Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2589/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję - art. 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 138, art. 136
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 stycznia 2021 r. sprawy ze sprzeciwu J. M. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 lipca 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7280-89/2020/MBs w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J.M.100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 lipca 2020 r" sygn. DAP-WQSRFR-7280-89/2020/MBs uzupełnioną postanowieniem z 7 września 2020 r., sygn. DAP-WOSRFR-7280-89/2020/MBs działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm.; dalej: kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej jako: ustawa) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) uchylił decyzję Wojewody [...] z 18 marca 2020 r. znak: GN-II.7541.177.2015.WGaw uzupełnioną postanowieniem Wojewody [...] z dnia 9 kwietnia 2020 r., znak: GN- II.7541.177.2015.WGaw i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jednocześnie organ uchylił postanowienie Wojewody [...] z 7 grudnia 2017 r. znak: GN- II.7541.177.2015.WGaw.

W uzasadnieniu organ podał, że uchyloną decyzją wojewody z 18 marca 2020r. rozpoznano odmownie wniosek o potwierdzenie wnukowi S.S. - J.M.(dalej jako skarżący) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.S. nieruchomości położonej w miejscowości L., gmina L., powiat M., województwo w. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożył w 1998r. S.S. (syn A.S.). W toku postępowania do akt dołączono oświadczenia sióstr S.S. tj. J.L. i T.C. wskazujące jako uprawnionego do ww prawa ww S.S. (który zmarł w 2016r. a spadek po nim nabył skarżący). Powodem decyzji odmownej organu I instancji było ustalenie, że wartość uzyskanego przez S. i H.S. prawa użytkowania wieczystego i własności lokalu oraz udziału w budynku wielomieszkaniowym w ramach realizacji prawa do rekompensaty przekroczyło 20 % majątku pozostawionego przez A.S. poza obecnymi granicami RP (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia 30.06.1988 r.).

Natomiast zaskarżona do tut. Sądu decyzja kasatoryjna została podjęta przez ministra z uwagi na krąg podmiotów, które jego zdaniem powinny brać udział w postępowaniu na prawach strony. Organ wyjaśnił mianowicie, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy a więc, że w razie śmierci właściciela pozostawionej nieruchomości, prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie jego spadkobiercom. W tym kontekście organ podał, że należy rozważyć skuteczność zrzeczenia się spadku po rodzicach A.S. na rzecz S.S. skoro zmarł on w 2016 r. Minister podał, że "wskazanie" stanowiło szczególną instytucję, której skutkiem nie jest nabycie stricte rozumianego "uprawnienia" po stronie osoby wskazanej i utrata go po stronie repatrianta ale skuteczność "wskazania" zależy od istnienia uprawnienia po stronie wskazującego repatrianta (przywołano uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1993 r., III AZP 39/92, OSNC z 1993 r., nr 7-8, poz. 128).

