Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 429/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1, 1a i 2 , artl. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.),, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 lipca 2014 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Oddziału Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w na rzecz strony skarżącej kwotę 200(dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 7 ust. 1, 1a i 2, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm. z 2012 r., poz. 1529) oraz § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzaju roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. nr 40, poz. 326 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. P. uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 kwietnia 2013 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 r. w łącznej wysokości 156.929,29 zł i przyznał stronie płatności w wysokości 156.665,80 zł.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny:

Dnia 14 maja 2012 r. skarżący działając jako rolnik, wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2012, wnosząc o przyznanie płatności do działek rolnych o łącznej powierzchni 189,41 ha, uzupełniającej płatności podstawowej do działek rolnych o powierzchni 115,73 ha oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) do powierzchni 73,48 ha.

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2013 r. organ I instancji przyznał stronie pomoc finansową z ww. tytułu w łącznej wysokości 156.929,29 zł, w tym: jednolita płatność obszarowa – 126.580,49 zł, uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych – 16.162,39 zł i uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę – 14.186,41 zł, tj. w kwocie niższej niż wnioskowana. Podstawą przyznania pomocy w niższej wysokości było ustalenie w toku postępowania administracyjnego odnośnie:

- jednolitej płatności obszarowej, że kwalifikująca się do przyznania pomocy stwierdzona powierzchnia gruntów była mniejsza niż zadeklarowano i wynosiła 183,91 ha, wobec zadeklarowanej powierzchni 189,41 ha;

- uzupełniającej płatności podstawowej, stwierdzona powierzchnia gruntów mniejsza niż zadeklarowano i wynosiła 114,42 ha, wobec zadeklarowanej powierzchni 115,73 ha;

- uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, stwierdzona powierzchnia gruntów mniejsza niż zadeklarowano i wynosiła 69,29 ha, wobec zadeklarowanej powierzchni 73,48 ha.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 14 lutego 2013 r. uchylił rozstrzygnięcie organu i instancji i przyznał wnioskowaną pomoc w łącznej wysokości 156.665,80 zł, w tym: jednolita płatność obszarowa – 126.316,96 zł, uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych – 16.161,49 zł i uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę – 14.187,35 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie i wskazane na wstępie.

Kolejno podniósł, że wynikająca z raportu kontroli na miejscu, w tym wykonanych zdjęć, powierzchnia kwalifikująca się do przyznania przedmiotowych płatności dla działki rolnej [...] wynosi 1,75 ha, a dla działki rolnej [...] wynosi 29,87 ha i do takiej powierzchni przyznał płatności. W przypadku pozostałych działek zgłoszonych we wniosku na 2012 rok organ II instancji potwierdził ustalenia powierzchni kwalifikującej się przyznania płatności dokonane przez organ I instancji.

W ocenie Dyrektora organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy, a w rezultacie przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012, do działki ewidencyjnej nr [...], na której zaznaczył działkę rolną [...] i działki ewidencyjnej nr [...], na której zaznaczył działkę rolną [...], do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowany obszar, czym rażąco naruszył prawo, tj. art. 7 ust. 1a ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, co stanowiło podstawę do uchylenia decyzji organu I instancji.

Odnosząc się do wniosku strony, zawartego w odwołaniu, iż w przypadku stwierdzonych wykopów związanych z położeniem gazociągu, organ administracji publicznej winien stwierdzić wystąpienie siły wyższej, Dyrektor podkreślił, że powyższe żądanie nie może być pozytywnie rozpatrzone, gdyż zgodnie z art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. w związku z art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r., przypadki wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności beneficjent lub upoważniona przez niego osoba winna zgłosić na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskał taką możliwość. Wobec powyższego szkodę wynikającą z zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności należy zgłosić do właściwego biura powiatowego w terminie 10 dni, natomiast uznanie danego zdarzenia kwalifikującego się jako siła wyższa zależy od stosownych przepisów wspólnotowych i krajowych.

