Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 771/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1, art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 -3, art. 103 ust. 2, art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 2 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 roku sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 roku Nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dniam[...].04.2015 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. działając z upoważnienia Prezydenta miasta P. z powołaniem na przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 23) art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 163 ze zm.) oraz zarządzenia Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] maja 2004r.

Ustalił od Pana M. K. opłatę za pobyt matki - Pani K. K. - w domu pomocy społecznej od dnia 01 kwietnia 2016r. w wysokości [...] zł

Należność od dnia 01 maja 2016r. należy regulować do 10 dnia każdego miesiąca, za który należna jest opłata, przy czym należność za miesiąc kwiecień 2016r. należy uregulować w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu przywołano treść przepisów ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej w tym art. 59 ust. 1 , art. 60 ust. ,l art. 61 ust. 1 pkt 1, 2, 3 oraz ust. 2 pkt 1,2 , art. 61 ust. 3 i art. 64

Dalej podano, że organ nie jest zobowiązany, ale uprawniony do zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W przepisie tym użyto bowiem sformułowania "można zwolnić", a nie "zwalnia się". Z tego względu o uwzględnieniu wniosku strony będą decydowały zawsze także inne okoliczności związane ze sprawą.

Z istotnych ustaleń z zakresu stanu faktycznego organ podał, że decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004r. - Pani K. K. - została skierowana do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w F. Następnie, na wniosek opiekuna prawnego, decyzją z dnia [...] maja 2012r. została skierowana do placówki położonej bliżej miejsca zamieszkania, tj. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w T..

Pani K. K. wnosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej:

od dnia 22 maja 2012r. zgodnie z decyzją z dnia [...] maja 2012r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

od dnia 01 kwietnia 2013r. zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

od dnia 01 kwietnia 2014r. zgodnie z pismem z dnia 05 maja 2014r. odpłatność pozostaje bez zmian i wynosi [...] zł,

od dnia 01 kwietnia 2015r. zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. w wysokości [...] zł.

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w T. kształtuje się następująco:

od dnia 01 lutego 2012r. zgodnie z Komunikatem Nr 1/2012 Starosty Czarnkowsko- Trzcianeckiego z dnia 02 stycznia 2012r. (Dz. U. Woj. Wlkp. z 10 stycznia 2012r. poz. 221) wynosi [...],

od dnia 01 lutego 2013r. zgodnie z Komunikatem Nr PZS/1/2013 Starosty Czarnkowsko-Trzcianeckiego z dnia 08 stycznia 2013r. (Dz. U. Woj. Wlkp. z dnia 15 stycznia 2013r. poz. 478) wynosi [...],

od dnia 01 lutego 2014r. zgodnie z Komunikatem Nr PZS/1/2014 Starosty Czarnkowsko-Trzcianeckiego z dnia 10 stycznia 2014r. (Dz. U. Woj. Wlkp. z dnia 15 stycznia 2014r. poz. 324) nadal wynosi [...],

od dnia 01 marca 2015r. zgodnie z Komunikatem Nr PZS/1/2015 Starosty Czarnkowsko-Trzcianeckiego z dnia 13 lutego 2015r. (Dz. U. Woj. Wlkp. z dnia 16 lutego 2015r. poz. 807) wynosi 3. 38,

od dnia 01 kwietnia 2016r. zgodnie z Komunikatem Nr PCPR/2/2016 Starosty Czarnkowsko-Trzcianeckiego z dnia 11 marca 2016r. (Dz. U. Woj. Wlkp. z dnia 15 marca 2016r. poz. 2101) wynosi [...] zł.

W związku ze skierowaniem K. K. do placówki położonej bliżej miejsca zamieszkania, tj. do Domu Pomocy Społecznej w T. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu [...] czerwca 2012r. zawarł z Panem M. K. umowę Nr [...] o współfinansowaniu pobytu w domu pomocy społecznej, w której zobowiązał się Pan do wnoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w T. w wysokości [...],- zł miesięcznie. Organ ustalił bowiem, że jest Pan osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach utrzymania matki w domu pomocy społecznej, gdyż, jak wynikało z przeprowadzonego w dniu 20 września 2011 r. wywiadu środowiskowego, dochód Pana rodziny wynosił [...] zł, czyli [...] zł na osobę w rodzinie i przekraczał kryterium dochodowe ustalone dla osoby w rodzinie, tj. [...].

