Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1634/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 105 par. 1, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Wiesner, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi E.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]; znak sprawy [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

U Z A S A D N I E N I E.

Decyzją z dnia [...]r. nr sprawy [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił E.W. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na:

- ubezpieczenie społeczne - za okres 06/01- 09/01, 05/02 - 12/02, 04/03 - 07/03 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia- [...]zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres 06/01-09/01, 05/02-12/02, 04/03-07/03 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek -[...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, a także

- Fundusz Pracy/FGŚP - za okres 06/01-09/01, 11/01, 05/02 - 12/02, 04/03-07/03 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek [...] zł.

Jednocześnie pozostawił bez rozpoznania wniosek strony w kwestii umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek z uwagi na brak podstaw prawnych do ich umorzenia.

Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej w skrócie u.s.u.s.

W uzasadnieniu natomiast wyjaśnił, że pismem z dnia [...] r. E.W. wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W jego motywach podała, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy i spłatę zobowiązań. Obecnie ubiega się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Mąż przebywa na urlopie wychowawczym i sprawuje opiekę na dwojgiem dzieci. Nie posiada żadnych dóbr materialnych.

Ponieważ ustalono, iż zadłużenie figurujące na kontach obejmuje również składki w części finansowanej przez ubezpieczonych, zaś zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy, tym samym dalszym tokiem postępowania objęto tylko należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek.

Następnie powołując się na wskazane już przepisy organ podkreślił, że należności mogą być umarzane w przypadku stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z jego treścią należność może być uznana za całkowicie nieściągalną, gdy - w szczególności - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych lub możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, bądź też gdy brak majątku z którego można prowadzić egzekucję, stwierdził naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy, albo gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład stwierdził, iż z uwagi na fakt, iż w chwili obecnej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, brak podstaw do zakwalifikowania należności jako całkowicie nieściągalnej. Następnie podkreślił, iż powołana ustawa dopuszcza także możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jedynie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i tylko wówczas gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwane dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., które taką możliwość przewiduje w § 3 ust. 1 nałożyło na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności, lub przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Po przeprowadzeniu postępowania w celu ustalenia aktualnej sytuacji materialno – finansowej strony organ stwierdził, iż analiza zebranego materiału dowodowego prowadzi do przyjęcia stanowiska, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi "ważny interes osoby zobowiązanej". Ze zgromadzonej dokumentacji wynika bowiem że strona aktualnie otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł, natomiast małżonek przebywa na urlopie wychowawczym i pobiera zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie [...] zł. Jednocześnie wobec argumentu strony zawartego w piśmie z dnia [...] r. iż obecne dochody nie pozwalają na samodzielne funkcjonowanie organ zauważył, iż w chwili obecnej nie jest prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne, wobec czego brak podstaw do zakwalifikowania należności jako całkowicie nieściągalnej. Natomiast w przypadku podjęcia zatrudnienia lub wznowienie działalności gospodarczej, która aktualnie jest zawieszona, istnieje możliwość stopniowej spłaty zadłużenia.

Organ stwierdzając brak "ważnego interesu osoby zobowiązanej" posiłkował się argumentem, iż nie tylko interes płatnika ale również interes społeczny wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, nie pozwala mu preferować interesów jednych płatników kosztem innych. Ponadto podkreślił, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji z tym związanych i powinno być kwestią świadomego wyboru płatnika. A zatem przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien tak kształtować strukturę swoich wydatków, aby zobowiązania wobec funduszy publicznych były regulowane na bieżąco.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy E.W. podkreśliła, iż w chwili obecnej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Urząd Skarbowy. Podobnie jak w pierwotnym wniosku podkreśliła zły stan zdrowia wywołany lekarsko stwierdzoną schizofrenią i konieczność sprawowania przez małżonka opieki nad nią i trzema córkami. Do wniosku została dołączona kserokopia tytułu wykonawczego wystawionego przez Urząd Skarbowy w W.

Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, jako że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 października 2009 r. stwierdzono nieważność uprzednio wydanej przez Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia [...] r. nr [...], utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r.

Jako podstawę prawną tej decyzji wskazano art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej jako k.p.a.

