Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 900/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania H. B. S. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) – utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z dnia [...] r., nr: [...] o odmowie zwrotu H. S. wywłaszczonej nieruchomości o projektowanym nr [...] (wchodzącym w skład działki nr ewid. [...], poprzednio nr [...]) przy ul. [...] w L..

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia 3 [...] r., znak: [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położona w L. w D. R., oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] nr, stanowiąca własność T. S.. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego im. M.. K..

Wnioskiem z dnia 20 lipca 2016 r. o zwrot części tej nieruchomości, wystąpili: A. W. S., M. J. S., J. J. S., H. B. S. i T. Z. S. - spadkobiercy T. S. ustaleni postanowieniem Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z dnia 22 listopada 1996 r., sygn. akt II Ns [...], podnosząc, że część wywłaszczonej działki nie została dotychczas zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Wobec ustalenia, że wnioskowany do zwrotu grunt wchodzi w skład ewidencyjnej działki nr [...] stanowiącej własność Gmina L., Wojewoda postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r., wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia przedmiotowej sprawy i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L. mając na uwadze przepis art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej jako "u.g.n.".

W toku postępowania Starosta L. zwrócił się do Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta L. o przesłanie poświadczonej kopii planu realizacyjnego obowiązującego dla przedmiotowej nieruchomości w dniu jej wywłaszczenia oraz do Wydziału Planowania Urzędu Miasta L. o nadesłanie poświadczonej kopii planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego dla tej nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia.

W odpowiedzi na powyższe, Wydział Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta L. w piśmie z dnia 30 sierpnia 2016 r. poinformował, że dysponuje jedynie decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady N. w L. z dnia [...] r. zatwierdzającą plan realizacyjny, ogólny zagospodarowania terenu inwestycji - osiedla mieszkaniowego im. B. P. w L., obejmujący przedmiotową nieruchomość.

Z kolei Wydział Planowania Urzędu Miasta L. w piśmie z dnia 12 września 2016 r. wyjaśnił, że w dniu 3 grudnia 1974 r. dla przedmiotowego terenu obowiązywał Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego P. miasta L., zatwierdzony Uchwałą Nr [...]/69 Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] oraz Miejscowy Szczegółowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego D. D. "R. osiedle L. - im. B.. P." zatwierdzony uchwałą nr [...]/[...] Prezydium Miejskiej Rady N. w L. z dnia 13 grudnia 1972 r. Do pisma załączono: kopię fragmentu (w części obejmującej zawnioskowany teren) rysunku Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego P. m. L., kopie fragmentu rysunku Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego P. - odstępstwa od planu, kopie wybranych kart z odpisu tekstu ww. planu, kopie fragmentów archiwalnego rysunku Miejscowego Szczegółowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego D. j części D. "R. osiedle L. - im. H.. S., im. M.. K., im. B.. P. oraz kopie wybranych kart z archiwalnego tekstu tego planu.

Na podstawie tych dokumentów organ ustalił, że wywłaszczona nieruchomość położona była w obszarze przeznaczonym pod tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, osiedla wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego z towarzyszącymi usługami i urządzeniami obsługi dzielnicy, a objęta wnioskiem o zwrot część nieruchomości miała zostać zagospodarowana pod ogólnodostępny parking w ramach budowy osiedla mieszkaniowego im. B. P.

Ze sporządzonej w toku niniejszego postępowania dokumentacji geodezyjno-prawnej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. pod nr [...], wynika, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość (część dawnej działki nr [...]), wchodząca obecnie w obszar działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność Gmina L., została oznaczona jako projektowana działka nr [...].

Podczas oględzin w dniu 31 stycznia 2017 r. geodeta okazał granice dawnej działki nr [...] w obszarze aktualnej działki nr [...], wykazanej jako projektowana działka nr [...] o pow. [...]. Część terenu położona jest w obszarze zajętym pod prowizoryczne boisko. Teren ten jest wyrównany, ustawiono na nim bramki. Od strony północnej nieruchomość przecięta jest ciągiem pieszym z płyty chodnikowej. Wzdłuż granicy zachodniej działki dokonano nasadzeń - 2 drzewa kilkunastoletnie, posadzone w sposób uporządkowany. Cały teren jest ogólnodostępny. W ocenie obecnego na oględzinach przedstawiciela Gmina L. teren ten stanowi uporządkowaną zieleń stanowiącą infrastrukturę części osiedla mieszkaniowego.

