Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1425/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi T. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego T. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej – działając na podstawie przepisu art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) – utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wpisu skarżącego T. T. na listę adwokatów.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący T. T. pismem z dnia 19 września 2005 r., uzupełnionym następnie w piśmie z 17 października 2005 r., wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z wnioskiem o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Do wniosku skarżący załączył wymagane dokumenty, w tym m.in. oryginał dyplomu poświadczającego złożenie egzaminu sędziowskiego, dowody potwierdzające dotychczasowy przebieg pracy zawodowej, a także rekomendacje dwóch adwokatów dotyczące jego osoby.

W toku rozpatrzenia sprawy skarżący pismem z dnia 31 października 2005 r. został zaproszony na rozmowę z powołaną przez Okręgową Radę Adwokacką w K. Komisją ds. przeprowadzenia rozmów z osobami ubiegającymi się o wpis na listę adwokatów, w celu zbadania rękojmi wykonywania zawodu adwokata.

W dniu 16 listopada 2005 r. w/w Komisja ORA przeprowadziła ze skarżącym T. T. rozmowę, z której sporządziła protokół. Z protokołu tego wynika, iż podczas rozmowy przeprowadzonej ze skarżącym Komisja zadała kandydatowi szereg pytań (kazusów) dotyczących zagadnień związanych z wykonywaniem zawodu adwokata. W konsekwencji Komisja, bez uzasadniania swojego stanowiska - stwierdziła, iż skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Powołując się zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim na powyższe ustalenia Komisji, Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] r. odmówiła dokonania wpisu skarżącego na listę adwokatów. W uzasadnieniu ORA w K. – powołując się na przepis art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze - stwierdziła, iż w przypadku skarżącego nie ma podstaw do kwestionowania przesłanki "nieskazitelności charakteru" starającego się o wpis, albowiem spełnianie tej przesłanki potwierdzają przedłożone przez stronę skarżącą opinie adwokatów A. T. i R. K.. Niemniej – w ocenie ORA - uznać należy, że skarżący nie spełnia drugiej przesłanki, o której mowa w art. 65 pkt 1 cyt. ustawy – "rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata". ORA w K. stwierdziła, iż badając tą przesłankę nie można ograniczać się wyłącznie do literalnego brzmienia przepisu, a więc nie można ograniczać oceny wyłącznie do zdarzeń "dotychczasowych", czyli oderwanych od oceny aktualnie istniejącej możliwości i zdolności do wykonywania zawodu adwokata. Taka ograniczona ocena mogłaby – zdaniem organu – doprowadzić do sytuacji, w której osoba – przy ścisłym stosowaniu kryterium ustawowego związanego z "dotychczasowym zachowaniem" – zostanie uznana za osobę realizującą wymóg rękojmi, przy równoczesnej konstatacji, iż osoba ta nie jest dostatecznie przygotowana do samodzielnego "wykonywania zawodu adwokata". Zdaniem Okręgowej Rady Adwokackiej w K. "nieskazitelność charakteru" i "dotychczasowe zachowanie" osoby ubiegającej się o wpis nie mogą stanowić jedynych podstaw do oceny, czy osoba ta daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Organ wskazał, iż prezentując taką wykładnię w przypadku skarżącego dokonano oceny omawianej przesłanki w pierwszej kolejności przez pryzmat udokumentowanych przez niego okoliczności, a w szczególności zakończenia w 2002 r. aplikacji sędziowskiej z wynikiem dobrym i zatrudnienia od 1993 r. poza wymiarem sprawiedliwości na niesamodzielnych stanowiskach niekiedy związanych ze stosowaniem prawa. Zdaniem ORA w K. ocena przebiegu dotychczasowej pracy zawodowej kandydata nie jest równoznaczna z automatycznym przełożeniem na przesłankę rękojmi (zdolności) do wykonywania zawodu adwokata. ORA podniosła, iż celem zbadania wspomnianej przesłanki powołana przez nią Komisja przeprowadziła z zainteresowanym rozmowę, której celem nie było badanie merytorycznej wiedzy prawniczej, lecz ustalenie stopnia przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata. ORA w K. stwierdziła, iż w świetle opinii Komisji należy uznać, iż skarżący w szczególności nie wykazał się niezbędną znajomością regulacji prawnych ogólnie obowiązujących i korporacyjnych dotyczących wykonywania zawodu adwokata. Organ stwierdził, iż odpowiedzi kandydata na pytania zadawane przez Komisję należy uznać za błędne, albo niepełne i formułowane na zasadzie "loteryjnej". ORA w K. uznała, iż w tej sytuacji przyjąć należy, iż skarżący nie daje w chwili obecnej rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. ORA w K. podniosła jednocześnie, iż podejmując uchwałę o odmowie wpisu skarżącego na listę adwokatów kierowała się także ochroną interesu publicznego, albowiem – w ocenie Rady - kandydat nie jest w stanie obecnie profesjonalnie realizować zadania pełnomocnika w ramach szeroko rozumianego systemu wymiaru sprawiedliwości i należycie zabezpieczać interesy swego klienta. Zdaniem organu przedstawione przez skarżącego dowody nie dały podstaw do pozytywnego dla kandydata rozstrzygnięcia.