Z dokumentacji zebranej w sprawie nie wynika natomiast, aby rolnik złożył wniosek o uznanie wykonanych robót podczas budowy gazociągu za działanie siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, w określonym przez prawo terminie, a dopiero wniosek taki złożył w odwołaniu, po przeprowadzonej kontroli na miejscu i stwierdzonych wykopach. Wobec powyższego nie ma podstaw do uznania wniosku zawartego w odwołaniu za uzasadniony, tym bardziej, że we wniosku o przyznanie płatności rolnik zobowiązał się do niezwłocznego powiadomienia ARiMR o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na wykorzystanie gruntów rolnych, czego nie dokonał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (uzupełnionej pismem z dnia 30 kwietnia 2014 r.) skarżący wniósł o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej w pełnej wysokości a ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. ustaw i rozporządzeń stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji i mających zastosowanie w niniejszej sprawie, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżący naruszył warunki pozwalające na otrzymanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w jej pełnej – objętej wnioskiem wysokości, podczas gdy czynności kontrolne mające miejsce w dniu 9 stycznia 2013 r., w wyniku których podjęto zaskarżoną decyzję, zostały przeprowadzone niezgodnie z obowiązującymi przepisami (zawiadomiono o ich przeprowadzeniu telefonicznie), a przede wszystkim były spóźnione, gdyż miały miejsce w styczniu 2013 r., a więc już po upływie objętego dotacją 2012 r.;

- naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 art. 10, art. 11, art. 14, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 86 w zw. z art. 67 § 1 pkt 2, art. 68, art. 69 § 1 oraz art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego (prawdopodobnie omyłkowo wskazano przy art. 77 § 1 i 67 § 1 pkt 2 Kodeks postępowania karnego), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z warunkami przeprowadzonej kontroli na gruntach objętych wnioskowaną dotacją, a w szczególności podanie z jakich przyczyn doszło do jej przeprowadzenia dopiero w styczniu 2013 r., czy zostały spełnione warunki – przyjęte w trybie administracyjnym – pisemnego poinformowania strony o jej przeprowadzeniu, czy strona miała możliwość brania udziału podczas jej przeprowadzenia (jeżeli nie – to z jakich przyczyn), zapoznania się z jej dokumentacją i wynikami, a także otrzymania odpisów dokumentów i protokołów z jej wyników, oraz w oparciu o jaki stan prawny i faktyczny organ administracji wydał zaskarżoną decyzję, skoro z treści uzasadnienia wynika wprost, iż "inspektorzy terenowi pomierzyli powierzchnie faktycznie użytkowaną rolniczo w dniu kontroli.", a więc 9 stycznia 2013 r., a także nie wyjaśnieniu i nie podaniu przez organy, w jaki sposób i na jakim obszarze była powierzchnia faktycznie rolniczo użytkowana przez skarżącego we wnioskowanym 2012 roku i czy w wymaganym okresie (2012 r.) miała miejsce kontrola, a jeżeli nie to z jakich przyczyn się nie odbyła, a jeżeli tak – to jakie były jej wyniki;

- naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.k. (prawdopodobnie k.p.a. – przypis Sądu) w zw. z art. 10 k.p.a., polegające na odstąpieniu od wysłuchania strony przed zakończeniem postępowania przed organem I instancji, a także uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonego żądania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że do postępowań prowadzonych w niniejszej sprawie stosuję się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 167 zwanej dalej: k.p.a.), w szczególności przepisy dotyczące odwołań (art. 127 – 140 k.p.a.).

W związku z tym organ przy rozpoznaniu odwołania ma obowiązek stosować się do zasad k.p.a., a w tym do zakazu reformationis in peius wyrażonym w art. 139 tej ustawy.

Stosownie do art. 139 k.p.a. – organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Wskazać należy, że instytucja zakazu reformationis in peius przyjęta w przepisie art. 139 k.p.a., należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony strony. Istota tego zakazu polega na tym, że organ odwoławczy nie może zmienić rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji na niekorzyść odwołującej się strony. Strona powinna mieć świadomość, że w wyniku złożenia odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu – wniesione przezeń odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją. Organ odwoławczy rozpatrujący ponownie sprawę może bowiem, bądź utrzymać w mocy decyzję dotychczasową, bądź też zmienić ją i wydać decyzję bardziej korzystną dla strony, która składała odwołanie. Zakaz reformationis in peius ma więc na celu spowodowanie, aby strony w obawie przed pogorszeniem swej sytuacji prawnej nie zrezygnowały ze składania odwołań. Od zakazu reformationis in peius można odstąpić tylko w przypadku rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Pierwszy z warunków odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony – rażące naruszenie prawa – jest rozumiane jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny i ma miejsce wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki. Wymogiem pierwszej z nich jest to, iż treść decyzji musi pozostawać w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Natomiast druga przesłanka wymaga, aby naruszenie prawa było tego rodzaju, że prowadzić będzie ono do niemożności zaakceptowania owej decyzji, jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Dodatkowo wstępnym warunkiem uznania, że nastąpiło rażące naruszenie prawa, jest stwierdzenie, iż w "zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny" (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 1994 r., sygn. akt III SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91).