Wg ministra "wskazanie" nie oznacza cesji uprawnień, a wobec tego uznał on, że oświadczenia J.L. i T.C. o wskazaniu jako uprawnionego w ich miejsce brata S.S. nie wywarło skutków prawnych, zatem że nie można przyjąć, iż nastąpiło trwałe przeniesienie uprawnienia do rekompensaty na osobę wskazaną, gdyż nie rodzi ono skutków przelewu prawa czy ekspektatywy. Wg ministra w momencie śmierci tak osoby wskazującej jak i osoby wskazanej zastosowanie znajduje automatycznie art. 3 ust. 2 ustawy, wg którego "w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców (...)" (zd. 1). Minister podał, że publicznoprawne (administracyjne) prawo do rekompensaty z chwilą śmierci repatrianta z mocy ustawy staje się prawem jego spadkobierców i to oni, i tylko oni, mogą ubiegać się o jego potwierdzenie w drodze decyzji bądź wskazać jako "uprawnionego" do tego wystąpienia jednego z nich. W konsekwencji, uwzględniając, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem z 15 września 1998 r. oraz nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, minister podał, że ocena skuteczności wskazania J.L. i T.C. z dnia 31 maja 1988 r. z uwagi na art. 27 ww. ustawy powinna być dokonywana na podstawie jej przepisów. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r., I OSK 606/11, ONSAiWSA 2013, nr 1, s. 16, minister zaznaczył, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznym i do tego prawem ściśle związanym z osobą repatrianta a "wskazanie" w rozumieniu art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz w rozumieniu art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowiło szczególną instytucję, której skutkiem nie jest nabycie stricte rozumianego "uprawnienia" po stronie osoby wskazanej i utrata go po stronie repatrianta a przy tym skuteczność "wskazania" zależy od istnienia uprawnienia po stronie wskazującego repatrianta, gdyż to jego status jest jego źródłem (organ przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1993 r., III AZP 39/92, OSNC z 1993 r., nr 7-8, poz. 128). Organ zwrócił przy tym uwagę na art. 4 ustawy, zgodnie z którym prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie tej ustawy jest niezbywalne. Minister wyjaśnił, że osoba wydająca oświadczenie na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy nie traci samego prawa, może ponownym oświadczeniem odwołać wskazanie innego spadkobiercy jako osoby uprawnionej do rekompensaty, gdyż oświadczenie to nie podlega rygorom przepisów prawa cywilnego.

W sprzeciwie od ww decyzji skarżący zarzucił ministrowi naruszenie następujących przepisów postępowania, mających istoty wpływ na wynik sprawy:

- art. 139 w zw z art. 7 kpa, w konsekwencji naruszenie art. 138 § 2 kpa, poprzez doprowadzenie do sytuacji w wyniku, której wskazane w zaskarżanej decyzji okoliczności, które organ I instancji obowiązany będzie wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, prowadzić będą do wydania decyzji na niekorzyść strony składającej odwołanie od (pierwotnej) decyzji organu I instancji (zakaz orzekania na niekorzyść);

- art. 78 § 1, w związku z art. 6 kpa powodującym w konsekwencji naruszenie art. 138 § 2 kpa, poprzez całkowite pominięcie w zaskarżanej decyzji - w jej uzasadnieniu, w szczególności podczas określania okoliczności jakie organ I instancji obowiązany będzie wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy - złożonych na etapie rozpoznania sprawy przez organ wyższego stopnia, wniosków dowodowych mających istotne znaczenie dla sprawy;

- art. 107 § 1 i 3, w związku z art. 8, 9, 10 oraz 11 kpa, prowadzącego ostatecznie do naruszenia art. 138 § 2 kpa, poprzez sporządzenie - w zaskarżanej decyzji, uzasadnienia uniemożliwiającego organowi oraz stronie postępowania dekodowanie okoliczności stanowiących podstawę do uchylenia rozstrzygnięć organu I instancji (klarowność uzasadnienia);

- art. 10 § 1, w związku z art. 8, 9, 10 oraz 11 kpa, powodującego naruszenia art. 138 § 2 kpa, poprzez, brak możliwości wypowiedzenia się - przed wydaniem zaskarżanej decyzji, stronie co do zebranych przez organ wyższego stopnia materiałów (...).

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił też naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- art. 62 w związku z art. 60, art. 61 § 1 oraz art. 65 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 z późn. zm.), a w konsekwencji art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) poprzez rażąco błędne przyjęcie, że złożone przez T.C. oraz J.L. oświadczenia woli o "zrzeczeniu się spadku" po zmarłym ojcu – A.S. wywierały skutki prawne wyłącznie do momentu śmierci S.S.(jego dziadka - będącego wnioskodawcą oraz pierwotną stroną przedmiotowego postępowania), przez co po tym momencie ich następcy prawni obowiązani byli złożyć nowe oświadczenia w tym przedmiocie;

- art. 49 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 25 maja 1951 r. - Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 1963 r. Nr 19, poz. 106 z późn. zm.) - poprzez błędne przyjęcie, że złożenie (zgodnie z ww. przepisami) oświadczenia woli przed ówczesnymi terenowymi organami administracji państwowej nie wywołuje skutków prawnych charakterystycznych dla złożenia oświadczenia woli.

