Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 682/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 listopada 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T Spółki z o.o. w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T Spółki z o.o. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

T Spółka z o.o. w likwidacji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry.

W odpowiedzi na zarządzenie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1440 zł, w dniu 22 października 2018 r. wpłynął do Sądu złożony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Spółka znajduje się w stanie likwidacji, posiada stratę brutto za rok 2017 w wysokości 463.000,95 zł. Rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność opłacenia wpisu.

Zarządzeniem z dnia 24 października 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie:

a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za ostatnie sześć miesięcy,

b) odpisów rocznych deklaracji podatkowych za rok 2017,

c) składanych odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie sześć miesięcy,

d) bilansu, rachunku zysków i strat, sprawozdania finansowego za rok 2017,

e) odpisu dokumentu potwierdzającego otwarcie likwidacji Spółki (art. 274 § 1 k.s.h.),

f) bilansu otwarcia likwidacji (art. 281 § 1 k.s.h.); sprawozdania finansowego związanego z zamknięciem ksiąg rachunkowych w Spółce na dzień poprzedzający dzień otwarcia likwidacji (art. 45 ust. 1 ustawy o rachunkowości); rocznego rozliczenia podatkowego w podatku dochodowym w związku z postawieniem Spółki w stan likwidacji (art. 8 ust. 6 u.p.d.o.p.) – o ile dokumenty te zostały już sporządzone

- w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy.

W odpowiedzi pismem z dnia [...] listopada 2018 r. Spółka wyjaśniła, iż nie posiada środków trwałych "wobec niedokonywania zakupu towarów, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe", nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika z uwagi na trudną sytuację finansową, w dniu [...] grudnia 2017 r. jej rachunek bankowy został zablokowany na łączną kwotę ponad 644.000 zł, nie posiada ruchomości o wartości wyższej niż 5.000 zł, zatrudnia dwie osoby, z których jedna pobiera wynagrodzenie w kwocie 3.923,64 zł, druga pozostaje na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, zaś prezes zarządu pobiera wynagrodzenie w wysokości 10.000 zł brutto miesięcznie. Do pisma załączyła kopie: uchwały w sprawie rozwiązania Spółki, otwarcia jej likwidacji i powołania likwidatora, sprawozdania zarządu z działalności Spółki w 2017 r., zeznań podatkowych CIT-8 za 2016 i 2017 r., deklaracji VAT-7 od stycznia do czerwca 2018 r., bilansu za rok 2017, rachunku zysków i strat za rok 2017, dodatkowych informacji i wyjaśnień z dnia [...] marca 2018 r., aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] grudnia 2017 r., potwierdzenie operacji na rachunku bankowym w dniu [...] grudnia 2017 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od stycznia do października 2018 r.

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienia NSA z 27 września 2011 r., II GZ 434/11, z 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 323/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z przedłożonej deklaracji CIT-8, w ubiegłym 2017 roku Spółka osiągnęła przychód 19.033.247,14 zł, natomiast w 2016 roku 7.467.050,41 zł. Wprawdzie jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 w pierwszym półroczu bieżącego roku nie odnotowała żadnej podstawy opodatkowania w podatku od towarów i usług, dokonała jednak wydatków na nabycie towarów i usług pozostałych na kwoty: 35.232,00 zł (styczeń), 35.816,00 zł (luty), 26.136,00 zł (marzec), 36.451,00 zł (kwiecień), 32.514,00 zł (maj), 29.072,00 zł (czerwiec). Z uwagi na fakt, że posiadane na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych wynosiły 4.175,79 zł, z przedłożonej dokumentacji nie wynika wprost, jakie było pochodzenie powyższych kwot, skoro środków trwałych Spółka nie posiada. Brak również informacji o zaciągniętych kredytach czy pożyczkach. Podobnie w roku 2017, choć przychody Spółki z tytułu sprzedaży produktów wyniosły 19.033.247,14 zł, to poniesione wydatki przekroczyły te kwotę o 460.163,34 zł, choć środki pieniężne, którymi Spółka dysponowała na początek okresu rozliczeniowego wynosiły 1.185.643,83 zł. Największą pozycję w bilansie zajmowały usługi obce – 17.643.157,44 zł, następnie wynagrodzenia – 963.766,86 zł. Z kolei koszty finansowe kształtowały się na poziomie 2.838,06 zł. Natomiast z łącznej kwoty 19.493.410,48 zł tylko 18.802.170,59 zł zaliczono do kosztów uzyskania przychodu (zeznanie podatkowe CIT-8). Tym samym do opodatkowania deklarując nie stratę wykazaną w bilansie, lecz dochód w kwocie 231.076,55 zł. W tej sytuacji za aktualny uznać należało pogląd, w myśl którego koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, zaś dochodzenie swych praw podmiotowych na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia bada się z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (postanowienie NSA z 13 lutego 2014 r., II FZ 1543/13, postanowienie WSA w Gdańsku z 2 lipca 2004 r., I SA/Gd 269/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). I choć przychodów podlegających podatkowi od towarów i usług w bieżącym roku Spółka nie odnotowała (zerowe podstawy opodatkowania w deklaracjach VAT-7) to okoliczność, iż wydatkowała od początku bieżącego roku kwotę 195.221,00 zł na nabycie towarów i usług pozostałych, uzasadnia tezę o istniejących możliwościach płatniczych Spółki. Oznacza to również, iż należny wpis sądowy od skargi, jak również pozostałe opłaty sądowe i wydatki powinny się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości.

Wprawdzie przedłożone wyciągi z rachunku bankowego Spółki za okres od stycznia do października 2018 r. wskazują na ujemne saldo na tym rachunku w omawianym okresie, jednakże podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej oraz możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania jego działalności ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Mogłoby to również prowadzić do naruszenia zasady konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zapewnić sobie środki na pokrycie związanych z tą działalnością kosztów postępowań sądowych. Jeśli bowiem sprawa ma ścisły związek z działalnością podmiotu prawa prywatnego, to nie powinna z reguły obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością takiego podmiotu, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w osiąganych przychodach. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11).

Ponadto obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14).

Odnośnie rozwiązania Spółki i postawienia jej w stan likwidacji, na potwierdzenie tej okoliczności przedstawiony został odpis zaprotokołowanej w formie aktu notarialnego uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników Spółki z dnia 6 września 2018 r. w sprawie rozwiązania Spółki, otwarcia jej likwidacji oraz powołania likwidatora. W myśl art. 274 § 1 k.s.h. otwarcie likwidacji następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd, powzięcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki lub zaistnienia innej przyczyny jej rozwiązania. Przyczyny rozwiązania spółki (co stanowi podstawę przeprowadzenia likwidacji – art. 272 k.s.h.) mogą być różnorakie: upływ czasu na jaki spółka została utworzona, osiągnięcie celu spółki, straty w kapitale zakładowym, podjęcie przez wspólników działalności konkurencyjnej, ogłoszenie upadłości spółki jak również uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki (art. 246 § 1 k.s.h. – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie) podyktowana choćby np. brakiem ich zainteresowania w dalszym funkcjonowaniu spółki. Nie jest automatycznie przesądzone, że uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki, a w konsekwencji jej likwidacja, stanowi w każdym przypadku skutek na tyle trudnej sytuacji finansowej spółki, która miałaby stanowić podstawę do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.

Jednakże nawet brak należytej płynności finansowej nie przesądziłby automatycznie o tym, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych spełnia przesłanki ku temu. Nie ma bowiem przeszkód ku temu, aby strona skarżąca, będąca spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, zdobyła środki na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Zwłaszcza że jedyny wspólnik Spółki, będący zarazem prezesem jej zarządu, uzyskuje z tytułu pełnienia tej funkcji wynagrodzenie w kwocie 10.000 zł brutto miesięcznie. Nie ma podstaw ku temu, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia w niniejszej sprawie skarżącej Spółki z obowiązku ponoszenia kosztów – wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13).

W przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością instytucję dopłat przewiduje art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577). W myśl tego przepisu umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, dopłaty takie mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r. II FZ 146/14). Osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Również w doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz zaktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki.

Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Instytucja prawa pomocy nie powinna być bowiem wykorzystywana do ochrony czy też wzbogacania majątku osób prywatnych (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r. I FZ 327/13). Rola wspólnika nie może sprowadzać się jedynie do czerpania profitów z działalności spółki. Nie ma przeszkód ku temu, aby w razie trudności finansowych spółka zwróciła się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Zwłaszcza, że podstawą działalności spółki z o.o. jest wyodrębniony majątek, kapitał jej wspólników, zaś celem, m. in., pomnażanie zysku oraz ograniczenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej do środków wniesionych przez wspólników do spółki. Nie można przyznać pierwszeństwa zasadzie prawa do sądu spółki, której wspólnicy korzystający z jej zysków nie udowodnili, iż nie są w stanie pokryć w formie dopłat jej zobowiązań wynikających z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brak skutecznych działań wspólnika strony lub też jego bierność w kwestii wniesienia wpłat na rzecz spółki tytułem wpisu sądowego od skargi należy uznać za przesłankę do odmowy udzielenia spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem skarżąca Spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie możliwe i niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (chodzi tu zwłaszcza o uzyskanie środków finansowych na koszty sądowe od wspólnika). Ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził ostrzejsze rygory niż w przypadku osób fizycznych.

Ponadto, po tym jak w formularzu PPPr zostało zamieszczone oświadczenie, iż Spółka znajduje się w stanie likwidacji w związku z trudną sytuacją finansową, wezwanie dotyczące przedstawienia dokumentacji źródłowej, obrazującej aktualną sytuację Spółki objęło m.in. bilans otwarcia likwidacji (art. 281 § 1 k.s.h.); sprawozdanie finansowe związane z zamknięciem ksiąg rachunkowych w Spółce na dzień poprzedzający dzień otwarcia likwidacji (art. 45 ust. 1 ustawy o rachunkowości); roczne rozliczenie podatkowe w podatku dochodowym w związku z postawieniem Spółki w stan likwidacji (art. 8 ust. 6 u.p.d.o.p.) – o ile dokumenty te zostały już sporządzone. Pomimo wezwania żaden z tych dokumentów nie został przedstawiony. Natomiast w świetle całokształtu przedłożonej dokumentacji nie została udowodniona okoliczność, iż rozwiązanie i likwidacja podyktowana była trudną sytuacją finansową Spółki.

Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca Spółka w niniejszej sprawie, w odniesieniu do deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14).

W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, wobec czego na podstawie art. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.