W piśmie z dnia 7 lutego 2006 r. skarżący odwołał się od w/w uchwały ORA w K. do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Zarzucając Okręgowej Radzie Adwokackiej naruszenie przepisów art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze - poprzez ich dowolną i całkowicie błędną wykładnię, a także nierzetelną i błędna ocenę okoliczności stanowiących podstawę wydania uchwały, skarżący wniósł o jej uchylenie. Skarżący podniósł w uzasadnieniu, iż zaprezentowana przez ORA interpretacja art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze stoi w sprzeczności z treścią tego przepisu, albowiem wykracza poza kompetencje przekazane organom samorządu adwokackiego na tym etapie postępowania. Zdaniem skarżącego dokonanie oceny dostatecznego przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu pozostaje – wbrew poglądowi ORA – poza jej uprawnieniem, zwłaszcza w przypadku, gdy o wpis na listę adwokatów ubiega się osoba legitymująca się uprawnieniami określonymi w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Skarżący uznał jednocześnie, iż za bezpodstawne i bezprawne przyjąć należy dokonywanie oceny stopnia jego przygotowania do praktycznego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata poprzez weryfikację wiedzy merytorycznej z zakresu regulacji pranych dotyczących wykonywania zawodu adwokata. Tym samym – zdaniem strony – odmowa dokonania wpisu na listę adwokatów, będąca konsekwencją negatywnej oceny Komisji co do przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu - narusza przepis art. 68 ust. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze. Stanowisko takie może – zdaniem skarżącego – budzić wątpliwości zwłaszcza w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 1989 r., sygn. akt IV SA 861/89, w którym to orzeczeniu NSA stwierdził m.in., iż korporacja samorządowa, pomimo tego że ma prawo i obowiązek wymagać od swoich członków znajomości zasad działania tej korporacji, to nie może jednak poprzez negatywną ocenę wyników rozmowy kwalifikacyjnej pozbawiać osoby, której ex lege przysługuje wpis na listę, uprawnienia przyznanego przez ustawę. Skarżący uznał ponadto, iż zaskarżona uchwała ORA w K. budzi wątpliwości w zakresie rzetelności i prawidłowości oceny okoliczności o charakterze osobistym, mających wpływ na odmówienie stronie waloru rękojmi właściwego wykonywania zwodu adwokata. Skarżący podniósł, iż – wbrew ocenie organu – analiza załączonych do wniosku materiałów dowodowych jednoznacznie wskazuje, że w praktyce jego dotychczasowa kariera zawodowa związana był i jest z szeroko pojmowanym stosowaniem prawa. Skarżący odwołał się w tym zakresie do swojej praktyki w jednej z krakowskich kancelarii adwokackich i kontaktów z wieloma adwokatami, a ponadto do praktyki na samodzielnych i kierowniczych stanowiskach, w tym członka zarządu i likwidatora osób prawnych oraz pełnomocników organów tychże osób w zakresie obsługi prawnej. Ponadto skarżący wskazał, iż od 2003 r. pracuje w SPZOZ "Szpitalu Powiatowym" w B., pełniąc funkcję pełnomocnika ds. prawnych i finansowych i prowadząc w ramach swych obowiązków setki postępowań sądowych w zakresie spraw cywilnych i pracowniczych, a także całą obsługę organizacyjno-prawną. Skarżący dodał, iż w kontekście powyższego doświadczenia oraz zdanego egzaminu sędziowskiego nie sposób zgodzić się, aby jego działalność zawodowa w połączeniu ze stałym pogłębianiem wiedzy prawniczej była oceniana przez ORA w K. w sposób tak nierzetelny. Skarżący wskazał ponadto, iż organ podważył również przedłożone przez niego opinie dwóch adwokatów z Izby K., którzy ocenili bardzo pozytywnie jego osobę pod względem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, a nie tylko cech związanych z wymienioną w tym przepisie przesłanką nieskazitelnego charakteru.