Natomiast "rażące naruszenie interesu społecznego" nie jest samoistnym kryterium odstąpienia od zakazu wyrażonego w art. 139 k.p.a. Wchodzi ono w grę dopiero wówczas, gdy w postępowaniu odwoławczym zostanie stwierdzona wadliwość decyzji, chociażby nie w stopniu rażącym. Organ odwoławczy odstępując od zasady zakazu reformationis in peius obowiązany jest w uzasadnieniu wykazać wystąpienie w decyzji organu I instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 listopada 2009 r. sygn. akt II GSK 178/09).

W niniejszej sprawie zaskarżoną do Sądu decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję organu pierwszej instancji przyznającą płatności w łącznej kwocie 156.929,29 zł, w tym: jednolita płatność obszarowa – 126.580,49 zł, uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych – 16.162,39 zł i uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę – 14.186,41 zł, przyznając płatności w łącznej wysokości 156.665,80 zł, w tym: jednolita płatność obszarowa – 126.316,96 zł, uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych – 16.161,49 zł i uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę – 14.187,35 zł. Bezsprzecznie zatem rozstrzygnął na niekorzyść strony odwołującej się.

Dyrektor wskazał, że wynikająca z raportu kontroli na miejscu, w tym wykonanych zdjęć, powierzchnia kwalifikująca się do przyznania przedmiotowych płatności dla działki rolnej [...] wynosi 1,75 ha, a dla działki rolnej [...] wynosi 29,87 ha i do takiej powierzchni przyznał płatności. W przypadku pozostałych działek zgłoszonych we wniosku na 2012 rok organ II instancji potwierdził ustalenia powierzchni kwalifikującej się przyznania płatności dokonane przez organ I instancji.

W ocenie Dyrektora organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy, a w rezultacie przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012, do działki ewidencyjnej nr [...], na której zaznaczył działkę rolną [...] i działki ewidencyjnej nr [...], na której zaznaczył działkę rolną [...], do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowany obszar, czym rażąco naruszył prawo, tj. art. 7 ust. 1a ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, co stanowiło podstawę do uchylenia decyzji organu I instancji.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym i prawnym sprawy, Dyrektor wydając zaskarżone rozstrzygnięcie orzekając na niekorzyść strony odwołującej się dopuścił się naruszenia art. 139 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąca narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek uzasadniających odstąpienie od zakazu reformationis in peius w sprawie nie wystąpiła. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. W rozpatrywanej jednak sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż nie było sprzeczności pomiędzy powołaną przez organ podstawą faktyczną a podstawą prawną rozstrzygnięcia. Stwierdzona natomiast w toku instancji wadliwość rozstrzygnięcia była skutkiem nie wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, ale błędu w ustaleniach faktycznych, co nie może być utożsamiane z rażącym naruszeniem prawa.

Podsumowując, nie można uznać za rażące naruszenie prawa przyznania płatności w wysokości innej niż wynikałoby to z przepisów prawa będącego skutkiem błędu w ustaleniach faktycznych. Organ pierwszej instancji błędnie ustalił powierzchnię działek, do których przyznano płatności lecz błąd w ustaleniach faktycznych nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie może uzasadniać orzeczenia przez organ odwoławczy na niekorzyść strony odwołującej się.

Naruszenie przez organ odwoławczy zakazu wynikającego z art. 139 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, Sąd uznał je za nieuzasadnione.

Wskazać bowiem należy, że rolnik obowiązany jest utrzymywać grunt, kwalifikujący się do płatności, w dobrej kulturze rolnej przez cały okres, na który przyznane zostały płatności.

W tym kontekście słusznie wskazał organ odwoławczy, że żądanie uznania stwierdzonych wykopów związanych z położeniem gazociągu, za siłę wyższą, nie mogło zostać uwzględnione. Zgodnie bowiem z art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (Dz. U. UE. L. 2009.316.65) w związku z art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. (Dz. U. UE. L. 2009.30.16), przypadki wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności beneficjent lub upoważniona przez niego osoba winna zgłosić na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskał taką możliwość. Wobec powyższego szkodę wynikającą z zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności należy zgłosić do właściwego biura powiatowego w terminie 10 dni, natomiast uznanie danego zdarzenia kwalifikującego się jako siła wyższa zależy od stosownych przepisów wspólnotowych i krajowych.

