Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 783/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono  orzeczenie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 235.1, art. 235.2, art. 237 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 4, par. 5 ust. 1,2 i 3, par. 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. W. na decyzję L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...]. II. zasądza od L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz K. W. 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2021 r., nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako: organ II instancji lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we Włodawie (dalej jako: organ I instancji) z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej "nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi – nowotwór pęcherza moczowego" u E. W..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W dniu 15 grudnia 2016 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło zgłoszenie podejrzenia u E. W. choroby zawodowej - nowotwór pęcherza moczowego w związku z pracą w N. . E. W. wskazał okres narażenia zawodowego od 25 listopada 1972 r. do 25 kwietnia 1974 r. i od 4 maja 1976 r. do 30 kwietnia 1977 r. na stanowisku przygotowywania farb i apretur, farb kryjących, utrwalających i środków pomocniczych według receptur i poleceń. W związku z powyższym organ I instancji skierował E. W. na badania do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Centrum Profilaktyczno-Leczniczego w Lublinie Poradnia Chorób Zawodowych (dalej jako jednostka orzecznicza I stopnia). W dniu 3 stycznia 2018 r. jednostka orzecznicza I stopnia wydała orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotwór pęcherza moczowego.

Pismem z 28 lutego 2018 r. K. W. poinformowała organ I instancji o śmierci męża E. W. w dniu 22 września 2017 r., na potwierdzenie czego przedłożyła odpis skrócony aktu zgonu. Do pisma skarżąca dołączyła również akt notarialny Repertorium A nr [...] z 28 września 2017 r. poświadczający, że spadek po zmarłym E. W. nabyli: żona K. W. oraz dzieci M. W., R. W. i I. G.. Kolejnym aktem notarialnym z 28 września 2017 r. Repertorium A nr [...] M. W., R. W. i I. G. udzieliły matce K. W. pełnomocnictwa do reprezentowania przed wszystkimi urzędami i sądami we wszelkich sprawach sądowych, administracyjnych, w których stroną był zmarły E. W.. Z uwagi na powyższe, od tego momentu postępowanie w sprawie toczyło się z udziałem spadkobierców zmarłego E. W.- - jego żony K. W. oraz jego dzieci - M. W., R. W. i I. G., które na mocy udzielonego pełnomocnictwa reprezentowała K. W..

W dniu 26 kwietnia 2018 r. jednostka orzecznicza I stopnia wydała pośmiertnie orzeczenie lekarskie nr [...] stwierdzające brak podstaw do rozpoznania u E. W. choroby zawodowej - nowotwór pęcherza moczowego. Od powyższego orzeczenia odwołanie do jednostki orzeczniczej II stopnia wniosła K. W..

W dniu [...] stycznia 2019 r. jednostka orzecznicza II stopnia – Instytut Medycyny Pracy im. J. Nofera w Łodzi wydał pośmiertnie orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u E. W. choroby zawodowej - nowotwór pęcherza moczowego.

Organ I instancji decyzją z [...] marca 2019 r., nr [...], wydaną pośmiertnie, nie stwierdził u E. W. choroby zawodowej – nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi – nowotwór pęcherza moczowego, wymienionej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. W. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. W., R. W. i I. G..

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z [...] maja 2019 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w wyczerpujący sposób, a w trakcie gromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do opracowania karty oceny narażenia zawodowego nie wyjaśnił wszystkich okoliczności w sprawie, czym naruszył przepisy art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji oparł opis charakterystyki przebiegu zatrudnienia E. W. tylko na podstawie jego wyjaśnień oraz zeznań świadka, a w konsekwencji w karcie narażenia zawodowego zawarł jedynie informacje zapisane w protokołach przesłuchań z [...] maja 2017 r. i [...] kwietnia 2017 r. Organ I instancji powinien na podstawie ujawnionych podczas przesłuchania nazw producentów substancji i mieszanin chemicznych podjąć próbę ustalenia składu tych produktów i wystąpić do ich producentów z zapytaniem, czy dysponują informacjami dotyczącymi konkretnych wyrobów chemicznych, produkowanych i używanych w przemyśle garbarskim w latach 70-tych. Organ II instancji zarzucił również brak umieszczenia w karcie oceny narażenia zawodowego informacji powoływanych przez K. W., że praca E. W. była według przepisów zaliczana do prac w warunkach szkodliwych lub szczególnych. Ponadto organ I instancji tworząc listę pracodawców E. W., nie występował (poza zatrudnieniem w N. ) z zapytaniem, czy na zajmowanych przez niego stanowiskach pracy istniało narażenie na czynniki o działaniu rakotwórczym. Tym samym pominął możliwość zbadania warunków pracy w pozostałych zakładach pracy zatrudniających E. W..