Do akt sprawy organ włączył również ortofotomapy (zdjęcia lotnicze z lat: 2003, 2005, 2008, 2009, 2013, 2014) dostępne na stronie internetowej [...]2.lublin.eu. Na zdjęciach tych uwidoczniony jest stan zagospodarowania przedmiotowego terenu w poszczególnych latach. Sposób korzystania z tego gruntu nie zmieniał się na przestrzeni tych lat. Teren ten uwidoczniony jest jako obszar zielony, ogólnodostępny poprzecinany ciągami pieszymi i użytkowany częściowo jako boisko.

Z pisma zarządu L. wynika, że boisko istnieje od czasu realizacji osiedla im. B.. P., a trawę na bieżąco kosi i teren sprząta administracja tego osiedla. W piśmie zwrócono również uwagę, że od co najmniej 2003 r. działka nr [...] była wyrównana, stanowiła teren zielony osiedla mieszkaniowego i była wykorzystywana do celów rekreacyjnych (boisko), co – zdaniem Spółdzielni - jest zgodne z celem wywłaszczenia tej działki. Taki stan odzwierciedla załączona do pisma ortofotomapa z 2003 r.

W ocenie natomiast wnioskodawców cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, gdyż na tym terenie nie poczyniono żadnych trwałych instalacji naziemnych, ciągów pieszych, czy też parkingów lub skwerów, natomiast za realizację celu wywłaszczenia trudno uznać samo wyrównanie terenu i koszenie trawy. Ustawienie na przedmiotowej nieruchomości bramek bez przygotowania dodatkowej infrastruktury w postaci wytyczenia boiska, przygotowania nawierzchni, czy zabezpieczenia otoczenia boiska nie sposób nazwać realizacją celu wywłaszczenia. Zwrócili również uwagę, że przedmiotowa działka została wywłaszczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego im. M.. K., natomiast faktycznie została przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego im. B.. P.. Poza tym, dopiero w ostatnich latach miasto L. wybudowało w bezpośrednim sąsiedztwie spornej nieruchomości komisariat na terenie wcześniej niezagospodarowanym, co świadczy o tym, że teren pozostawał niewykorzystany.

Przedstawiciel Gmina L. oświadczył, że sprzeciwia się zwrotowi z uwagi na zrealizowanie celu wywłaszczenia jakim była budowa osiedla mieszkaniowego. Objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość została zagospodarowana pod zieleń osiedlową, stanowiącą część infrastruktury osiedla i spełniającą funkcje rekreacyjno-wypoczynkowe dla mieszkańców tego osiedla, a w świetle utrwalonego orzecznictwa osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne, ale także infrastruktura towarzysząca w postaci m. innymi obiektów handlowych, ulic, ciągów pieszych, terenów zieleni osiedlowej.

W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] r. Starosta L. odmówił zwrotu spornej części wywłaszczonej nieruchomości, podzielając stanowisko Gminy, że objęty wnioskiem o zwrot teren został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia tj. pod tereny zielone rekreacyjne - boisko oraz przejście piesze z płyt betonowych w osiedlu mieszkaniowym, które bez względu na to, na jakim osiedlu zostały urządzone (tj. czy na osiedlu "im. M.. K." czy "im. B.. P.") są infrastrukturą osiedla, pełniącego identyczną funkcję, a zatem zwrot tego terenu nie jest zasadny. Organ I instancji wskazał również na to, że objęty wnioskiem o zwrot teren, od co najmniej 2003 r. tj. przed dniem 22 września 2004 r., wykorzystywany jest jako boisko osiedlowe, tak więc mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P [...], należy przyjąć iż sposób wykorzystania terenu stanowi realizację celu wywłaszczenia bez względu na to, czy teren zagospodarowano przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia.

