Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2746/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 23
journal: Dz.U. 2011 nr 45 poz 236
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - tekst jednolity
article: art. 200
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi "T." Sp. z o. o. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącej "T." Sp. z o. o. z siedzibą w S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W sprawie z wniosku spółki T. Sp. z o.o. w S. (dalej jako "skarżąca"/"spółka"), która jako następca prawny W. w S. wystąpiła o stwierdzenie, że na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. 2014 r. poz. 518 – dalej jako "ugn") nabyła na swoją rzecz prawo użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w S., przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] ha, obręb ewidencyjny S. [...], KW nr [...] - Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. odmówił potwierdzenia, że spółka nabyła z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990r. prawo użytkowania wieczystego ww nieruchomości. W ocenie organu I instancji objęta wnioskiem nieruchomość nie została "skomunalizowana" decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. i nadal należała do Skarbu Państwa a zatem nie mogła być przekazana jako uposażenie zakładu budżetowego Gminy Miasto S., a co za tym idzie - nie podlegała dalszym przekazaniom na rzecz jednostek, które zastąpiły W. w S. Przedstawiając kolejne przekształcenia tego przedsiębiorstwa organ I instancji wskazał, że z uwagi na nieuregulowane sprawy własności gruntów część jego majątku nie mogła stanowić własności przyszłej spółki (skarżącej), stąd w dniu [...] października 2008 r., została przekazana na stan Wydziału [...] Urzędu Miasta S. a następnie w tym samym dniu na podstawie zarządzenia Prezydenta Miasta S. przekazano ją na stan zakładu budżetowego – [...] Zakładu [...] w S. Ostatecznie Wojewoda [...] stwierdził, iż zgodnie z zasadą, że nikt nie może przekazać więcej praw niż sam posiada, "T." nie nabyły z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości Skarbu Państwa, ani prawa własności posadowionych na tej nieruchomości zabudowań.

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (dalej jako "organ") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity : Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej jako "kpa") uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012r. znak [...]. odmawiającą potwierdzenia, że T. Sp. z o.o. w S. nabyły z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990r., prawo użytkowania wieczystego ww nieruchomości Skarbu Państwa i umorzył postępowanie prowadzone przed organem I instancji.

W uzasadnieniu ww decyzji organ przedstawił chronologicznie stan faktyczny sprawy i wyjaśnił, że decydujące znaczenie dla procesu uwłaszczenia ma stan (faktyczny i prawny) istniejący w dniu 5 grudnia 1990r. Przywołał przy tym art. 200 ust. 1 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób. Organ wyjaśnił, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Dalej organ podał, że działka nr [...], objęta księgą wieczystą nr [...], w dniu 5 grudnia 1990r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza odpis ww. księgi wieczystej.

Organ ustalił ponadto, że zarządzeniem Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1950r. zostało utworzone przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą M. [...] w S., które [...] grudnia 1952r. zmieniło nazwę na M. [...] w S. Objętą wnioskiem nieruchomość decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1968r. Nr [...] przekazano w użytkowanie ww M. [...] w S., które w kw zostało ujawnione jako jej zarządca i użytkownik. Przedsiębiorstwo to decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 1975r. zostało przekształcone z dniem 1 stycznia 1976r. w Wojewódzkie Przedsiębiorstwo [...] w S. i wpisane do księgi rejestrowej przedsiębiorstw państwowych pod nr [...]. Organ wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy tj. 1 sierpnia 1985r., w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły w zarząd tych jednostek. Według stanu na dzień 30 czerwca 1990r. sporna nieruchomość (i posadowiony na niej budynek [...] S.) została ujawniona pod pozycją nr [...] na analitycznej kartotece środków trwałych ww Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w S., a zatem, zdaniem organu, w stosunku do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w S. były spełnione przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 200 ust. 1 ugn.

