwracalność skutków prawnych, to stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z dnia [...] stycznia 1991 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. było prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że stan faktyczny rozpoznawanej sprawy został przez organ nadzoru ustalony w sposób prawidłowy i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Strony, w tym skarżąca gmina, miały zapewnione prawo udziału w prowadzonym postępowaniu na wszystkich jego etapach. Minister powiadomił strony o wszczęciu postępowania nadzorczego, a w jego toku informował je o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zgłaszania wniosków dowodowych (pisma z dnia 11 września 2009 r. nr [...], z dnia 18 stycznia 2010 r. nr [...]). Z tych względów, zarzut naruszenia przez organ przepisów K.p.a., na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowanie dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz niezapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, uznał za nietrafny.

Jako chybiony ocenił również zarzut dotyczący niewskazania przez Ministra przyczyn uznania, że decyzja komunalizacyjna Wojewody Białostockiego rażąco narusza prawo oraz wyjaśnienie na czym to naruszenie prawa polega. Podkreślił, że organ nadzoru w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. podał, że decyzja Wojewody Białostockiego jako niedotycząca mienia Skarbu Państwa (a tylko takiego mienia mogła dotyczyć komunalizacja) pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., zaś charakter tego naruszenia powoduje, że rozstrzygnięcie Wojewody nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa, zaś zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymująca ją w mocy, podtrzymuje przedstawioną w niej argumentację.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.) skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Gmina B. reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie albowiem w dacie komunalizacji dla nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną była prowadzona księgą wieczysta i wynika to z decyzji. Z kolei, art. 3 cyt. ustawy o księgach wieczystych i hipotece wprowadza domniemanie prawne co do stanu zgodnego z prawem, które może zostać obalone jedynie w drodze postępowania cywilnego wytoczonego na podstawie art. 10 tej ustawy. A zatem stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, co do braku tytułu prawnego przez Skarb Państwa w dacie komunalizacji narusza art. 3 cyt. ustawy, gdyż kwestionuje wpis zawarty w księdze wieczystej wbrew domniemaniu prawnemu wynikającemu z jego treści;

2. naruszenie przepisu art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez dokonanie oceny prawnej zastrzeżonej dla sądów powszechnych i wymagającej orzeczenia wydanego na podstawie art. 10 cyt. ustawy o księgach wieczystych i hipotece;

3. naruszenie przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), albowiem na dzień wejścia w życie ustawy kompetencyjnej z 1990 roku, tytuł prawny do nieruchomości, będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji, przysługiwał Skarbowi Państwa. Tytuł ten nie był kwestionowany, ani w trakcie postępowania komunalizacyjnego, jak też w innych postępowaniach, zaś decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. wyeliminowała z obrotu prawnego orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r., gdyż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonanej np. w wyroku z dnia 20 czerwca 2001 w sprawie IV SA 1011/00, nie miała ona podstaw prawnych, jako że brak było przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę jej wydania. Jednakże pominięto ważną okoliczność, a mianowicie to, że przejmowanie nieruchomości w trybie i na warunkach dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), następowało z mocy prawa, a więc wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z mocy prawa nieważnej, nie może skutkować na inne obszary własnościowe przy założeniu, że nieruchomości objęte przejęciem z mocy prawa, w trybie art. 2 ust. 1 lit e ww. dekretu, stały się własnością Skarbu Państwa właśnie z mocy przywołanego przepisu. W istniejących uwarunkowaniach postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej może ewentualnie nastąpić po ostatecznym stwierdzeniu, że nieruchomość przejęta podlegała nacjonalizacji dokonanej na podstawie przepisów dekretu, co jedynie może zostać potwierdzone w postępowaniu przeprowadzonym, na wniosek strony, na podstawie § 5 cyt. rozporządzenia wykonawczego (por: uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 sygn. akt I OPS 3/10 - op. na stronach internetowych NSA). W niniejszej sprawie takie postępowanie nie toczyło się i nie toczy się przed organem właściwym na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), która weszła w życie również z dniem 27 maja 1990r. i która nie przekazała kompetencji do orzekania w tych sprawach (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu) organom samorządu terytorialnego lub innym organom, a wobec czego organami właściwymi do orzekania w omawianych sprawach w pierwszej instancji byli i są wojewodowie;

4. naruszenie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.) w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez nieuwzględnienie i zbadanie uwarunkowań prawnych i faktycznych związanych z wprowadzeniem reformy rolnej na podstawie wskazanych wyżej, w zarzucie pierwszym, przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem wpłynęły na ocenę zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a przede wszystkim na ocenę, iż Skarbowi Państwa w dacie komunalizacji nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, z czym strona skarżąca się nie zgadza;

