Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 726/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-09-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 art. 258 par. 1 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości w podatku akcyzowym wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika,

po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że jego dochody nie pozwalają

na czynienie dodatkowych oszczędności, nie jest w stanie zgromadzić środków

na uiszczenie opłaty sądowej, zaś brak zwolnienia od kosztów uniemożliwi mu dochodzenie swoich praw na drodze sądowej. Aktualnie jest bezrobotny bez prawa

do zasiłku, utrzymuje się z prac dorywczych, z czego osiąga dochody od [...] do [...]zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że mieszka (cyt.) "przy rodzinie", dokłada się

do rachunków za media i mieszkanie (opał, gaz, energia, woda) w kwocie od [...]

do [...] zł miesięcznie w zależności od pory roku. Jako koszty miesięcznego utrzymania wymienił: zakup żywności, środków czystości, ubrań, wynoszące miesięcznie [...] zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym (osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe), majątku (nieruchomościach, posiadanych zasobach, wartościowych przedmiotach ) Skarżący wpisał: "nie posiadam" lub "brak".

W rubryce formularza dotyczącej miesięcznych dochodów i wydatków wpisał dochód z prac dorywczych w kwotach [...] zł oraz koszty ponoszone na mieszkanie średnio w kwocie[...] zł miesięcznie.

Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia

2016 r., nadesłał:

1. kopię z akt bezrobotnego z dnia 22 sierpnia 2016 r., z której wynika, że jest zarejestrowany jako bezrobotny od dnia 22 sierpnia 2016 r.;

2. dwie kopie zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia

22 sierpnia 2016 r., wydane w celu uzyskania świadczeń rodzinnych, z których wynika, że Skarżący w latach 2014 i 2015 nie składał zeznań podatkowych

w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych;

3. oświadczenia W.G. z dnia 29 sierpnia 2016 r., z których wynika, że: 1) nie posiada i w okresie 5 ostatnich lat nie posiadał kont bankowych osobistych, lokat, rachunków oszczędnościowych, kart kredytowych, pożyczek i kredytów, kont związanych z działalnością gospodarczą; 2) mieszka pod adresem: [...], dom jest własnością rodziców konkubiny (osoby obce) o pow. ok. [...] m kw., Skarżący nie zna ogólnych kosztów utrzymania domu, dokłada się do kosztów wody, opału, energii, wywozu śmieci, nieczystości w kwocie średnio [...] zł miesięcznie; 3) opłata wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi jest przedmiotem wzajemnej umowy, rozliczenie nastąpi po zakończeniu sprawy.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie [...] zł.

Nadmienić należy, że Skarżący ma obowiązek uiszczenia wpisów od skarg

w 50 zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, wynoszących łącznie [...] zł.

We wszystkich sprawach zostały złożone wnioski o zwolnienie od koszów sądowych.

Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko

od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205).

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne jw.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lex nr 8623).

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też dalszych informacji i dokumentów należy stwierdzić, że oświadczenia te budzą wątpliwości co do ich kompletności i wiarygodności.

I tak, we wniosku Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa

do zasiłku (zarejestrował się 22.08.2016 r., a więc po otrzymaniu pierwszego wezwania do udokumentowania tej okoliczności z 11.08.2016 r.), utrzymuje się ze środków otrzymywanych z prac dorywczych w kwocie ok. [...] zł, z czego [...] do [...] zł dokłada do opłat za mieszkanie, zaś [...] zł wynoszą pozostałe jego wydatki. Nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (w tym oszczędności). Natomiast z nadesłanych dodatkowych dokumentów i oświadczeń wynika, że Skarżący nie składał zeznań podatkowych za 2014 r. i 2015 r., nie posiada od 5 lat żadnych rachunków bankowych.

Rozpoznający wniosek Referendarz sądowy nie kwestionuje powyższych oświadczeń i informacji dotyczących Skarżącego. Faktycznie mogą one świadczyć

o braku możliwości samodzielnego zgromadzenia środków na poniesienie kosztów sądowych. Niemniej jednak, jest oczywiste, że ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które

to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Powyższe okoliczności, w powiązaniu z dalszymi ustaleniami, dotyczącymi sytuacji rodzinnej, rodzą zaś poważne wątpliwości co do tego, czy Skarżący podaje wyczerpujące dane w tym zakresie, a tym samym o swojej sytuacji finansowej i możliwościach płatniczych.

