Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1029/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1-3, art. 25 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant ref. staż. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [..] 2017 r., nr [..] w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K.z [..] 2017 roku, nr [...]; 2. stwierdza nieważność decyzji Burmistrza Gminy K. z [...] roku, nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz M. Ś.kwotę [...], tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że kwota [...]zł pobrana przez M. Ś. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz córki O. S. w okresie od [...] sierpnia 2016 r. do [...] października 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami.

Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Burmistrz Gminy K. decyzją z dnia [...] maja 2016 r. przyznał M. Ś. prawo do świadczenia wychowawczego na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. na dwoje dzieci: córkę – O. S. oraz syna – D. S..

W dniu [...] stycznia 2017 r. Burmistrz Gminy K. wydał decyzję uchylającą pkt. 1 decyzji ostatecznej Burmistrza Gminy K. z dnia [...] maja 2016 r. przyznającej M. Ś. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę O. S. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że ogółem w 2014 r. rodzina Skarżącej uzyskała dochód w kwocie [...]zł, przy czym miesięczny dochód rodziny w 2014 r. wyniósł [...] zł. Wyjaśniono, że miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu uzyskanego przez Skarżącą po uzyskaniu zatrudnienia od [...] czerwca 2016 r. w firmie [...] sp. zo.o. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje [...] zł i spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że uzyskanie przez M. Ś. dochodu od czerwca 2016 r. spowodowało, że od sierpnia 2016 r. zostało przekroczone kryterium dochodowe i tym samym należało uchylić w całości decyzję z dnia [...] maja 2016 r. Decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r. stała się ostateczna.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 2017 r. Burmistrz Gminy K. ustalił, że wypłacone zostało M. Ś. nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2016 r. w postaci świadczenia na O. S. za okres od [...] sierpnia 2016 r. do [...] października 2016 r. i zobowiązał M. Ś. do jego zwrotu wraz z odsetkami.

Uzasadniając wydaną decyzję organ wskazał, że w dniu [...] listopada 2016 r. M. Ś. dostarczyła umowę o pracę z dnia [...] czerwca 2016 r. z której wynika, że jest ona zatrudniona w firmie [...] sp. zo.o. od dnia [...] czerwca 2016 r. na czas określony. Jednocześnie z zaświadczenia o uzyskanym dochodzie wynika, że dochód za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za miesiąc lipiec 2016 r. wyniósł [...] zł. Organ wskazał, że w związku z przekroczeniem kryterium ustawowego z uwagi na uzyskanie zatrudnienia przez Skarżącą, o czym organ został powiadomiony [...] listopada 2016 r. świadczenie wypłacone na córkę O. w okresie od [...] sierpnia 2016 r. do [...] października 2016 r. stało się świadczeniem nienależnie pobranym i z tego powodu podlega zwrotowi. Podkreślono, że M. Ś. została pouczona o obowiązku informowania organu w razie zaistnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Od tej decyzji, w przewidzianym ustawą terminie odwołanie wniosła M. Ś. podnosząc, że nie zgadza się z wydaną decyzją ponieważ informowała organ o podjęciu z dniem [...] marca 2016 r. pracy, na okres próbny w [...] na stanowisku sprzedawcy, na ľ etatu. Skarżąca wyjaśniła, że z dniem [...] czerwca 2016 r. podpisała umowę na czas określony z tym samym pracodawcą, na tym samym stanowisku, w tym samym wymiarze czasu pracy i tym samym wynagrodzeniu. W odwołaniu podkreślono, że zmianie uległa jednie nazwa pracodawcy, a wyższe wynagrodzenie w lipcu 2016 r. spowodowane jest okresem urlopowym i faktem, że Skarżącej wypłacono wynagrodzenie za nadgodziny, których wypracowanie zostało wymuszone nieobecnością pozostałych pracowników, w trakcie ich urlopów. M. Ś. dodała, że była to jednorazowa sytuacja i jej dochody nigdy później nie były już tak wysokie jak w lipcu 2016.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium podkreśliło, że niepoinformowanie właściwego organu prowadzącego postępowanie w sprawach świadczenia wychowawczego o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami. Organ II instancji wyjaśnił, że w okolicznościach badanej sprawy, wypłacenie M. Ś. świadczenia wychowawczego nastąpiło, pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie jej prawa do niego. Wyjaśniono, że w myśl art. 5 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze nie przysługuje gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza [...] zł. Jak wskazano, M. Ś. przekroczyła ustawowe kryterium i w myśl przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, z dniem [...] sierpnia 2016 r. przestała być uprawniona do otrzymywania świadczenia rodzinnego wraz z odsetkami. W ocenie Kolegium zasadnie M. Ś. zobowiązano do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami.