W wyniku rozpoznania odwołania strony skarżącej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] r. – utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA stwierdziło, iż należy w całości podzielić stanowisko wyrażone przez ORA w K., albowiem wyprowadzony z przepisu art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze pogląd o konieczności ustalania stopnia przygotowania kandydata do praktycznego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata jest słuszny. Prezydium NRA podzieliło stanowisko organu I instancji, iż "nieskazitelność charakteru" i "dotychczasowe zachowanie" osoby ubiegającej się o wpis są koniecznymi, ale nie wystarczającymi kryteriami oceny rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Prezydium NRA organy adwokatury, czuwając nad funkcjonowaniem korporacji i jej członków, stoją na straży interesu publicznego, który wymaga m.in., by pomoc prawna była świadczona na należytym poziomie i w taki sposób, by nie doznawały uszczerbku interesy reprezentowanych przez adwokata klientów. Dopuszczenie do wykonywania zawodu osób, które nie gwarantują dostatecznie wysokiego poziomu usług i nie mają orientacji w zakresie podstawowych zasad funkcjonowania adwokata byłoby ze strony organów samorządu adwokackiego sprzeniewierzeniem się podstawowym celom jego istnienia. Prezydium NRA podniosło, iż zgodnie z orzecznictwem NSA, Komisja powołana przez ORA w K. nie badała merytorycznej wiedzy kandydata z poszczególnych dziedzin prawa, a jedynie jego orientację w zakresie podstawowych norm rządzących wykonywaniem zawodu adwokata, głównie z zagadnień etycznych. W ocenie Prezydium NRA skarżący wykazał się zaledwie intuicyjną wiedzą, co świadczy o niedostatecznym jego przygotowaniu do wykonywania zawodu adwokata. W tej sytuacji – zdaniem Prezydium NRA – brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o wpis na listę adwokatów.

W wyniku mylnego pouczenia wskazanego w w/w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] r., skarżący T. T. odwołał się od tej uchwały do Ministra Sprawiedliwości.

Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] r. – działając na podstawie art. 134 k.p.a. – stwierdził niedopuszczalność w/w odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Minister Sprawiedliwości - powołując się na zasadę lex posterior derogat legi priori - stwierdził, iż stosownie do obecnego brzmienia art. 68 ust. 7 ustawy – Prawo o adwokaturze, od ostatecznej decyzji odmawiającej wpisu na listę adwokatów (a więc od uchwały Prezydium NRA) zainteresowanemu służy skarga do sądu administracyjnego, i w tym zakresie nie ma już zastosowania przepis art. 47 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze.

W dniu 20 czerwca 2006 r. skarżący T. T. – powołując się na fakt dokonanego przez Prezydium NRA błędnego pouczenia o przysługujących mu środkach odwoławczych od ostatecznej uchwały tego organu w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów - skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] r., załączając do wniosku przedmiotową skargę.

