Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1167/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Gabriela Nowak Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi D. F., S. M., R. S. , J. M., K. M., M. H., A. D., M. P., E. C. i P. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Pismem z dnia 28 lipca 2012 r., które następnie sprecyzowano, D. F. wniosła o stwierdzenie, że pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego nie podpadał zespół pałacowo-parkowy majątku [...], tj. aktualne działki nr [...], stanowiące "działki rekreacyjne zespołu".

Decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego podpadał zespół pałacowo-parkowy majątku [...], obejmujący aktualne działki nr [...]. Natomiast Wojewoda umorzył postępowanie w części, dotyczącej dawnych parcel [...] (aktualnych działek nr [...]), gdyż były własnością Katolickiej Parafii w M., a nie rodzeństwa [...]. Organ I instancji ustalił, że objęta wnioskiem część pałacowo-parkowa, podwórza gospodarcze, kolonia mieszkaniowa pracowników i staw na dawnej parceli [...] podlegały przejęciu na reformę rolną. Pałac co prawda był domem mieszkalnym, ale jednocześnie częścią typowego siedliska gospodarstwa rolnego. Według organu, całe wnioskowane założenie, w tym zespół parkowy, stanowił integralną część folwarku. Wzajemne usytuowanie i skomunikowanie obiektów oraz bliskość rządcówki wykluczają wyodrębnienie części gospodarczej i dworskiej. Przedmiotowy teren był niepodzielną całością o funkcji mieszkalno-gospodarczej i pozostawał w związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku [...].

Od decyzji odwołali się spadkobiercy poprzednich właścicieli nieruchomości, reprezentowani przez D. F. Fiołkę. Zarzucili, że Wojewoda [...] nie ustalił stanu nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. Podważyli dane pozyskane ze Starostwa Powiatowego w K., a także od Konserwatora Zabytków, z uwagi na ich rozbieżność, zgromadzenie dla innych potrzeb i nieodzwierciedlanie faktów z 1939 r. Uznali ponadto, że niewiarygodny jest protokół zdawczo-odbiorczy z [...] sierpnia 1946 r., sporządzony bez udziału właścicieli. W ich ocenie dowody powołane w decyzji są nieścisłe, gdyż majątek [...] liczył [...] ha (zamiast [...] ha), a w 1939 r. administrował Pan N., nie zaś J. O. - który przejął majątek dopiero [...] sierpnia 1946 r. Wojewoda zaniechał wizji lokalnej zespołu parkowego. Wyjaśnili także, iż ryby były hodowane dla potrzeb pałacu, zaś pięć mnichów wodnych zapewniało dopływ wody do młyna, a nie hodowlę ryb.

Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z [...]czerwca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że spadkodawcy wnioskodawców nie byli właścicielami dawnych parcel nr [...], co uzasadniało umorzenie postępowania w tej części. Własność nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. jest warunkiem legalnego wszczęcia i merytorycznego zakończenia sprawy. Wnioskowane parcele były w 1939 r. własnością Katolickiej Parafii w [...]. Spadkobiercy C. i S. M. nie byli więc legitymowani do wnioskowania o wszczęcie postępowania w zakresie aktualnych działek nr [...], co wynika z pism Starostwa Powiatowego w K. oraz Burmistrza Miasta i Gminy K. Przy czym wnioskodawcy nie złożyli dokumentów lub map, potwierdzających, że własność ww. parcel przysługiwała C. i S. rodzeństwu M. Organ II instancji przytoczył brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego i wskazał, że dekretem tym przejęto grunty o cechach rolniczych, a także takie części nieruchomościami ziemskich, które choć nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, to pozostawały w związku funkcjonalnym z prowadzeniem gospodarstwa. Ich funkcjonowanie było wzajemnie zdeterminowane ruchem gospodarstwa rolnego. Minister stwierdził, że objęty wnioskiem obszar pozostawał w związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku Mikorzyn, dlatego podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Choć pałac i część parku miały funkcje mieszkalne i estetyczne, to duże podwórza gospodarcze, zarybione stawy, sady, warzywniki, kurniki, królikarnia, spichlerz, gorzelnia i rządcówka przesądzają o głównej funkcji gospodarczej obszaru. Umożliwiały bowiem bieżące prowadzenie produkcji rolnej w całym majątku [...]. Wiodący charakter rolny całego założenia nie pozwala na wydzielenie części reprezentacyjnej, skoro blisko i z każdej strony pałacu były urządzone i wzajemnie skomunikowane parcele i obiekty przydatne rolniczo lub służące do zarządu majątkiem. Wobec niepodzielności wnioskowanego obszaru, Minister uwzględnił główny, dominujący charakter zespołu. Przy czym bezspornie cały majątek Mikorzyn znacznie przekraczał powierzchnię 100 ha.