Po ponownym rozpatrzeniu spraw organ I instancji wydał w dniu [...] listopada 2020 r. pośmiertnie, decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – nowotwór pęcherza moczowego u E. W.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że przeprowadził oceny narażenia zawodowego we wszystkich zakładach pracy, w których był zatrudniony E. W.. Podczas przeprowadzania ponownej oceny narażenia zawodowego w N. podjął próbę ustalenia składu mieszanin chemicznych poprzez korespondencję e-mail z [...] sp. z o.o. i [...] S.A. Ponadto organ I instancji wskazał, że w związku z likwidacją w 2010 r. N. brak jest dokumentów dotyczących rodzaju wykonywanych czynności oraz stosowanych w procesie garbowania substancji chemicznych. Organ I instancji ustalił również, że w N. oraz S. w C. i O. wykonywał obowiązki kierowcy samochodu ciężarowego i miał kontakt ze spalinami oleju napędowego. Przy sporządzaniu karty oceny narażenia zawodowego organ wziął również pod uwagę artykuł pt. "Zagrożenia chemiczne w przemyśle garbarskim", opublikowanym w czasopiśmie "Bezpieczeństwo Pracy nauka i praktyka CIOP". Sporządzone karty oceny narażenia zawodowego zostały przesłane do jednostki orzeczniczej I stopnia celem ustosunkowania się przez jednostkę do ich treści. Organ I instancji zwrócił się również do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Obie jednostki orzecznicze podtrzymały swoje poprzednie stanowisko o braku podstaw do rozpoznania u E. W. choroby zawodowej – nowotwór pęcherza moczowego. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy brak było w ocenie organu I instancji pewnych danych potwierdzających zatrudnienie E. W. w warunkach ekspozycji na czynniki występujące w środowisku pracy, uznane za rakotwórcze u ludzi, powodujące nowotwór pęcherza moczowego.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła K. W..

Decyzją z 14 kwietnia 2021 r., nr [...], organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję z powodu naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 10 § 1 k.p.a. – niezapewnienia wszystkim stronom czynnego udziału w postępowaniu.

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w decyzji uchylającej organ I instancji zawiadomił wszystkie strony informując o toczącym się postępowaniu administracyjnym i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Następnie kolejną decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], wydaną pośmiertnie, organ I instancji stwierdził brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – nowotwór pęcherza moczowego u E. W..

Decyzję organu I instancji zaskarżyła K. W.. Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami odwołania, że materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji jest nierzetelny i niewyczerpujący. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji podjął wszelkie możliwe działania służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w tym:

- sporządził karty oceny narażenia zawodowego, które uzupełnił o materiał dowodowy związany z zatrudnieniem E. W. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego, a następnie na stanowiskach pracownika fizycznego, pracownika budowlanego i konserwatora,

- podjął próby ustalenia składu chemicznego mieszanin wykorzystywanych w N. przez zapytania skierowane do [...] sp. z o.o. i [...] S.A,

- uwzględnił publikację Centralnego Instytutu Ochrony Pracy dotyczącą "Zagrożeń chemicznych w przemyśle garbarskim",

- przesłał karty oceny narażenia zawodowego wraz z kserokopią dokumentacji medycznej dostarczonej przez K. W. do jednostek orzeczniczych i uzyskał ich opinie,

- poinformował wszystkie strony postępowania administracyjnego stosując się do obowiązujących przepisów prawa.

Organ odwoławczy nie zgodził się również z zarzutem odwołania dotyczącym błędnej interpretacji stanu faktycznego poprzez dokonanie interpretowanie wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej. Organ II instancji wskazał, że mimo wykazania przez organ I instancji narażenia zawodowego u zmarłego E. W. na substancje szkodliwe mogące mieć wpływ na rozwój choroby nowotworowej, jednostki orzecznicze wykluczyły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wykonywaną pracą a schorzeniem. Powyższe świadczy o tym, że organ działał w sposób obiektywny i zgodny z przepisami prawa.

