Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1543/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. sprawy ze skargi A. O. i P. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących A. O. i P. P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z (...) czerwca 2007r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z (...) września 2006r. stwierdzającą, że nieruchomość ziemska "P." w części stanowiącej zespół dworsko - parkowy położony w P., gm. O., oznaczony parcelami katastralnymi (...) oraz (...), podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, iż z wnioskiem o stwierdzenie podpadania wyżej opisanego zespołu dworsko - parkowego wystąpiły A. O. i P. P. - spadkobierczynie P. O. Sprawa ta była już dwukrotnie poddawana ocenie Sądu Administracyjnego, najpierw Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 19 września 2000r, sygn. akt IV S.A. 451/00 uchylający decyzje wydane przez organy w obu instancjach), a następnie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (wyrok z 9 września 2004r., sygn. akt IV SA 3828/03 i 3829/03 również uchylający decyzje organów wydane w obu instancjach).

W przedstawionej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi mając na względzie zalecenia i związanie nimi zawarte w wyroku Sądu Administracyjnego ustalił, iż przedmiotowa nieruchomość objęta dawną księgą tabularną (...), prowadzoną przy Sądzie Okręgowym w W., wchodziła w skład majątku ziemskiego "P." o powierzchni ok. 350 ha i była własnością P. O.. Nieruchomość ta przejęta została na własność Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Kluczową więc dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - co podkreślił WSA w wyroku z 9 września 2004r. - była ocena materiału dowodowego pod kątem istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią nieruchomości, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Zdaniem organu ów związek terytorialny pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a majątkiem ziemskim w P. bezspornie

istniał. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opisana część nieruchomości w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa była w jakikolwiek sposób wyodrębniona prawnie jako odrębna nieruchomość od reszty majątku, a zwłaszcza aby posiadała oddzielnie urządzoną księgę wieczystą. Zarówno pałac jak i pozostała część zespołu dworsko - parkowego objętego wnioskiem, ujawniona była w jednej księdze hipotecznej (...). Okoliczność ta już więc świadczy o tym, że zespół ten stanowił integralną część majątku ziemskiego. Samo wyeksponowanie pałacu wraz z otaczającym go parkiem (zrozumiałe wobec roli pałacu w całym majątku) przez elementy wyodrębnienia fizycznego, nie może -zdaniem organu - być traktowane jako oznaka braku powiązania funkcjonalnego tego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Z pewnością istniały również powiązania funkcjonalne dworu z resztą majątku przez więzi finansowe. Majątek, w którym zdecydowaną większość stanowiły grunty orne, dostarczał bowiem środków finansowych na utrzymanie zespołu dworsko - parkowego, dostarczał również żywność dla mieszkańców dworu. Nie wykazano w sprawie, aby właściciel majątku ziemskiego w P. miał dodatkowe źródła dochodów, z których utrzymywałby zespół dworsko-parkowy. Stąd też dwór, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dużą pewnością z dochodów uzyskiwanych z majątku. W ocenie organu naczelnego, okoliczność iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu pałacowo-parkowego choćby w części także przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko - parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego "P.". Nadto, z akt sprawy, a zwłaszcza z mapy ewidencyjnej majątku, bezspornie wynika, iż przedmiotowy dwór wraz z parkiem nie był wydzieloną enklawą wśród obcych gruntów, otoczony był bowiem kompleksem użytków rolnych należących do właściciela tego majątku. Usytuowanie zespołu dworsko -parkowego wskazuje na to, iż traktowano go jako ośrodek gospodarczy. Zespół ten jako typowe siedlisko majątku ziemskiego "P.", pełnił funkcję mieszkalno-gospodarczą.

Przedstawione okoliczności jednoznacznie i niepodważalnie w ocenie organu odwoławczego świadczą, iż pomiędzy pałacem a majątkiem położonym w majątku "P.", zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim "P." pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

A. O. i P. P. w skardze wniosły o uchylenie powyższej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie dla każdej ze skarżących po 2 000 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych i zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji strony zarzuciły:

naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 1 ust. 2 i art. 2 ust.