Organ ustalił dalej, że Wojewódzkie Przedsiębiorstwo [...] w S. z dniem [...] kwietnia 1991r. zostało podzielone na trzy przedsiębiorstwa: Przedsiębiorstwo [...] w S., Przedsiębiorstwo [...] w S., które przejęło Oddział [...] w S. oraz Przedsiębiorstwo w S., które zachowało nazwę Wojewódzkie Przedsiębiorstwo [...] z siedzibą w S. i przejęło jednostki organizacyjne pozostałe po wydzieleniu Oddziałów w S. i S. Przedsiębiorstwa te przejęły środki trwałe, materiały i przedmioty nietrwałe znajdujące się w jednostkach organizacyjnych, z których zostały utworzone na podstawie spisów inwentaryzacyjnych i bilansów przekazania, uzgodnionych na dzień [...] marca 1991r., przy czym przejęcie środków trwałych miało nastąpić na podstawie spisów z natury. Decyzją z dnia [...] lipca 1991r. nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, przekazał na rzecz Miasta S. z dniem 1 sierpnia 1991r. nieodpłatnie mienie państwowe należące dotychczas do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w S., służące użyteczności publicznej i niezbędne do wykonywania zadań gminy. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] lipca 1991r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo [...] zostało przekształcone w zakład budżetowy pod nazwą Miejski Zakład [...] w S., który przejął na podstawie bilansu na dzień poprzedzający dzień przekształcenia cały majątek oraz wierzytelności dotychczasowego Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w S. Następnie [...] czerwca 1992r. Rada Miejska w S. połączyła Miejski Zakład [...], Zakład U., Zakład W., Miejski Zakład U., Administrację Budynków Komunalnych nr [...] i Zakład G. oraz utworzyła w wyniku ich połączenia Miejski Zakład [...] jako zakład budżetowy. Z dniem [...] maja 1995r. zlikwidowano ww zakład budżetowy i powołano m. in. zakład budżetowy pod nazwą Miejski Zakład [...] w S., który na podstawie wniosku z dnia [...] lutego 2008r. i uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia [...] maja 1995r., w miejsce Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] w S. został wpisany do księgi wieczystej nr [...] jako zarządca i użytkownik działki nr [...] przy ul. S. [...] w S.

Miejski Zakład [...] w S. uchwałą Nr [...] Rady Miasta S. z dnia [...] listopada 2008r. został zlikwidowany - w celu zawiązania spółki pod nazwą T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. W wyniku zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta S. z dnia [...] października 2008r. Urząd Miasta S. przejął majątek Miejskiego Zakładu [...] w S., wyszczególniony w zał. nr 1, 2 i 3 do zarządzenia; jak wynika z załącznika nr 1 – przedmiotem przekazania był m.in. przedmiotowy Ośrodek "[...]" w S., zlokalizowany ul. [...]. Tego samego dnia, [...] października 2008r., osobnym zarządzeniem majątek Urzędu Miasta S. (w tym m.in. Ośrodek "[...[" w S., położony przy ul. [...]) został przekazany "na stan" zakładu budżetowego pn. Miejski Zakład O. w S.

Komunalny zakład budżetowy - Miejski Zakład [...] w S. -aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2008r. Rep. A nr [...] z dniem [...] stycznia 2009r. został przekształcony w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością działającą pod firmą T. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. Jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji "z ww. aktu notarialnego nie wynika, aby spółka ta została wyposażona w prawo użytkowania wieczystego do działki nr [...] o pow. [...] ha, lub w inne prawa do ww. nieruchomości".

Jednocześnie powołując się na przepisy art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 5 stycznia 1991 r. Prawo budżetowe (Dz. U. Nr 4, poz. 18 ze zm.) i § 5 ust. 1 w związku z § 12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1991 r. w sprawie zakładów budżetowych (Dz.U. z 1991, Nr 42, poz. 183) organ przyjął, iż Miejski Zakład [...] w S. jako zakład budżetowy gminy nie stanowił odrębnego od gminy podmiotu praw rzeczowych, a tym samym nie mógł być następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego (a następnie komunalnej osoby prawnej) w odniesieniu do prawa użytkowania wieczystego ww. działki nr [...]. Z powyższego organ wywiódł, że z chwilą likwidacji Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] z siedzibą w S. (komunalnej osoby prawnej) przysługujące jej uprawnienia do potwierdzenia nabycia tego prawa na drodze administracyjnej przeszły na Gminę S. Organ uznał przy tym, że ani zakład budżetowy pod nazwą Miejski Zakład [...] w S. ani powstałe w wyniku jego przekształceń zakłady budżetowe Gminy S., a następnie T. sp. z o. o. w S. nie są następcami prawnymi przedsiębiorstwa państwowego w odniesieniu do praw wynikających z przekształcenia prawa zarządu do ww. nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] w prawo użytkowania wieczystego. Zaznaczył, iż oddanie nieruchomości zakładowi budżetowemu nie oznacza przekazania na jego rzecz praw rzeczowych do nieruchomości, a jedynie upoważnia zakład budżetowy do wykorzystywania nieruchomości dla realizacji nałożonych na niego zadań gminy, która dalej pozostaje podmiotem praw rzeczowych do gruntu. W konsekwencji organ uznał, że na podstawie art. 105 § 1 kpa oraz art. 61 § 1 kpa w związku z art. 28 kpa postępowanie należało umorzyć gdyż nie było podstaw do prowadzenia przez wojewodę postępowania uwłaszczeniowego z wniosku skarżącej spółki, bo ta nie wykazała umocowania do działania w sprawie w imieniu Gminy S.