Powołując się na definicję choroby zawodowej określoną w art. 2351 Kodeksu pracy, organ odwoławczy podniósł, że rozpoznania choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. W przedmiotowej sprawie postępowanie toczyło się w kierunku choroby zawodowej wymienionej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych. Organ I instancji wydając decyzję o braku odstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 17 pkt 5 wykazu chorób zawodowych oparł się na orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych I i II instancji prawidłowych pod względem formalnym, zawierających wyczerpujące uzasadnienie, a także na postępowaniu epidemiologicznym (kartach oceny narażenia zawodowego). Organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji o braku podstaw do rozpoznania u E. W. choroby zawodowej – nowotworu pęcherza moczowego jest zgodna z rozpoznaniem postawionym przez jednostki orzecznicze i całym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Skargę na powyższą decyzję wniosła K. W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez:

- brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego materiału sprawy, wyrażający się w zaniechaniu ustalenia, jakiego rodzaju technologia i substancje były używane u pracodawców E. W., co doprowadziło do nieuprawnionego założenia, że nie miał on bezpośredniej styczności z substancjami chemicznymi i ich mieszaninami szkodliwymi dla zdrowia, a także błędnego (na niekorzyść) przeanalizowania zatrudnienia E. W., co przyczyniło się do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych,

- zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżącej wbrew zasadom logicznego rozumowania i wnioskowania, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wydania wadliwej decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie pośmiertne choroby zawodowej – nowotwór pęcherza moczowego, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji zaniechały przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób kompleksowy. Nie podjęły bowiem dostatecznej próby ustalenia, czy w procesie garbarskim w zakładzie, w którym pracował E. W. były stosowane substancje rakotwórcze, a jeśli tak to jakie. Samo zwrócenie się tylko do niektórych producentów tych środków to za mało, by w pełni ustalić jakie środki były używane w garbarni do produkcji. Ponadto organy nie pochyliły się dostatecznie nad ustaleniem, w jakich warunkach pracował E. W. jako kierowca i z jakimi substancjami rakotwórczymi miał styczność w pracy. Podkreśliła, że za brak dokumentacji dotyczącej czynników rakotwórczych w środowisku pracy w N. , ponosi winę wyłącznie pracodawca. Zdaniem skarżącej organy niezasadnie pominęły również treść zeznań świadka L. M. w zakresie stosowania u pracowników środków ochronnych, a także przytaczaną w odwołaniu treść publikacji Centralnego Instytutu Ochrony Pracy Państwowego Instytutu Badawczego, Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, czy Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem. Ponadto, ani jednostki orzecznicze, ani organy nie odniosły się do opinii biegłych lekarzy sądowych z [...] października 2015 r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że złożona w przedmiotowej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz.329), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ administracji w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie żądała przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u E. W. (pośmiertnie) choroby zawodowej w postaci nowotworu pęcherza moczowego.

Zgodnie z treścią art. 235ą ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020r., poz. 1320, dalej jako "k.p.") za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 235˛ k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k. p., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej jako "rozporządzenie z 2009 r.)"), które określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), który po otrzymaniu zgłoszenia kieruje pracownika lub byłego pracownika na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 4). Do orzekania w zakresie chorób zawodowych uprawniony jest lekarz spełniający wskazane w § 5 rozporządzenia wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednostkach orzeczniczych wymienionych w ust. 2 i 3 tego przepisu.

Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r.). Przewiduje ono w § 6 ust. 2 pkt 4, że narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym – substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 k.p. oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji.

Na podstawie art. 222 § 3 k.p. Minister Zdrowia wydał w dniu 24 lipca 2012 r. rozporządzenie w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2235, dalej jako rozporządzenie z 2012 r."). Zgodnie z § 5 ust. 1 tego rozporządzenia, pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i przechowywać przez okres 40 lat po ustaniu narażenia, a w przypadku likwidacji zakładu pracy – przekazać właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu. Taki same obowiązki w zakresie prowadzenia rejestru, jego przechowywania i przekazywania inspektorowi sanitarnemu przewidywał przepis § 2 ust. 2 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 11 września 1996 r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 1996 r., Nr 121, poz. 571)

W przypadku choroby zawodowej wykazanej pod poz. 17 pkt 5 załącznika do rozporządzenia z 2009 r.– nowotwór pęcherza moczowego, okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, ocenia się indywidualnie, w zależności od okresu latencji nowotworu.

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r.). Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia z 2009 r.).

Na gruncie art. 235ą k.p. pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo" należy interpretować w ten sposób, że praca w określonych warunkach narażenia powoduje wyższe, aniżeli przeciętne ryzyko rozwoju choroby zawodowej. Reczą organu prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej, a w konsekwencji ustalenie związku (bądź jego braku) pomiędzy stwierdzonym schorzeniem i wykonywaną pracą.