Z decyzją Kolegium nie zgodziła się M. Ś., która wniosła do sądu administracyjnego skargę, domagając się uchylenia decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2017 r. i umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji Kolegium, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz przeprowadzenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach innej sprawy prowadzonej przez Kolegium, na okoliczność treści decyzji oraz przyjętego tam stanu faktycznego, zbieżnego ze stanem faktycznym w badanej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu [...] stycznia 2018 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm) odmówił przeprowadzenia dowodu, ze wskazanych w skardze dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 – dalej jako: ppsa) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie jej, jak również decyzji ją poprzedzającej.

W okolicznościach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że na mocy decyzji z dnia [...] maja 2016 r. Burmistrz Gminy K. przyznał M. Ś. prawo do świadczenia wychowawczego na okres od [...] kwietnia 2016 do [...] września 2017 r. na dwoje dzieci, tj. O. S. i D. S.. Przyznając to świadczenie organ ustalił, że dochód rodziny Skarżącej – w przeliczeniu na osobę w rodzinie - wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. [...] zł. Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. świadczenie wypłacone Skarżącej na O. S. za okres od 01 sierpnia do [...] października 2016 r. uznano za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze i Skarżącą zobowiązano do jego zwrotu. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w dniu [...] listopada 2016 r. M. Ś. dostarczyła do organu umowę o pracę z dnia [...] czerwca 2016 r., z treści której wynika, że jest ona zatrudniona w firmie [...] sp. z o.o. od dnia [...] czerwca 2016 r. do [...] lipca 2017 r.; a w dniu [...] listopada 2016 r. dostarczyła zaświadczenie o dochodzie uzyskanym, z którego wynika, że dochód ten za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. w lipcu 2016 r. wyniósł [...] zł. Na tej podstawie przyjęto, że miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu uzyskanego, tj. po uzyskaniu zatrudnienia od [...] czerwca 2016 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na 1 członka rodziny daje kwotę [...]zł i stanowi przekroczenie kryterium ustawowego.

Istota sporu sprowadza się do zasadności orzeczenia w okolicznościach badanej sprawy o nienależnym pobraniu świadczenia wychowawczego oraz o zasadności zobowiązania Skarżącej do jego zwrotu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, z późn. zm. - zwanej dalej ustawą), która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 i 3 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wysokość świadczenia wynosi 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy), z tym, że na pierwsze dziecko przysługuje ono, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy), a w przypadku rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym - 1.200 zł

Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r., a rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za ten okres, jest rok 2014 (ust. 2). Ustalone stosownie do treści tych przepisów dochody Skarżącej w roku 2014 obejmowały m.in. stypendium w kwocie [...]zł (k.[...]). Z uwzględnieniem tej kwoty przyjęto, że w roku 2014 Skarżąca uzyskała dochód w kwocie [...]zł. Podkreślić należy, że przepis art. 18 ust. 6 ustawy stanowi, że w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie to nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Należy zauważyć, że postępowanie w sprawie świadczenia nienależnie pobranego jest postępowaniem wieloetapowym, a zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zobowiązująca Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wydane zostały na skutek decyzji Burmistrza Gminy K. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Z uwagi na konsekwencje jakie wywołała wadliwość tej decyzji w odniesieniu do zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, konieczne stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego nie tylko zaskarżonej decyzji i decyzji ją bezpośrednio poprzedzającej, ale również decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r.

Przystępując do omówienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności należy odnieść się zatem do tej mającej fundamentalne znaczenie w okolicznościach badanej sprawy decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. Decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co Sąd w ramach ciążących na nim obowiązków stwierdził działając z urzędu, w trybie art. 135 ppsa. Podkreślenia wymaga, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 22 lutego 2006 r. sygn. akt I FSK 614/05 Lex 250265, że w ustawie ppsa brak jest dostatecznych przesłanek, które pozwalałyby zbudować uniwersalną definicję "sprawy", a mając na względzie poglądy zarówno doktryny, jak i judykatury za w pełni uprawniony uznać należy pogląd, że analizowane tu pojęcie rozumieć należy szeroko. U podstaw takiego wniosku spoczywa fakt, iż pojęcie "sprawy", jakim operuje przywołany wyżej przepis, niewątpliwe różni się od pojęcia "sprawa administracyjna". Jest bowiem od niego szersze. Spostrzeżenie to pozwala zatem przyjąć, że obejmuje ono wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia administracyjne, bez względu na to czy były one zaskarżalne w toku instancji, które poprzedzając zaskarżone, warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego podlegającego rozstrzygnięciu. Innymi słowy, granice sprawy, o której mowa w w art. 135 ppsa, wyznacza w istocie rzeczy istota stosunku administracyjnoprawnego podlegającego załatwieniu danym, skarżonym, rozstrzygnięciem (aktem lub czynnością) administracyjnoprawnym (por.: T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Praw. LexisNexis, W-wa 2005 r., str. 25-26; 434-435). Podobnie (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Wyd. 5 , s. 629).

