Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 62/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1 i 8, art. 36(5) ust. 2, art. 36(4) ust. 2, art. 36(8) ust. 11 i 12, art. 36(8) ust. 14 pkt 4.
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2014 r. sprawy ze skargi T.C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia [...] października 2013 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) po rozpatrzeniu odwołania T. C. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego stwierdzającej, że T. C. uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego

- utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu wskazano, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą, z czwartej części egzaminu ocenę celującą, zaś z piątej części egzaminu ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający T.C. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od ww. uchwały wniósł zdający T. C. kwestionując ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia odwołując się do dyspozycji art. 368 ustawy o radcach prawnych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.) stanęła na stanowisku, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał też, że jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu.

Jednocześnie organ wskazał, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Powołując art. 364 i 365 ustawy o radcach prawnych organ wskazał na kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu radcowskiego wskazując, że celem egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego Komisja II stopnia wskazała, że opis istotnych zagadnień nie może stanowić żadnego kryterium ocen bowiem określony w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej.

Komisja II stopnia rozpoznając odwołanie zdającego, w którym zakwestionował on ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego wskazała, że egzaminatorzy jednolicie ocenili opracowane przez zdającego rozwiązanie na ocenę niedostateczną.

Organ przytoczył uzasadnienia ocen cząstkowych przedstawione przez obydwu egzaminatorów.

Rozpatrując odwołanie zdającego Komisja II stopnia ponownie wskazała na kryteria ocen wynikające z art. 364, art. 365 i art. 368 ustawy o radcach prawnych i stanęła na stanowisku, że sporządzona przez zdającego skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Komisja odwoławcza zgodziła się ze stanowiskiem egzaminatorów, iż odwołujący nie zrozumiał istoty postawionego zadania, w którym podstawowe kwestie na które należało zwrócić uwagę to: brak wydania jednej z decyzji przewidzianej w art. 151 k.p.a., niemożność zawarcia w jednej decyzji kwestii uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz nakazu zwrotu świadczenia. Ponadto wskazała, że oczywiście błędne było rozstrzygnięcie organu odwoławczego odnośnie odmowy umorzenia postępowania na podstawie art. 105 k.p.a., z uwagi na niezgodność takiego rozwiązania z treścią wskazanego przepisu. Należało także zwrócić uwagę na naruszenie przez organy art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia J. Z. czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Organ wywodził, że zdający w skardze przyjął rozwiązanie nie adekwatne do istoty zadania egzaminacyjnego, gdyż nie podniósł zarzutu dotyczącego naruszenia art. 151 k.p.a., który miał kluczowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie, a także nie zwrócił uwagi na drugi z istotnych mankamentów postępowania administracyjnego, a mianowicie zawarcie w jednej decyzji rozstrzygnięcia o zwrocie świadczenia i uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. Dopiero gdy ta druga decyzja stanie się ostateczna można nakazywać zwrot świadczenia. Postawienie prawidłowego zarzutu dotyczącego naruszenia art. 10 k.p.a. jest niewystarczające, ażeby ocenić pracę na ocenę pozytywną. Skarga zawiera także wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (bez podstawy prawnej) oraz wniosek o zwrot kosztów oraz wniosek o stwierdzenie nieważności obydwu decyzji w żaden sposób nie uzasadniony. Zarzut naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w ocenie organu przedwczesny, gdyż mógłby być postawiony dopiero przy prawidłowym przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego i wydaniu odpowiedniej decyzji na podstawie art. 151 k.p.a.

Jednocześnie organ przyznał rację zdającemu, iż nie określił nieprawidłowo organu I instancji, natomiast pozostałe kwestie wobec braku zrozumienia istoty zadania egzaminacyjnego i postawienia nieuprawnionych zarzutów nie mogą mieć w ocenie organu, wpływu na ocenę z zadania z prawa administracyjnego.