W sprzeciwie zarzucono także, że zaskarżana decyzja została wydana z naruszeniem ustawowych terminów, o których mowa w art. 35 § 3 in fine kpa w tym po wniesieniu - w dniu 4 sierpnia 2020 r. - skargi na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (sygn. akt I SAB/Wa 223/20), którą poprzedzało wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia 24 lipca 2020 r. (data doręczenia do organu: 27 lipca 2020 r.), wniesione na podstawie art. 37 § 1 kpa, w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), nakazującym w niniejszym postępowaniu stosować przepisy kpa w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r. (...). Skarżący wniósł ponadto by w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit, a lub pkt 2 ppsa, Sąd na podst. art. 145a § 1 ppsa, zobowiązał organy administracji do wydania w określonym terminie postanowienia w przedmiocie uznania, iż spełnia wymogi, o których mowa w art. 2, 3 oraz 5 ust. 1 i 2 ustawy warunkujące przyznanie przedmiotowej rekompensaty.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Sprzeciw jest uzasadniony.

Sprzeciw Sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym a przedmiotem rozpoznania jest jedynie zaistnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa (art. 64d § 1 i 64 e ppsa). Oznacza to, że co do zasady Sąd nie bada sprawy pod kątem merytorycznym, ocenia jedynie, w kontekście istotnych dla wyniku sprawy przepisów prawa materialnego, zasadność zastosowania decyzji kasatoryjnej w określonym stanie faktycznym sprawy.

Dopuszczalność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia wymaga wystąpienia łącznie dwóch przesłanek: 1) naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów procesowych oraz - stanowiącego konsekwencję tego naruszenia - 2) zaniechania wyjaśnienia przez ten organ okoliczności faktycznych sprawy w stopniu wykraczającym poza uprawnienia organu odwoławczego, o których mowa w art. 136 kpa. Użyte w art. 138 § 2 kpa określenie "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest określeniem wymagającym każdorazowo interpretacji na tle okoliczności faktycznych sprawy i nawiązuje do pojęcia "nieprzeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części", co (zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego) - uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. zwanej dalej ustawą). Ustawa ta (tzw. ustawa zabużańska) w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych.

Art. 3 ust. 2 ustawy stanowi, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Spadkobierca właściciela lub współwłaściciela nieruchomości, o którym mowa w art. 2 ustawy, może zabiegać o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jako rozstrzygającej o jego własnym prawie, gdyż możliwość wystąpienia o decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty została przyznana jemu bezpośrednio, chociaż ze względu na okoliczności dotyczące innej osoby, jako jego poprzednika w prawie własności.

Przepis art. 3 ust. 2 zd. 2 ustawy przewiduje, że wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie. A zatem, w rozumieniu ustawy zabużańskiej, "wskazanie" jest oświadczeniem, składanym przez osobę fizyczną w określonej, szczególnej formie, jest to więc oświadczenie woli, będące koniecznym składnikiem każdej czynności prawnej. Celem owego "wskazania" jest to, aby inna osoba w oświadczeniu tym wskazana, otrzymała pewne przysporzenie majątkowe. Instytucja wskazania ma charakter rozporządzenia mieniem i polega na możliwości dokonania przez osoby uprawnione (w tym wypadku przez spadkobierców byłego właściciela majątku pozostawionego) dokonania odpowiednich podziałów, dotyczących wspólnego prawa, już w toku postępowania administracyjnego bądź też jeszcze przed jego wszczęciem, bez konieczności dokonywania w dalszej kolejności odpowiednich czynności. Konieczne jest przy tym aby wskazujący byli uprawnieni do rekompensaty w myśl przepisów ustawy. Innymi słowy, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, "konstrukcja prawna, którą ustawodawca osiągnął przy pomocy instytucji wskazania, określonej w art. 3 ust. 2 ustawy, wydaje się zatem analogiczną do zasad jakie rządzą działem spadku" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2014r. I OSK 2201/14). Podobną regulację zawierał przepis art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Stanowił on, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Analogiczną (w omawianym zakresie ) treść zawierał także art. 212 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Owa wynikająca z ustawy instytucja wskazania nie może być zatem postrzegana jako czynność wyłącznie procesowa, gdyż kwestię pełnomocnictw w postępowaniu administracyjnym w sposób wyczerpujący i czytelny regulują przepisy kpa; i nie wymagają one szczególnej formy dla udzielenia pełnomocnictwa. Żadnej wątpliwości nie budzi także, że w świetle tych przepisów każdy ze spadkobierców uprawnionego może być jednocześnie pełnomocnikiem procesowym każdego innego spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego za granicą. Za innym niż tylko procesowy charakterem omawianej wyżej regulacji przemawia kształt i systematyka całej ustawy.