W okolicznościach badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że istota postępowania dotyczy uprawnienia do świadczenia wychowawczego, którego korelatem jest pozbawienie prawa do tego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie dotyczące zwrotu świadczenia wychowawczego nienależnie pobranego toczy się w kilku etapach. Etapem warunkującym wydanie decyzji w trybie art. 25 ust 2 pkt 1 ustawy jest uprzednie stwierdzenie, że świadczenie wychowawcze wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Tymczasem, w okolicznościach badanej sprawy pomimo pozostawania w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. uchylającej decyzję przyznającą Skarżącej świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci nie było możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że faktycznie w sprawie doszło do wypłaty świadczeń nienależnie pobranych. Podkreślić należy, że jakkolwiek decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r. nie została zakwestionowana w toku instancji i stała się ostateczna, to z uwagi na swą wadliwość, uniemożliwiła w istocie stwierdzenie, czy w sprawie w ogóle ziściły się przesłanki uzasadniające jej wydanie, a wewnętrzna sprzeczności i rażące wady tej decyzji spowodowały, że z jednej strony - jawna była nieprawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez organ w decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r., a z drugiej strony – niejasna była treść samego rozstrzygnięcia, które stanowiło impuls do dalszego procedowania przez organy. Konsekwencją wadliwości decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. była wadliwość zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, bowiem decyzje te wydano w oparciu o ustalenia, które nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a które wynikają z decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. Jednocześnie, okres co do którego w rozstrzygnięciu decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. orzeczono o uchyleniu prawa Skarżącej do świadczenia wychowawczego na córkę [...], nie pokrywał się (i z uwagi na jawną wadliwość decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. nie mógł się pokrywać) z okresem, którego dotyczyły zaskarżone do tutejszego Sądu decyzje zobowiązujące Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego organ ustalił dochód rodziny w decyzji z dnia [...] maja 2016 r. wskazując, że ustalono dochód na członka rodziny w kwocie [...]zł i przyjmując, że na dochód ten składa się kwota [...]zł z tytułu alimentów oraz stypendium na dwoje dzieci (kwota ta stanowiła iloraz uzyskanych dochodów z tytułu alimentów i stypendium - 7708,80, liczby miesięcy w roku oraz liczby osób w rodzinie Skarżącej) oraz kwota [...]zł z tytułu umowy o pracę (1319 zł/ 3 osoby). Jak wynika z akt sprawy Skarżąca nową umowę podpisała [...] czerwca 2016 r. z taką samą stawką. Jak podnosiła Skarżąca, w lipcu 2016 r. z uwagi na incydentalnie mające miejsce nadgodziny uzyskała ona wynagrodzenie w kwocie [...]zł. W tej sytuacji organ wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. przeliczył ponownie dochód rodziny Skarżącej ponownie do obliczeń przyjmując kwoty z tytułu alimentów i stypendium na 2 dzieci ([...] zł) oraz kwotę [...]zł z tytułu umowy o pracę ([...] zł/3), co dało łącznie kwotę [...]zł i w ocenie organu orzekającego [...] stycznia 2017 r. , świadczyć miało o przekroczeniu kryterium dochodowego określonego ustawą. Tymczasem, uwadze organu umknęło, że na dochody Skarżącej w 2014 składała się m.in. kwota stypendium [...] zł wykazana przez Skarżącą jako dochód w 2014 r. Kwota ta ujęta została również w obliczeniach organów, które doprowadziły do ustaleń o przekroczeniu kryterium dochodowego, czemu wyraz dała decyzja z [...] stycznia 2017 r. Tymczasem, należy zwrócić uwagę, że stypendium to, w przeliczeniu na członka rodziny miesięcznie, stanowi kwotę [...]zł składającą się na miesięczny dochód. W sytuacji zatem, gdy organ stwierdził przekroczenie kryterium dochodowego o [...] zł, pominięcie ustaleń, co do okoliczności dalszego pobierania tego stypendium przez rodzinę Skarżącej stanowi uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem ustalenie, że rodzina Skarżącej wskazanego stypendium nie pobiera musiało by skutkować ponownym przeliczeniem dochodu z pominięciem tej kwoty. Podkreślić jednak należy, że wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. organ wskazał, że uzyskanie przez Skarżącą dochodu od czerwca 2016 r. (podczas gdy Skarżąca wskazuje, że dochód przyjęty przez organ do obliczeń uzyskała raz i to miesiącu lipcu 2016 r.) spowodowało, że od sierpnia 2016 r. zostało przekroczone kryterium [...] zł. Decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r. pozostaje w tym zakresie wewnętrznie sprzeczna, ponieważ stwierdzając zaistnienie okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego od sierpnia 2016 r. organ w treści rozstrzygnięcia uchylił decyzję przyznającą Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko od dnia [...] kwietnia 2016 r. Orzekając w dniu [...] stycznia 2017 r. o uchyleniu decyzji przyznającej Skarżącej prawo świadczenia wychowawczego za okres od [...] kwietnia 2016 r. organ wydał rozstrzygniecie w sposób rażący naruszające obowiązujące prawo. Podkreślić należy, bowiem że wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. orzeczono o pozbawieniu Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w zakresie dotyczącym okresu od [...] kwietnia 2016 r., w ten sposób - co najmniej do sierpnia 2016 r. - orzekając w kwestii prawa do świadczenia wychowawczego, pomimo, że w niezmienionym stanie prawnym i faktycznym o prawie do tego świadczenia orzekł już organ w decyzji z [...] maja 2016 r. W zakresie tym należy wskazać zatem na zaistnienie przesłanek rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DzU. Z 2017, poz. 1257 – dalej jako kpa). Należy również zauważyć, że rozstrzygnięcie co do okresu od [...] kwietnia 2016 r. do co najmniej sierpnia 2016 r. w ogóle nie znajduje oparcia w przepisach prawa, w sytuacji gdy sam organ jednoznacznie stwierdza, że w jego ocenie "od sierpnia 2016 r. zostało przekroczone kryterium dochodowe". Kolejnym elementem, który spowodował, że decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r. nie mogła pozostać w obrocie prawnym jest fakt, że w uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził o zasadności uchylenia – w całości – decyzji z dnia [...] maja 2016 r. Rozstrzygnięcie decyzji z dnia [...] maja 2016 r. składało się z dwóch punktów. W pkt 1 orzeczono o przyznaniu świadczenia wychowawczego na O. S., a w pkt. 2 orzeczono o przyznaniu świadczenia na D. S.. Tymczasem, rozstrzygnięcie decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r., wbrew kategorycznej treści uzasadnienia tej decyzji, jednoznacznie wskazuje, że uchyla pkt 1 decyzji z dnia [...] maja 2016 r., w żaden sposób nie odnosząc się do jej pkt. 2. Wobec tak jaskrawych wad decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. Sąd zadecydował o stwierdzeniu jej nieważności. Ubocznie natomiast należy zwrócić uwagę na fakt, że decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r., jak wynika z akt sprawy została doręczona do rąk "[...] [...]" opisanej jako "dorosły domownik", tak więc również skuteczność doręczenia tej decyzji budzi wątpliwości, ponieważ córka Skarżącej (Olga) w dacie doręczenia tej decyzji, tj. [...] stycznia 2017 r. była niepełnoletnia, natomiast z akt sprawy wynika, że dzieci Skarżącej: [...] ur. w 2001 r. oraz syn [...] ur. w 2003 r. są jej jedynymi domownikami.