W związku ze wzrostem Pana dochodów do kwoty [...]zł. organ wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i ustalenie bieżącej sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej rodziny (art. 107 ust. 1) oraz ew. dołączenie dokumentacji mającej wpływ na zwolnienie z opłaty (art. 64), ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami obowiązki krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 sierpnia 2012r. wynikało, że prowadzi Pan gospodarstwo domowe z żoną G. K. i synem M. K.. Pana żona jest osobą niepełnosprawną, stopień niepełnosprawności - lekki, otwarty rynek pracy, orzeczenie wydano do dnia [...] września 2015r. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 21 sierpnia 2012r.). Pana syn jest studentem. Rodzina utrzymuje się z jednego Pana wynagrodzenia w wysokości [...]. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego zadeklarował Pan pomoc taką jak dotychczas. Ponadto w formie załącznika do wywiadu przedstawił Pan obciążenia finansowe rodziny na łączną kwotę [...]OOzł.

Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wg ustawy o pomocy społecznej, wynosiło wówczas [...] pomnożone przez 300% stanowiło kwotę [...]OOzł. Dochód na osobę w rodzinie wynosił [...] zł ([...]: 3) i był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę [...]zł. Pana rodzina składała się z 3 osób, więc kryterium rodziny wynosiło [...]. Oznaczało to, że dochód Pana rodziny był wyższy od kryterium dochodowego ustalonego dla Pana rodziny o kwotę [...]OOzł ([...]), więc ośrodek miał prawo domagać się opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości, bowiem, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić całkowitych kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Nadmienić należy, że kwota przekroczenia kryterium dochodowego jest kwotą do negocjacji, bowiem intencją ustawodawcy jest zabezpieczenie podstawowych potrzeb rodziny.

W ocenie organu w dalszym ciągu występują uzasadnione okoliczności do zwolnienia częściowego z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, tj. niepełnosprawność - Pana żony i inne zdarzenia losowe - wypadek samochodowy (art. 64 pkt 2) oraz to, że rodzina utrzymuje się z jednego wynagrodzenia (art. 64 pkt 3). Ponadto organ uwzględnił koszty kształcenia Pana syna.

W tej sytuacji organ uznał, że sytuacja socjalno-bytowa Pana rodziny pozwala na zwiększenie opłaty za pobyt matki w placówce, bez uszczerbku finansowego Pana rodziny, przynajmniej o [...], czyli różnica między dochodem rodziny ([...]), a obciążeniami finansowymi rodziny ([...]), tj. do kwoty [...]OOzł miesięcznie, co i tak w dalszym ciągu było tylko częściową opłatą za pobyt matki w placówce. Było to zasadne tym bardziej, że Pana dochód w omawianym okresie wzrósł o kwotę [...]zł (porównanie do 2011 r.).

Zgodnie z treścią art. 61 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wysokość zobowiązania z tytułu odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustalona jest w umowie, zawartej przez wskazane osoby z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której opłaty dotyczy. Do ustalenia wysokości tej opłaty ustawodawca przewidział formę umowy cywilnoprawnej. Świadczy o tym formuła "ustala", co wyraża nakaz dokonania takiej czynności ze skutkiem wiążącym dla każdej ze stron.

W sprawie podwyższenia dotychczasowego świadczenia pieniężnego za pobyt Pana matki w domu pomocy społecznej o kwotę [...]OOzł, czyli do kwoty [...]OOzł miesięcznie od dnia 01 grudnia 2012r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. przesłał Panu 2 egzemplarze aneksu do umowy [...], w celu podpisania i odesłania jednego egzemplarza na adres tutejszego ośrodka, które jednak nie zostały podpisane.

