Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 34/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] , Nr [...] , Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie przepisu art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2, i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą przyznania S. G. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że S. G. złożył wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej w III Rzeszy na podstawie przepisu art. 2 pkt 1 i 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, który przewiduje przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu: osadzenia w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych oraz deportacji do pracy przymusowej (...) z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.

Następnie organ administracji wskazał, iż zgodnie z wydanym przez Archiwum Państwowe w P. zaświadczeniem we wnioskowanym okresie S. G. zameldowany był w P. – K. i zatrudniony w obozie G. G.. Organ podkreślił, opierając się na opracowaniu Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 12 września 2003 r., że na terenie Generalnej Guberni tworzone były obozy typu mieszkalnego (Gemeinschaftsiager), do których w zależności od potrzeb kierowano robotników bez względu na ich miejsce zamieszkania. Z uwagi na oddalenie od domu byli oni koszarowani w obozach mieszkalnych. Obozy te stanowiły czasowe mieszkanie zatrudnionych robotników, którzy po zakończonej pracy mogli swobodnie poruszać się poza obozem.

Kierownik Urzędu nie kwestionując faktu pracy S. G. w P. we wnioskowanym okresie wskazał, iż nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Wyjaśnił, że praca przymusowa na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet jeśli wykonywana była poza miejscem stałego zamieszkania, nie mogła być uznana za represje w rozumieniu wskazanej powyżej ustawy.

W dniu 18 grudnia 2006 r. S. G. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi żądając jej zmiany i przyznania świadczenia pieniężnego na podstawie powyższej ustawy. Skarżący zwrócił uwagę na uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy. W szczególności zarzucił nie wzięcie pod uwagę faktu, że ze wsi D. pod groźbą śmierci, wbrew woli deportowany został na okres 4 lat i 9 miesięcy (w okresie od maja 1940 r. do lutego 1945 r.) do pracy przymusowej przy budowie torów kolejowych w obozie P. - K. . Ponadto nie zgodził się z decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o nieuznaniu wykonywanej przez niego pracy przymusowej za podstawę do przyznania świadczenia pieniężnego. Zarzucił, że Kierownik oparł swe rozważania na błędnym opracowaniu Instytutu Pamięci Narodowej, nazywając obozami mieszkalnymi miejsca noclegowe zlokalizowane w drewnianych boksach, na słomie, w pomieszczeniach bez stropu oraz uznając, iż praca wykonywana była za wynagrodzeniem, a robotnicy posiadali swobodę poruszania się poza obozem. Wskazał, że organ nie wziął pod uwagę zaświadczenia z Archiwum Państwowego w P. z dnia [...] , wskazującego, iż skarżący był zameldowany w obozie w P. – K. w baraku [...] pod numerem obozowym [...] oraz pisma z dnia: [...] potwierdzającego istnienie obozu w K. w roku 1943r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawniała do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Podkreślił, iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowiła represji w rozumieniu ustawy. W związku z tym, iż S. G. pracował na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r., świadczenie nie mogło zostać mu przyznane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji opisanych powyżej uchybień, a tym samym wobec nieuwzględnienia skargi oddalił ją (art. 151 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 represją w rozumieniu tejże ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r.,

a) na terytorium: III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, co oznacza, że wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenia w obozach pracy. (vide: wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie sygn. akt V S.A. 3029/99, LEX nr 79624)

W realiach niniejszej sprawy wskazać należy przede wszystkim, iż skarżący nie był deportowany (wywieziony) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. bowiem w okresie, za który domaga się przyznania świadczenia pieniężnego przebywał na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Nie została tym samym spełniona zasadnicza przesłanka umożliwiająca uznanie pracy skarżącego za represję w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 2 omawianej ustawy.

Drugą podstawą umożliwiającą nabycie wnioskowanego świadczenia pieniężnego jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych. Nabycie uprawnienia na tej podstawie możliwe jest wówczas gdy miało miejsce osadzenie w obozie pracy przymusowej i to nawet wówczas gdy sama praca nie była wykonywana.

Zasadniczym problemem w niniejszej sprawie jest ustalenie czy obóz, w którym przebywał skarżący należał do kategorii obozów pracy przymusowej, czy też był obozem innego typu. Udzielając odpowiedzi w powyższej kwestii należy zgodzić się z organem, który wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, iż obóz, w którym przebywał skarżący był obozem typu mieszkalnego (Gemeinschaftslager), w którym zamieszkiwali robotnicy kierowani tam w zależności od potrzeb władz niemieckich. W związku z oddaleniem od miejsca zamieszkania robotnicy byli koszarowania w obozach mieszkalnych, z których udawali się do pracy. Obozy te były miejscem czasowego zamieszkiwania zatrudnionych robotników, którzy po zakończeniu pracy mieli swobodę poruszania się poza obozem. Cechy Gemeinschaftslager, jako obozu mieszkalnego, a więc miejsca skoszarowania robotników wykonujących pracę przymusową na rzecz III Rzeszy różniły się zatem zasadniczo od obozów pracy przymusowej, w których osadzeni pozbawieni byli wolności. Tym samym zasadnie organ uznał, iż praca skarżącego w obozie G. G. nie była tożsama z osadzeniem w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 1 omawianej ustawy.

Nie umniejszając przeżyć i dolegliwości skarżącego wywołanych w okresie ostatniej wojny światowej wskazać należy, iż prawidłowo konkludował organ administracji wskazując, iż nie każda praca świadczona przymusowo na rzecz III Rzeszy może być uznana za represję w rozumieniu omawianej ustawy. Z tego też powodu uznając, iż praca wykonywana przez skarżącego w okresie jego pobytu w P. – K. nie mieści się w pojęciu represji zdefiniowanej przez ustawę z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, to zasadnie organ administracji odmówił skarżącemu przyznania stosownego świadczenia pieniężnego.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej (art. 151 p.p.s.a.).