1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wskutek uznania, że przejęcie w

ramach reformy rolnej przez Skarb Państwa wyodrębnionych geodezyjnie

gruntów, na których był położony zespół pałacowo-parkowy w P.,

służyło realizacji celów reformy rolnej z racji tego, że grunty te pozostawały w

funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską,

naruszenie art. art. 7, 8, 77 § 1, 80 K.p.a. oraz art. 153 Prawa o postępowaniu

przed sądami administracyjnymi - wskutek kolejnego powołania w obu decyzjach

błędnych ocen, zdyskredytowanych dwukrotnie wcześniej przez sądy

administracyjne, a w ostatnim wyroku uznanych za wybiórcze i gołosłowne oraz

zlekceważenie oceny prawnej i niewykonanie zaleceń zawartych w wyroku WSA z

dnia 9 września 2004r., sygn. akt IV SA 3828 i 3829/03.

Skarżące podkreśliły, iż obecna skarga jest już trzecią w dwunastoletniej historii tej sprawy. Materiał dowodowy sprawy został skompletowany do 2003r. W czasie od ostatniego wyroku WSA nie został wzbogacony pomimo próby uzyskania nowych dokumentów w archiwach państwowych. Natomiast jedynym problemem w sprawie jest ustalenie czy przejęcie - w ramach reformy rolnej zespołu pałacowo

- parkowego, stanowiącego wyodrębnioną geodezyjnie i faktycznie część majątku w

P., stanowiło realizację celów tej reformy, z uwagi na istnienie tzw.

funkcjonalnego związku z resztą tej nieruchomości. Wyroki sądów administracyjnych

eliminowały kolejne argumenty administracji państwowej upatrującej w różnych

okolicznościach dowodu na istnienie takiego funkcjonalnego związku. W ostatnim

wyroku z 2004r. WSA ograniczył zakres dalszego procedowania w sprawie do

rozstrzygnięcia trzech nie do końca, zdaniem sądu, wyjaśnionych jeszcze

okoliczności. Nakazał mianowicie poddać wnikliwej analizie przeznaczenie

konkretnych działek z uwzględnieniem ich faktycznego wykorzystania, dokonać

oceny możliwości realizacji celów reformy rolnej wskutek przejęcia zespół pałacowo -

parkowy wpisanego do rejestru zabytków oraz ocenić zebraną dokumentację

historyczną z punktu widzenia wykorzystania takiego obiektu do prowadzenia w nim

działalności gospodarczej w rolnictwie. Pomimo związania administracji państwowej

opiniami prawnymi sądu i wskazaniami kierunków dalszego postępowania obie

decyzje w zasadzie w ogóle nie zajmują się problematyką wskazaną w tym wyroku. Ograniczają się do powtórzenia dotychczasowych argumentów, z których ma wynikać konkluzja, że skoro majątek ziemski służył utrzymaniu finansowemu zespołu pałacowo - parkowego choćby w części, to okoliczność ta przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tymi obiektami a pozostałą częścią majątku ziemskiego. Skarżące odnosząc się do argumentów użytych w decyzjach dotyczących istnienia związku funkcjonalnego, wskazały, iż WSA w wyroku z 2004r. rozstrzygnął negatywnie kwestię co nie jest elementem tego funkcjonalnego związku. Nie jest nim wyłącznie związek podmiotowy, finansowy czy terytorialny. Zatem organy powinny zaprzestać mnożenia argumentów na potwierdzenie tez już przez Sąd odrzuconych. Tymczasem w decyzjach pojawiły się nowe argumenty uzasadniające tezę, że skoro nie było podziału prawnego nieruchomości (z odrębną księgą hipoteczną) to samo wyodrębnienie geodezyjne i faktyczne zespołu dworsko - parkowego nie jest wystarczające do uznania jego odrębności od pozostałej części nieruchomości. Należy jednak podkreślić, że zespół pałacowo - parkowy w P. stanowił zawsze, faktycznie i geodezyjnie odrębną część o czym świadczy sposób jego użytkowania w przeszłości oraz w całym okresie po przejęciu przez SP. Całkowicie dowolny jest argument, że bez pieniędzy z majątku ziemskiego utrzymanie zespołu pałacowo - parkowego byłoby niemożliwe. Nawet gdyby taka wzajemna zależność finansowa istniała to zarówno funkcjonowanie zespołu pałacowo - parkowego bez gruntów rolnych, jak też tych gruntów bez dworu - jest realnie możliwe, o czym świadczą nierzadkie przypadki zamieszkiwania właścicieli ziemskich w różnych miejscach, nie tylko obok swoich ziem.