Skargę na powyższą decyzję złożyła T. Sp. z o.o. w S. ("spółka"/"skarżąca") zarzucając jej naruszenie prawa, to jest:

1) art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (j.w.);

2) art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej poprzez jego nie zastosowanie oraz

3) rażące naruszenie art. 105 kpa.

Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, względnie o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że przekształcenie Przedsiębiorstwa [...] w S. w zakład budżetowy gminy S. dnia [...] lipca 1991r. skutkowało przejściem praw: użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działkę nr [...] położoną w S. przy ul. [...] oraz prawo własności położonych na niej budynków na gminę miasta S. jednakże nie na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990r — Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a więc w ramach tzw. "komunalizacji" lecz na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990r o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a więc w drodze tzw. "uwłaszczenia" najpierw państwowych, a następnie komunalnych osób prawnych czyli Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w S., poprzez Przedsiębiorstwo [...] w S. będące komunalną osobą prawną, aż po skarżącą spółkę T. Uzasadniając swój interes prawny skarżąca przywołała następnie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011r. Nr 45, poz. 236) stanowiący, że "składniki mienia samorządowego zakładu budżetowego przekształconego w spółkę stają się majątkiem spółki" i podniosła, że skoro wspomnianą komunalną osobę prawną gmina miasta S. przekształciła w zakład budżetowy, a następnie na powrót przekształciła ten zakład w komunalną osobę prawną, zorganizowaną - zgodnie z wymogami określonymi w art. 2 ww ustawy o gospodarce komunalnej - jako spółkę prawa handlowego, to podmiotem ww. praw użytkowania wieczystego gruntu położonego w S. przy ul. [...] oraz znajdujących się na nim budynków jest obecnie skarżąca.

Spółka zanegowała zasadność umorzenia postępowania przez organ i podniosła, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem zarówno nauki, jak i judykatury, postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe wówczas, gdy odpadnie podmiot postępowania, gdy nie będzie przedmiotu postępowania, względnie gdy odpadnie podstawa prawna. Podniosła, że w niniejszej sprawie jest 1) podmiot zainteresowany ustanowieniem stosunku prawnego, jest też 2) przedmiot tego stosunku (prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. i prawo własności znajdujących się na niej budynków) oraz 3) podstawa prawna. Zdaniem spółki pierwotnie stanowił ją art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości a obecnie stanowi ją - przepis art. 200 ugn. Zarzuciła, iż wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jawi się jako rażące naruszenie art. 105 § 1 kpa, co winno skutkować zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Gmina S. przyłączyła się do skargi i wniosła o jej uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego, ustalonego i obowiązującego w dniu wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "ppsa") uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie zasadny jest przede wszystkim zarzut naruszenia art. 105 § 1 kpa. Umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości a w konsekwencji nie zajęcie merytorycznego stanowiska w sprawie należało uznać za istotą wadę postępowania mającą wpływ na jego wynik. Powyższe skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa; nie uzasadniało jednak stwierdzenia jej nieważności.

Jak wynika z orzecznictwa, umorzenie postępowania zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron i jako rozstrzygnięcie procesowe jest odstępstwem od podstawowego celu postępowania administracyjnego, czyli załatwienia sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2012 r. II OSK 481/2011, LexPolonica nr 3960101). W wyroku z dnia 20 stycznia 2011 r. III SK 20/10 Sąd Najwyższy wskazał, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa nie może być interpretowany rozszerzająco. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Oznacza to, że postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OSK 712/2012). Innymi słowy, z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 kpa. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2012 r. II OSK 588/2011, LexPolonica nr 3961728, tak m.in. A. Wróbel w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze 2005, str. 620). Z przyczyn przedmiotowych postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe jeżeli sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, lub utraciła charakter sprawy administracyjnej już podczas postępowania administracyjnego.

