Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 1342/95
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1996-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 208
journal: Dz.U. 1995 nr 54 poz. 288
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 10 maja 1995 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo spółdzielcze.
Teza: Przepis art. 208 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze /Dz.U. 1995 nr 54 poz. 288 ze zm./ ustanawia zasadę bezwynikowego działania spółdzielni.

TEZY

Przepis art. 208 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze /Dz.U. 1995 nr 54 poz. 288 ze zm./ ustanawia zasadę bezwynikowego działania spółdzielni.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lutego 1995 r. Urząd Skarbowy w P. ustalił wysokość podatku dochodowego, należnego od Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w W. za rok 1992 w kwocie 78.252.000 zł i za rok 1993 w kwocie 56.964.000 zł, po denominacji za rok 1992 w kwocie 7.825,20 zł i za rok 1993 w kwocie 5.696,40 zł.

Podatek naliczony został od dochodu w formie odsetek, uzyskanych przez Spółdzielnię z tytułu lokat terminowych bankowych kwoty 600 mln zł, uzyskanej ze sprzedaży prawa własności do pawilonu handlowo-usługowego w W.

Wniesione przez Spółdzielnię odwołanie nie zostało uwzględnione i decyzją z dnia 30 maja 1995 r. Izba Skarbowa w P. utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji ustalając co następuje.

Spółdzielnia przeniosła prawo własności pawilonu handlowego w W. na rzecz "S." za kwotę 600 mln zł, którą ulokowała w Banku Spółdzielczym w W. jako lokatę terminową i uzyskała odsetki w 1992 r. w kwocie 195.638,80 zł i w 1993 r. w kwocie 142.407.200 zł, co wynika z udzielonej przez Spółdzielnię informacji.

Powoływanie się Spółdzielni na unormowania zawarte w art. 208 prawa spółdzielczego, zdaniem Izby Skarbowej, nie może odnieść skutku, bowiem z tym przepisem tylko odsetki od wkładów członkowskich, ulokowanych w banku na odrębnym rachunku bankowym - zwiększające wkłady członków - nie są dochodami Spółdzielni i wolne są od podatku dochodowego.

Natomiast odsetki naliczone od środków Spółdzielni stanowią dochód Spółdzielni, podlegający opodatkowaniu. Założenie rachunku terminowego jest dowodem celowego działania Spółdzielni, zmierzającego do uzyskania dochodu Spółdzielni - jako osoby prawnej.

Obowiązująca w 1992 r. i 1993 r. ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie przewidywała wyłączenia spod opodatkowania dochodów spółdzielni mieszkaniowych jako osób prawnych.

Powyższą decyzję zaskarżyła Spółdzielnia Mieszkaniowa do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargą, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację przepisów art. 208 ustawy Prawo Spółdzielcze oraz przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86/ w tym - naruszenie art. 12 ust. 1 powołanej ustawy a także naruszenie art. 107 par. 3 Kpa przez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego poglądów wyrażanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na tej podstawie skarżąca Spółdzielnia domagała się uchylenia decyzji jako sprzecznej z prawem.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa nie znajduje podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Nie sposób podzielić stanowiska organów podatkowych, według którego tylko odsetki od wkładów członkowskich, zwiększają wkłady członków i wolne są od podatku dochodowego, natomiast - odsetki naliczane od środków spółdzielni stanowią jej dochód podlegający opodatkowaniu.

Pogląd ten pozostaje w sprzeczności z zasadą, według której majątek spółdzielni mieszkaniowej jest prywatną własnością jej członków, co oznacza, że sama spółdzielnia mieszkaniowa, jako osoba prawna nie posiada własnego majątku, jest bowiem dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie członków prowadzi ich działalność gospodarczą. Ogólne przepisy prawa spółdzielczego, zawarte w Dziale VII "Gospodarka spółdzielni" Prawa spółdzielczego z 16 października 1982 r. /Dz.U. nr 30 poz. 210/ w szczególności art. 75, według którego "prawidłowy zysk spółdzielni, po pomniejszeniu o należny podatek dochodowy stanowi nadwyżkę bilansową" dotyczy wszelkiego rodzaju innych spółdzielni, z wyjątkiem spółdzielni mieszkaniowych, których cel działania spowodował odmienne unormowania w zakresie obowiązków publicznoprawnych.

