Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 174/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 162
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Anna Tyszkiewicz – Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2018 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie – dalej określane zamiennie: Kolegium, SKO lub organ odwoławczy – po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika W. S. - Prezesa "A" (dalej jako: wnioskodawca lub skarżący) – w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy R. z dnia [...] r. nr [...] o nałożeniu kary porządkowej w wysokości [...] zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny, działając na podstawie art.162 § 1 i § 2 i art.163 § 1 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2017 r., poz.201 z późn. zm., dalej: O.p.) odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego środka zaskarżenia.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na wstępie, że postanowieniem z dnia [...] r., wydanym w trybie art. 262 § 1 i § 5 O.p. organ I instancji nałożył na W. S. - Prezesa "A" karę porządkową w wysokości [...] zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny. W dniu 14 września 2017 r. pełnomocnik strony wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. We wniosku tym podniesiono, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, gdyż:

- przy doręczeniu przedmiotowego postanowienia organ naruszył przepis art. 148 § 1 i § 2 O.p., ponieważ adres, na który wysłano pisma nie jest miejscem zamieszkania strony, nie jest adresem do doręczeń w kraju, ani nie jest miejscem zatrudniania lub prowadzenia działalności przez adresata, co stanowi także przesłankę do uznania, że doręczenie w ogóle nie nastąpiło,

- wnioskodawca w lipcu 2017 r. przebywał stale poza C., gdyż jako prezes "B"

z siedzibą w W. zaangażowany był w przygotowanie i organizację konferencji [...], która odbyła się w dniach [...] - [...] r. we W. oraz zaangażowany był

w przygotowanie i organizację [...] pod nazwą [...], które odbyły się w dniach [...] - [...] r. również we W., w związku z czym nie mogła być mu skutecznie doręczona przesyłka wysłana na adres "A".

O wydaniu przedmiotowych postanowień wnioskodawca dowiedział się dopiero w dniu 12 września 2017 r., to jest w dniu, w którym odebrał z placówki pocztowej wystawione przez Wójta Gminy R. upomnienie nr [...] z dnia [...] r.

Podnosząc powyższe pełnomocnik strony wniósł o:

- wstrzymanie wykonania przedmiotowych postanowień na podstawie art. 164 O.p. do czasu rozpatrzenia wniosku,

- przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy R.

z dnia [...] r.,

- w przypadku uznania wadliwości doręczenia postanowienia Wójta Gminy R.

w związku z naruszeniem przepisu art. 148 § 1 i § 2 O.p., o wydanie postanowienia

o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu, z uwagi na treść art. 165 a § 1 O.p., gdyż w takiej sytuacji postępowanie w sprawie przywrócenia terminu byłoby bezprzedmiotowe.

Uzasadniając wniosek pełnomocnik strony powołał się między innymi na wyrok NSA z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14, w którym Sąd stwierdził m.in., że ze względu na brak stosunku obligacyjnego istniejącego pomiędzy spółką a członkiem jej zarządu, nie można uznać, że skuteczne jest doręczenie korespondencji podatkowej w rozumieniu art. 148 § 1 i § 2 O.p. członkowi zarządu spółki w siedzibie tej spółki osobie upoważnionej do odbioru korespondencji.

Kolegium uznało, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. SKO podniosło, że przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania. Artykuł 162 § 1 O.p. stanowi, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko na wniosek, nie jest zatem dopuszczalne przywrócenie terminu z urzędu. Legitymację do złożenia wniosku ma zainteresowany, czyli strona oraz uczestnicy postępowania.

Przepis art. 162 § 1 i § 2 O.p. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie:

- po pierwsze, przywrócenie terminu jest uzależnione od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy,

- po drugie, konieczną przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości. Przywrócenie terminu może nastąpić bowiem wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie podanie o przywrócenie terminu,

- po trzecie, dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tego wniosku zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia wynosi siedem dni,

- po czwarte, dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin, np. wniesienie odwołania. Czynności procesowej należy zatem dopełnić nie czekając na przywrócenie terminu.