Odnosząc się do twierdzeń strony wskazał, że teza wnioskodawców o wykorzystywaniu płodów rolnych wyłącznie na potrzeby pałacu, nie wytrzymuje konfrontacji z materiałem dowodowym i doświadczeniem życiowym. Ogród warzywno-owocowy liczył bowiem aż [...] ha. Ponadto, właściciele mieli [...] okien inspektowych, sprzęt ogrodniczy i pszczelarski, w postaci [...] uli ramowych i miodarki. Takie użytki i areał upraw przekraczały owocowo-warzywne potrzeby rodziny, stąd podlegały przejęciu na reformę rolną.

W ocenie Ministra nie ma istotnego znaczenia, czy zarząd majątkiem wykonywał J. O. z rządcówki (czy Pan N. z budynku gorzelni - jak twierdzą odwołujący). Bezspornie bowiem administracja całym majątkiem [...] następowała z przedmiotowego obszaru i to z aktywnym udziałem poprzednich współwłaścicieli - jak przyznał S. M. Koreluje z tym stan inwentarza, pozostawionego przez rodzinę M., w którego skład wchodziły m.in. szafy biurowe i biurka. Urządzenie centrum zarządu, biura i kantoru świadczy o związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku. Powyższe potwierdza dokumentacja konserwatorska.

Ponadto w parku blisko rządcówki i na parceli nr [...] ulokowane były zarybione stawy. Przy czym nie przekonują zatem wyjaśnienia wnioskodawców, iż ryby hodowano wyłącznie dla potrzeb pałacu, gdyż areał [...] ha stawów znacznie przekraczał potrzeby rodziny.

Nie można też uznać, że system mnichów, upustów i grobli służył do nawadniania pól, skoro irygacja i melioracja majątku [...] następowała przez rowy otwarte, a nie system kanałów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stawy hodowlane podlegały przejęciu na reformę rolną.

W opinii Ministra cechy parku nie niweczą gospodarczej i pozaestetycznej funkcji całego wnioskowanego obszaru. Większość parku stanowiła las, a nie przemyślaną kompozycję reprezentacyjną. Przyrodniczy aspekt parku nie rekompensuje typowo gospodarczego piętna całego wnioskowanego obszaru.

Skargę na powyższą decyzję wniosła D. F., S. M., R. S. , J. M., K. M., M. H., A. D., M. P., E. C. i P. M., zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych, dokonanych na dzień 1 września 1939 r.

2. naruszenie prawa procesowego,

3. złą ocenę dowodów,

4. nierozpatrzenie dowodu z przesłuchania świadka S. M.,

5. oparcie się na niepełnym materiale dowodowym, np. brak wizji lokalnej, brak decyzji nacjonalizacyjnej,

6. źle ustalony areał majątku [...].

Ponadto skarżący wnieśli o "stwierdzenie nieważności, jako że przejęcie nie zostało dokonane za pomocą decyzji administracyjnej, a tylko poprzez protokół zdawczo-odbiorczy, który nie jest decyzją odbioru i bez przedstawiciela właścicieli".

Uzasadnili, że ustalenia Wojewody są niedokładne, podnosząc także zarzuty wskazane w odwołaniu.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności

z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej ppsa).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie narusza prawa.

Na wstępie należy wskazać, iż dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej: dekret o reformie rolnej, wywołał skutki prawne w postaci przejęcia z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości podlegających przedmiotowemu zakresowi tego dekretu już w dniu jego wejścia

w życie, tj. w dniu 13 września 1944 r. (art. 2 ust. 2 zd. 3 w zw. z art. 21 dekretu), bez potrzeby wydawania w tym zakresie jakichkolwiek rozstrzygnięć .

Współczesna wykładnia przepisów tego dekretu, dokonywana w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie

art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być zatem oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r., a szczególnie

od ówczesnej aksjologii systemu prawnego, którego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był jednym z głównych elementów. W szczególności, nie można do wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przykładać współczesnych konstytucyjnych standardów państwa prawnego i tworzenia prawa dla osiągania celów, które w sferze prawnej, wynikają przede wszystkim z obowiązującej obecnie Konstytucji RP.

Nie można bowiem pominąć, iż decyzja administracyjna wydawana na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak w niniejszej sprawie, ma charakter deklaratoryjnego, a nie konstytutywnego, potwierdzenia, czy majątek ziemski spełniała prawnie określone w przepisach omawianego dekretu kryteria, skutkiem czego była utrata jej własności przez byłego właściciela na rzecz Skarbu Państwa. Omawiany dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wywołał już zatem zamierzone

w nim skutki prawnorzeczowe. Obecnie chodzi więc jedynie o ustalenie przedmiotowego zakresu tych skutków wobec poszczególnych majątków ziemskich, jakie zaistniały już w dniu 13 września 1944 r. W doktrynie trafnie wskazywano, że nabycie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym było nabyciem z mocy prawa i pierwotnym; Skarb Państwa nabywał własność tych nieruchomości bez potrzeby jakiejś odrębnej czynności prawnej; w szczególności orzeczenia wojewody (przedtem wojewódzkiego urzędu ziemskiego); nabycie z mocy prawa nastąpiło w dniu 13 września 1944 r., tj. w dniu wejścia dekretu (Franciszek Longchamps, Prawo agrarne, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1949, s. 48).

Jakkolwiek zatem samo rozstrzygnięcie, jak i treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r., budzi kategoryczny sprzeciw skarżących, to jednak w sferze oceny prawnej tej decyzji, zdaniem Sądu,

nie można wyeliminować jej z obiegu prawnego, ponieważ nie zawiera ona takich wadliwości prawnych, które uprawniałyby Sąd do jej uchylenia.

Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Sięgając do przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wskazać przyjdzie, że na cele reformy rolnej przejęciu podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczył więc nieruchomości określonego rodzaju - nieruchomości ziemskich. Dla ustalenia zakresu przedmiotowego tego pojęcia niezbędne było zatem wyjaśnienie pojęcia "nieruchomość ziemska", bowiem dekret ani rozporządzenie nie zawierały takiej definicji.

Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie przyjęto rozumienie tego pojęcia w oparciu o wywody zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. W 3/89, oraz uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. W 15/95. Zgodnie z nimi, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Taki też kierunek rozumienia pojęcia "nieruchomości ziemskie" wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. I OPS 2/06, który został następnie zaaprobowany w orzecznictwie sądowym. W dacie wejścia w życie dekretu, ani ten dekret ani żaden inny przepis nie definiowały określenia "nieruchomości ziemskie". Wobec tego pojęcie to powinno być interpretowane z uwzględnieniem celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Dla dokonania takiej oceny orzecznictwo wprowadziło pojęcie "związku funkcjonalnego" pomiędzy nieruchomością zabudowaną dworem a częścią gospodarczą majątku rozumianego jako tego typu zależność, iż jej rozerwanie skutkowałoby niemożliwością lub znaczną uciążliwością w prowadzeniu działalności rolniczej (zob. wyroki NSA z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2230/12; z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1813/14; z dnia 2 września 2015 r. sygn. akt I OSK 3077/13).

W postępowaniu administracyjnym organ I obu instancji ustalił, iż zespół pałacowo- parkowy majątku [...], gmina K., składający się z działek o aktualnych numerach: nr [...], a także część rekreacyjna majątku, stanowiąca dawną parcelę nr [...] podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej. Natomiast Wojewoda umorzył postępowanie w części, dotyczącej dawnych parcel nr [...] (aktualnych działek nr [...]), gdyż były własnością Katolickiej Parafii w M., a nie rodzeństwa M. Organ słusznie przyjął - za opisem inwentaryzacyjnym majątku [...] z [...] sierpnia 1946 r. oraz protokołem zdawczo- odbiorczego majątku M. z [...] lipca 1947 r., że miał on powierzchnię całkowitą ponad 100 ha, gdyż liczył [...] ha , w tym [...]. Zespół dworsko- parkowy [...] obejmował parcele [...] ( zabudowania pałacowe i gospodarcze), [...] ( zabudowane parcele – kolonia mieszkaniowa). Obecnie ta część, zgodnie z ustaleniami Starosty K. obejmuje działki nr [...]. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego teren przedmiotowego założenia stanowiły trzy połączone kompozycyjnie części: zespół parkowo- dworski, dwa podwórza gospodarcze oraz kolonie mieszkaniową. Teren parkowo- dworski, zajęty był przez pałac wzniesiony w drugiej połowie XX wieku, park, urządzony ogród warzywno- owocowy, sad, cieplarnię, królikarnię, kurnik, tzw. "rządcówkę" wraz z kurnikiem i budynkami gospodarczymi oraz stawy. W odległości 30 m od pałacu był spichlerz, odgradzający pałac od gorzelni i stajni ( stanowiących stare podwórze gospodarcze), Na nowym podwórzu folwarcznym znajdowały się dwie stodoły, kuźnia, garaże, kurnik, wozownia, obora, budynki gospodarcze i mieszkania robotników rolnych. Po drugiej stronie ulicy od miejsca, gdzie usytuowany był pałac, znajdowała się właściwa kolonia mieszkaniowa robotników folwarcznych. Takie usytuowanie zabudowań oraz ogrodu i parku wynika przede wszystkim z załącznika do decyzji w sprawie wpisania do rejestru zabytków województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., znajdującego się na k. 26 akt, w których znajduje się zaskarżona decyzja oraz z opisu inwentaryzacyjnego majątku [...] z [...] sierpnia 1946 r. i protokołu zdawczo- odbiorczego majątku [...] z [...] lipca 1947 r. Wprawdzie wielkość nieruchomości wykazana

w księdze wieczystej nie jest w pełni zgodna ze wszystkimi zgromadzonymi dokumentami, dotyczącymi wielkości nieruchomości stanowiącej własność rodzeństwa M., jednakże zgodzić się należy z organami, że ta kwestia ma drugorzędne znaczenie. Zgromadzony materiał dowodowy jest bowiem wystarczający do stwierdzenia, iż cały majątek [...] spełniał normy obszarowe, wskazane w dekrecie PKWN o reformie rolnej. Bez wątpienia obszar gruntów należących do ww., ze względu na przekroczenie normatywu przewidzianego w art. 2 ust 1 lit e dekretu (100 ha), podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Zdaniem sądu, ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo- parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "[...]", zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie. Charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie nie pozwalają na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części pałacowo- parkowej i części gospodarczej. Także z opracować konserwatorskich dotyczących części majątku [...] wynika, że nie istniało wyraźne terytorialne rozgraniczenie pomiędzy częścią pałacowo- parkową, a częścią gospodarczą majątku. Dokonana przez organ ocena związku funkcjonalnego tej części nieruchomości z pozostałą częścią majątku jest prawidłowa także dlatego, iż materiał dowodowy wskazuje, że na terenie zespołu pałacowo-parkowego umiejscowiona była tzw. "rządcówka". Powyższe wskazuje zatem na to, że centrum, z którego prowadzono zarząd majątkiem, znajdowało się w przedmiotowym zespole dworsko- parkowym. Przy czym – co wskazano powyżej – dwór był powiązany z tą częścią zespołu dworsko- parkowego, które obejmowało też zabudowę o charakterze stricte gospodarczym. Zatem charakterystyka przedmiotowych działek wskazuje na ich gospodarczo-rolny charakter, wykorzystywany do celów administracyjnych i mieszkalnych właścicieli i pracowników zatrudnionych w majątku, w związku z czym były one przydatne na cele reformy rolnej. Niemożliwe zatem było – co organ uczynił, wskazanie istniejącej na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, granicy pomiędzy terenami przeznaczonymi na cele rezydencjalne od wykorzystywanych na cele gospodarcze. Trafnie podnosi organ, że tereny objęte wnioskiem niewątpliwie służyły celom gospodarczym kompleksu folwarcznego, słusznie przyjęte za miejsce zamieszkania osób zajmujących się produkcją rolną, stanowiące rodzaj siedliska wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego. Sąd podziela argumenty organu odwoławczego również w odniesieniu do analizy charakterystyki i usytuowania budynku oraz pozostałych zabudowań podwórza folwarcznego. O tym, że część pałacowo- parkowa nie mogła funkcjonować całkowicie samodzielnie bez gospodarstwa rolnego świadczy również to, że ryby hodowane w stawach znajdujących się na przedmiotowym założeniu, były przeznaczane również na zapłatę ceny nabycia nieruchomości przez rodzeństwo Morek (co podała sam skarżąca D. F.). Zatem, skoro istniał związek funkcjonalny pomiędzy obiema częściami majątku ziemskiego, to pałac wraz z parkiem mogły zostać potraktowane jako obiekty niezbędne do produkcji rolnej.

Prawidłowe jest również to stanowisko organu, które dotyczy umorzenia postępowania odnośnie dawnych parcel nr [...] (aktualnych działek nr [...]), wskazanych przez wnioskodawczynie D. F. jako "teren rekreacyjny". Z ustaleń uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w K. działki te ujęte w księdze wieczystej [...] Tom II wykaz 68 były własnością Katolickiej Parafii w M. Fakt, że parcele te nie stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej własności S. M. i C. M., oznacza, że skarżący ( następcy prawni tych osób) nie mieli legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że są one wyłączone spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w tej części. Z poglądów bowiem prezentowanych zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, wynika, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony – osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99 Lex 54727). Zauważyć należy, że skarżący kwestionują stanowisko Starosty K. odnośnie statusu prawnego przedmiotowych parcel, ale nie podważają tych ustaleń innym dokumentem, jedynie gołosłownie (powołując się na wiedzę S. M.) polemizują ze stanowiskiem tam wyrażonym.

Odnośnie zarzutów skargi dotyczących nieprawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i tym samym nieprawidłowe ustalenie powierzchnię majątku [...] na [...] ha, zamiast prawidłowo na obszar powyżej [...] ha to- zdaniem sądu- nie zasługują one na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszego postępowania - jest ustalenie, czy zespół dworsko- parkowy usytuowany na parcelach wskazanych przez skarżących, podlegał przejęciu na podstawie dekretu o reformie rolnej czy też nie. Wielkość powierzchni całego majątku [...] przyjęta przez organ ma zatem drugorzędne znaczenie i służy jedynie ustaleniu czy wielkość majątku przekraczała powierzchnię 100 ha, która to wielkość była warunkiem przejęcia na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Wreszcie odnosząc się do zarzutu nie wzięcia pod uwagę zeznań S. M., to należy zwrócić uwagę, że został on przez organ wojewódzki przesłuchany w charakterze świadka, a w niniejszej sprawi jest stroną postępowania ( spadkobiercą po S. M.). Nawet jednak, gdyby oceniać jego zeznania złożone w charakterze świadka, to należy zgodzić się z oceną dokonaną przez organ. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi mógł, zgodnie z art. 80 Kpa, odmówić mocy dowodowej zeznaniom S. M.. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Poza tymi wszystkimi rozważaniami należy jednak podkreślić, że nawet przyjęcie ( zgodnie z zeznaniami S. M.), że zarząd majątkiem wykonywał Pan N. z budynku gorzelni, a nie J. O. z rządcówki (zgodnie z ustaleniami organu) kwestia tama drugorzędne znaczenie. Bezspornie bowiem administracja całym majątkiem M. następowała z przedmiotowego obszaru i to z aktywnym udziałem poprzednich współwłaścicieli. Zatem osoba rządcy oraz miejsce skąd wykonywał zarząd nie wpływa na ocenę istnienia związku funkcjonalnego zespołu pałacowo- dworskiego z pozostałą częścią majątku M..

Reasumując za niezasadne należało uznać zarzuty skargi, które stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami organu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.