Wobec czego tutejszy organ przesłał Panu decyzję z dnia [...] sierpnia 2014r. Nr [...] zwrot, zobowiązującą Pana do zwrotu kwoty [...]OOzł z tytułu opłat wniesionych zastępczo przez Gminę P. w okresie od 01 grudnia 2012r. do 30 czerwca 2014r. za pobyt matki K. K. w Domu Pomocy Społecznej w T., w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Od decyzji tej wniósł Pan odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2014r. zobowiązującą Pana do zwrotu kwoty [...]OOzł. Natomiast Wyrokiem z dnia 23 września 2015r. sygn. akt II SA/Po 501/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2014 nr [...] i wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę, należy wydać decyzję ustalającą Pana wysokość partycypowania w opłatach za pobyt matki w domu pomocy społecznej, mając na uwadze pozostającą w obrocie prawnym umowę z dnia [...] czerwca 2012r. wskazując w uzasadnieniu, że obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że odmowa podpisania umowy (ew. aneksu do umowy) dotyczącej obowiązku ponoszenia kosztów rodzi po stronie organu obowiązek wydania decyzji ustalającej tę odpłatność.

Przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość Pana opłaty tutejszy organ wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia Pana aktualnej sytuacji osobistej i rodzinnej oraz dochodowej i majątkowej.

Z przeprowadzonego w dniu 15 lutego 2016r. wywiadu środowiskowego wynika, że nadal prowadzi Pan gospodarstwo domowe z żoną G. K. i synem M. K.. żona jest osobą niepełnosprawną, obecnie stopień niepełnosprawności - umiarkowany, zatrudnienie w warunkach chronionych, orzeczenie wydano do dnia 30 września 2017r. Pana syn nadal jest studentem, a rodzina nadal utrzymuje się z jednego Pan wynagrodzenia, które wynosi [...] zł i od ostatniego wywiadu (z 2012r.) wzrósł o kwotę [...]zł ([...]), więc przekracza, obowiązujące obecnie, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, tj. [...]. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, obecnie wynosi [...]OOzł pomnożone przez 300% stanowi kwotę [...]OOzł. Dochód na osobę w Pana rodzinie wynosi [...] zł ([...]: 3) i jest wyższy niż 300% kryterium dochodowe na osobę w rodzinie o kwotę [...]zł ([...]). Pana rodzina składa się z 3 osób, więc kryterium rodziny wynosi [...]OOzł ([...],OOzł x 3). Oznaczało to, że dochód Pana rodziny obecnie jest wyższy od kryterium dochodowego ustalonego dla Pana rodziny o kwotę [...]zł ([...]OOzł), więc ośrodek w dalszym ciągu ma prawo domagać się opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego Pana rodzina zadeklarowała pomoc na dotychczasowych zasadach.

Tutejszy organ na podstawie zebranych informacji uznał, iż w rodzinie nadal występują uzasadnione okoliczności do zwolnienia częściowego z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, takie jak:. niepełnosprawność żony (art. 64 pkt 2), rodzina utrzymuje się z jednego wynagrodzenia (art. 64 pkt 3). Ponadto organ uwzględnił koszty kształcenia Pana syna. Niestety organ nie mógł uwzględnić wszystkich zobowiązań finansowych Pana rodziny, gdyż - jak wynika z przedstawionych wydatków - chęć utrzymania dotychczasowego poziomu życia Pana rodziny nie daje tutejszemu organowi podstaw do pozostawienia Pana opłaty w tej samej wysokości. Tutejszy organ podzielił również pogląd Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej przedstawiony w odpowiedzi udzielonej Panu w piśmie z dnia 01 sierpnia 2012r., w którym odnosząc się do przesłanki zwolnienia, o jakiej mowa w pkt 3 art. 64, tj. utrzymywania się z jednego wynagrodzenia lub świadczenia, wyraża pogląd, iż zwolnienie to nie powinno nastąpić w sytuacji gdy rodzina utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia. Ponadto Departament wskazał, iż niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli (w Pana przypadku na Gminę P. i jej mieszkańców) koszty utrzymania osób, które mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Należy pamiętać, że jeżeli gmina na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zwolni z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej osoby zobowiązane do jej wnoszenia, naturalną konsekwencją podjętej przez gminę decyzji będzie uzupełnienie kwoty odpłatności, którą wnosiłyby osoby zobowiązane, przez gminę, co oznacza dla gminy ponoszenie przez nią wyższych wydatków. I tak np. za pobyt P. K. Kościelskiej, zgodnie z kartą świadczeń rodziny, za okres od 01 stycznia 2015r. do 31 grudnia 2015r. Gmina P. wniosła opłatę w wysokości [...] zł, Pan wnosząc w tym okresie opłatę w wysokości [...]OOzł wpłacił na konto MOPS w P. kwotę [...]OOzł.

Zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 23 września 2015r. sygn. akt II SA/Po 501/15 obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, powinien zostać określony w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W związku z powyższym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P., zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 23 września 2015r. sygn. akt II SA/Po 501/15, mając na uwadze pozostającą w obrocie prawnym umowę z dnia 20 czerwca 2012r., niniejszą decyzją ustalił od Pana opłatę za pobyt Pana matki - Pani K. K. - w domu pomocy społecznej w wysokości [...],OOzł miesięcznie. Decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, czyli taką, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania tj. z dniem 01 kwietnia 2016r. powstaje obowiązek partycypowania w kosztach pobytu w ściśle określonej kwocie, tj. [...],OOzł. Należność od dnia 01 maja 2016r. należy regulować do 10 dnia każdego miesiąca, za który należna jest opłata, przy czym należność za miesiąc kwiecień 2016r. należy regulować w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

Ponadto Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. informuje, że w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 59 ustawy o pomocy społecznej, organ zbadał, kto i na jakie cele rozdysponowuje różnicę wynikającą z wysokości należnej Pana matce renty rodzinnej, a opłatą przelewaną na rachunek DPS zgodnie z decyzją z dnia [...] maja 2012r. Nr [...]

W toku prowadzonego postępowania opiekun prawny Pani K. K. - Pani L. M. - pokazała, że różnicę (w wysokości 30% renty rodzinnej) wynikającą z wysokości należnej Pana matce renty rodzinnej, a opłatą przelewaną na rachunek, przeznacza na potrzeby matki. Dokumenty dotyczące sprawowania opieki nad ubezwłasnowolnioną całkowicie K. K.,

opiekun prawny składa w Sądzie Rejonowym w Pile III Wydział Rodzinny i Nieletnich, który sprawozdanie opiekuna zatwierdza.

Tutejszy organ informuje również, że Pana siostra L. M. nigdy nie została zwolniona z obowiązku wynikającego z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, z uwagi na niski dochód - jak podaje Pan w swoich pismach - a wręcz przeciwnie, nawet wówczas, gdy jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wnosi w miarę swoich możliwości, opłatę za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Od decyzji powyższej odwołanie wniósł Pan M. K. działający przez pełnomocnika, zarzucając organowi:

1. naruszenie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez ustalenie jego zobowiązania z tytułu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w sposób niepełny, tj. bez określenia tożsamego zobowiązania drugiej zstępnej - L. M., mimo stwierdzenia, iż nie została ona zwolniona z obowiązku wynikającego z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, co stoi z kolei w sprzeczności z twierdzeniami zawartymi we wcześniejszym piśmie organu oraz z ustaleniami dokonanymi przez WSA w Poznaniu w wyroku uchylającym uprzednie decyzje administracyjne oraz wyliczeniach wydatków ponoszonych przez osoby zobowiązane i czyni tym samym uzasadniony zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na treść decyzji,

niezastosowania się do wskazówek poczynionych przez WSA w wyroku z dnia 05.10.2015r. w zakresie zbadania w jaki sposób wydatkowana jest różnica miedzy wysokością renty matki, a opłatą przelewaną na rzecz DPS. Ze stwierdzenia organu o przeznaczaniu tej różnicy na potrzeby matki i składaniu dokumentów dotyczących opieki w Sądzie w Pile nie wynika na czym polegało przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym względzie i jakie w szczególności zostały przeprowadzone dowody czyniąc zasadnym zarzut dokonania niedozwolonego uznania administracyjnego, a przez "skrupulatne ustalenie możliwości finansowych oraz wydatków" odwołującego się przy pominięciu tożsamych ustaleń w stosunku do L. M. - zarzut naruszenia konstytucyjnych i kodeksowych zasad równości stron postępowania,

wprowadzenie do treści decyzji pozaprawnego określenia "uostatecznienie decyzji" czyniąc niezrozumiała treść pouczenia.

niezgodności z prawem ustalenia zawartego w pouczeniu do decyzji o rozwiązaniu umowy z 30.06.2012r. z mocy decyzji, w sytuacji, gdy zasady prawa cywilnego nakazują wypowiadanie umów w drodze pisemnego wypowiedzenia, nadto przed wydaniem decyzji administracyjnej,

naruszenie art. 107 i art.268a Kpa poprzez brak upoważnienia pracownika (Dyrektora MOPS w P. ) do wydania decyzji w imieniu organu - co wynika z braku powołania się na taki akt w uzasadnieniu i podpisie pod zaskarżoną decyzją,

obrazę art. 62 Kpa w sytuacji, gdy prawa i obowiązki M. K. i L. M. wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i właściwości tego samego organu administracji publicznej, nadto w sytuacji sprzecznych twierdzeń dotyczących zwolnienia Pani Michniak z obowiązku ponoszenia opłaty i braku czynnego udziału w postępowaniu matki, K. K..

Wskazując na powyższe zarzuty odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]06.2016 r. na podstawie art. 138 §1 pkt. 2 kpa i art. 60 ust.1, art. 61 ust.1pk.2 oraz ust.2 pkt.2 lit.b ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej

orzekło :

1. uchylić zaskarżoną decyzję w całości,

2.ustalić M. K. opłatę za pobyt matki -K. K. w domu pomocy społecznej od dnia 01.04.2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, z uwzględnieniem pkt. 3. decyzji,

3. w okresie od dnia 01.04.2016r. do dnia obowiązywania umowy Nr [...] z dnia [...].06.2012r. o współfinansowaniu pobytu Pani K. K. w domu pomocy społecznej wysokość opłaty ustalić w wysokości [...] zł miesięcznie,

4. opłatę należy regulować z góry w terminie do 10 dnia miesiąca za każdy miesiąc kalendarzowy, przy czym należność za okres do 30.06.2016r. należy uregulować w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji na wskazany rachunek

W uzasadnieniu przedstawiono tok postępowania zgodnie z opisem organu pierwszej instancji dalej wskazując, że zaskarżoną decyzją ustalona została dla Pana M. K. opłata za pobyt matki, Pani K. K. w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie poczynając od 01.04.2016r.( pkt 1). W pkt 2 decyzji określone zostały także sposób i terminy jej wnoszenia. Kwestie związane z opłatami za pobyt osób skierowanych i umieszczonych w domu pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej ( zwanej dalej w uzasadnieniu ustawą)

Ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w odwołaniu wymaga w pierwszym rzędzie zarzut naruszenia art. 268a Kpa z uwagi na najdalej idące konsekwencje działania pracownika bez upoważnienia organu, tj. w warunkach rażącego naruszenia prawa powodującego nieważność danej czynności. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej art. 268a Kpa nie ma zastosowania, albowiem upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych podlegają odrębnej regulacji, a mianowicie przepisom art. 110 ust. 7 i 8 ustawy, zgodnie z którymi wójt ( burmistrz, prezydent miasta) udziela takiego upoważnienia kierownikowi ośrodka pomocy społecznej, bądź innej osobie na wniosek tego kierownika, co pozostaje w bezpośrednim związku ze wskazaniem ośrodków pomocy społecznej jako jednostek organizacyjnych wykonujących zadania pomocy społecznej w gminach. W ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów dotyczących wykonywania kompetencji Prezydenta Miasta P., albowiem Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., legitymuje się imiennym upoważnieniem do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Zostało ono udzielone zarządzeniem nr 331/2004 z dnia 12.05.2004r. Odpis tego zarządzenia załączony został do akt sprawy.

Dalej argumentowano, że przepisy ustawy dotyczące odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie nakazują także ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułują bowiem tzw. współuczestnictwa materialnego. Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego przewidziana w art. 62 Kpa. ,która uzależniona jest od tożsamego stanu taktycznego wszystkich stron. W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności zależy od poziomu dochodów określonych w art. 61 ust. 2 ustawy, możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podziela zatem zarzutu naruszenia przez organ art. 62 Kpa z uwagi na pominięcie w sprawie Pani L. M., albowiem nie jest ona stroną postępowania w sprawie dotyczącej obowiązku odwołującego się, także jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionej całkowicie K. K.. Z racji tej nie można także podzielić zarzutu o naruszeniu art. 59 ust. 1 w zw, z art,61 ust.l pkt 2 ustawy poprzez zaniechanie określenia w decyzji zakresu ponoszenia kosztów opieki przez zstępną Panią L. M..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie stwierdza także naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016r., poz. 718 ). Wskazać bowiem należy, że wskazanie potrzeby zbadania sposobu wydatkowania przez Panią M. różnicy wynikającej z wysokości renty należnej matce, a odpłatnością przelewaną na rachunek DPS zostało w wyroku WSA w sprawie II SA/Po 501/15 sformułowane na marginesie rozpatrywanej skargi i w ocenie tutejszego Kolegium miało na celu jedynie poczynienie ustaleń w zakresie podstaw do zawiadomienia sądu opiekuńczego o ewentualnych nieprawidłowościach w zarządzie majątkiem osoby ubezwłasnowolnionej, zważywszy na treść art. 165 - 168 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujących kompetencje sądu w zakresie nadzoru nad sprawowaniem opieki. Dyrektor MOPS zbadał powyższą kwestię w styczniu 2016r. zapoznał się, za zgodą opiekuna, z podlegającymi kontroli sądu dokumentami dotyczącymi wydatków finansowanych z renty Pani K. K. i nie znalazł podstaw do wystąpienia z interwencją. Informacja dotycząca powyższej czynności nie jest uznaniem administracyjnym, nie zawiera ustaleń faktycznych dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty przez Pana M. K., organ nie miał zatem podstaw do zaliczenia dokumentów okazanych przez opiekuna w poczet dowodów w sprawie.

Na uwzględnienie zasługuje natomiast zarzut dotyczący braku podstaw do utraty mocy wiążącej umowy z dnia [...].06.2012r. zawartej z Panem M. K. o współfinansowaniu Pobytu Pani K. K. w domu pomocy społecznej z uwagi na jej rozwiązanie z dniem, gdy decyzja o ustaleniu opłaty stanie się ostateczna (tak też należy rozumieć termin "ustatecznienie"). Takiej możliwości obowiązujące prawo nie przewiduje. Umowa o współfinansowaniu pobytu podlega regułom prawa cywilnego i tylko na jego zasadach może utracić moc lub być rozwiązana. Wskazać w tym miejscu należy, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje dwie formy uregulowania powinności osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty: umowę cywilnoprawną i decyzję administracyjną i żaden jej przepis nie zakazuje ich jednoczesnego funkcjonowania. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, gdy na podstawie art. 59 ust. 1 zostanie wydana decyzja administracyjna ustalająca wysokość opłaty , a w oparciu o art. 103 ust. 2 ustawy jej wysokość zostanie ustalona w drodze umowy, w szczególności w sytuacji, gdy w ocenie organu zachodzą podstawy do zwiększenia umówionej kwoty, a osoba zobowiązana umownie odmawia jej regulowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, wymagała ona jednak wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji kasatoryjno-reformatoryjnej.

SKO wyjaśnia, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty ma miejsce w dwóch sytuacjach: (1) z mocy ustawy z uwagi na kryteria dochodowe niższe niż określone w art. 61 ust.1 oraz (2) w przypadkach zwolnienia z opłaty na mocy decyzji administracyjnej wydawanej w oparciu o art. 64 ustawy. Pani L. M. jest zwolniona z mocy ustawy, nie jest natomiast zwolniona na mocy decyzji, albowiem z przyczyn dochodowych nigdy nie była zobowiązana administracyjnie. Nie ma zatem sprzeczności między stwierdzeniami organu zawartymi w uzasadnieniu decyzji i poprzednich pismach, albowiem każdorazowo pojecie "zwolnienia" jest używane w odmiennym kontekście. Wyliczenie wydatków poniesionych w 2015r. przez Gminę P. w kwocie [...]zł przedstawione w porównaniu do skali obciążenia dochodu odwołującego się miało na celu wskazanie na ich dysproporcję, nie natomiast rozliczenie kosztów opieki Pani K. w DPS w T.. Jak wynika z załączonego do akt zestawienia wydatków w marcu 2016r. koszt tej opieki wynosił [...] zł, z czego [...] zł zostało uregulowane przez odwołującego się, [...] zł z funduszy Gminy P., pozostałe pokryte zostały z renty Pani K. K. i dobrowolnej opłaty Pani L. M.. Podwyższenie zatem opłaty o [...] zł zmniejszy jedynie kwotę obciążenia finansów publicznych pozostanie bez wpływu na opłaty wnoszone przez pozostałe osoby.

W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia art. 7 i 8 Kpa, dotyczący w szczególności nie wyjaśnienia okoliczności faktycznych, istotnych w rozpatrywanej sprawie..

Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego koszty utrzymania ( art. 60 ust. 1 ustawy). Organ ustalił w niekwestionowany sposób, że Pan Kościelski jest osobą obowiązaną do wniesienia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z uwagi na swoją sytuację dochodową. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że dochód na osobę w jego rodzinie wynosi [...] zł i przekracza tym samym 300 % kryterium dochodowe na osobę w rodzinie ([...],00 zł). Również po wniesieniu opłaty ustalonej w pkt. 2 decyzji bądź w pkt 3 powiększonej o kwotę zobowiązania umownego do dyspozycji każdego członka rodziny pozostaje kwota wyższa niż 300% powyższego kryterium ( [...] zł -[...] zł = [...] : 3 = [...] zł) - spełnione są zatem także warunki określone w art. 61 ust. 2 pkt b ustawy.

Uchylając decyzję w trybie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa i ustalając dla Pana M. K. wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w sposób wskazany w pkt 2 i 3 decyzji Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu co do zasadności ustalenia wysokości tej opłaty na poziomie [...] zł miesięcznie uwzględniając jednocześnie nadal funkcjonującą w obrocie prawnym umowę z dnia [...].06.2012r. o współfinansowaniu pobytu Pani K. K. w DPS

Skargę do sądu złożył za pośrednictwem fachowego pełnomocnika M. K. ponawiając zarzuty zawarte w odwołaniu, a nadto, że rozstrzygnięcie nie wskazuje domu pomocy społecznej, którego dotyczy opłata, i wskazując na błędne pouczenie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoja dotychczasowa argumentację wyjaśniając, że oczywisty błąd co do formy orzeczenia został sprostowany przez wskazanie, że jest to decyzja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 poz.1066), sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), wynika, iż w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Na wstępie podkreślić należy, że zaskarżona decyzja wydana została w skutek ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Po 501/15

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym wyżej przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie administracyjne oraz sądowoadministracyjne. Wobec tego zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W niniejszej sprawie, stosownie do treści uzasadnienia tego wyroku Sąd uchylił dotychczas wydane decyzje bowiem organ I instancji określił obowiązek ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w istocie z datą wsteczną zobowiązując do zapłaty określonej sumy pieniężnej .Sąd wyjaśnił, że dopiero w wyniku wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ administracji może żądać od podmiotów zobowiązanych zwrotu nieuiszczonych przez nie kwot. Sąd wskazał ponadto, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wydać decyzję ustalającą wobec skarżącego wysokość opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej, mając na uwadze pozostającą w obrocie prawnym umowę z dnia [...].06.2012 r.

Niesporne jest, że na podstawie wskazanej umowy skarżący zobowiązał się i faktycznie wywiązuje się z tego zobowiązania - na regulowanie kwoty [...]- zł miesięcznie. Istota sporu sprowadza się do tego, że skarżący chciałby w dalszym ciągu poprzestać na tej kwocie, gdy tymczasem organ II instancji ustalił iż od 1.04.2016 r. ten obowiązek winien wynosić [...],- zł miesięcznie i do dnia obowiązywania tej umowy wysokość opłat ustalił na kwotę [...]- zł tj. różnicę między ustaloną kwotą [...]- zł a wpłacaną dobrowolnie na podstawie umowy w kwocie [...]- zł. W rozpoznawanej sprawie organ II instancji orzekł na podstawie art. 138 §1 pkt. 2 kpa i orzekł w całości co do istoty sprawy na podstawie art. 60 ust.1 i art. 61 ust.1 pkt.2 i ust.2 pkt.2 lit.b. Zgodnie z art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej: o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), o zasięgu powiatowym ustala starosta, o zasięgu regionalnym ustala marszałek województwa, a informacje o powyższym są ogłaszane w dziennikach urzędowych ww. podmiotów. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Jak wynika z treści art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 61 ust. 2 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, - w przypadku zaś osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez wymienione wyżej osoby. W art. 61 ust. 3 u.p.s. wskazano, iż w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, gminie zaś przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS indywidualizuje zatem przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach podmioty. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS mogą być osoba skierowana, a także osoba bądź osoby z kręgu podmiotów wskazanych w ww. przepisach, jej przedmiotem jest ustalenie przypadającej na nich kwoty opłaty. Natomiast obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Z brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, iż celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie opłaty "wnoszonej" przez te osoby, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. W świetle przytoczonych wyżej przepisów oraz oceny i poglądów prawnych wyrażonych w wcześniej wydanym wyroku w tej sprawie sygn. akt II SA/Po 501/15 oraz biorąc pod uwagę dokładnie wyjaśniony stan faktyczny tej sprawy, należy podkreślić, że organ II instancji w sposób prawidłowy zinterpretowały jak i zastosowały wobec skarżącego przepisy regulujące ustalanie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zarówno w zakresie ustalenia tego obowiązku, jego wysokości jak i okresu. Jak bowiem wynika z niespornych ustaleń istotnych okoliczności sprawy dochód skarżącego w 2016 r. wynosi [...] zł. Rodzina jest trzyosobowa wobec czego dochód na osobę w rodzinie wynosi [...],- zł. Ustalone kryterium dochodu na osobę to kwota [...]- zł , a więc na trzyosobową rodzinę kryterium wynosi [...],- zł.x 300 % to daje kwot [...]- zł kryterium rodziny. W sytuacji dochodów rodziny [...] kryterium rodziny jest wyższe o [...] zł ( [...] – [...] ) W takich okolicznościach dochodu rodziny skarżącego organy miały podstawę uznać iż może on finansować koszt pobytu matki w domu pomocy społecznej w ogólnej kwocie [...]- zł.

Zarzut skarżącego, że błędnie nie przyjęto obowiązku odpłatności w stosunku do siostry skarżącego jest nietrafny. Należy wyjaśnić, że w decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej organ nie musi ustalać w jakiej części każdy ze zstępnych pensjonariusza DPS ma w kosztach partycypować. Decyzja o ustaleniu opłaty jest kierowana indywidualnie do jednej z zobowiązanych osób.

Jak wyjaśnił to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2.09.2016 r. .w sprawie I OSK 1006/14 wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zależna jest od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Bez znaczenia pozostaje natomiast ilość osób obowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty, gdyż, jedynym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, jest ich sytuacja dochodowa. Publikowany LEX nr 2142981

Reasumując zaskarżona decyzja jest wydana w oparciu o prawidłowe ustalenia stanu faktycznego jak i po zastosowaniu właściwych przepisów prawa materialnego wobec czego Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a skargę jako niezasadną oddalił.