Przedmiotem postępowania jest wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji z dnia [...] r. nr [...] nakładające na stronę karę porządkową w wysokości [...] zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny. We wniosku tym, jako okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu, wskazano na brak winy strony, gdyż przesyłkę doręczono pod niewłaściwy adres, co skutkowało naruszeniem art. 148 § 1 i § 2 O.p. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy doręczenie omawianego postanowienia adresowanego na W. S. - Prezesa "A" powinno nastąpić na zasadach uregulowanych przez art. 148 § 1 i § 2 O.p. Przepis ten stanowi, że pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane:

1) w siedzibie organu podatkowego;

2) w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji.

Zdaniem pełnomocnika strony, skoro wnioskodawcę nie łączył z "A" żaden stosunek obligacyjny, a funkcję Prezesa sprawuje z powołania, to korespondencja winna być mu doręczana jak dla osoby fizycznej w miejscu zamieszkania. Na poparcie tego stanowiska przywołał wyrok NSA z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14.

Odnosząc się do powyższego Kolegium stwierdziło, że korespondencja organu podatkowego adresowana do Prezesa "A" nie powinna być – wbrew argumentom wniosku – doręczana jak dla osoby fizycznej. W ocenie Kolegium cytowany przez stronę wyrok NSA z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14 dotyczy innego stanu faktycznego, w którym stroną postępowania podatkowego były osoby fizyczne zobowiązane do zapłaty podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. Sąd wskazał zatem, że skoro stronami postępowania są osoby fizyczne, to nie ma podstaw do doręczenia korespondencji na adres spółki, w której sprawują funkcje członka zarządu i nie znajduje tu zastosowania przepis art. 151 O.p., dotyczący doręczania pism osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej. W dalszej części uzasadnienia tego orzeczenia Sąd wskazał, że jeżeli stronami postępowania podatkowego są osoby fizyczne, to korespondencja winna być doręczana zgodnie z art. 148 O.p.

Dalej Kolegium zaakcentowało, że w badanej sprawie organ podatkowy I instancji nałożył na W. S. - Prezesa "A" karę porządkową za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny w postępowaniu podatkowym za 2012 r., w którym strona została wezwana w charakterze świadka. Odwołujący był wezwany do złożenia zeznań jako Prezes "A" w sprawie nieruchomości należących do "A", a nie w sprawie jego zobowiązań podatkowych jako osoby fizycznej. Skoro złożenie zeznań w charakterze świadka dotyczy nieruchomości stowarzyszenia, którego prezesem jest W. S., to doręczenie korespondencji podatkowej następuje na zasadach regulowanych w przepisie art. 151 O.p., a nie - jak wskazuje to pełnomocnik strony - w trybie art. 148 ustawy. Godzi się bowiem wskazać, że miejscem doręczenia pism jednostkom organizacyjnym i osobom prawnym jest lokal ich siedziby lub miejsce wykonywania działalności. Z uwagi na użycie przez ustawodawcę łącznika "lub", wyżej wymienione miejsca należy uznać za równorzędne, co do stosowania i skuteczności doręczeń. Miejsce wykonywania działalności to obiektywnie uchwytne miejsce wykonywania działalności. Nie jest zatem istotne, czy adresat dokonał zawiadomienia właściwego organu o miejscu wykonywania działalności, czy też zaniedbał dopełnienia tego obowiązku. Doręczenie w miejscu prowadzenia działalności nie musi wiązać się z koniecznością doręczenia w lokalu, w którym wykonywana jest działalność adresata (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1270/10).

Omawiane postanowienie zostało wysłane na adres prowadzenia działalności przez stowarzyszenie "A" (C., ul. [...]), który jest uwidoczniony w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przesyłka była dwukrotnie awizowana: w dniu 30 czerwca 2017 r. i w dniu 10 lipca 2017 r., a informacja o przesyłce pozostawiona w oddawczej skrzynce adresata. Z uwagi na brak odbioru przesyłki w dniu 17 lipca 2017 r. została zwrócona do nadawcy (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru). W tej sytuacji SKO przyjęło fikcję prawną doręczenia z art. 150 O.p. Taka forma doręczenia może być zastosowana wtedy, gdy nie ma możliwości dokonania doręczenia w sposób właściwy (art. 148 § 1 O.p.) lub zastępczy (art. 149 O.p.), a w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej zgodnie z art. 151 o.p. w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Z unormowania tego jednoznacznie wynika, że organ podatkowy nie jest uprawniony do doręczenia pism w innym miejscu, jak również doręczania ich innym osobom niż wskazanym w Ordynacji podatkowej. Warunkiem zastosowania fikcji doręczenia określonej w art. 150 O.p. jest zatem skierowanie przesyłki na prawidłowy adres, wykazanie braku możliwości dokonania doręczenia w sposób właściwy, tj. w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej zgodnie z art. 151 O.p. w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji oraz łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 150 O.p. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 779/15).