W odwołaniu od tej decyzji H. S. reprezentowana przez r. pr. K. S. zarzucała bezzasadne przyjęcie, że sposób zagospodarowania spornej nieruchomości pozwala na przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Wojewoda nie uwzględnił zarzutów odwołania, a podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję tego organu.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 136 i art. 137 u.g.n. i stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą określone w tych przepisach przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stwierdził, że choć celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego "im. M.. K.", to jednak zrealizowano na niej osiedle mieszkaniowe "im. B.. P.", co nie oznacza, że nastąpiła zmiana celu wywłaszczenia, tym bardziej że oba te osiedla wybudowane zostały przez L. Spółdzielnię Mieszkaniową. Przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana jako teren zielony - rekreacyjny (boisko trawiaste z dwiema bramkami do piłki nożnej) oraz przejście piesze z płyt betonowych. Teren ten jest pielęgnowany przez L. [...] - administrację osiedla im. B.. P..

Takie zagospodarowanie przedmiotowego terenu mieści się w pojęciu celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, które to osiedle oprócz domów mieszkalnych powinno posiadać również infrastrukturę, w tym tereny zielone i rekreacyjne. Ponadto Wojewoda wskazał, że o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia można mówić tylko w razie zmiany celu wywłaszczania, a więc gdy następuje zmiana funkcji wywłaszczonego terenu i ma ona charakter trwały np. wywłaszczenie pod budowę obwodnicy drogowej ze zmianą następnie pod budowę domków jednorodzinnych, a nie w sytuacji modyfikacji celu, kiedy zmiana funkcji wywłaszczonego terenu mieści się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Poza tym w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń (osiedle mieszkaniowe), oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości. Na potwierdzenie swojego stanowiska Wojewoda przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych.

W konsekwencji Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego na spornej nieruchomości został zrealizowany. Objęty wnioskiem o zwrot grunt leży bowiem w obrębie osiedla mieszkaniowego, w bezpośrednim sąsiedztwie budynków mieszkalnych i stanowi teren zielony rekreacyjny, urządzony i pielęgnowany przez L. [...] - administrację osiedla im. B.. P.. Zieleń ta jest zagospodarowana i pielęgnowana (dokonano też nasadzeń drzew). Oczywistym jest natomiast, że w obrębie terenów przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne muszą występować inne poza budynkami mieszkalnymi obiekty m. in. tereny zieleni (trawniki, drzewa) i rekreacji (boiska), które to obiekty nie zawsze muszą być wybetonowane, lecz mogą być jedynie obsiane trawą z ustawionymi na niej bramkami.

Na wynik niniejszego postępowania nie może mieć również wpływu wybudowanie na sąsiedniej nieruchomości budynku komisariatu policji zamiast istniejącego wcześniej terenu zielonego. Obiekt ten również służy mieszkańcom osiedla, poprawiając bezpieczeństwo na tym terenie. Poza tym, w ramach osiedla mieszkaniowego, w zależności od potrzeb mieszkańców, poszczególne jego elementy, zwłaszcza infrastruktury osiedlowej, mogą być urządzane w innych miejscach tego osiedla, niż wcześniej zamierzone w dokumentach planistycznych - planach realizacyjnych. Późniejsze funkcjonowanie osiedla determinuje bowiem usytuowanie niektórych elementów jego infrastruktury, w tym usytuowanie przejść pieszych czy prowizorycznych boisk trawiastych, zamiast wypielęgnowanych trawników. To sami mieszkańcy często wyznaczają położenie tej infrastruktury poprzez wydeptywanie ścieżek, czy też dzieci grając w piłkę na trawnikach.

Odnośnie zaś terminów realizacji celu wywłaszczenia, zawartych w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., Wojewoda stwierdził, że z dokumentacji fotograficznej wynika, że co najmniej od 2003 r. przedmiotowy teren wykorzystywany był jako boisko osiedlowe, a zatem w myśl wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P [...] należy uznać, iż sposób wykorzystania terenu stanowi realizację celu wywłaszczenia bez względu na to, czy teren zagospodarowano przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia.