Związany wadliwą decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Burmistrz Gminy K. orzekając w dniu [...] marca 2017 r. zobowiązał Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, powołując się na przekroczenie kryterium dochodowego, ustalone decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Organ odwoławczy, w okolicznościach badanej sprawy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Tymczasem w ocenie Sądu ustalenia i wyliczenie dochodu Skarżącej, którymi organy obu instancji orzekając o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia były związane, nastąpiło w okolicznościach niniejszej sprawy w sposób rażąco wadliwy. Poczynione w toku postępowania ustalenia nie pozwalały, bowiem jednoznacznie stwierdzić, czy w okolicznościach niniejszej sprawy ziściły się przesłanki uzasadniające stwierdzenie pobrania przez M. Ś. nienależnego świadczenia. Okoliczność ta wymyka się również kontroli Sądu, ponieważ nie pozwala na to zebrany materiał dowodowy. Podkreślić należy, że skoro z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, czy w ogóle nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego określonego ustawą, to nie sposób również przesądzić o zasadności prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W myśl art. 25 ust 1 ustawy, do zwrotu świadczenia wychowawczego zobowiązana jest osoba, która pobrała je nienależnie, przy czym za świadczenie wychowawcze nienależnie pobrane uznaje się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W okolicznościach badanej sprawy wątpliwości budzi to czy w ogóle doszło do przekroczenia kryterium dochodowego określonego ustawą. Jeśli nawet przyjąć, że do przekroczenia ustawowego kryterium w ogóle doszło, to zauważyć należy, ze również przyjęte przez organy ustalenia co do okresu w którym świadczenie to miało by być nienależnie pobierane, stoją w jawnej sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. W sytuacji gdy w okolicznościach badanej sprawy wątpliwość budzi sama okoliczność uzasadniająca pozbawienie Skarżącej prawa do świadczenia, w obrocie prawnym nie mogła pozostać również decyzja zobowiązująca Skarżącą do zwrotu, tego świadczenia.