Odnosząc się bowiem do przesłanek określonych w art. 162 O.p. Kolegium przyjęło, że pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił braku winy. Uprawdopodobnienie braku winy powinno odnosić się wyłącznie do kwestii przyczyn niedotrzymania terminu, a nie być skierowane przeciwko podstawie prawnej lub okolicznościom faktycznym dotyczącym samej decyzji. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Uchybienie terminu może być poczytane jako zawinione przez stronę, jeżeli pragnęła ona wydarzenia albo godziła się na nie, jakkolwiek mogła mu zapobiec. Uchybienie terminu może też być stronie poczytane jako zawinione przez nią, jeżeli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynności dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, która mogła przezwyciężyć. W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. B.Adamiak, J.Borkowski; Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Wydanie 8, s.334 i nast.).

Jako uzasadnienie niedotrzymania terminu pełnomocnik strony wskazał doręczenie przesyłki z naruszeniem przepisu art. 148 O.p., z czym – co wyżej zostało wykazane – Kolegium nie zgadza się. SKO podkreśliło, że wnioskodawca pełniąc funkcję prezesa stowarzyszenia "A" powinien tak zorganizować odbiór korespondencji, by w siedzibie stowarzyszenia była możliwość odbioru korespondencji, w tym również korespondencji kierowanej do prezesa stowarzyszenia przez upoważnioną osobę.

Dalej Kolegium przywołało wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I S.A./Ka 1718/96, w którym stwierdzono, że "jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.

A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku".

W ocenie Kolegium pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy, a zatem jeżeli jedna z wymienionych przesłanek nie zachodzi, odmowa przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego jest zasadna.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego, będący doradcą podatkowym zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 151 § 1 O.p. przez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie i uznanie, że postanowienie organu I instancji nakładające na skarżącego karę pieniężną zostało mu skutecznie doręczone,

2) art. 228 § 1 pkt 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i w konsekwencji nieuznanie niedopuszczalności zażalenia ze względu na to, że postanowienie organu I instancji nie zostało prawidłowo doręczone i nie weszło do obrotu prawnego,

3) art. 162 § 1 O.p. poprzez brak merytorycznego rozpoznania zażalenia, mimo, że skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia zażalenia nastąpiło bez jego winy (zarzut podniesiony na wypadek, gdyby Sąd uznał, że postanowienie organu I instancji weszło do obrotu prawnego).

Uzasadniając skargę, pełnomocnik podniósł, że postanowieniem z dnia [...] r. wydanym w trybie art. 262 § 1 pkt 2 i § 5 O.p. organ I instancji ukarał skarżącego karą porządkową w wysokości [...] zł za niezłożenie na wezwanie organu podatkowego zeznań bez uzasadnionej przyczyny.

Postanowienie to organ I instancji wysłał listem poleconym na adres "W. S. Prezes "A", ul. [...], [...] C.". Pod tym adresem ma siedzibę stowarzyszenie "A", którego W. S. jest prezesem. Listonosz przy próbie doręczenia nie zastał nikogo pod tym adresem i pozostawił awizo. Awizo jednak wskazywało jako adresata osobę fizyczną, czyli W. S. Stowarzyszenie nie odebrało tej przesyłki w placówce pocztowej, gdyż to nie ono było jej adresatem. Mimo dwukrotnego awizowania przesyłka nie została odebrana. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że została ona doręczona zastępczo (tzw. fikcja prawna doręczenia).

Skarżący dowiedział się o nałożonej na niego karze już po terminie do ewentualnego wniesienia zażalenia na postanowienie, którym tę karę wymierzono. Stojąc na stanowisku, że nie doręczono mu skutecznie tego postanowienia, nie widząc innych możliwości prawnych wyeliminowania postanowienia z obrotu prawnego, wniósł na to postanowienie zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Jednocześnie, w zaskarżonym postanowieniu, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.

Zdaniem pełnomocnika strony, do doręczenia postanowienia organu I instancji zastosowanie powinny mieć przepisy o doręczaniu pism osobom fizycznym. Stosując te przepisy pisma nie można było doręczyć skarżącemu w siedzibie "A", to jest zgodnie z art. 148 § 2 pkt 2 O.p., gdyż jak stanowi ten przepis pismo osobie fizycznej można doręczyć w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji.

Pełnomocnik strony zwrócił także uwagę, że skarżący nie był ani zatrudniony, ani też nie prowadził działalności pod adresem wskazanym na przesyłce. Skarżący pełni, co prawda, funkcję prezesa zarządu w "A", jednakże z powołania, a to oznacza, że nie łączy go z "A" żadna umowa o pracę ani umowa cywilnoprawna. Skarżący nie spodziewał się i nie mógł spodziewać się skutecznego doręczania pism administracyjnych związanych personalnie z jego osobą na adres "A". Postanowienia o nałożeniu kary są aktem administracyjnym wydanym w stosunku do konkretnej osoby - w przedmiotowej sprawie, w stosunku do skarżącego. Stąd, przy doręczaniu przesyłek osobie fizycznej, należy stosować przepis art. 148 § 1 i § 2 O.p., zgodnie z którym, pisma wysłane za pośrednictwem operatora pocztowego mogą być doręczane osobom fizycznym w ich mieszkaniu, pod adresem do doręczeń, w siedzibie organu podatkowego lub w miejscu ich pracy. W ocenie pełnomocnika postanowienie o nałożeniu kary nie zostało w ogóle doręczone skarżącemu. Przepis ten stanowi o relacji pomiędzy dwoma podmiotami: adresatem korespondencji i jego pracodawcą w zakresie świadczonej pracy. Występowanie tych dwóch podmiotów w ramach stosunku podległości pracodawca - pracownik jest nieodzowne do uznania skutecznego doręczenia korespondencji adresatowi decyzji (pracownikowi - podatnikowi) za pośrednictwem osoby upoważnionej do odbioru korespondencji przez pracodawcę. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku członka zarządu spółki kapitałowej wykonującego czynności zarządcze z mocy powołania go do pełnienia tej funkcji. Zdaniem pełnomocnika stan faktyczny wynikający z wyroku NSA z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14 jest zbliżony do stanu faktycznego niniejszej sprawy, a zatem jego tezy będą miały zastosowanie także i w tej sprawie.

Pełnomocnik strony zakwestionował możliwość zastosowania fikcji prawnej doręczenia z art. 150 § 1 O.p., akcentując, że w odniesieniu do osób fizycznych fikcja prawna doręczenia przesyłki uregulowana jest w w art. 150 § 4 O.p. Przepis ten odwołuje się do sytuacji opisanej w art. 150 § 1 O.p., a hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 150 § 1 O.p. dotyczy tylko doręczeń w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub w art. 149 tej ustawy, co oznacza, że nie dotyczy doręczeń, o których mowa w art. 148 § 2 pkt 2, to jest nie dotyczy sytuacji, gdy pismo doręczane jest w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata. Dlatego, w przypadku doręczenia pisma osobie fizycznej w miejscu jej pracy, tj. zgodnie z przepisem 148 § 2 pkt 2 O.p., nie ma w ogóle zastosowania fikcja prawna doręczenia.

Podsumowując, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że postanowienie organu I instancji nie zostało skutecznie doręczone skarżącemu, gdyż:

1) pismo zostało zaadresowane na adres siedziby "A" w sytuacji, gdy adresata nie wiąże z "A" żaden stosunek obligacyjny, w związku z tym nie będzie miał zastosowania przepis art. 148 § 2 pkt 2 O.p.,

2) pismo, w związku z niemożnością doręczenia było przechowywane przez operatora pocztowego w jego placówce przez okres 14 dni, jednak nie można było uznać, że w przypadku niepodjęcia pisma jego doręczenie uważa się za dokonane ostatniego dnia tego okresu, gdyż przepis art. 150 § 4 O.p. ma zastosowanie wyłącznie w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub 149 ustawy, na co wskazuje art. 150 § 1 O.p.,

3) do doręczenia pisma nie mają zastosowania przepisy art. 151 O.p., gdyż przepisy te dotyczą doręczeń osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej.