Organ odwoławczy nie przychylił się do żądania skarżącej, dotyczącego włączenia do materiału dowodowego niniejszego postępowania, akt sprawy dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy [...] stwierdzając, że nie ma ona związku z niniejszą sprawą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie H. S., reprezentowana przez r.pr. K. S., domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem 7, 77 § 1, 80 k.p.a. i art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.

W pierwszej kolejności skarżąca podniosła, że organ nie odniósł się do jej wniosku o dołączenie do przedmiotowej sprawy innej sprawy mającej niemal identyczny stan faktyczny, a zakończonej prawomocnym zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli. Co prawda w żądaniu nie wskazano numeru sprawy, jednakże określono położenie nieruchomości, co w ocenie skarżącej, mając na uwadze charakter sprawy, pozwalało organowi na ustalenie bez większych problemów numeru sprawy i dołączenie jej do akt niniejszego postępowania.

Następnie wskazała, że wbrew ustaleniom zawartym w zaskarżonej decyzji cel wywłaszczenia na objętej postępowaniem nieruchomości nie został zrealizowany, pomimo że w jej bezpośrednim sąsiedztwie wzniesione zostały bloki mieszkalne, parkingi, przedszkole.

Skarżąca podniosła, że słowo "zagospodarować" oznacza racjonalne wykorzystanie terenu lub zasobów oraz obejmowanie kogoś lub czegoś swoim wpływem. Z kolei "zagospodarować się", "zagospodarowywać się" oznacza urządzić np. własny dom lub mieszkanie tak, żeby można było w nim normalnie żyć.

Takich cech nie posiada istniejące dopiero od kilku, czy kilkunastu lat prowizoryczne boisko, nie mające stałego charakteru.

Skarżąca stwierdziła, że nawet gdyby przyjąć pogląd organu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, to urządzenie przedmiotowej nieruchomości winno nastąpić według ściśle zatwierdzonych planów zagospodarowania, co nie miało w niniejszej sprawie miejsca. Teren spornej nieruchomości należy ocenić jako nieużytek, bez żadnych trwałych instalacji naziemnych, jak np. ławek, latarni, parkingów, placów zabaw, ciągów pieszych (alejek, chodników, ścieżek), czy też parków lub I skwerów. Wyrównanie tego terenu było natomiast związane z budową Komisariatu Policji i nie miało związku zagospodarowywaniem przedmiotowej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczeniem. To samo dotyczy pozostawienia na przedmiotowej nieruchomości betonowych płyt, mających na celu umożliwienie przejścia przez przedmiotową nieruchomość "suchą stopą" w czasie deszczu. Sporna nieruchomość jest całkowicie oderwana użytkowo od otaczającego ją osiedla, o czym świadczą istniejące wokół niej ciągi komunikacyjne (zarówno piesze, jak i samochodowe), a także brak nasadzeń, za wyjątkiem drzew zasadzonych niedawno na granicy nieruchomości, co do których brak dokumentacji oraz brak jakiejkolwiek architektury (np. parkowej).

Skarżąca na potwierdzenie stanowiska, że nie każda infrastruktura, czy teren zielony mogą zostać uznane za realizację celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego, ale tylko taka, która jest ściśle z tym osiedlem i jego funkcjami związana, przytoczyła fragment wyroku tut. Sądu w sprawie II SA/Lu [...].

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpatrując w takim zakresie skargę w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że nie jest ona zasadna.

Istotą postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości jest ustalenie zbędności tych nieruchomości na cel, na jaki zostały one wywłaszczone, tak więc pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nieruchomość - stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n. - uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Prawidłowo uznały organy obu instancji, że cel wywłaszczenia nieruchomości o projektowanym nr [...] (wchodzącym w skład działki nr ewid. [...], poprzednio nr [...]) przy ul. [...] w L., został zrealizowany.

Nieruchomość ta została wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...]. zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego im. M.. K..

Z niekwestionowanych przez skarżącą i uczestników ustaleń organów wynika, że sporna nieruchomość położona była w obszarze przeznaczonym pod tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, osiedla wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego z towarzyszącymi usługami i urządzeniami obsługi dzielnicy, a objęta wnioskiem o zwrot część nieruchomości miała zostać zagospodarowana pod ogólnodostępny parking w ramach budowy osiedla mieszkaniowego im. B.. P..