Reasumując skarżące stwierdziły, iż wypracowane przez NSA poglądy prawne (w tym w uchwale siedmiu sędziów z 5 czerwca 2006r.) służące do aktualnej oceny zakresu obowiązywania dekretu pozostają w zgodzie z poglądami WSA prezentowanymi w tej sprawie i pozwalają na stwierdzenie, iż przejęcie tej części nieruchomości ziemskiej było sprzeczne z art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej, z powodu niemożności wykorzystania tych obiektów na cele reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.

in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak - stosownie do art. 134 P.p.s.a. -związany zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę. Uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) czerwca 2007r. narusza prawo w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy zaskarżona decyzja została wydana, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 września 2004r., sygn. akt IV SA 3828/03 i 3829/03. Wyrokiem tym uchylono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) września 2003r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z (...) stycznia 2002r., mocą której stwierdzono, że parcele budowlane (...)oraz parcela gruntowa (...) podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Okoliczność ta oznacza, iż organy administracji rozpoznające sprawę po wyroku uchylającym w/w decyzje - stosownie do art. 153 P.p.s.a. - były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tymże orzeczeniu Sądu Administracyjnego. Związanie to odnosi się także do Sądu orzekającego obecnie w sprawie.

W powołanym wyroku Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 153 P.p.s.a., art. 7, 77 § 1 i art. 103 § 3 K.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, iż organy:

nie zastosowały się do oceny prawnej i wytycznych sformułowanych we

wcześniejszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2000r.,

sygn. akt IV SA 451/00, formułującego m. in. tezę, iż błędnym jest pogląd, że sam

fakt zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości ziemskiej w pałacu i

korzystanie przez niego z parku przesądza o podpadaniu tej części

nieruchomości pod działanie dekretu,

nie poczyniły ustaleń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

mianowicie nie wyjaśniły charakteru działek, których dotyczył wniosek skarżących i nie rozważyły ich ewentualnego związku funkcjonalnego, a nie podmiotowego (zamieszkiwanie właściciela), finansowego, terytorialnego, pomiędzy tą częścią nieruchomości a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym; nie dokonały tej oceny w odniesieniu do tej konkretnej nieruchomości,

* nie poparły żadnymi konkretnymi argumentami stwierdzenia, że zespół

pałacowo-parkowy stanowił część składową majątku ziemskiego, w tym także

zebranym materiałem dowodowym sprawy. Ocena taka winna być wynikiem

wnikliwej analizy przeznaczenia poszczególnych działek i uwzględniać ich faktyczne

wykorzystanie,

* nie oceniły znajdujących się w aktach sprawy decyzji z (...) listopada 1972r. o wpisaniu przez Wojewódzkiego Konserwatora Zbytków do rejestru zabytków pałacu i dwóch oficyn wraz z najbliższym otoczeniem parkowym, a także decyzji Wojewody Bielskiego z (...) kwietnia 1982r. o wpisaniu do rejestru zabytków całego zespołu pałacowo-parkowego wraz z parkiem i pozostałościami zabudowań zespołu gospodarczego oraz obszernej "dokumentacji historycznej" sporządzonej przez Pracownię Konserwacji Zabytków w kontekście możliwości istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy XVIII - wiecznym pałacem, posiadającym wartość zabytkową, historyczną, architektoniczną a majątkiem wykorzystywanym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Jednocześnie Sąd podzielił pogląd prezentowany przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19 września 1990r. i uznał za szczególnie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stwierdzenie, że na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Stwierdzenie to - zdaniem Sądu - uzasadnia przyjęcie, że przy orzekaniu na podstawie § 5 cyt. rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z tą częścią majątku, który był wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej, a więc i nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie.

W ocenie Sądu - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając zaskarżoną decyzję w sprawie, jak słusznie również podniosły skarżące, dopuścił się przede wszystkim naruszenia art. 153 P.p.s.a., przez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań zawartych w w/w wyrokach Sądów Administracyjnych jakie zapadły w sprawie co do dalszego postępowania, które miały

na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie. Nie dostosowując się do oceny prawnej i wskazań Sądów organ ponownie naruszył zasady ogólne postępowania, jak i zasady postępowania dowodowego, w szczególności art. 7 K.p.a., którego realizacji służy m.in. przepis art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., nadto art. 107 § 3 K.p.a.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, nr 3, poz. 13), stanowiącym podstawę prawną decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1, część druga. Przepis w zacytowanym brzmieniu, różni się w swojej treści od jego pierwotnej wersji (Dz. U. z r. 44, nr 4, poz. 17), w której art. 2 ust. 1 zdanie wstępne wskazywał, iż przejęciu podlegają jedynie "nieruchomości ziemskie o charakterze rolnym". Zmiana art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 3, poz. 9), ramach której usunięto wyrazy "o charakterze rolnym", oznacza że za nieruchomość ziemską w rozumieniu dekretu PKWN należało uznawać nie tylko te nieruchomości, które nadawały się do produkcji rolniczej, a więc takie bez których działalność rolnicza nie mogła być prowadzona, mające zatem charakter wyłącznie rolny. Nowelizacja ta wskazuje jednoznacznie, że wolą ówczesnego ustawodawcy było przejęcie, z powołaniem się na cele reformy rolnej, także nieruchomości, które nie mają ściśle charakteru "rolnego".

Pojęcie nieruchomości ziemskiej, którym operuje dekret, nie może być utożsamiane tylko z pojęciem gruntów bądź użytków rolnych. Konstrukcja omawianego aktu, jego cele, zakres, jak również ratio legis poszczególnych norm wchodzących w jego skład, upoważniają do twierdzenia, że pod pojęciem nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu PKWN należy rozumieć nie tylko nieruchomości o charakterze stricte rolnym (grunty rolne, łąki, pastwiska), ale także te które nie były bezpośrednio wykorzystywane dla celów prowadzenia produkcji rolnej.

Pojęcie nieruchomości ziemskiej użyte w dekrecie PKWN, po odnośnej nowelizacji, nie jest jednolicie interpretowane zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny rozumienie tego pojęcia prezentuje w uchwale z dnia 19 września 1990r. (sygn. akt W 3/89, publ. OTK z 1990r., z. 1, poz. 26), wyrażając pogląd, iż przejęciu na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podlegały wyłącznie nieruchomości związane funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej. Nadto w ukształtowanym, z odwołaniem się do tej tezy, orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozumienie pojęcia nieruchomość ziemska użytego w dekrecie dotyczy wyłącznie nieruchomości powiązanych funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej (np. uchwała składu 7 sędziów NSA z 5.06.2006r., sygn. akt OPS 2/06), przy czym związek ten musi być wykazany in concreto w przypadku określonych części nieruchomości. Nie może być to wyłącznie związek wynikający z powiązania osobą właściciela czy też związku terytorialnego (wyroki WSA w sprawach: IV SA/Wa 170/07, IV SA/Wa 1923/06, IV SA/Wa 2076/06).

Sąd w wyroku z dnia 9 września 2004r., podzielając pogląd prezentowany w orzecznictwie w kwestii konieczności wystąpienia związku funkcjonalnego (nie opartego tylko na powiązaniu podmiotowym, finansowym i terytorialnym) pomiędzy przeznaczeniem określonej nieruchomości (jej części) a prowadzeniem produkcji rolnej, jako warunku uznania, iż dana nieruchomość (jej część) stanowi "nieruchomość ziemską" w rozumieniu dekretu PKWN, nakazał organom ustalenie charakteru, przeznaczenia konkretnych działek i ich faktycznego wykorzystania, w oparciu o całokształt (a nie wybiórcze dokumenty) zgromadzonego materiału dowodowego sprawy. W konsekwencji wszechstronne rozważenie czy istniał pomiędzy tymi działkami a tą częścią majątku, która była wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej związek funkcjonalny i mogły być one przeznaczone na cele określone w dekrecie, zatem podlegały przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Organ, zamiast trzymać się ściśle wytycznych tegoż Sądu, ogólnikowo podał, iż w dniu przejęcia nieruchomość ziemska "P. "

miała 350 ha, w skład majątku wchodził sporny zespół dworsko - parkowy położony na działkach nr (...). Zespół nie był wyodrębniony prawnie, albowiem

objęty był wraz z pozostałym majątkiem jedną księga wieczystą (...). Wyodrębnienie fizyczne - zdaniem organu - nie może być traktowane jako oznaka braku powiązania funkcjonalnego zespołu z pozostałym majątkiem. Stwierdził, iż powiązania funkcjonalne pałacu z resztą majątku kształtowały się z pewnością przez więzi finansowe oraz jego położenie wśród kompleksu użytków rolnych należących do

właściciela majątku. Zespół dworsko - pałacowy stanowił więc typowe siedlisko, które pełniło funkcję mieszkalno - gospodarczą majątku ziemskiego "P.". Organ wskazując na poszczególne powiązania (w tym ponownie jak w poprzednio uchylonej przez Sąd decyzji na podmiotowe, finansowe i terytorialne) części dworsko - parkowej z pozostałą częścią majątku ziemskiego oparł się ogólnie na dokumentach zebranych w sprawie, na z góry przyjętych pewnikach i założeniach, bez powołania się na konkretne dowody potwierdzające stawiane tezy. W dalszym ciągu nie zanalizował w sposób wystarczający przeznaczenia i faktycznego wykorzystania kwestionowanych nieruchomości, nie odniósł się do geodezyjnej odrębności spornych działek, nie wyjaśnił w oparciu o jakie dowody przyjął istnienie związku funkcjonalnej łączności. Nie ocenił w szczególności decyzji o wpisie zespołu do rejestru zabytków, dokumentacji historycznej, a nadto zeznań świadków.

Powyższe dowodzi, iż organ pomimo wyraźnego wskazania przez Sąd w wyroku z 9 września 2004r. jak należy rozumieć funkcjonalne powiązanie zespołu dworsko - parkowego z resztą majątku i jakie ustalenia w tym względzie należy poczynić oraz jaki materiał dowodowy poddać jeszcze szczególnej analizie, która musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, nie dostosował się do wytycznych Sądu, a zatem naruszył art. 153 P.p.s.a.

Takimi ustaleniami więc - w ocenie Sądu - organ w dalszym ciągu nie wykazał,

czy części nieruchomości ziemskiej będące przedmiotem rozważań pozostawały w

funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską, mianowicie czy nieruchomości te

stanowiły całość gospodarczą z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, czy

też były wyodrębnione i przeznaczone na inny cel (niż funkcjonowanie nieruchomości

ziemskiej jako całości). Przy tym niezwykle nagannym jest fakt, iż organ po upływie

trzech lat od wyroku Sądu Administracyjnego wydanego 9 września 2004r. podejmuje

decyzję uboższą w swojej treści merytorycznej od decyzji ówcześnie wyeliminowanej

z obrotu prawnego przez Sąd, do tego z całkowitym pominięciem oceny prawnej i

wskazań zawartych w w/w orzeczeniu, choć z powołaniem się na nie.