Podmiotowa bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas gdy podmiot inicjujący postępowanie utracił zdolność do czynności prawnych bądź np. zmarł w toku postępowania a sprawa dotyczyła prawa o charakterze stricte osobistym. Z brzmienia art. 61 § 1 kpa jednoznacznie wynika, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie osoby, która posiada przymiot strony. Jednak nawet w przypadku wszczęcia postępowania przez organ administracji na wniosek podmiotu, który nie posiada przymiotu strony brak jest podstaw do uznania postępowania za bezprzedmiotowe i w konsekwencji jego umorzenia. Przymiot strony w jej aspekcie procesowym uzyskuje bowiem każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei ten, kto na skutek swego żądania czynności organu administracyjnego uczestniczy w tym postępowaniu w charakterze strony, nie traci tego procesowego statusu tylko dlatego, że w decyzji organu administracyjnego zostanie ustalone (rozstrzygnięte), że nie przysługuje mu żadna ochrona.

Czym innym jest natomiast bezprzedmiotowość postępowania występująca wówczas, gdy inicjatywę w tym zakresie zgłosił podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania. Chodzi w szczególności o sytuacje, w których do zainicjowania danego postępowania legitymowane są konkretnie wskazane w ustawie podmioty bądź gdy wszczęcie postępowania administracyjnego w danym stanie prawnym może nastąpić jedynie z urzędu. Wówczas organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe wobec wszczęcia go na skutek wniosku podmiotu niebędącego legitymowanym do skutecznego złożenia żądania.

W przepisach kpa nie znajduje natomiast uzasadnienia wydanie decyzji o umorzeniu postępowania kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której strony są zainteresowane uzyskaniem decyzji merytorycznej (wyrok NSA z dnia 12 X 1987 r. IV SA 334/87, GAP 1988, nr 4). Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Z wnioskiem o "uwłaszczenie" wystąpiła spółka powstała w trybie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 9 poz. 43; tekst jednolity: Dz. U. 2011 r. Nr 45 poz. 236). Stanowi on, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może, w drodze uchwały, zdecydować o likwidacji samorządowego zakładu budżetowego w celu zawiązania spółki akcyjnej albo spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez wniesienie na pokrycie kapitału spółki wkładu w postaci mienia samorządowego zakładu budżetowego pozostałego po jego likwidacji. Czynności związane z likwidacją samorządowego zakładu budżetowego wykonuje organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego. Jak wynika z art. 23 ww ustawy składniki mienia samorządowego zakładu budżetowego przekształconego w spółkę stają się majątkiem spółki (art. 22 ust. 1) a prawo zarządu gruntem samorządowego zakładu budżetowego przekształconego w spółkę staje się prawem użytkowania wieczystego spółki (art. 22 ust. 2). Jednocześnie spółka powstała w wyniku przekształcenia wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki związane z działalnością samorządowego zakładu budżetowego (art. 22 ust. 3).

W świetle przywołanych w skardze przepisów, jak również w świetle stanowiska organu I instancji wskazującego na kwestie nieuregulowania praw do nieruchomości będących w dyspozycji Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa [...] w S. niewątpliwie skarżąca ma interes prawny w uzyskaniu merytorycznej decyzji potwierdzającej bądź negującej nabycie z mocy samego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości będącej w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie jej "poprzednika prawnego". Przedmiot postępowania został określony w żądaniu strony dotyczącym wszczęcia postępowania. Jak słusznie wskazano w skardze, jest też podmiot zainteresowany wydaniem merytorycznej decyzji w sprawie, i powołuje się on na konkretny przepis prawa uzasadniający jego interes prawny. Tymczasem organ przyjął, że sprawa jest bezprzedmiotowa z uwagi na brak po stronie skarżącej stosownego umocowania od gminy S. Jednocześnie organ w ogóle nie odniósł się do przywoływanych w skardze i implikujących po stronie skarżącej interes prawny przepisów ustawy o gospodarce komunalnej, co stanowi okoliczność determinującą twierdzenie o naruszeniu art. 107 § 3 kpa.