W złożonej do Sądu skardze T. T., wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] r. - zarzucił naruszenie przepisów art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, polegające na ich błędnej wykładni, a także na błędnej ocenie okoliczności stanowiących podstawę wydania uchwały. W uzasadnieniu skargi T. T. wskazał, iż zastosowany przez Prezydium NRA sposób interpretacji przepisu art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze jest wadliwy. Zdaniem skarżącego dokonywanie oceny stopnia jego przygotowania do praktycznego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata w oparciu o badania tzw. orientacji z zakresu etyki zawodowej, a zatem i wiedzy merytorycznej w tym względzie stanowiło wyjście poza legitymację ustawową organów samorządu adwokackiego, bez względu na nazewnictwo lub stosowaną w tej mierze metodykę. Tym samym – według skarżącego – próba wykazania nieznajomości zasad etyki zawodowej nie może być uważana za tożsamą z dokonywaniem oceny rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata, w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze. Strona wskazał, iż wobec tego znamiennym pozostaje fakt pomijania w ustaleniach zarówno ORA w K., jak i Prezydium NRA okoliczności natury osobistej oraz zawodowej świadczących o rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata. Na marginesie skarżący podniósł, iż ocena jego osoby pod kątem ustawowych kryteriów w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu nie budziła jakichkolwiek wątpliwości innego samorządu zawodowego – Okręgowej Izby Radców Prawnych w K., która przy analogicznym w swej treści przepisie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, ze zm.) dokonała skrajnie różnej, niż organy samorządu adwokackiego – oceny osoby skarżącego, przy zastosowaniu tych samych przesłanek normatywnych. Strona dodała jednocześnie, iż decyzji OIRP w K. o wpisie skarżącego na listę radców prawnych nie zanegował również Minister Sprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko - wniosło o jej oddalenie. Organ podniósł dodatkowo, iż w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, nastąpiła zmiana stanu prawnego, w wyniku której wniosek skarżącego o wpis na listę adwokatów utracił podstawę prawną wskutek utraty mocy obowiązującej przez przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Postanowieniem z dnia 28 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi na uchwałę Prezydium NRA z dnia [...] r., uznając, iż strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji mylnego pouczenia o przysługujących jej środkach zaskarżenia od ostatecznego rozstrzygnięcia organów samorządu adwokackiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga T. T. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] r. i utrzymana nią w mocy uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] r. - naruszają prawo.

Zgodnie z przepisem art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, iż organy samorządu adwokackiego rozstrzygając sprawę wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów, były uprawnione do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu adwokata spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w tym, czy jest on nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Nie ulega również wątpliwości, iż powyższa przesłanka ma charakter uznaniowy, co wynika bezsprzecznie z dotychczasowego orzecznictwa (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1888/98, LEX nr 46707).

Niemniej należy - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – wyraźnie podkreślić, iż organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela. W wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNC 1994, Nr 9, poz. 181) Sąd Najwyższy podkreślił, iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to – jak stwierdził SN – że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej.

Z uwagi na wyrażony przez Prezydium NRA w odpowiedzi na skargę dodatkowy pogląd prawny, odnoszący się do rzekomo istotnej zmiany stanu prawnego, należy - zdaniem Sądu - uznać, iż punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest przede wszystkim wyjaśnienie pewnych wątpliwości związanych z powołanym przez organ wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (publik. /w:/ Dz. U. z dnia 4 maja 2006 r. Nr 75 poz. 529).

Według Sądu trudno uznać, aby wspomniany wyrok mógł mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, skoro w dniu wydawania decyzji organów samorządu adwokackiego obu instancji orzeczenie Trybunału nie było jeszcze wydane, a tym bardziej opublikowane w Dzienniku Ustaw.

Pomijając jednak wskazaną powyżej oczywistość, należy podnieść przede wszystkim, iż zgodnie z punktem I ppkt 5 przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Wobec takiej treści rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności należało określić, w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Przedmiotem regulacji zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału. Wskazany przepis wymienia elementy, które powinno zawierać orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli.

Art. 69 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym stanowi, że orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów. Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania.

W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego z tym, że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku, zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide: Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006, s. 79).

Biorąc powyższe pod uwagę punkt I ppkt 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem – wbrew stanowisku wyrażonemu przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej – z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji należy uznać, iż art. 66 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może on zatem stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski, czy też notarialny.