Skarżący oświadczył bowiem, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami i mieszka "przy rodzinie". Z kolejnych oświadczeń, złożonych po wezwaniu Referendarza sądowego - wynika, że mieszkanie, w którym mieszka stanowi własność rodziców konkubiny. Ponadto, należy wskazać też, że

w nadesłanych zaświadczeniach Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22 sierpnia 2016 r. wskazano, że wydaje się je w celu uzyskania świadczeń rodzinnych.

Wynika z tego, że Skarżący mieszka jednak z innymi osobami, ale nie jest jasne, czy ma to wpływ na możliwości płatnicze strony.

W tym miejscu należy też zauważyć, że zgodnie z utrwalonymi poglądami

w doktrynie prawa, konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa,

a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia 15.04.2016 r., sygn. akt II FZ 220/16, dostępne jw.). Z okoliczności faktycznych nie wynika, czy Skarżący prowadzi z konkubiną pożycie w taki sposób, jakby byli małżeństwem, a także czy jej rodzice prowadzą z nimi wspólne gospodarstwo domowe oraz w jakim zakresie uczestniczą w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący twierdzi zaś, że nie zna kosztów utrzymania domu, jedynie dokłada się do wydatków w kwocie [...] zł. Nadto, dodatkowo zostało ustalone z urzędu, że pod tym samym adresem mieszka i prowadzi działalność gospodarczą syn Skarżącego – W.G., który uzyskuje dochody, której to okoliczności w ogóle nie ujawnił we wniosku i późniejszych oświadczeniach. Dodać wypada, że z art. 87 i art. 91 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) wynika, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. To oznacza, że możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia ten w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc.

Z powyższego wynika, że Skarżący nie podaje rzetelnych informacji o osobach faktycznie wspólnie mieszkających, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pod wskazywanym adresem oraz o tym, jakie są ogólne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani jak rozkłada się ciężar ich ponoszenia na poszczególne osoby.

Dopóki zatem nie uzupełni powyższych luk w oświadczeniach i nie wskaże

w sposób jednoznaczny, kto z nim mieszka, kto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i czy osoby te partycypują w kosztach jego utrzymania i w jakiej wysokości,

o co zresztą był wzywany, jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje o sytuacji rodzinnej nie mogą przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie.

W kontekście stwierdzonej wyżej nierzetelności w podawaniu informacji, dostrzeżono również, że Skarżący uchylił się od udzielenia odpowiedzi na wezwanie

w zakresie źródeł finansowania wynagrodzenia zatrudnionego adwokata, stwierdzając wymijająco, że wynagrodzenie wynika z umowy i nie zostało zrealizowane. Nie sposób zatem stwierdzić, czy Skarżący jest w stanie i z jakiego źródła wygospodarować środki na ten cel, a kwestia ta także ma znaczenie w aspekcie badania przesłanek przyznania prawa pomocy.

Wobec powyższego, przyjąć należało, że wątpliwości budzi całokształt podanych okoliczności mający wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący nie zobrazował w pełni swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Nie sposób wykluczyć, że strona celowo wykazuje jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tak można bowiem zinterpretować fakt zarejestrowania się w PUP tuż po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ogólnikowe oświadczenie w zakresie sytuacji rodzinnej i osób wspólnie zamieszkujących oraz oświadczenie co do źródeł finansowania wynagrodzenia zatrudnionego profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd w chwili obecnej czerpie środki na pokrycie ponoszonych przez siebie wydatków nie zasługuje na aprobatę. Wątpliwości dotyczące sytuacji rodzinnej i źródeł utrzymania wnioskodawcy pojawiające się w takich przypadkach, mają bowiem na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku zarówno w całości jak i w części.

Subiektywne przekonanie Skarżącego o zasadności jego wniosku przy równoczesnym braku odniesienia się do istotnych kwestii, mających wpływ na sytuację Skarżącego, a które zostały uznane za niewystarczająco wykazane i budzące poważne wątpliwości, powodowała niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy.

Wskazać końcowo należy, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony.

To w interesie Skarżącego leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Ponadto wykazanie, o którym mowa

w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza złożenie pełnego, jasnego i wiarygodnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a na wezwanie, dodatkowego oświadczenia, wyjaśniającego wszelkie rozbieżności i wątpliwości, a także wskazanych dokumentów źródłowych. Skarżący sam zatem powinien – czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił – przekonać rozpoznającego wniosek o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania.

Konkludując, jak już wskazywano, prawo pomocy ma wyjątkowy charakter,

co stanowi, że powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W niniejszej sprawie, z przyczyn wyżej wskazanych, nie można w sposób kategoryczny ustalić czy Skarżącego można zaliczyć do takiej kategorii osób.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § § 1 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.