Spółdzielnie mieszkaniowe podlegają odrębnym regulacjom prawnym zawartym w art. 204-212 prawa spółdzielczego, które jako lex specialis wyłączają ogólne przepisy, dotyczące pozostałych spółdzielni innego typu.

Przede wszystkim celem działania spółdzielni mieszkaniowej jest budowa domów i dostarczanie swym członkom i ich rodzinom lokali mieszkalnych oraz prowadzenie działalności społeczno-wychowawczej, zaspokajającej potrzeby kulturalne członków.

Jednolity tekst ustawy prawo spółdzielcze z dnia 16 października 1982 r. /Dz.U. nr 30 poz. 210/ ogłoszony w Dz.U. 1995 nr 54 poz. 288 precyzuje cele spółdzielni mieszkaniowych i podkreśla w art. 208 par. 3 i 4 określoną zasadę bezwynikowego działania spółdzielni, bowiem wartość wkładów mieszkaniowych nie zwiększy funduszu zasobowego, a umorzenie wartości środków trwałych odpowiednio fundusz udziałowy lub wkłady mieszkaniowe obciąża.

Różnica między kosztami a dochodami gospodarki zasobami mieszkaniowymi spółdzielni zwiększa odpowiednio koszty lub dochody tej gospodarki w następnym roku.

W niniejszym przypadku zbycie lokalu użytkowego zwiększyło fundusz zasobowy spółdzielni mieszkaniowej, co będzie miało wpływ na wynik finansowy w następnym roku. Zasadą jest, że spółdzielnia nie może uchwalać takich obciążeń eksploatacyjnych które prowadziłyby do osiągania nadwyżki bilansowej.

Dochody spółdzielni muszą być ściśle dostosowane do wydatków, co jednak nie oznacza, że spółdzielnia nie może posiadać funduszu zasobowego, pozwalającego na podjęcie remontów celem utrzymywania substancji mieszkaniowych w stanie niepogorszonym. Okoliczność ta nie narusza obowiązującej spółdzielni mieszkaniowej generalnej zasady prowadzenia działalności gospodarczej bezwynikowo, czyli nie nastawionej na zysk.

Jeżeli Spółdzielnia sprzedała w imieniu spółdzielców lokal użytkowy, to brak byłoby przeszkód prawnych do ulokowania uzyskanej ceny na odrębnym koncie bankowym celem uzyskania odsetek od ulokowania kapitału. Odsetki te, wbrew odmiennym twierdzeniom organów podatkowych, nie zwiększają majątku spółdzielni jako osoby prawnej, która żadnego własnego majątku nie posiada i z woli spółdzielców gospodaruje ich majątkiem zgodnie z ich interesem. Uzyskane ze sprzedaży środki zasilają fundusz zasobowy, z którego spółdzielnia pokrywa bieżące i kapitalne remonty budynków oraz pokrywa koszty związane z funkcjonowaniem swym jako osoby prawnej.

Szczególne przepisy ustawy Prawo spółdzielcze wyłączają stosowanie przepisów ustawy o podatku dochodowym osób prawnych i fizycznych, bowiem osoby fizyczne uiszczają podatek dochodowy tylko z dochodu uzyskanego osobiście w określonej kwocie, natomiast dochód, wynikający ze sprzedaży części majątku wspólnego spółdzielców i przeznaczony na bieżącą działalność spółki prowadzoną w interesie wszystkich wspólników nie może być nawet określony co do wysokości korzyści spółdzielców, którzy nie otrzymują części dochodów bezpośrednio, lecz w postaci zwolnienia ich od części obowiązku świadczenia na pokrycie wydatków, koniecznych zarówno na gospodarowanie obiektami budowlanymi, jak i na prowadzenie działalności zaspokajającej potrzeby kulturalne spółdzielców zamieszkujących w osiedlu lub domu spółdzielczym.

Powoływanie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, dotyczących innych spółdzielni i osób prawnych, jest wynikiem nieuwzględnienia przez organy podatkowe szczególnych przepisów, normujących organizację i zasady działania spółdzielni mieszkaniowych.