Jak skonstatował pełnomocnik wobec braku skutecznego doręczenia postanowienia organu I instancji, organ odwoławczy powinien stwierdzić niedopuszczalność zażalenia skarżącego na to postanowienie, wskazując jako podstawę prawną art. 228 § 1 pkt 1 O.p.

Końcowo, pełnomocnik stwierdził, że gdyby nawet uznać, że doręczenie przedmiotowego postanowienia nastąpiło poprzez fikcję prawną doręczenia, to należy przyjąć, że skarżący do dnia 12 września 2017 r. nie miał żadnej świadomości, że została nałożona na niego kara porządkowa, a to uzasadniało zastosowanie art. 162 § 1 O.p., zgodnie z którym, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Pełnomocnik wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,

2) zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia pełnomocnika wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy dnia z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. dalej - "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie Sąd, korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a., mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu, tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Kolegium nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, było postanowienie organu odwoławczego podjęte na podstawie art.162 Ordynacji podatkowej odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Wójta Gminy R. z dnia [...] r. o nałożeniu kary porządkowej.

Spór w sprawie sprowadzał się do dwóch zagadnień, a to:

- po pierwsze, prawidłowości doręczenia postanowienia organu I instancji,

- po drugie, zgodności z prawem odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

W zakresie pierwszego zarzutu pełnomocnik zakwestionował prawidłowość doręczenia postanowienia akcentując, że przesyłka winna być doręczona skarżącemu według zasad doręczania pism procesowych osobom fizycznym, tj. według przepisów art. 148 – 150 O.p. Organ przyjął zaś, że skarżący nie występował w sprawie własnego zobowiązania podatkowego, ale miał być przesłuchany w sprawie nieruchomości należących do stowarzyszenia, zatem doręczenie postanowienia winno nastąpić w trybie art. 151 O.p., a więc na adres siedziby stowarzyszenia.

Sąd w tej kwestii podziela stanowisko Kolegium.

Stosownie do treści art. 151 O.p. osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności. Z uwagi na użycie przez ustawodawcę łącznika "lub", wyrażającego alternatywę rozłączną, wskazane miejsca należy uznać za równorzędne co do stosowania i skuteczności doręczeń. Nie są to przykładowo określone sposoby doręczeń, lecz jedyne możliwe w postępowaniu podatkowym, których zachowanie gwarantuje skuteczność doręczania pism.

W badanej sprawie skarżący był wzywany jako organ stowarzyszenia do stawienia się w organie pierwszej instancji celem złożenia wyjaśnień i zeznań koniecznych do ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości gruntów położonych w obrębie geodezyjnym [...]. Bezsporne jest, że przesłuchanie to miało dotyczyć nieruchomości będących w posiadaniu stowarzyszenia. Oczywistym jest przy tym, że stowarzyszenie jako osoba prawna nie może stanowić osobowego źródła dowodowego, gdyż ta cecha przysługuje wyłącznie osobom fizycznym. Osoby prawne reprezentowane są w takich przypadkach przez uprawnione do tego organy lub przedstawicieli będących osobami fizycznymi. To, że skarżący jest osobą fizyczną nie oznacza jeszcze, że pisma w sprawie jego przesłuchania winny być kierowane na adres jego zamieszkania. Organ w toku postępowania dotyczącego podatku od nieruchomości za 2012 r. wzywał bowiem w charakterze świadka w celu złożenia zeznań dotyczących nieruchomości należących do "A", Prezesa tegoż [...], którym w analizowanym okresie był skarżący. W takiej sytuacji pisma procesowe kierowane są na adres siedziby osoby prawnej, do rąk uprawnionego organu/przedstawiciela.

Dodatkowo, przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.) najwyższą władzą stowarzyszenia jest walne zebranie członków. W sprawach, w których statut nie określa właściwości władz stowarzyszenia, podejmowanie uchwał należy do walnego zebrania członków. Stosownie zaś do ust. 3 w/w przepisu stowarzyszenie jest obowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej. [...] został wpisany do KRS w dniu [...] r. Zgodnie z wypisem z tego rejestru skarżący jest prezesem stowarzyszenia, a to oznacza, że pełni funkcję w jego organie.

Jak już wskazano, do stawiennictwa w charakterze świadka wzywano skarżącego jako prezesa stowarzyszenia, a to przesądza o tym, że właściwym sposobem doręczania korespondencji był tryb określony w art. 151 O.p. Przyjdzie nadto wskazać, że stosownie do tego przepisu, w sytuacji, gdy nie jest możliwe doręczenie pisma w lokalu bądź siedzibie lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi, odpowiednie zastosowanie mają przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 i art. 150a O.p.