Niemniej należy wyraźnie podkreślić, iż zgodnie z przedmiotowym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z dnia 18 sierpnia 1994 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA 860/93, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż na rękojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowane osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego rozstrzygnięcia z dnia 19 kwietnia 2006 r. wskazał, że powyższe kwestie winny zostać rozstrzygnięte przez ustawodawcę, który powinien dokonać nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że Trybunał Konstytucyjny brak jednoznacznego określenia przesłanek oceny rękojmi, uznał za mankament ustawy, nie stwierdził natomiast w tym zakresie niekonstytucyjności normy prawnej, formułując jednocześnie zalecenia dla ustawodawcy.

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd uznał, iż niezasadna jest uwaga Prezydium NRA zawarta w odpowiedzi na skargę, a dotycząca rzekomego wyeliminowanie z obrotu prawnego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy z dnia 26 maja 1982 r., albowiem przepis ów – wbrew sugestiom organu odwoławczego - zachował moc obowiązującą po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r.

Zdaniem Sądu organy obu instancji dopuściły się nieprawidłowej interpretacji art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, gdyż w świetle tego przepisu nie sposób podzielić poglądu ORA w K., która stwierdziła, że badając przesłankę "rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata" nie można ograniczać się wyłącznie do literalnego brzmienia przepisu, a więc nie można ograniczać oceny wyłącznie do zdarzeń "dotychczasowych", czyli oderwanych od oceny aktualnie istniejącej możliwości i zdolności do wykonywania zawodu adwokata.

W ocenie Sądu przyjąć należy, iż – jak zasadnie wskazał skarżący - zaprezentowana przez ORA w K. interpretacja art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze stoi w jawnej sprzeczności z treścią tego przepisu, albowiem wykracza poza kompetencje przekazane organom samorządu adwokackiego w przedmiocie postępowania dotyczącego wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów.

Odnosząc się do zarzutów skargi podzielić należy w pełni stanowisko skarżącego T. T., iż Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, a wcześniej ORA w K. nie ustosunkowały się w pełni do argumentów przedstawionych przez stronę w toku postępowania. Uchwały organów obu instancji nie zawierają szczegółowej analizy dotychczasowego stażu i doświadczenia zawodowego skarżącego. Nie odnoszą się także do przedłożonych przez skarżącego dowodów, tak w aspekcie jego przygotowania zawodowego, jak i rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Tymczasem w aktach znajduje się dokumentacja dotycząca dotychczasowego doświadczenia zawodowego strony, w tym m.in. potwierdzenie zdanego egzaminu sędziowskiego oraz przebiegu dotychczasowej pracy, a także rekomendacje członków samorządu adwokackiego - adw. A. T. i adw. R. K.. Niestety te okoliczności nie były przedmiotem szczegółowych rozważań obu organów. Stwierdzenie przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, że T. T. nie jest należycie przygotowany do wykonywania zawodu adwokata z uwagi na jego zakres doświadczenia zawodowego jest więc całkowicie przedwczesne.

Wprawdzie Okręgowa Rada Adwokacka w K. stwierdziła, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, ale swoją ocenę oparła wyłącznie na podstawie treści protokołu z posiedzenia powołanej przez siebie Komisji ds. przeprowadzenia rozmów z kandydatami ubiegającymi się o wpis na listę adwokatów, która przeprowadziła w dniu 16 listopada 2005 r. rozmowę ze skarżącym T. T..

W ocenie Sądu z w/w protokołu wynika, że skarżący został poddany quasi-egzaminowi, w trakcie którego – wbrew twierdzeniom Prezydium NRA - zadawano mu pytania stricte merytoryczne, mające za zadanie wyłącznie sprawdzenie, czy strona dysponuje znajomością stosownych unormowań regulujących wykonywanie zawodu adwokata. Podzielić należy zarzut skarżącego, iż zadawane przez członków Komisji pytania – wbrew obowiązującym regulacjom prawnym - nie zmierzały do zbadania doświadczenia zawodowego wnioskodawcy i jego właściwości osobistych, a także nie stanowiły skutecznego instrumentu weryfikującego wnioskodawcę w zakresie rękojmi należytego wykonywania zawodu.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyraźnie należy stwierdzić, iż żaden z obowiązujących przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze nie daje podstawy do poddania "egzaminowi" sprawdzającemu osoby, która odbyła aplikacje sądową zakończoną egzaminem sędziowskim. W sytuacji, gdy aplikacja i egzamin sędziowski przygotowuje i weryfikuje przydatność konkretnych osób do podjęcia wysoce odpowiedzialnej funkcji sędziego, nie istnieją przesłanki do kwestionowania przygotowania zawodowego, jakie przynosi aplikacja sędziowska zakończona egzaminem. Oczywiście, jak to stwierdzone zostało w uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmie należytego wykonywania zawodu, ale rękojmi rozumianej jako zespołu cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. Z pewnością rękojmi nie dowodzi weryfikacja znajomości aktualnie obowiązujących przepisów prawa, w tym także unormowań stricte korporacyjnych.