Należy też podkreślić, że prowadząc postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji organy uchybiły ciążącym na nich obowiązkom prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 8 kpa) oraz z poszanowaniem zasady przekonywania (art. 11 kpa), które wyrażają się w obowiązku stosownego uzasadnienia decyzji. Podkreślenia wymaga, że zarówno materiał dowodowy, jak i jego ocena winny – zgodnie z art. 107 § 3 kpa znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie winno być spójne i logiczne, tak by z jego treści w sposób nie budzący wątpliwości wynikał ustalony przez organ administracji publicznej stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Norma ta jest uzupełnieniem postanowień zawartych w art. 11 kpa zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. W okolicznościach badanej sprawy organ I instancji w decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia ponownie dokonał przeliczenia dochodu Skarżącej, wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego określonego ustawą. Podkreślić należy, że w decyzji tej, ponownie błędnie dokonano wskazanych obliczeń, pomijając konieczność poczynienia ustaleń, co do kontynuacji pobierania przez M. Ś. "stypendium na dwójkę dzieci". Nie uwzględniono również brzmienia art. 7 ust. 3 ustawy, stosownie do treści którego "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Jeżeli zatem uzyskanie dochodu przez Skarżącą nastąpiło by (jak ona sama podnosi) w lipcu 2016 r. to organ powinien był ustalić dochód na podstawie dochodu osiągniętego w miesiącu sierpniu 2016 r. W decyzji brak natomiast jakichkolwiek ustaleń w kontekście dochodów Skarżącej w odniesieniu do sierpnia 2016 r. Tymczasem, istotą powołanego powyżej przepisu było urealnienie dochodu rodziny wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń, z uwagi na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach. Konieczne jest więc ustalenie dochodu w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny (WSA w Kielcach w wyroku z dnia 3 sierpnia 2017 r., II SA/Ke 365/17, Lex Nr 2336786, wyrok WSA z 11 października 2017 r. sygn. II SA/Rz 878/17.

Podkreślenia wymaga również fakt, że organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji odwołania i incydentalnego charakteru zdarzenia jakim było zdaniem Skarżącej, uzyskanie przez nią w lipcu 2016 r. dochodu w kwocie [...]zł. W konsekwencji organ odwoławczy również naruszył art. 7, art. 8, art. 11 oraz art. 77 i art. 107 § 3 kpa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie, w pierwszej kolejności prawidłowe ustalenie okoliczności faktycznych sprawy (w szczególności składników dochodu rodziny Skarżącej w badanym okresie; wysokość uzyskiwanych dochodów za poszczególne miesiące badanego okresu). Na tej dopiero podstawie możliwe będzie zbadanie czy rodzina Skarżącej w ogóle przekroczyła kryterium dochodowe określone ustawą i ewentualne podjęcie dalszych nakazanych prawem czynności.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu, wyjaśnić należy, ze na rozprawie w dniu [...] stycznia 2018 r. Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z dokumentów wskazanych w pkt. IV skargi. Wyjaśnić należy, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie przepisu art. 106 § 3 ppsa, w myśl którego Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie każdy dowód może zatem zostać dopuszczony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale tylko taki który odnosi się do "istotnych wątpliwości" związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Z tego też powodu Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ppsa oddalił wniosek dowodowy strony Skarżącej, stwierdzając, że przeprowadzenie dowodu ze wskazanych we wniosku dokumentów nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w badanej sprawie.

Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 145 § 1 pkt 2, a także art. 135 ppsa- orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz stwierdził nieważność decyzji Burmistrza Gminy K. z dnia [...] stycznia 2017 r.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota [...]zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 ppsa - w pkt. 3 sentencji wyroku.