Faktycznie natomiast na spornej nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot znajduje się obecnie prowizoryczne boisko z dwiema bramkami, od strony północnej przecięte ciągiem pieszym z płyty chodnikowej, zaś wzdłuż granicy działki znajdują się nasadzenia (dwa drzewa), teren jest ogólnodostępny. Również i ta okoliczność nie jest kwestionowana przez strony.

Istota sporu sprowadza się do tego, czy takie zagospodarowanie nieruchomości może być uznane za realizację celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, przy czym objęta wnioskiem o zwrot część tej nieruchomości miała zostać zagospodarowana pod ogólnodostępny parking.

W ocenie skarżącej i jej pełnomocnika prowizoryczne boisko nie ma cech trwałości, ani widocznych cech zorganizowanego urządzenia, dlatego nie może być uznane za element infrastruktury osiedlowej. Powstało ono spontanicznie, a nie celowo, a więc nie można mówić, że takie zagospodarowanie spornej nieruchomości stanowi realizację celu wywłaszczenia.

Zdaniem natomiast organów, uporządkowana zieleń stanowi infrastrukturę osiedla mieszkaniowego.

Sąd w składzie niniejszym podziela stanowisko organów.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla. Osiedle obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również urządzenia służące mieszkańcom, w związku z czym za niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania uważa się pawilony handlowe, usługowe, szkoły i boiska sportowe, garaże, parkingi, a także zieleń osiedlową, ciągi piesze. Przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć tylko niepodjęcie żadnych prac lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona. Nie można więc mówić o takiej zbędności, gdy osiedle, które tworzy urbanistyczną zorganizowaną całość, zostało zrealizowane. Przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedli mieszkaniowych wznoszonych w XX wieku przez spółdzielnie mieszkaniowe, należy uwzględniać specyfikę tych osiedli, różniącą się od obecnie realizowanych inwestycji mieszkaniowych. Osiedla budowane w latach 60 – 80-tych stanowiły złożone zespoły urbanistyczne, przeznaczone na potrzeby nawet kilkudziesięciotysięcznych populacji mieszkańców. Z tego względu były one swego rodzaju "mikroorganizmami", zajmującymi duże obszary, a celem ich budowy było nie tylko zapewnienie potrzeb mieszkaniowych (budynki wielorodzinne), ale również zaspokojenie innych potrzeb ich mieszkańców m.in. swobodnej komunikacji (np. parkingi, drogi), korzystania z różnych usług (np. przychodnie lekarskie, apteki), a także wypoczynku i rekreacji, czemu służyły zarówno obiekty sportowe (np. boiska, a nawet stadiony), jak i ogólnodostępne tereny zieleni.

Dodać należy, że realizacja takiego osiedla nie zawsze przebiegała dokładnie w sposób zaplanowany, bez odstępstw od przyjętych założeń. Wynikało to z dynamiki procesów inwestycyjnych, związanych często z okolicznościami trudnymi obecnie do zidentyfikowania. Ponadto powstawanie osiedla trwało nawet kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, a kolejne części inwestycji musiały być dostosowywane do aktualnych potrzeb społeczności zamieszkującej już osiedle. Oznaczało to, że niektóre zaplanowane dużo wcześniej elementy infrastruktury osiedla wymagały zmian, a nawet odstąpienia od ich realizacji na rzecz zaspokojenia innych potrzeb mieszkańców. W takiej sytuacji nie można więc mówić, że niezrealizowanie pojedynczych mniejszych inwestycji w ramach zrealizowanego kilkutysięcznego osiedla mieszkaniowego, świadczy o zbędności inwestycji na cel wywłaszczenia, jakim była budowa tego osiedla. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1519/14 – "osiedle mieszkaniowe rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców i nie można również, co do zasady wykluczyć możliwości, by na terenie osiedlowym, na przestrzeni czasu, powstał obiekt bardziej potrzebny jego mieszkańcom, a kwestia ustalenia celu wywłaszczenia pozostaje w ścisłym związku z problematyką możliwego rozszerzenia lub modyfikacji przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej, co w konsekwencji powoduje, że zmiana ta nie będzie traktowana jako wykorzystanie nieruchomości na cel niezgodny z celem wywłaszczenia".

W związku z powyższym uznać należy, że organy w niniejszej sprawie słusznie przyjęły, że niezrealizowanie na objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości, ogólnodostępnego parkingu, a w jego miejsce zagospodarowanie tej działki jako utwardzony teren zielony, wykorzystywany od kilkunastu lat jako boisko, a także służący swobodnemu przemieszczaniu się mieszkańców, a więc wypoczynkowi mieszkańców, stanowi realizację celu wywłaszczenia tj. budowy osiedla mieszkaniowego. Ze względu na specyfikę osiedli mieszkaniowych, realizowanych w ramach planów ogólnych przez spółdzielnie mieszkaniowe w drugiej połowie XX wieku, stwierdzić należy, że tereny zielone, wypełniające przestrzeń pomiędzy innymi obiektami takiego osiedla, w szczególności, gdy są wykorzystywane przez tych mieszkańców w celowy sposób, nawet jeśli nie są wyposażone w elementy techniczne, stanowią – zdaniem Sądu w niniejszym składzie – część takiego osiedla. Nie można więc uznać, że nie stanowią one realizacji celu wywłaszczenia określonego jako budowa takiego osiedla. Takie tereny zielone, zapewniające mieszkańcom osiedli przyjazne otoczenie i wypoczynek, mogą w każdym czasie podlegać dalszym modyfikacjom i ulepszeniom stosownie do pojawiających się nowych potrzeb mieszkańców osiedla. W związku z tym fakt, że teren zielony przez pewien czas wykorzystywany jest np. jako "prowizoryczne" boisko, a więc nieutwardzone żadnym materiałem, czy nawet pozostający wolną przestrzenią, porośnięta zielenią, nie oznacza, że taki teren nie spełnia funkcji użytkowych dla mieszkańców osiedla. Oczywistym jest, że nie można w takim przypadku mówić o użytkowaniu terenów zielonych w celach usługowych. To, co dają tereny zielone w osiedlach mieszkaniowych to wartości estetyczne i zdrowotne, zapewniające minimalne standardy odpoczynku. Nie sposób uznać, że budownictwo mieszkaniowe w drugiej połowie ubiegłego wieku nie uwzględniało przy planowaniu kilkutysięcznych osiedli, a więc złożonych struktur urbanistycznych, tej okoliczności. W związku z tym, w ocenie Sądu, tereny zielone w obrębie takich osiedli, wypełniające przestrzeń między innymi obiektami, stanowią część osiedla i nie mogą podlegać zwrotowi jako zbędne na cel wywłaszczenia, którym była budowa takiego osiedla.

Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że sporna nieruchomość znajduje się w otoczeniu budynków osiedlowych (bloków mieszkalnych, przedszkola, budynku administracji osiedla, komisariatu policji). Bez wątpienia jest ona wykorzystywana przez mieszkańców w sposób aktywny (jest na niej boisko). Zaspokaja ona zatem potrzeby wypoczynku i rekreacji mieszkańców osiedla. Z tych względów – wbrew stanowisku skarżącej - bez znaczenia pozostaje to, w jakim stopniu była ona urządzona, oraz czy była wykorzystywana w sposób aktywny przez mieszkańców osiedla, we wcześniejszych latach.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, że w decyzji wskazano cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla im. M. K., a cel został zrealizowany poprzez budowę osiedla im. B. P., stwierdzić należy, że nie jest to okoliczność istotna dla oceny realizacji celu wywłaszczenia. Celem tym była budowa osiedla mieszkaniowego przez L. [...], która realizowała równocześnie poszczególnymi etapami budowę kilku osiedli, bezpośrednio ze sobą sąsiadujących. Nazywanie osiedli odbywało się natomiast w zależności od stopnia zaawansowania prac. W związku z tym cel wywłaszczenia należy odczytywać mając na uwadze charakter inwestycji tj. osiedle wielorodzinne zorganizowane w podobny sposób, a nie jej nazwę.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, dlatego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz.1302).