Jak z kolei wynika z art. 150 § 1 O.p., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany powyżej, możliwe jest doręczenie pisma w sposób zastępczy, poprzez przyjęcie "fikcji doręczenia". W takiej sytuacji, stosownie do art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 O.p., poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, a zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce na okres 14 dni umieszcza się w skrzynce oddawczej adresata. Przesyłka powinna być dwukrotnie awizowana, powtórne zawiadomienie adresata następuje w razie niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni (§ 1a). W przypadku niepodjęcia pisma przez adresata w terminie 14 dni, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Taka też sytuacja miała miejsce w badanej sprawie. Przesyłka pocztowa zawierająca postanowienie z dnia [...] r., została skierowana na adres siedziby stowarzyszenia – C., ul. [...]. Doręczyciel – wobec niezastania nikogo – pozostawił w oddawczej skrzynce adresata pierwsze awizo w dniu 30 czerwca 2017 r., powtórne zaś w dniu 10 lipca 2017 r.. Przyjdzie nadto wskazać, że pełnomocnik skarżącego nie kwestionował tych okoliczności, stwierdzając, że "stowarzyszenie nie odebrało przesyłki z placówki pocztowej, gdyż to nie ono było jej adresatem".

Zasadnie zatem w tych okolicznościach Kolegium przyjęło, że przesyłka została doręczona w trybie zastępczym w dniu 17 lipca 2017 r., a termin do złożenia zażalenia upłynął bezskutecznie w dniu 24 lipca 2017 r.

W związku z powyższym uznać należy, że organ podatkowy zasadnie przyjął, iż adresem do doręczeń dla skarżącego jako prezesa stowarzyszenia była jego siedziba, a ta konstatacja przesądza o niezasadności zarzutu naruszenia przez organ art. 151 O.p. w zw. z art. 148 O.p.

Oceniając drugi z zarzutów, tj. brak uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, Sąd w pierwszej kolejności odwoła się do normatywnej treści art. 162 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei w myśl art. 162 § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Zauważyć należy, że ustawodawca uzależnił możliwość uwzględnienia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej, od łącznego spełnienia następujących warunków: wniesienia podania z wnioskiem o przywrócenie terminu, złożenia wniosku w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; dokonania wraz z wniesieniem wniosku czynności, dla której określony był termin; uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę braku swojej winy w uchybieniu terminu.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11). Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przepis art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia bowiem uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 695/07).

W niniejszej sprawie skarżący działając przez pełnomocnika pismem z dnia 14 września 2017 r. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 27 czerwca 2017 r. doręczonego w trybie art. 150 O.p. na adres siedziby stowarzyszenia, którego skarżący był prezesem.

Skarżący, zmierzając do wykazania, że nie ponosi winy w nieterminowym wniesieniu zażalenia, wywodził, że nie wiedział i nie mógł wiedzieć o wydanym postanowieniu. W lipcu 2017 r. przebywał poza C., gdyż jako prezes [...] zaangażowany był w organizację konferencji [...], a nadto w przygotowanie [...] we W., które odbyły się w dniach [...] - [...] r.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, powyższe okoliczności nie stanowiły przeszkody nie do przezwyciężenia. Skarżący mając wiedzę, o organizowanych w miesiącu lipcu imprezach sportowych, przygotowując które zmuszony był długotrwale przebywać poza C., winien tak zorganizować funkcjonowanie stowarzyszenia, aby przynajmniej zapewnić odbiór korespondencji kierowanej do siedziby stowarzyszenia przez wyznaczoną przez niego osobę. W tych okolicznościach nieodbieranie przesyłek kierowanych do prezesa stowarzyszenia było zawinione, a to obciąża skarżącego jako prezesa zarządu.

Reasumując, zdaniem Sądu, skarżącemu można przypisać niedbalstwo, zważywszy, że podnoszone okoliczności nie miały charakteru nagłego, niemożliwego do przewidzenia zdarzenia. Przeciwnie okoliczności te potwierdzają winę skarżącego w niedochowaniu terminu do złożenia zażalenia.

Z powodów wyżej wskazanych, Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a to obligowało do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.