Przedstawione działanie organu, oprócz naruszenia wyżej wskazanych przepisów prawa procesowego, stanowi także naruszenie kolejnej z zasad postępowania administracyjnego, mianowicie zasady przekonania z art. 11 K.p.a., przez niewyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia. Największe znaczenie dla realizacji tej zasady ma właściwe uzasadnienie decyzji administracyjnej, które winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek, faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy

załatwianiu sprawy. Z aktu administracyjnego, który otrzymuje strona powinno jasno wynikać jakie ustalenia faktyczne poczynił organ i przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jakimi w tym względzie kierował się przesłankami oraz jakie przepisy zastosował do dokonanych ustaleń. Zwłaszcza w uzasadnieniu faktycznym winno się wskazać konkretne fakty, które uznaje się za udowodnione, dowody na których się w tej materii opiera, oraz przyczyny, z powodu których innym przeprowadzonym dowodom (z powołaniem się na nie) odmawia wiarygodności i mocy dowodowej. Tymczasem uzasadnienie sformułowane przez organ odwoławczy pod żadnym względem nie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 K.p.a.

Organ odwoławczy naruszył także zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a., zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia środka zaskarżenia, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie zobowiązany mieć na względzie wytyczne zawarte w wyroku z 9 września 2004r. i w wyroku z 19 września 2000r., uwzględniając jednocześnie wskazówki zawarte w niniejszym orzeczeniu. W szczególności dokona analizy, czy faktycznie istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością ziemską o charakterze rolnym a częściami składowymi majątku ziemskiego nie mającymi stricte charakteru rolnego. Przy tym w pełni dostosuje się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów i zasad. Dążąc do ustalenia prawdy materialnej, w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów, według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania oceni wartość poszczególnych środków dowodowych i podjęte stanowisko prawidłowo uzasadni, wskazując dowody na których się oparł i dowody którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W tym stanie rzeczy uznano, iż zaskarżona decyzja narusza wyżej powołane przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. Nadto zauważenia wymaga, iż Sąd nie uwzględnił żądania skarżących odnośnie uchylenia również decyzji organu pierwszej instancji, tym samym nie skorzystał z uprawnień jakie daje mu art. 135 P.p.s.a., albowiem uznał, iż żądanej treści orzeczenie przedłuży postępowanie administracyjne, które i tak trwa już kilkanaście lat. Natomiast jeżeli organ odwoławczy uzna, że zachodzi potrzeba uchylenia decyzji organu pierwszej instancji to zastosuje dyspozycję art. 138 § 1 punkt 2 K.p.a., a jeżeli

przeprowadzenia postępowania dowodowego to również takie uprawnienie daje mu art. 136 K.p.a.

O kosztach postępowania sądowego, na które złożył się wpis od skargi w wysokości 200 zł i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 240 zł, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Wynagrodzenie zasądzono w kwocie 240 zł, czyli w wielkości stawki minimalnej stanowiącej podstawę zasądzenia opłaty określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 c cytowanego rozporządzenia, nie zaś jak żądał pełnomocnik w kwocie przewyższającej sześciokrotność stawki minimalnej, której zasądzenie dopuszcza § 2 ust. 2 ww rozporządzenia. Zasądzając takiej wielkości opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego podjęte w niniejszej sprawie, zamiast w wysokości żądanej, Sąd miał na uwadze nakład pracy pełnomocnika i charakter sprawy. Mianowicie uznał, iż na obecnym etapie postępowania sprawa nie miała charakteru złożonego odnośnie okoliczności faktycznych i prawnych, a pełnomocnik reprezentując stronę, od dłuższego czasu, nie musiał szczegółowo ponownie analizować całości akt sprawy.