Natomiast w jej uzasadnieniu podano, iż pismem z dnia [...]r. nr [...]wezwano E.W. o aktualne dokumenty w postaci:

- oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym;

- decyzji o wykreśleniu z ewidencji prowadzonej działalności gospodarczej;

- oświadczenia o ponoszonych wydatkach;

- dokumentacji potwierdzającej źródła utrzymania płatnika i jego rodziny;

- udokumentowania ponoszonych miesięcznie wydatków;

- umów dotyczących zaciągniętych kredytów, pożyczek gwarancji oraz ich prawnego zabezpieczenia;

- dowodów potwierdzających wysokość obrotów na rachunku bankowym.

Ponieważ w odpowiedzi złożono jedynie kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., z którego wynikało, iż E.W. jest częściowo niezdolna do pracy do dnia [...] r. oraz decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] r. o wykreśleniu jej z ewidencji prowadzonej działalności od dnia [...] r., pismem z dnia [...] r. nr [...] ponowiono wezwanie do przedłożenia aktualnej dokumentacji obrazującej sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy. Z "urzędu" ustalono bowiem, że mąż E.W. od dnia [...] r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej.

Następnie odnosząc się do twierdzeń jakoby E.W. spełniała dwa punkty w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tj.:

- gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. istnieje możliwość umorzenia należności w przypadku wystąpienia wyżej wymienionych okoliczności, jednak powyższe dotyczy wyłącznie składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, natomiast E.W. wniosła o umorzenie całości zadłużenia obejmującego również składki pracownicze, które nie podlegają umorzeniu w oparciu o przepisy w/w rozporządzenia.

Dołączona do wniosku dokumentacja o stanie zdrowia potwierdzająca fakt zachorowania i konieczność kontynuowania leczenia, nie przyczynia się jednak do zmiany decyzji o odmowie umorzenia należności nawet w części dotyczącej składek od osoby prowadzącej działalność gospodarczą, gdyż częściowa niezdolność do pracy została orzeczona na okres do [...] r. Ponadto fakt, iż E.W. nie ponosi żadnych kosztów związanych z leczeniem oraz z utrzymaniem, jako że cała rodzina zamieszkuje u rodziców męża, a nadto osiąga własny dochód z tytułu renty, oznacza, iż należności z tytułu składek mogą być egzekwowane.

Jednocześnie powołując się na art. 123 u.s.u.s. poinformowano, iż postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek umorzono na podstawie art. 105 ust. 1 ustawy k.p.a.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W skardze E.W. powołując się na zapadły w jej sprawie w dniu [...]r. wyrok wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] r., jako że wydano ją z naruszeniem przepisów prawa materialnego jak i procesowego.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych działający przez ustanowionego pełnomocnika radcę prawnego R.K. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dodatkowo wskazał, iż to wnioskodawczyni ubiegając się o umorzenie należności z tytułu składek powinna była powołać okoliczności pozwalające na uwzględnienie jej żądania. Za nieuzasadnione uznał zatem przerzucenie na organ administracji obowiązku poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony. Tym bardziej, że ta mając możliwość przedłożenia stosownych dokumentów oraz wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego z tych uprawnień jednak nie skorzystała. Jednocześnie powołując się na art. 28 ust. 1 i 3a ustawy systemowej zauważył, iż zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności czy trudna sytuacja majątkowa organ może odmówić ich umorzenia (tak NSA w wyrokach z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07 oraz z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc zatem pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 6 lutego 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 1421/08 oraz WSA w Warszawie w wyroku z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1231/07). Zawarte w przepisach ustawy systemowej oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako funduszu celowego tworzonego głównie ze składek na ubezpieczenia społeczne, przede wszystkim w celu realizacji świadczeń wynikających z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego (tak NSA w wyroku z dnia 14 czerwca 2007 r. sygn. akt II GSK 376/06). Umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie niemożliwe jest wywiązanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (tak WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 874/08). Tymczasem taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego tak w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Sąd administracyjny może zatem uchylić powyższe rozstrzygnięcia o ile stwierdzi, że te naruszają prawo materialne lub procesowe – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powołanej jako p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z powyższego przepisu wynika zatem, że sąd ocenia czy rozstrzygnięcie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Należy ponadto podkreślić, że kompetencja sądu wyraża się w możliwości zastosowania środków przewidzianych w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności organów administracji publicznej wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia.

Rozpoznając zatem skargę E.W. w tak zakreślonych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, niezależnie od podniesionych przez nią zarzutów, stwierdził, że ta jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności należy bowiem zauważyć, że jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej powołanej jako k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem wydanie decyzji, w której utrzymuje się w mocy zaskarżoną decyzję ma miejsce wtedy, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Powyższe oznacza jednak, iż obowiązkiem organu jest dokonanie oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Ocena ta nie powinna być jedynie formalna lecz musi być, o ile jest to konieczne dla sprawdzenia zasadności i poprawności decyzji, poprzedzona przeprowadzeniem stosownego postępowania wyjaśniającego. Użyty w art. 138 § 1 pkt 1 ustawy k.p.a. zwrot "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję" ma bowiem charakter skrótu wyrażającego zasadę, że nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest identyczne (pokrywa się) z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji organu I instancji. Ten skrót myślowy (techniczny) oznacza zatem, iż organ II instancji doszedł w wyniku swojego postępowania w sprawie do takiej samej konkluzji, jak organ I instancji (vide: J. Zimmermann, Glosa do wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt IV SA 846/95, OSP 1997/4/83). I nie tylko chodzi tu o rezultat co do zgodności z prawem, lecz także ze względu na kryteria celowości i słuszności rozstrzygnięcia. "Utrzymać w mocy decyzję" to znaczy utrzymać w mocy jej podstawowy, konieczny element, jakim jest rozstrzygnięcie. Podkreślił to trafnie NSA w wyroku z dnia 15 sierpnia 1985 r., sygn. akt III SA 730/85, LEX nr 565450, stwierdzając, że: "Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W rozstrzygnięciu (osnowie) decyzji zostaje bowiem wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie. O ile może być wydana decyzja bez uzasadnienia (np. decyzja uwzględniająca żądanie strony), to nie można wydać decyzji bez rozstrzygnięcia. Z tego też względu, w razie sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji a jej uzasadnieniem, za miarodajną należy przyjąć treść rozstrzygnięcia. W razie więc, gdy organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji, należy przyjąć, że w szczególności utrzymał w mocy jej rozstrzygnięcie, sformułowane przez organ I instancji". Przepis art. 138 § 1 ustawy k.p.a. zawiera bowiem wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ odwoławczy i nie przewiduje możliwości utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji z jednoczesną korektą jej osnowy (vide: wyrok NSA z dnia 6 października 2000 r. sygn. akt V SA 481/00, LEX nr 50115). Dlatego też organ odwoławczy, który stwierdzi, że zaskarżona decyzja narusza prawo, nie może utrzymać w mocy tej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 1986 r., sygn. akt II SA 1829/85, ONSA 1986, nr 2, poz. 43). Jeżeli bowiem nie usuwa naruszeń prawa popełnionych przez organ I instancji to - utrzymując w mocy bez zmian naruszającą prawo decyzję tego organu - wydaje decyzję również naruszającą prawo.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., po rozpatrzeniu wniosku E.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne za okres 06/01- 09/01, 05/02 - 12/02, 04/03 - 07/03 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...]zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia- [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres 06/01-09/01, 05/02-12/02, 04/03-07/03 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek -[...] zł, odsetek - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł oraz Fundusz Pracy/FGŚP - za okres 06/01-09/01, 11/01, 05/02 - 12/02, 04/03-07/03 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek [...]zł, a nadto pozostawienia bez rozpoznania wniosku strony o umorzenie zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek z uwagi na brak podstaw prawnych do ich umorzenia. Z kolei w jej uzasadnieniu wskazał, iż w związku z art. 123 u.s.u.s. na podstawie art. 105 ust. 1 ustawy k.p.a. umarza postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. istnieje możliwość umorzenia należności jednakże powyższe dotyczy wyłącznie składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, natomiast E.W. wniosła o umorzenie całości zadłużenia obejmującego również składki pracownicze, które nie podlegają umorzeniu w oparciu o przepisy w/w rozporządzenia.

W tej sytuacji kierując się przywołanym wyżej orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego tut. Sąd uznał, że jakkolwiek powołanie się organu odwoławczego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na art. 105 ustawy k.p.a. było trafne, niemniej jednak z uwagi na przywołaną w osnowie podstawę prawną nie mogło być brane pod uwagę. Uznać zatem należało, iż skoro Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. nr [...]to tym samym podzielił zawarte w jej osnowie rozstrzygnięcie, które było błędne. Pozostawiało ono bowiem bez rozpoznania wniosek skarżącej w kwestii umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek z uwagi na brak podstaw prawnych do ich umorzenia. Tymczasem każda decyzja powinna zawierać określone rozstrzygnięcie (albo w inny sposób kończyć sprawę w danej instancji), a pozostawienie podania (wniosku) bez rozpoznania to po prostu pozostawienie go bez rozpoznania, a więc i bez rozstrzygnięcia sprawy. To oznacza, iż przepis art. 64 § 2 ustawy k.p.a, który przewiduje pozostawienie podania bez rozpoznania, jeżeli nie czyni ono zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, a strona wezwana do usunięcia braków w terminie siedmiu dni i pouczona o skutkach prawnych, nie zastosuje się do wezwania, nie może być stosowany w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 104 § 2 ustawy k.p.a decyzje rozstrzygają sprawę co do istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Pozostawienie wniosku bez rozpoznania nie rozstrzyga sprawy, jak również nie kończy jej w danej instancji. Oznacza to, iż ten sposób "załatwienia sprawy", o którym traktuje art. 64 ustawy k.p.a., nie następuje w formie decyzji, a decyzja wydana przez organ z powołaniem się na zamieszczoną w nim treść jest w istocie błędna i podlega usunięciu z obrotu prawnego. Taką wadą dotknięta jest właśnie decyzja z dnia [...] r., jako wydana bez podstawy prawnej. Z kolei organ odwoławczy utrzymując w mocy taką decyzję rażąco naruszył prawo, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy k.p.a., który stanowi podstawę do orzekania o decyzji niewadliwej, podczas gdy w niniejszej sprawie podstawę orzekania powinien stanowić przepis art. 138 § 1 pkt 2 ustawy k.p.a., nakazujący w takim wypadku uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji. Tym samym jego decyzja nie mogła być uznana za prawidłową. Wprawdzie wspomniany art. 138 § 1 pkt 2 ustawy k.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania, nie mniej jednak te należy poszukiwać w treści art. 105 ustawy k.p.a. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że bezprzedmiotowość postępowania wystąpi, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2/80 wypowiadając się w kwestii bezprzedmiotowości postępowania zauważył, że "Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, iż niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. (...) Przy czym chodzi o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, lecz w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru rozstrzygnięcia w sprawie, a jedynie (charakter) formalnego jego zakończenia". Skład orzekający w sprawie pogląd wyrażony w tym wyroku w pełni podziela. Tym bardziej, że konieczność wydania decyzji umarzającej postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 ustawy k.p.a. zachodzi wówczas, gdy nie można rozpoznać sprawy co do istoty z uwagi na brak któregoś z elementów materialnego stosunku administracyjnoprawnego (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz" Wydawnictwo C.H. Becka, Warszawa 2006, str. 489). W rozumieniu art. 105 § 1 ustawy k.p.a. sprawa administracyjna jest bowiem bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Należy zwrócić uwagę, że zarówno z akt jak i z treści obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji wynika, iż dotyczyły one nie tylko składek obciążających skarżącą jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, ale także składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie zaś z art. 30 u.s.u.s. do składek tych nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Unormowania tego zarówno organ odwoławczy jak i organ pierwszej instancji nie wskazał w sentencji zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Tymczasem w przepisie tym ustawodawca posłużył się sformułowaniem "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. Jeżeli zatem wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych pracowników właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 ustawy k.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu jak i należności określone w art. 30 tej ustawy, należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich (tak postanowienie WSA w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1765/06, Lex nr 265481).

Wprawdzie organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołując się jedynie na art. 123 u.s.u.s. wskazał, iż na podstawie art. 105 ustawy k.p.a. umarza postępowanie w tej części, nie mniej jednak rozstrzygnięcia tego nie zamieścił w sentencji zaskarżonej decyzji. Tymczasem decyzja administracyjna jest aktem, na który składa się osnowa i uzasadnienie. W myśl postanowień art. 107 § 1 i § 3 ustawy k.p.a. decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Z uzasadnienia ma więc wynikać ocena faktów, prawa i subsumcji oraz celów rozstrzygnięcia. Niepowiązanie uzasadnienia z rozstrzygnięciem decyzji, tak jak w omawianej sprawie, należy uznać za wadliwość jej uzasadnienia, a w konsekwencji za wadliwość samego aktu dające podstawy do jego uchylenia. Rozstrzygnięcia nie można bowiem domniemywać ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Winno ono być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji.

Ponieważ stwierdzone wyżej naruszenie przepisów prawa procesowego przez oba organy orzekające w sprawie ma w ocenie tut. Sądu istotny wpływ na załatwienie sprawy, konieczne okazało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Dlatego też mając na uwadze powyższe uchybienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.