Jak wskazano, skarżąca niewątpliwie ma interes prawny warunkujący jej skuteczne zainicjowanie postepowania uwłaszczeniowego w trybie art. 200 ugn. Rozpoznając tak złożony wniosek organ winien ocenić czy jako podmiot zainteresowany wynikiem sprawy jednocześnie spełnia wymagane ustawą przesłanki a w szczególności czy w stosunku do spornej nieruchomości weszła ona w prawa i obowiązki poprzedzającego jej byt zakładu budżetowego gminy S. tj. Miejskiego Zakładu [...]. W przypadku ustalenia negatywnego – organ winien rozważyć wydanie merytorycznego (negatywnego) rozstrzygnięcia w sprawie. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że określone w art. 23 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej prawa (majątkowe) związane z działalnością zakładu nie przechodzą na rzecz spółki ex lege, lecz są przekazywane spółce dopiero w wyniku osobnej czynności prawnej, a konkretnie - są wnoszone jako wkład jednostki samorządu terytorialnego na pokrycie kapitału zakładowego spółki, ewentualnie jako wkład zasilający inne kapitały bądź fundusze spółki. Przekształcenie samorządowego zakładu budżetowego w inną formę organizacyjno-prawną wymaga wcześniejszej likwidacji (por. art. 16 ust. 5). Jak się przyjmuje w doktrynie, ustawa o gospodarce komunalnej nie wymaga, by cały majątek pozostały po likwidacji samorządowego zakładu budżetowego został wniesiony do tworzonej spółki na pokrycie jej kapitału zakładowego, istotne jest by przynajmniej część tego (polikwidacyjnego) majątku została przeznaczona, w postaci wkładu jednostki samorządu terytorialnego, na zasilenie kapitału zakładowego spółki (M. Szydło, Ustawa o gospodarce komunalnej, Komentarz, Wolters Kluwer Business, 2008, s. 535-537).

Warto przy tym podkreślić, że określane powszechnie jako "uwłaszczenie państwowych osób prawnych" nastąpiło dnia 5 grudnia 1990 r. na mocy ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Przepisy tej ustawy utraciły moc z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 241), a art. 200 ust. 1 ugn nawiązuje wprost do jej przepisów. Jak stanowił art. 2 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy z 29 września 1990 r., grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, z zachowaniem praw osób trzecich. Jednocześnie budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach, będących 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stały się od tego dnia z mocy prawa własnością tych osób (art. 2 ust. 2). Nabycie nastąpiło odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych.

Art. 200 ugn dotyczy także komunalnych osób prawnych. Podstawą prawną uwłaszczenia tych osób był art. 2a ustawy z 29 września 1990 r., w brzmieniu nadanym ustawą z 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 91, poz. 455 - uchylona). Zgodnie z tym przepisem art. 2 ust. 1-3 oraz 7-9 ustawy z 29 września 1990 r. stosowano odpowiednio do komunalnych osób prawnych, przy czym nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, a także własności budynków, lokali i innych urządzeń następowało z mocy prawa 5 grudnia 1990 r. Art. 2a stworzył zatem nowe uprawnienia dla komunalnych osób prawnych, które takich uprawnień przed datą wejścia w życie powołanej ustawy z 7 października 1992 r. nie miały. Oznaczało to, że aby komunalna osoba prawna mogła zostać uwłaszczona, powinna spełniać warunki ustawowe, a ponadto istnieć zarówno 5 grudnia 1990 r., jak i 23 grudnia 1992 r. (uchwała Sądu Najwyższego z 11 stycznia 1995 r., III AZP 10/94, LexPolonica nr 298385 (OSNAPiUS 1995, nr 9, poz. 103). Innymi słowy przepis art. 2a w brzmieniu ustalonym w ustawie z dnia 7 października 1992 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie ma zastosowania do komunalnych osób prawnych, które istniały w dniu 5 grudnia 1990 r., ale utraciły osobowość prawną przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Podobnie w wyroku z 5 października 1994 r., III ARN 48/94, LexPolonica nr 298298 (OSNAPiUS 1995, nr 2, poz. 15) Sąd Najwyższy przyjął, że "gmina, jako następca prawny nie istniejącej w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 91, poz. 455) komunalnej osoby prawnej, nie może uzyskać nienabytego przez swego poprzednika prawa użytkowania wieczystego gruntów". (tak G. Bieniek w: Bieniek Gerard, Mzyk Eugeniusz, Matusik Grzegorz, Gdesz Mirosław, Kalus Stanisława, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz., (uwagi do art. 200), Wyd. LexisNexis).

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien zająć merytoryczne stanowisko w sprawie uwzględniając w stosunku do wielokrotnych przekształceń pierwotnego Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] w S. ww poglądy orzecznictwa i doktryny i stanowisko swoje uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 1 kpa. Ustalenie, że skarżąca nie przejęła praw do nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], nie uzasadnia bowiem umorzenia postepowania uwłaszczeniowego lecz implikuje ewentualne negatywne stanowisko organu co do tak zgłoszonego wniosku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwzględnieniem § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. 2013 r. poz. 490).