Z dokumentacji zebranej w sprawie nie wynika natomiast, aby rolnik złożył wniosek o uznanie wykonanych robót podczas budowy gazociągu za działanie siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, w określonym przez prawo terminie, a dopiero wniosek taki złożył w odwołaniu, po przeprowadzonej kontroli na miejscu i stwierdzonych wykopach. Nie zgłoszenie wystąpienia ww. okoliczności w terminie uniemożliwiło organowi administracji dokonanie kontroli, w toku której ustalono by, czy podnoszone przez stronę okoliczności w rzeczywistości stanowią siłę wyższą w rozumieniu cyt. wyżej przepisów.

Kolejno odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa procesowego polegającego na odstąpieniu od wysłuchania i wypowiedzenia się strony co do zebranych dowodów, należy więc zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego, organ administracji publicznej zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przywołany przepis wyłączył zatem zastosowanie w postępowaniu w sprawach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zasadę ogólną czynnego udziału strony, o której mowa w art. 10 k.p.a., wprowadzając w tym zakresie regulację autonomiczną. Oznacza to w szczególności, że w analizowanym postępowaniu - inaczej niż ma to miejsce w ogólnym postępowaniu administracyjnym - zapewnienie stronie czynnego udziału odbywa się tylko na jej żądanie i wyłącznie w zakresie wskazanym w tym żądaniu. Strona powinna bowiem zgłosić odrębne żądanie czynnego udziału w danym stadium postępowania oraz osobne żądanie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Jednocześnie należy podkreślić, że - w ramach wyznaczonych przez przywołany przepis - czynny udział stronie może zostać zapewniony jedynie na etapie postępowania, w którym strona takie żądanie złożyła oraz przez organ, do którego zostało ono skierowane. Takie rozumienie analizowanego przepisu znajduje również uzasadnienie w jego wykładni celowościowej. Motywem ustawodawcy było bowiem zabezpieczenie w przedmiotowym postępowaniu zasady szybkości i ekonomiki procesowej (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 614/12).

W tym kontekście Sąd wskazuje, że w toku postępowania strona nie zgłosiła wyraźnie żądań, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. na żadnym jego etapie, zatem podnoszony zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.

Nietrafne są również zarzuty dotyczące wadliwości przeprowadzenia kontroli. Należy tu zwrócić uwagę, że kontrola na miejscu nie jest tożsama z oględzinami w rozumieniu k.p.a., a do protokołów z tych czynności nie mają zastosowania wskazane w skardze przepisy tej ustawy. Regulacje dotyczące przeprowadzania kontroli co do płatności rolnych, określono prawem unijnym, tj. we wspomnianym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1122/2009. Według reguł ogólnych zawartych w art. 26 ust. 1 rozporządzenia, kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności. Kontrole na miejscu mogą być zapowiadane, jeżeli nie zagraża to celowi kontroli (art. 27 ust. 1 rozporządzenia). Według art. 28 ust. 1 rozporządzenia, kontrole administracyjne, o których mowa w art. 20 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, pozwalają na wykrywanie nieprawidłowości, a w szczególności na ich automatyczne wykrywanie za pomocą narzędzi informatycznych, w tym kontroli krzyżowych.

Kontrole te dotyczą odpowiednio zadeklarowanych uprawnień do dopłat i zadeklarowanych działek i pozwalają uniknąć nienależnego wielokrotnego przyznawania tej samej pomocy w odniesieniu do tego samego roku kalendarzowego lub gospodarczego oraz nienależnej kumulacji pomocy w ramach programów pomocy wiążących się z zadeklarowaniem powierzchni. Weryfikują one istnienie uprawnień do dopłat i kwalifikacje do otrzymania pomocy. Dotyczą zgodności między działkami zadeklarowanymi w jednym wniosku, a działkami odniesienia w systemie identyfikacji działek rolnych oraz weryfikują kwalifikacje do pomocy określonych terenów jako takich, itd. Po wskazaniu nieprawidłowości wykrytych podczas kontroli krzyżowych uruchamia się odpowiednią procedurę administracyjną, a w razie konieczności także przeprowadza się kontrolę na miejscu (art. 28 ust. 2 rozporządzenia). Regulacje dotyczące wykonywania kontroli na miejscu zawarto w art. 30 i nast. rozporządzenia oraz w pkt 37-43 preambuły tego aktu. Z tych unormowań wynika, że celem kontroli przeprowadzonej na miejscu w gospodarstwie jest ustalenie, czy deklarowana powierzchnia upraw i ich rodzaj odpowiada stanowi faktycznemu. Na marginesie można jedynie wskazać, że jak wynika z akt, skarżący był poinformowany o kontroli na miejscu i zapoznał się z jej wynikami, co potwierdza podpis jaki złożył na protokole.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. określono, że uchylona wyrokiem decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Odnośnie kosztów postępowania Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie trzecim wyroku, zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu.