Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1712/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 41 pkt. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt VIII SA/Wa 737/17 w sprawie ze skargi T. D na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 27 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Powyższy wyrok Sąd wydał mając na względzie następujący stan faktyczny i ocenę prawną.

T. D. wnioskiem z [...] kwietnia 2017 r. zwróciła się o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia.

Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2017 r. znak: [...], na podstawie art. 2, art. 3, art. 5, art. 7, art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), orzekł o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

Organ I instancji ustalił, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest dobra. Skarżąca i jej mąż posiadają własne stałe dochody w postaci emerytur i dodatków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie [...] zł, co przekracza ponad [...] % kryterium dochodowego rodziny, ustalonego w ustawie o pomocy społecznej. Miesięczne wydatki rodziny tytułem czynszu, opłat za energię elektryczną i gaz wynoszą ok. [...] zł, zaś tytułem spłaty zaciągniętego kredytu [...] zł. Skarżąca przedstawiła faktury za leki za miesiące styczeń i luty 2017 r. na kwotę łączną [...] zł oraz za miesiąc marzec 2017 r. na kwotę [...] zł oraz trzy niezrealizowane recepty bez wyceny. Koszt leczenia męża skarżącej wynosi [...] zł miesięcznie. Burmistrz przyjął, że łączny koszt zakupów leków skarżącej wyniósł [...] zł, co daje przeciętną miesięczną kwotę [...] zł. Łączny koszt leczenia skarżącej i jej męża wynosi natomiast [...] zł. Uwzględniając powyższe wydatki organ uznał, że na utrzymanie skarżącej pozostaje kwota [...] zł i kwota ta powinna zabezpieczyć potrzeby skarżącej.

Ponadto Burmistrz wskazał, że przyznanie specjalnych zasiłków celowych uzależnione jest od możliwości finansowych organu. W 2017 r. organ dysponował ograniczonymi środkami ze względu na dużą liczbę zgłoszeń osób i rodzin będących w trudnej sytuacji materialnej, z powodu całkowitego braku dochodu lub gdzie dochodem rodziny jest tylko np. zasiłek rodzinny lub dodatek mieszkaniowy.

W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie zasiłku celowego, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach stanu faktycznego, w oparciu o przepisy art. 41 pkt 1 w związku z art. 7 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieuwzględnienie wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej skarżącej, w tym długotrwałej i ciężkiej choroby. Podała, że organ I instancji oparł swą decyzję jedynie na kryterium formalnym o dobrej sytuacji materialnej skarżącej. Całkowicie przemilczano natomiast fakt, iż od dłuższego czasu skarżąca leczy się na dolegliwość o charakterze nowotworowym. Okoliczność ta powoduje, że wydatki na leczenie oraz wykup medykamentów (dowód: ksero recept oraz paragonów) powodują znaczące pogorszenie stopy życiowej skarżącej. Burmistrz wykazał się w tej kwestii brakiem wnikliwej analizy materiału dowodowego. Ponadto organ niezasadnie twierdzi, że kwota [...] zł, która pozostaje skarżącej oraz jej małżonkowi na życie, po odjęciu kosztów utrzymania, mieszkania oraz kosztów związanych z leczeniem skarżącej, jest sumą wystarczającą na normalną egzystencję. Organ nie uwzględnił kosztów wyżywienia dwuosobowej rodziny, niespodziewanych wydatków w postaci zakupu niezbędnej odzieży, co bezsprzecznie powoduje, iż wskazana kwota jest niewystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2017 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego ustalono, iż skarżąca oczekuje pomocy na dofinansowanie kosztów leczenia. Z ustaleń wywiadu oraz materiału dowodowego sprawy wynika, że wnioskodawczyni zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z mężem J. D. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącej oraz emerytura jej męża. Łączny dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, to jest w marcu 2017 r., wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie nie może zaś przekraczać kwoty [...] zł.

Ponadto skarżąca ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności w związku ze schorzeniem wzroku. Wymaga przyjmowania leków, stosowania diety i zabiegów rehabilitacyjnych.