5. naruszenie art. 156 § 2 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie albowiem w ustalonym stanie faktycznym doszło niewątpliwie do nieodwracalnych skutków prawnych w stosunku do działki objętej decyzją komunalizacyjną albowiem nieruchomość ta stała się w wyniku działań prawnych o charakterze cywilnoprawnym własnością osób trzecich, które działały w zaufaniu do rękojmi ksiąg wieczystych.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi oraz zasądzenie na rzecz Gminy B. kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w swojej ocenie pominął fakt, że nieruchomość objęta przedmiotową decyzją komunalizacyjną w dacie komunalizacji była objęta wpisem do księgi wieczystej, co wprost stwierdzono w decyzji. Wbrew więc domniemaniu wynikającemu z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece Sąd ustalił, iż tytuł prawny do tej nieruchomości, w dacie komunalizacji, nie przysługiwał Skarbowi Państwa. Przepis art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Taki proces nie toczy się ani nie toczył się, co do przedmiotowej nieruchomości. Sąd administracyjny wkroczył więc w kompetencje sądu cywilnego i dokonał oceny, która powinna być dokonana w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej.

Ponadto, autor skargi kasacyjnej zarzucił, iż w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. stwierdzającą nieważność potraktował jako wyeliminowanie z obrotu dokumentu potwierdzającego tytuł Skarbu Państwa do nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji, a tym samym stwierdził brak jednej z przesłanek do wydania decyzji komunalizacyjnej. Nie uwzględnił jednak przyczyn prawnych stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r. Przyczyny te zostały omówione w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2001 r. sygn. akt IV SA 1011/00, w którym stwierdzono, że rozporządzenie wykonawcze stanowiło jedynie podstawę do orzekania, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, gdyż następowało ono z mocy prawa. Zatem decyzja o przejęciu wydana została bez podstawy prawnej.

Uwzględniając powołane stanowisko Sądu wskazał, że chociaż sama decyzja o przejęciu była wadliwa to nie jest wykluczoną sytuacja, że dana nieruchomość została przyjęta z mocy prawa w trybie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Strona, nie zgadzającą się z tym stanowiskiem, może w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wystąpić o orzeczenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Dopiero więc orzeczenie wydane w powołanym trybie może rozstrzygnąć kwestię tytułu prawnego do nieruchomości objętej decyzją komunalizcyjną. A zatem tylko w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia można byłoby mówić o wadliwości samej decyzji komunalizacyjnej.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 156 § 2 K.p.a. skarżąca podniosła, że skoro nieruchomość będąca przedmiotem unieważnionej decyzji komunalizacyjnej stanowi obecnie własność osób prywatnych, które nabyły ją w dobrej wierze w zaufaniu do rękojmi ksiąg wieczystych po dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, to stan ten należało kwalifikować jako zdarzenie wywołujące nieodwracalne skutki prawne. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że odpłatne ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. (por. wyroki NSA: z dnia 17 sierpnia 1998 r. IV SA 1976/97 oraz z dnia 27 października 1998 r. IV SA 1906/97, uchwała SN z dnia 28 maja 1992 sygn. akt III AZP 4/92 OSNCAP 1992, nr 12, poz. 211.).

Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. autor skargi kasacyjnej wskazał, że rozstrzygając sprawę w jej granicach – w niniejszej sprawie w granicach przedmiotowej decyzji komunalizacyjnej, Sąd pierwszej instancji winien uwzględnić omówione na wstępie uwarunkowania prawne, ściśle związane z trybem realizacji reformy rolnej. Pominięcie tego aspektu sprawy, niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik postępowania.

M.K. i Z.Z. – uczestniczki postępowania reprezentowane przez adwokata w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosły o jej odrzucenie z uwag na brak prawidłowego wskazania zaskarżonego orzeczenia, a gdyby Sąd uznał, że skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do odrzucenia o jej oddalenie jako bezzasadnej.

W ocenie pełnomocnika uczestniczek postępowania nieprawidłowe oznaczenie sygnatury akt zaskarżonego wyroku przez wpisanie sygn. I SA/Bk 1041/10 zamiast I SA/Wa 1041/10 winno skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zw. z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece podały, że jest to domniemanie wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, jako przesłanka rozstrzygnięcia ( por.: wyrok SN z dnia 6 grudnia 2000 r. sygn. akt III CKN 179/99 ). Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości polega na doprowadzeniu księgi wieczystej do jej aktualnego, rzeczywistego w dacie orzekania stanu prawnego a nie istniejącego w przeszłości.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa materialnego - art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez niewłaściwe zastosowanie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa I Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej autor odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazał, że wbrew stanowisku skarżącej Gminy B., w dacie wejścia w życie ustawy kompetencyjnej nie była i nie mogła być właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji dekomunalizacyjnej, a to z uwagi na fakt, że na mocy dekretu PKWN na własność Państwa przechodziły nieruchomości rolne spełniające odpowiednie normy obszarowe — w tym przypadku powyżej 50 ha. Kwestia ta była przedmiotem postępowania nadzorczego, zakończonego ostateczną i wykonalną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. nr [...]) stwierdzającą ze skutkiem ex tunc nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1959 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Na wstępie wyjaśnić należy, że wprawdzie – jak trafnie poniósł pełnomocnik uczestniczek postępowania – w złożonej w rozpoznawanej sprawie skardze kasacyjnej błędnie określono sygnaturę zaskarżonego wyroku wpisując: I SA/Bk 1041/10 zamiast I SA/Wa 1041/10, to jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe uchybienie nie mogło skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać m. in. oznaczenie zaskarżonego orzeczenia. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej w sposób prawidłowy określił datę, przedmiot orzeczenia, a także wskazał, iż zaskarżony wyrok wydał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, pomimo ww. uchybienia jest prawidłowe i umożliwia rozpoznanie skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

Istota niniejszej sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy w dniu 27 maja 1990 r. część nieruchomości stanowiącej dawniej własność R.W., określonej jako działka nr [...] stała się własnością jednostki samorządu terytorialnego. W świetle art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z dniem wejścia w życie omawianej ustawy tj. z dniem 27 maja 1990 r., z mocy prawa, mieniem właściwych gmin staje się mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1. Zatem, aby można było mówić o komunalizacji mienia z mocy prawa, mienie to musiało stanowić w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowym stanie faktycznym. To zaś skutkowało przyjęciem, że decyzja Wojewody Białostockiego z dnia [...] stycznia 1991 r. stwierdzająca nabycie z mocy prawa przez Gminę B. własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], została wydana z rażącym naruszeniem prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Sąd pierwszej instancji podzielił przy tym pogląd organu, że skoro ostateczną decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. nr [...] oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r. w części dotyczącej m.in. działki nr [...], które to orzeczenia stanowiły o przejęciu spornego gruntu na rzecz państwa w trybie przepisów o reformie rolnej, to tym samym działka ta nie mogła nigdy stanowić własności państwowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w tej sprawie stanowisko to uznać należy za przedwczesne.

Wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. R.P. Nr 4, poz. 17 ze zm.) przejście na rzecz Skarbu Państwa własności wszystkich nieruchomości, określonych w tym artykule w punktach: b, c, d, i e (zatem również nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, należących do osób fizycznych lub prawnych, przekraczających określone normy obszarowe) z przeznaczeniem na cele reformy rolnej, następowało z mocy samego prawa. Oznacza to, że wydanie decyzji administracyjnej oczywiści wadliwej bo wydanej bez podstawy prawnej - art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nie rozstrzygało kwestii nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości stanowiącej własność R.W.

Z tych względów uznać należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej pozostawało bez wpływu na stan prawny ukształtowany na mocy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej.

Trafnie zatem autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych i § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, choć nie w pełni prawidłowo zarzuty te uzasadnił.

Zauważyć bowiem należy, iż Sąd pierwszej instancji nie stosował przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. ) i nie orzekał również w kwestiach zastrzeżonych do kompetencji sądów cywilnych. Nie można zatem przyjąć, iż zaskarżony wyrok naruszał art. 3 i 10 cyt. ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a także normę kompetencyjną określoną w art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ubocznie wyjaśnić należy, że w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie jest możliwe uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym wpisu historycznego, a takim wpisem był wpis dotyczący prawa własności Skarbu Państwa.

Podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając, że: " w oparciu o ostateczną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. wyeliminowane zostały w trybie art. 156 § 1 K.p.a. orzeczenia nacjonalizacyjne, na podstawie których nieruchomość, której część stanowiła m. in. skomunalizowana działka przejęta została przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej" jedynie nieprawidłowo zinterpretował przepisy prawa materialnego tj. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Błędnie uznał, że do przejścia prawa własności spornego gruntu doszło na podstawie, obecnie wyeliminowanych z obrotu, decyzji nacjonalizacyjnych, podczas, gdy w trybie reformy rolnej przejście prawa własności nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym następowało z mocy prawa.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zasadnie wskazano, że w sytuacji istnienia sporu, czy dana nieruchomość podpadała pod przepisy o reformie rolnej, ustalenia powinny być czynione nie w postępowaniu dotyczącym komunalizacji mienia, a w postępowaniu szczególnym, o którym mowa w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że dopiero wydanie decyzji deklaratoryjnej na podstawie § 5 cyt. rozporządzenia stwierdzającej, iż dana nieruchomość nie podpadała pod działanie regulacji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, pozwalałaby przyjąć, że w analizowanym stanie faktycznym nie doszło do przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (por: uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 165/98, OSNAPU 2000, nr 3, poz. 90 i z dnia 15 października 2002, sygn. akt I ACa 423/02, Palestra 2004, nr 3-4, s. 469). Oznacza to, że dopiero wydana w omawianym postępowaniu decyzja deklaratoryjna mogłaby stanowić dowód w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, że kwestionowana decyzja rażąco naruszała art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Z tych względów, odnosząc się do podniesionej w odpowiedzi na skargę kasacyjną okoliczności, że w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. nr[...]) stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń nacjonalizacyjnych, ustalono, iż nieruchomość ziemska, stanowiąca własność R.W. stanowiła powierzchnię mniejszą niż 50 ha, a skarga na tę decyzję została przez Sąd administracyjny prawomocnie oddalona, nie była dla postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej miarodajna. Podkreślić należy, że powołana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. w uzasadnieniu, której organ podał, że wspomniane nieruchomości nie spełniają w/w normy obszarowej, zapadła w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego orzekającym o przejściu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości w trybie przepisów o reformie rolnej. A zatem, przedmiotem tego postępowania było ustalenie, czy badane decyzje posiadały oparcie w przepisach prawa, czy też zostały wydane bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa. Przedmiotem tego postępowania nie było natomiast ustalanie, czy nieruchomość R.W. podpadała, czy też nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Z tego względu nie można uznać, że omawiana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. rozstrzygała definitywnie o kwestii, czy Skarb Państwa nabył w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości R.W. Ponadto wskazać należy, iż z powołanego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie kserokopii wyciągu z wykazu hipotecznego księgi wieczystej [...], wynika, że ogólna powierzchnia majątku R.W. przekraczała 95 ha. Wprawdzie pełnomocnik uczestniczek postępowania stwierdził, że właściciel majątku przed 1939 r. zbył jego znaczną część, także przed wybuchem II Wojny Światowej i powierzchnia nie przekraczała 50 ha, to jednak okoliczność ta powinna zostać dokładnie wyjaśniona zwłaszcza, iż nie można wykluczyć, że część nieruchomości ziemskiej stanowiącej własność R.W. nie została objęta decyzjami nacjonalizacyjnymi.

Ponadto, odnosząc się do powołanego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2000 r. sygn. akt III CKN 179/99, LEX nr 51805, w którym wyrażono pogląd, iż przeprowadzenie przeciwdowodu w stosunku do domniemania zawartego w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece może nastąpić w każdym postępowaniu, wyjaśnić należy, iż zapadł on na tle relacji pomiędzy postępowaniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej a procesem wywołanym powództwem windykacyjnym. Odnosił się on zatem do postępowań cywilnych. Tymczasem organ administracji publicznej, poza wyjątkami, w których na mocy szczególnych uregulowań, sprawa cywilna jest rozpoznawana w trybie administracyjnym, nie ma uprawnień do wkraczania w kompetencje sądów powszechnych.

Z kolei, oceniając podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stwierdzić należy, że zarzut ten jest związany z podniesionymi przez skarżącą gminę zarzutami naruszenia prawa materialnego. Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a., stanowi, iż . Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Autor skargi kasacyjnej uzasadniając jego naruszenie podniósł, iż Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił regulacji prawnorzeczowej, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W konsekwencji należało przyjąć, że źródłem wskazanego w skardze kasacyjnej uchybienia proceduralnego była obraza prawa materialnego a nie samoistne naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał również, że w tej sytuacji ocena zasadności zarzutu naruszenia art. 156 § 1 K.p.a. byłaby przedwczesna.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przy ponownym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, uznał, że skarga kasacyjna Gminy B. była częściowo uzasadniona w zakresie, w jakim zarzucała Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego i z tego względu na podstawie. 188, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i 193 tej ustawy (pkt 2 sentencji wyroku).