Według Sądu organy samorządu adwokackiego obu instancji nie dokonały pełnej oceny przesłanek wskazanych w art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, albowiem odnosząc się do osoby skarżącego w kontekście jego dotychczasowego postępowania skupiły się wyłącznie na kwestii rzekomego braku należytego przygotowania do zawodu z uwagi na treść udzielonych odpowiedzi na pytania, w ogóle nie analizując w/w przesłanek ustawowych zarówno w sferze dotychczasowej praktyki zawodowej, jak i prywatnej strony i to w dłuższym okresie czasu.

W ocenie Sądu organy rozstrzygając w niniejszej sprawie nie odniosły się praktycznie w ogóle do kwestii dotychczasowej praktyki zawodowej skarżącego (w tym m.in. praktyki w kancelarii adwokackiej w K.), a przede wszystkim do zgromadzonych w aktach sprawy opinii (rekomendacji) dwóch adwokatów, którzy w sposób bardzo pozytywny odnieśli się nie tylko do walorów osobowościowych i cech charakterologicznych skarżącego, ale także do jego dobrej znajomości prawa i umiejętności wykonywania czynności z zakresu obsługi prawnej, jako cech niezbędnych do prawidłowego i sprawnego wykonywania zawodu adwokata.

Ponadto, odnosząc się do udzielonych przez stronę skarżącą odpowiedzi na pytania zadane przez członków Komisji powołanej przez ORA, zarówno Prezydium NRA, jak sama ORA w K. nie uzasadniły w sposób dostatecznie jasny i przekonywujący, dlaczego "skarżący wykazał się zaledwie intuicyjną wiedzą, co świadczy o niedostatecznym jego przygotowaniu do wykonywania zawodu adwokata".

Wobec powyższego należy niewątpliwie uznać, iż Prezydium NRA oraz ORA w K., niezależnie od uchybienia normom zawartym w przepisach art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., dopuściły się w toku postępowania administracyjnego istotnej obrazy zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, zawartej w art. 8 k.p.a. Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Zdaniem Sądu zasadom takim nie odpowiada takie prowadzenie postępowania administracyjnego, w którym organy prowadzące postępowanie, bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, uwzględniają tylko jeden z wchodzących w grę interesów, nie ustosunkowując się do zgłaszanych w toku postępowania twierdzeń i wniosków strony skarżącej.

Ponieważ organy samorządu adwokackiego, naruszając normy materialnoprawne, nie wykazały jednocześnie dostatecznie jasno okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia, należało więc wyeliminować z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną uchwałę Prezydium NRA, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie ORA w K., jako uchybiające w sposób istotny podstawowym zasadom postępowania administracyjnego.

W tej sytuacji przyjąć należy, iż w toku ponownego postępowania organy samorządu adwokackiego zobowiązane będą dokonać ponownej, pogłębionej analizy całego materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zakresie, w jakim przepis ten został utrzymany w mocy po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. Zdaniem Sądu na obecnym etapie postępowania brak takiej analizy, czyni utrudnioną, a właściwie niemożliwą, kontrolę legalności zaskarżonych uchwał organów adwokatury.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za celowe stwierdzenie - w trybie art. 152 p.p.s.a., iż obie uchylone uchwały organów samorządu adwokackiego nie podlegają wykonywaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Rozstrzygając o zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd oparł się na normie prawa wyrażonej w art. 200 p.p.s.a.