Komisja II stopnia wskazała też, że próba obrony prawidłowości wskazania w skardze wpisu stałego przedstawiona w uzasadnieniu odwołania wskazuje wyłącznie na nieznajomość przepisów prawa przez zdającego w tym zakresie. Sporządzony projekt skargo razi ogólnością zarzutów i ich uzasadnienia, praktycznie nie ma w nich żadnych konkretów związanych z istotą zadania egzaminacyjnego. W kwestii stosowania przez sąd administracyjny art. 134 § 1 p.p.s.a. organ stanął na stanowisku, że od osoby, która w przyszłości chce wykonywać zawód radcy prawnego należy wymagać chociażby w podstawowym zakresie znajomości prawa administracyjnego zarówno procesowego jak i materialnego. Faktycznie sąd administracyjny nawet w przypadku gdy wpłynie pismo o treści: "nie zgadzam się z zaskarżoną decyzją" będzie i tak zobowiązany do zbadania legalności podjętych w postępowaniu administracyjnym decyzji, postanowień lub innych aktów w zakresie ich zgodności z prawem. Jednakże w przypadku osoby zdającej egzamin radcowski wymagania są dużo wyższe, gdyż wymagają sprawdzenia przygotowania prawniczego z określonych dziedzin prawa pod względem należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc kryteriów o których mowa w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych.

Ostatecznie organ wywodził, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1, ust. 10 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny, ma on wyłącznie charakter pomocniczy. Kwestie odbytych studiów, praktyk i aplikacji nie mają wpływu na ocenę pracy egzaminacyjnej zdającego, gdyż nie mieszczą się w kryteriach ocen przewidzianych w art. 364 ust. 1, ust. 10 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Wobec powyższego oraz uznając zarzuty zdającego w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja Odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

Skargę na opisaną wyżej uchwałę wniósł T. C. zarzucając mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie następujących przepisów postępowania oraz prawa materialnego tj. w szczególności: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 36 (4) ust. 10 i art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na: niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez uwzględnienia podniesionych w odwołaniu aspektów sporządzonego przez skarżącego rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego również pod kątem oceny pozytywnej, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają obowiązujące przepisy prawa w tym art. 134 § 1 p.p.s.a. (jeśli przyjąć, iż decyzja ta ma charakter uznaniowy), przede wszystkim wobec faktu, iż zakres zaskarżenia, zarzuty, jak i żądania oraz uzasadnienie sporządzonej przez skarżącego w ramach rozwiązania tego zadania skargi można uznać za - co do zasady - prawidłowe oraz zbieżne z interesem strony, w której imieniu sporządzono to pismo i uzasadniające ocenę dostateczną rozwiązania tego zadania oraz pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej Uchwały rozważenia wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu (uzasadnionych precyzyjnie poglądami doktryny i orzecznictwa), które były przedmiotem rozpoznania, podczas gdy decyzja organu odwoławczego w administracyjnym toku instancji powinna być wydana po rozważeniu (i uzewnętrznieniu tego faktu w jej uzasadnieniu) wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i może utrzymywać zaskarżoną uchwałę w mocy jedynie w razie uznania i szczegółowego uzasadnienia tego stanowiska, że żaden z zarzutów podniesionych w odwołaniu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji, w szczególności zaś podnosił wobec Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w jej Uchwale naruszenia powołanych wyżej przepisów polegające na:

1) sporządzeniu uzasadnienia Uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, odnoszącego się bezpośrednio do argumentów nader obszernego odwołania w sposób ogólnikowy i skrajnie skrótowy, bez powołania niemal jakiegokolwiek uzasadnienia merytorycznego przyjętych w tym uzasadnieniu tez, poprzestając de facto na powtórzeniu stanowiska Komisji Egzaminacyjnej, uwzględniającym jedynie przepisy K.p.a., których skarżący nie uwzględnił i pomijający w znacznej części: przepisy powołane przez skarżącego słusznie w zarzutach, ich zasadność oraz zakres żądań sporządzonej skargi zbieżny z tzw.: "opisem istotnych zagadnień" i wymaganiami ustawy o radcach prawnych, podczas gdy uzasadnienie decyzji odwoławczej powinno szczegółowo uzasadniać stanowisko organu odwoławczego, w szczególności zawierać uzasadnienie prawne,

2) nieuwzględnieniu, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym, inaczej niż w postępowaniu cywilnym, czy postępowaniu karnym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną, co powinno mieć choćby minimalne znaczenie w sprawie,

3) przyjęciu przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, iż nie powołanie przez skarżącego w rozwiązaniu przedmiotowego zadania naruszenia art. 151 k.p.a., może stanowić wyłączną lub zasadniczą przesłankę negatywnej ocenę tego rozwiązania pod kątem kryterium właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, mimo zastosowania w sprawie przez odwołującego takich przepisów prawa materialnego i procesowego, których zastosowanie dawało możliwość osiągnięcia zamierzonego przez skarżącego i pozostającego w interesie klienta rezultatu, potencjalnie "względniejszego" dla klienta,

4) uznaniu za przedwczesne - podniesienia przez skarżącego w rozwiązaniu przedmiotowego zadania zarzutu naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,

5) zupełnym pominięciu w uzasadnieniu skarżonej Uchwały, zawartych w rozwiązaniu zadania i akcentowanych w odwołaniu przez skarżącego zarzutów dotyczących naruszenia: art. 8 k.p.a., art. 7 k.p.a., a także naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., które zostały w sprawie naruszone, a które to zarzuty znajdują swoje uzasadnienie w stanie faktycznym sprawy oraz doktrynie i orzecznictwie,

6) niczym nieuzasadnionym przyjęciu przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia za Komisją Egzaminacyjną, iż istotną wadę rozwiązania przedmiotowego zadania przez skarżącego, niezabezpieczającą interesu strony, świadczącą o nieznajomości przez skarżącego przepisów prawa, stanowi fakt przyjęcia przez skarżącego z ostrożności procesowej wpisu stałego w kwocie 200 zł, który został uiszczony na konto sądu, w sytuacji: a) podania przez skarżącego w rozwiązaniu zadania podstawy ustalenia wysokości wpisu, która to podstawa mogła wchodzić w grę, gdzie: b) wpis ten w razie jego ustalenia musiałby zostać uiszczony na konto sądu, c) w żadnym razie nie było możliwości ustalenia wpisu w wysokości wyższej, d) jego uiszczenie dawało gwarancję rozpoznania sprawy bez zbędnych opóźnień, e) w razie ustalenia, iż wpis jest nienależny, podlegałaby on zwrotowi na rzecz klienta po myśli art. 225 p.p.s.a., co do zasady w całości, ewentualnie pomniejszony o koszty przelewu, czyli w praktyce o ok. 5 zł,

7) niczym nieuzasadnionym przyjęciu przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, iż jedynym poprawnym sposobem rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą wedle założeń zadania z zakresu prawa administracyjnego skarżący reprezentował, było podniesienie zarzutu naruszenia art. 151 k.p.a. oraz wniosek o uchylenie decyzji organów obu instancji, w sytuacji gdy skarżący w sporządzonym przez siebie rozwiązaniu zadania przyjął rozstrzygnięcie, które winno być uznane za uzasadnione, w szczególności wobec dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a.,

8) niczym nieuzasadnionym przyjęciu, iż istotną wadę pracy skarżącego stanowić może brak powołania podstawy prawnej wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.

Skarżący żądał uchylenia zaskarżonej uchwały oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi rozbudowano przytoczone wyżej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący przedstawił dalsze argumenty na poparcie skargi podnosząc m.in. iż decyzja Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie ma charakteru uznaniowego odnosząc się do skali ocen z egzaminu oraz wskazując, że z egzaminu przeprowadzonego w 2014 r. za rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego otrzymał ocenę pozytywną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 365 u.r.p. W myśl tego przepisu test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Stosownie do art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Kryteria oceny prac określone zostały w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p., do których ustawodawca zaliczył: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p.).

W myśl przepisu art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

W myśl § 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Sąd podziela stanowisko skarżącego - znajdujące oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 16 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 319/12), iż uchwała komisji II stopnia należy do grupy decyzji związanych, jednocześnie jednak za bezprzedmiotowy uznaje jego zarzut, że Komisja II stopnia przyjęła, iż podejmuje uchwały w warunkach uznania administracyjnego, albowiem z treści zaskarżonej uchwały nie wynika, by w takich warunkach została ona podjęta.

W zaskarżonej uchwale Komisja II stopnia przyjęła, że sporządzona przez skarżącego skarga w ramach rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Zgodnie z art. 364 ust. 8 u.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

W zadaniu z piątej części egzaminu radcowskiego w stosunku do reprezentowanej przez radcę prawnego strony wydane zostały, po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego - przez organ I instancji decyzja o uznaniu za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego i o obowiązku jego zwrotu, a przez organ odwoławczy decyzja o odmowie umorzenia postępowania oraz o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W sprawie bezsporne jest, że prawidłowym sposobem rozwiązania postawionego w zadaniu egzaminacyjnym problemu jest sporządzenie skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sporna zaś jest przyjęta przez skarżącego koncepcja skargi, która oparta została na zarzutach: rażącego naruszenia prawa (art. 10 i 8 k.p.a.), naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 77 i 80 k.p.a.), a także naruszeniu art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, że sposób ujęcia przez skarżącego problemu od strony wykazania naruszenia przez organy szeregu przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego świadczy o niezrozumieniu przez skarżącego istoty zadania, którym było dostrzeżenie, że w sprawie wydane zostały decyzje o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu świadczenia. Pomimo bowiem wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego nie zostało ono zakończone przez wydanie jednej z decyzji wymienionych w art. 151 k.p.a., co również winno zostać uwypuklone w sporządzonej skardze. Wadliwe również było orzeczenie w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu, podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości.

Innymi słowy prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia, które nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z [...] lipca 2009 r. przyznającej reprezentowanej stronie wymienione w niej świadczenia rodzinne. Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

W sporządzonej przez skarżącego skardze zabrakło podstawowych zarzutów, które należało postawić zaskarżonej decyzji SKO w [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji świadczących o dostrzeżeniu istoty zadania, tj. osadzeniu sprawy w warunkach wznowienia postępowania, które nie zostało ostatecznie zakończone, a pomimo tego, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozstrzygnięcie uznające świadczenie za nienależnie pobrane. Za istotny błąd należy także uznać wskazane w pracy uiszczenie wpisu stałego w kwocie 200 zł.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy, a następnie Komisja II stopnia prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione.

Wady sporządzonej przez skarżącego pracy są na tyle istotne, iż ocena pozytywna nie była możliwa. Jednocześnie Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, nie była wybiórcza tylko kompleksowa.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a., ocena materiału dowodowego - pracy z piątej części egzaminu radcowskiego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też jest w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, wystawione przez obu egzaminatorów oceny, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II stopnia zaś w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniu skarżącego Komisja II instancji wskazała na pozytywne elementy jego pracy, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi - prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, a zarzut naruszenia art. 364 ust. 10 u.r.p. za bezprzedmiotowy.

Sąd podziela przy tym stanowisko Komisji II stopnia znajdujące odzwierciedlenie w orzecznictwie NSA, że określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny pracy muszą być spełnione łącznie. Tylko bowiem praca, która jest poprawna pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes stronny, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający zasługuje w ocenie Sądu na ocenę pozytywną. Okoliczność, że z redakcji przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika, że katalog wymienionych w nim kryteriów oceny nie jest zamknięty stanowiska tego nie zmienia, a użycie w omawianym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że kryteria te są decydujące przy ocenie pracy.

Poszczególne podnoszone w skardze argumenty i kwestie są w ocenie Sądu jedynie polemiką z oceną prawną przeprowadzoną przez organ w zaskarżonej uchwale, które jednak nie podważają prawidłowości wywodu Komisji II stopnia.

Z powyższych względów za słuszne należało uznać stanowisko Komisji II stopnia, która omawiane uchybienie w pracy pisemnej skarżącego z piątej części egzaminu radcowskiego zakwalifikowała jako istotne, w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, popełnienie poważnych błędów, jak wyżej wymienione, nie pozwala na przyjęcie, że zdający jest przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowanego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce.

Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że organ wydając zaskarżoną uchwałę nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.