Kolegium oceniło, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego skarżąca nie spełnia warunków do przyznania pomocy na zasadach ogólnych.

Oceniając natomiast prawo do specjalnego zasiłku celowego, który nie przewiduje kryterium dochodowego, Kolegium stwierdziło, że zasiłek celowy nie jest przewidziany na pokrywanie całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowany jest na konkretny cel bytowy. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła.

Kolegium dalej podało, że wydatki rodziny to opłaty za: czynsz - [...] zł, gaz - [...] zł i energię elektryczną - [...] zł, a także leczenie męża - [...] zł oraz rata zaciągniętego kredytu - [...] zł. Z kolei wydatki na leki dla skarżącej, zgodnie z przedstawionymi fakturami za styczeń, luty i marzec 2017 r. wyniosły [...] zł, co daje przeciętną miesięczna kwotę [...] zł. Zatem pozostała kwota [...] zł wystarczyć powinna na wykupienie leków, jak również na inne niezbędne potrzeby, np. na wyżywienie czy zakup odzieży.

W skardze złożonej na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty prezentowane w toku postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lutego 2018 r. oddalił skargę T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2017 r.

W ocenie Sądu, organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia. Prawidłowo ustaliły, iż sytuacja materialna skarżącej nie spełnia przesłanek do zastosowania tego wyjątkowego przepisu, jakim jest art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wydatki stałe rodziny łącznie wynoszą miesięcznie [...] zł oraz dodatkowo rata zaciągniętego kredytu w wysokości [...]zł. Powoduje to, że na zaspokojenie pozostałych potrzeb skarżącej i jej męża pozostaje kwota ponad [...]zł miesięcznie. Słusznie więc organy przyjęły, że kwota ta jest wystarczająca, aby zaspokoić również potrzebę związaną z zakupem leków wnioskodawczyni.

Skarżąca nie wykazała, aby musiała ponosić wydatki przewyższające dochód w jej rodzinie wynikające z jej stanu zdrowia i stanu zdrowia jej męża. Wprawdzie w aktach sprawy sądowej znajdują się kserokopie harmonogramu spłaty pożyczki zawartej między skarżącą a Bankiem [...] z [...] października 2017 r. na kwotę [...] zł, jednak z materiału dowodowego zebranego w sprawie, zdaniem Sądu, nie wynika, aby tę pożyczkę skarżąca musiała zaciągać na pokrycie kosztów leków, które były konieczne w badanym okresie.

Sąd I instancji zauważył, że skarżąca w okresie [...] – [...] października 2017 r. pięć razy dokonywała zakupu leków, a niektóre z tych leków, jak wynika z analizy przedłożonych faktur (przedłożonych w Sądzie w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy), kupowane były w dość dużych ilościach, a nadto powtarzały się, co może świadczyć, że potrzeba ich użycia może obejmować więcej niż jeden miesiąc. Zatem, w ocenie Sądu, wydatki na leki, niezbędne do użycia przez skarżącą w jednym miesiącu, są niższe niż wynika z faktur. Tym samym budżet rodziny jest obciążony wydatkami na ten cel w niższej kwocie niż twierdzi skarżąca, a tym samym jest ona w stanie finansować niezbędne leki z posiadanych przez rodzinę pieniędzy.

W ocenie Sądu, podawane przez skarżącą okoliczności dotyczące wysokich kosztów leczenia nie noszą znamion "szczególnie uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, mimo że z pewnością są dużym obciążeniem dla budżetu miesięcznego jej rodziny. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, a rolą Sądu w takich przypadkach jest jedynie ocena, w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie, czy organ administracji nie przekroczył granic tego uznania.

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, brak było podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wobec prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i nie przekroczenia przez organy tzw. luzu decyzyjnego przy wydawaniu decyzji. Wskazywane w uzasadnieniach decyzji okoliczności, że skarżąca przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, a jednocześnie trudna sytuacja materialna, zdrowotna i życiowa nie kwalifikuje jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zasadnie doprowadziły organy do odmowy przyznania pomocy finansowej na wnioskowany cel. W tym miejscu nasuwa się wniosek, że - uwzględniając żądania skarżącej - przyznana jej pomoc musiałaby mieć charakter stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej.

T. D. wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2018 r. zaskarżając wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", a w konsekwencji skarżącej nie przysługuje świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego,

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 w zw. art. 3 ust.1 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich nie zastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy skarżąca jest osobą niewątpliwie wymagającą wsparcia w celu zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwienia jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka,

3. naruszenie prawa postępowania mającego wpływ na wydane orzeczenie tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organ naruszył:

a. art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie przez tenże organ ustawowego interesu społecznego obywatela,

b. art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania przez organ administracji właściwej i rzetelnej analizy zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego czego konsekwencją było wydanie wadliwej decyzji.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

– uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

– zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzuty skargi wskazano, że Sąd I instancji dopuścił sie naruszenia prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną jego interpretację i uznanie, że przepis ten nie ma zastosowania do osoby skarżącej. Istotnym jest, że przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, specjalny zasiłek celowy mógł być przyznany w tym trybie. Z tej przyczyny każdy wniosek o przyznanie świadczenia musi być wnikliwie przeanalizowany i oceniony pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowania sprawy w sposób szczególny. Podobnie zauważyć należy, że również sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy może przemawiać za przyznaniem świadczenia specjalnego. Skarżąca kasacyjnie jest w podeszłym wieku, a jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Utrzymuje się jedynie ze świadczeń emerytalnych swoich i męża. Tymczasem Sąd I instancji nie zauważył w sprawie naruszenia prawa materialnego tj. art. 2 ust 1 w zw. art. 3 ust 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich nie zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca jest osobą niewątpliwie wymagającą wsparcia. Pomoc społeczna świadczona jest osobom potrzebującym w celu zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb, a także ma umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Brak środków na leczenie niewątpliwie doprowadzi do dramatycznego pogorszenia się sytuacji T. D..

Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie uznał jako prawidłowe stanowisko organów, w którym oceniły one sytuację wnioskodawczyni jako dobrą. Skutkowało to błędną interpetacją art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i uznaniu, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w przedmiotowym artykule. Tymczasem, sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej T. D. jest wyjątkowo trudna. Wynika z długotrwałej i ciężkiej choroby oraz wysokich kosztów zakupu leków. W samym tylko wrześniu 2017 r. skarżąca wydała na leczenie ok. [...] zł. Organy administracyjne i Sąd przyjęły, że wspólne dochody małżonków przekraczają [...] zł co implikuje, że przekroczony został dochód na jedną osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust 1 pk 2 ustawy o pomocy społecznej. tj. [...] zł na osobę. Powyższe nie oznacza jednak automatycznie, że skarżąca nie może otrzymać specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zauważyć należy, że Sąd powinien uchylić obie decyzję organów administracyjnym z uwagi na naruszenie przez organy przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wydane decyzje tj. art. 7 i art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. Faktycznie bowiem, organy skupiły się na formalnym kryterium dochodowym skarżącej i jej męża. Posiadanie przez wymienionych dochodów na poziomie ok. [...] zł nie przekłada się na ich poziom życiowy. Skarżąca razem z mężem ponosi liczne koszty związane z leczeniem, utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego i to na podstawowym poziomie codziennych potrzeb. T. D. tylko w 2017 r. była czterokrotnie hospitalizowana. W dalszym ciągu wymaga leczenia. Faktycznie nie może liczyć na finansowe wsparcie małżonka, który również ponosi koszty własnego leczenia. Obecnie skarżąca, w braku jakiejkolwiek pomocy finansowej nie będzie w stanie wykupić wszystkich leków, co spowoduje dalsze pogorszenie jej stanu zdrowia. Mimo to, Sąd podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez organy i doprowadziło to - zdaniem skarżącej kasacyjnie - do wadliwego uznania, że w sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., podczas gdy decyzja SKO winna zostać uchylona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie, oparta na obydwu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak również norm prawa materialnego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności podlegają ocenie zarzuty procesowe.

Podkreślić należy, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być tylko naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem polegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy, wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego. Takiego zaś naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, w rozpoznawanej sprawie nie sposób się dopatrzeć.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, zaskarżony wyrok narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcia ustawowego interesu społecznego obywatela, a także przez brak dokonania przez organ administracji właściwej i rzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego czego konsekwencją było wydanie wadliwej decyzji. Przechodząc do oceny tego zarzutu zauważyć należy, iż zadaniem sądu administracyjnego jest między innymi ustalenie, czy materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym został oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. W związku z tym Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla sprawy oraz, czy przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego nie została przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa zarzut ten jest niezasadny. Analiza akt sprawy prowadzi bowiem do wniosku, że w sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, w świetle dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd I instancji trafnie orzekł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został przez organy prawidłowo oceniony i był wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Trafnie uznał, iż organy dokonały prawidłowej oceny prawnej stanu faktycznego oraz zasadnie, bez naruszenia przepisów prawa materialnego uznały, iż brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku celowego. Przy czym zarówno organy administracji jak i Sąd I instancji miały na względzie sytuację zdrowotną skarżącej kasacyjnie. Potrzeby związane ze stanem zdrowia T. D. były w sposób szczegółowy rozważone i ocenione przez organy administracji, która to ocena została podzielona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 ust. 1 lit c ustawy). W myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy, organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. W rozpoznawanej sprawie nie kwestionowanym jest, że dochód skarżącej kasacyjnie przekroczył powyższe kryterium dochodowe. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że - niezależnie od zaistniałych trudności życiowych - organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie, jeśli jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Wyjątek stanowi w tym przypadku art. 41 u.p.s., który umożliwia przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego, zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, w przypadku uzyskiwania dochodów przekraczających kryterium dochodowe. Przesłanką jednak zastosowania tej formy pomocy jest szczególnie uzasadniony przypadek, a który w analizowanej sytuacji – co słusznie zostało wywiedzione przez organy i podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie występował.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można upatrywać naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, tak jak to wywiodła skarżąca, w jej trudnej sytuacji życiowej, spowodowanej długotrwałym leczeniem.

Podkreślić w tym miejscu należy, że pomoc społeczna nie jest przyznawana niejako automatycznie każdej osobie, która się o nią zwróci. W zależności od formy wnioskowanego świadczenia, ustawa o pomocy społecznej precyzuje kryteria, od których spełnienia uzależnia przyznanie wnioskowanej pomocy. Brak ich, skutkujący decyzją odmowną organu, może prowadzić do sytuacji, że nawet najbardziej uzasadnione potrzeby bytowe nie będą uwzględnione. Zauważyć jednak trzeba, że przed ciężką chorobą, które zostały przez skarżącą wskazane, ustawodawca określił w art. 7 ustawy inne przyczyny, które mogą powodować przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Okolicznościami generującymi trudności życiowe są w pierwszej kolejności: ubóstwo, bezrobocie i bezdomność. Wyznacznikiem ubóstwa jest przede wszystkim dochód, który jest jednym z kryteriów przyznawania wielu świadczeń z pomocy społecznej. Granice skrajnego ubóstwa, określanego też mianem minimum egzystencji, wyznacza próg interwencji socjalnej. Na tej podstawie określane są kryteria uprawniające do świadczeń socjalnych. Skoro w przedmiotowej sprawie, kryterium dochodowe nie zostało przez skarżącą kasacyjnie spełnione brak było podstaw do przyjęcia, że naruszono ogólne zasady sformułowane w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 41 u.p.s. wskazać należy, że "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Oznacza to, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości.

W niniejszej sprawie wskazywana przez skarżącą jej sytuacja materialna i zdrowotna nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Mając na względzie powyższe, w oparciu art 184 p.p.s.a., skarga kasacyjna jako oparta na nieusprawiedliwionych podstawach została oddalona.