W sprawie niniejszej bezsporne jest istnienie okresów pracy związanych z występowaniem narażenia zawodowego E. W. na czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy. Do tych okresów należy zaliczyć pracę w N. od 25 listopada 1972 r. do 14 stycznia 1973 r. (przyuczenie do zawodu); od 15 stycznia 1973 r. do 25 kwietnia 1974 r. oraz od 4 maja 1976 r. do 21 marca 1977 r. (na stanowisku przygotowywanie farb i apretur). Na stanowisku tym E. W. miał do czynienia z takimi czynnikami chemicznymi jak: octan butylu, formalina, osolan, pasty i spirytus. Z kolei do sporządzania mieszanek garbarskich wykorzystywane były następujące produkty: B. -żywice i lakiery, S. -żywice i lakiery, z Fabryki Farb w Ł. – pigmenty , z zakładów Chemicznych R. w B. D. – żywice do skór, z Zakładów Chemicznych O. – rozpuszczalniki pochodzące z ropy naftowej. W karcie oceny narażenia zawodowego (k.143-146 akt adm.) stwierdzono, że czynnikami szkodliwymi/uciążliwymi były substancje chemiczne i ich mieszaniny używane do produkcji sków obuwniczych

Do okresów związanych z występowaniem narażenia zawodowego E. W. na czynniki szkodliwe należy również zaliczyć jego pracę na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego w: O. Z. T. i M. D. w L. B. w P. od 26 sierpnia 1983 r. do 31 grudnia 1991 r., a także w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "[...]" w L. [...] P. od 01 stycznia 1992 r. do 31 sierpnia 1992 r., w których to miejscach pracy stwierdzono narażenie na kontakt z olejami mineralnymi, produktami ropopochodnymi i spalinami oleju napędowego jako czynnikami rakotwórczymi w środowisku pracy. Z kolei w okresie pracy w N. od 22 marca 1977 r. do 30 kwietnia 1977 r. oraz w S. Oddział we W. od 2 maja 1977 r. do 31 maja 1978 r. stwierdzono narażenie E. W. na kontakt ze spalinami oleju napędowego zaliczanego do czynników rakotwórczych (k.143-146 akt adm.).

W przedmiotowej sprawie istotne jest to, że brak jest dokumentacji zakładu pracy potwierdzającej kontakt E. W. z czynnikami rakotwórczymi w środowisku pracy. Jak ustaliły organy (pismo LPWIS z 2 listopada 2017 r. k. 41 akt adm.), N. został zlikwidowany w 2010 r. Zakład ten nie przekazywał danych, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r., jak również nie przekazał w związku z likwidacją rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym.

W ocenie Sądu, okoliczność, że czynności podjęte przez organ odnośnie do wyników badań czynników szkodliwych dla zdrowia podczas wykonywania pracy przez E. W. w N. , a także w O. Z. T. i M. D. w L. [...] w P. od i w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "[...]" w L. [...] P., nie pozwoliły na uzyskanie danych potwierdzających kontakt z czynnikami rakotwórczymi, nie oznacza, że brak dokumentów może być interpretowany na niekorzyść strony skarżącej. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której odpowiedzialność za brak niezbędnej dokumentacji, czy też w ogóle brak realizacji w zakładzie pracy koniecznych pomiarów ponosi pracownik (bądź były pracownik). Pozostaje to bowiem w sprzeczności z konstytucyjną zasadą zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wyrażoną w art. 66 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r., II OSK 487/18; wyrok WSA w Łodzi z 20 kwietnia 2021 r., III SA/Łd 120/21 CBOSA). Podkreślić należy, że na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia pracownikowi właściwych warunków pracy, niezagrażających jego zdrowiu i życiu. Taki obowiązek obciąża zwłaszcza pracodawców zatrudniających pracowników w warunkach mogących szkodzić ich zdrowiu. Należy zwrócić uwagę na treść art. 236 k.p., zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany systematycznie analizować przyczyny wypadków przy pracy, chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy i na podstawie wyników tych analiz stosować właściwe środki zapobiegawcze. Z przytoczonego unormowania wynika prawne domniemanie istnienia związku przyczynowego między pracą w warunkach mogących wywołać konkretną chorobę, a jej stwierdzeniem u pracownika. Oznacza to, że w związku ze stwierdzeniem narażenia zawodowego, o którym mowa w art. 235ą k.p. i jednocześnie stwierdzeniem wystąpienia u badanego choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Nie sposób zatem zaaprobować takiego wyniku wykładni, który w sytuacji gdyby pracodawca nie prowadził jakichkolwiek pomiarów, ani wymaganej dokumentacji, a priori uniemożliwiałby stwierdzenie u pracownika wykonującego pracę w warunkach narażenia zawodowego, choroby zawodowej w postaci nowotworu pęcherza moczowego. Zatem w przypadku, gdy brak jest dokumentacji zakładu pracy potwierdzającej narażenie badanego na czynniki rakotwórcze w środowisku pracy, szczególnie istotne jest, aby postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej było prowadzone z zachowaniem najwyższych standardów i poszanowaniem zasad ogólnych k.p.a.

W ocenie Sądu, zasadne okazały się zarzuty skargi, że ocena narażenia zawodowego u E. W. została przeprowadzona z naruszeniem art. 7 i 77 §1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszelkich okoliczności istotnych dla prawidłowego przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego przez uprawniony organ sanitarny.

Podnieść należy, że organ II instancji w decyzji z [...] maja 2019 r. nakazał, aby organ I instancji podjął próby ustalenia składu mieszanin chemicznych (barwniki, pigmenty, rozpuszczalniki, żywice, lakiery) używanych w N. ). Z zeznań świadka L. M. (przełożonego E. W. N. ) wynikało, że składniki sporządzanych mieszanek garbarskich produkowane były przez: B. – żywice i lakiery, S. – żywice i lakiery, fabryka Farb w Ł. – pigmenty, Zakłady Chemiczne R. w B. D. – żywice do skór, Zakłady Chemiczne O. – rozpuszczalniki pochodzące z ropy naftowej. jednakże organ I instancji zwrócił się tylko do dwóch producentów, których produkty były używane w N. ) z zapytaniem o ich skład chemiczny tj. do Zakładów Chemicznych R. w B. D. i Fabryki Farb w Ł.. Nie wiadomo natomiast dlaczego pominął pozostałych producentów, których produkty były używane w N. . Świadczy to o niekompletnie zgromadzonym materiale dowodowym.

Ponadto z odpowiedzi [...] Sp. z o.o. z [...] września 2019 r. (k. 137 akt adm.) wynika, że wprawdzie firma nie produkowała pigmentów, ale wykorzystywała je do produkcji farb i w przypadku podania przez inspektora sanitarnego konkretnych nazw handlowych mogłaby podjąć dalszy wysiłek w celu udzielenia odpowiedzi. Organ I instancji mógł zatem podjąć dodatkowe czynności wyjaśniające, w tym m.in. przesłuchać ponownie świadka L. M., celem uzyskania informacji o nazwach handlowych produktów używanych w N. .

Jak zeznał świadek L. M., środki ochrony dla pracowników w [...] Zakładach Garbarskich były dostarczone w okresie późniejszym. Rzeczą organu powinno być więc ustalenie, przez jaki okres E. W. pracował bez środków ochrony i jaki to mogło mieć ewentualny wpływ na powstanie u niego nowotworu pęcherza moczowego.

Podjęcie takich czynności umożliwiłoby udzielenie odpowiedzi na postawione przez jednostkę orzeczniczą I instancji pytanie zawarte w piśmie z [...] października 2017 r., czy w N. były stosowane: związki aminowe węglowodorów aromatycznych, np. anilina, benzydyna, beta naftyloamina.

W dalszej kolejności stwierdzić należy, że organy inspekcji sanitarnej wydały decyzje przedwcześnie, bowiem oprały się na orzeczeniach lekarskich, których nie poddały stosownej ocenie w zakresie ich kompleksowości, jasności i wartości dowodowej, niezbędnej dla orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia. Podkreślić należy, że pojęcie choroby zawodowej, mimo rozpoznawania jej w sensie medycznym przez uprawnionych lekarzy orzeczników, jest pojęciem prawnym. W związku z tym stwierdzenie konkretnej choroby zawodowej u konkretnego pracownika (byłego pracownika) leży w gestii organów administracyjnych – państwowych powiatowych i wojewódzkich inspektorów sanitarnych, o czym świadczy przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r. Wskazane unormowanie rozdziela kompetencje lekarzy orzeczników od kompetencji organów administracyjnych. Lekarze orzecznicy orzekający o rozpoznaniu u badanego schorzenia opisanego w wykazie chorób zawodowych (pod poz. 17.5) mogą, z uwagi na obraz kliniczny choroby, wykluczyć związek tej choroby z warunkami pracy wskazując na inną niż zawodowa etiologię schorzenia. Przy czym wykluczenie tego związku powinno być jednoznaczne, a nie oparte jedynie na przypuszczeniu.

W tym kontekście zauważyć należy, że orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych I i II stopnia o braku podstaw do rozpoznania u E. W. choroby zawodowej – nowotworu pęcherza moczowego odwołują się głównie do braku wskazania w karcie oceny narażenia zawodowego konkretnego związku chemicznego – czynnika rakotwórczego, który występował na stanowisku pracy i mógł być z wysokim prawdopodobieństwem przyczyną choroby zawodowej. A zatem to brak odpowiedniej dokumentacji, którą był obowiązany posiadać pracodawca, spowodował, że jednostki orzecznicze nie rozpoznały u E. W. choroby zawodowej, co nie oznacza, że nie stwierdziły przesłanki medycznej w postaci nowotworu pęcherza moczowego. Jednakże jak to już wyżej podniesiono, brak dokumentacji zakładu pracy potwierdzającej styczność pracownika z substancjami szkodliwymi dla zdrowia z powodu likwidacji zakładu pracy, bądź z powodu niewywiązywania się pracodawcy z obowiązku jej prowadzenia, nie może przemawiać na niekorzyść pracownika (byłego pracownika). Nie można również pominąć, że w orzeczeniach tych brak jest odniesienia się do dokumentacji medycznej dołączonej przez K. W., w tym opinii biegłych sądowych z [...] października 2015 r. wywołanej w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych o sygn. akt VIII U 1085/15, jak również do przytaczanych w odwołaniu treści publikacji Centralnego Instytutu Ochrony Pracy Państwowego Instytutu Badawczego, Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, czy Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem.

Ponadto wskazać należy, że jednostka orzecznicza II stopnia w dodatkowej konsultacji z [...] lipca 2020 r. podniosła, że E. W. był palaczem tytoniu w okresie poprzedzającym rozpoznanie nowotworu złośliwego pęcherza moczowego. Zdaniem tej jednostki, badania epidemiologiczne wskazują, że udowodnionym i najistotniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju raka pęcherza moczowego jest palenie papierosów, gdyż dym tytoniowy zawiera szereg substancji rakotwórczych o udowodnionym działaniu kancerogennym dla tego typu nowotworu. Jednakże jak zauważa sama jednostka orzecznicza, zachorowalność na raka pęcherza moczowego jest związana z długością palenia i ilością wypalanych dziennie papierosów. W ocenie Sądu taka ocena orzecznicza jedynie wskazuje na możliwość wystąpienia pozazawodowej przyczyny wystąpienia choroby zawodowej, ale jej nie wyklucza. Tym bardziej, że jak wskazano wyżej, praca z barwnikami (co miało miejsce w przypadku E. W. podczas pracy w [...] Zakładach Garbarskich) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwinięcia choroby nowotworowej.

Ponadto w dodatkowej konsultacji jednostka orzecznicza II stopnia przyznała, że spaliny silników Diesla są rakotwórcze, ale nie odniosła działania tego czynnika do pracy E. W. w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego.

W ocenie Sądu orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się do złożonej przez stronę dokumentacji lekarskiej, nie wyjaśniają w sposób wszechstronny i przekonujący wszystkich wątpliwości, nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się do wszystkich wyników badań i innych zebranych w sprawie dowodów, zwłaszcza, gdy wynikają z nich odmienne oceny.

Podnieść należy, że organ ma obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma również możliwość zwrócenia się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie rozbieżności, wątpliwości, czy sprzeczności, które nie pozwalają na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie.

W przypadku braku możliwości uzyskania od firm – B., S. i Z. C. O. informacji dotyczących składu chemicznego substancji używanych przez N. w trakcie procesów produkcyjnych, organ stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. uzupełni materiał dowodowy poprzez powołanie biegłego na okoliczność, jakie środki chemiczne (i ich mieszaniny) były stosowane w przemyśle garbarskim w latach 70 - tych XX wieku i jaki mogły one mieć wpływ na powstanie z wysokim prawdopodobieństwem choroby zawodowej wykazanej pod. poz. 17.5 wykazu chorób zawodowych (nowotwór pęcherza moczowego), przy uwzględnieniu charakteru i okresu pracy E. W. (pracującego w szczególnych warunkach przy garbowaniu skór).

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych uwag, zgromadzenie pełnego materiału dowodowego i wydanie rozstrzygnięcia stosownie do poczynionych ustaleń.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organu I i II instancji.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).