Obecnie obowiązujące przepisy ustawy stanowią mianowicie, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. (art. 3 ust. 2 zd. 1 ustawy). Dalej przepisy stanowią, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty składa spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2 ustawy). Do wniosku należy dołączyć m.in. oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej (art. 6 ust. 1 pkt. 4 ustawy). Powyższe w ocenie Sądu wskazuje na to, że w przypadku śmierci osoby, która pozostawiła nieruchomości poza granicami RP prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współspadkobiercom i wówczas wniosek o potwierdzenie tego prawa może złożyć spadkobierca. (art. 3 ust. 2 zd. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy) Prawo do rekompensaty może też przysługiwać tylko spadkobiercy wskazanemu przez pozostałych spadkobierców, jako osobie uprawnionej w całości do tego prawa, a więc do swojego prawa i prawa stanowiącego ‘nadwyżkę" w stosunku do uprawnienia ustawowego powiększoną o wskazanie innych uprawnionych do realizacji ich prawa w ich miejsce na rzecz osoby wskazanej. Wówczas do wniosku takiej osoby należało dołączyć oświadczenia o wskazaniu jej jako spadkobiercy uprawnionego.

Wobec tego Sąd w tym składzie nie podziela stanowiska ministra, że w momencie śmierci osoby wskazanej jako uprawniona zastosowanie znajduje regulacja zawarta w art. 3 ust. 2 ustawy i prawo przekazane osobie wskazanej automatycznie powraca do osoby wskazującej. Dopóki oświadczenie o wskazaniu nie zostanie skutecznie odwołane organ administracji nie może się powoływać z urzędu na jego bezskuteczność i wymagać po ponad 20-tu latach postępowania prowadzenia całej procedury od początku z innymi podmiotami niż dotychczas miało to miejsce w związku ze wskazaniem. Nie ma też powodu do twierdzenia, że wskazanie wygasa wraz ze śmiercią osoby wskazanej a prawo do rekompensaty powraca do osoby wskazującej. Rację ma organ, że zastosowanie znajdzie wówczas art. 3 ust. 2 ustawy ale w takim sensie, że w razie śmierci osoby wskazanej prawo do rekompensaty, które ona dotychczas realizowała przechodzi, zgodnie z tą regulacją na jej spadkobierców – o ile spełniają pozostałe przesłanki z ustawy. Pogląd, że wskazanie wygasa z datą śmierci osoby wskazanej oznaczałby, że wskazanie de facto byłoby traktowane jak pełnomocnictwo. Pełnomocnictwo do działania dane osobie trzeciej wygasa zarówno w dacie śmierci pełnomocnika jak i w razie śmierci mocodawcy. Pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz udzielającego pełnomocnictwa natomiast wskazanie w rozumieniu przepisów ustawy jest rodzajem "podstawienia", skutkiem którego prawo do rekompensaty przysługujące wskazującemu w momencie wskazania przechodzi na osobę wskazanego. Osoba wskazana działa w imieniu własnym i na swoją rzecz a nie na rzecz wskazującego. Innymi słowy realizuje już swoje prawo do rekompensaty jako osoba wskazana, a wobec tego w razie jej śmierci prawo to, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy przechodzi w całości na jej spadkobierców pod warunkiem, że spełniają oni pozostałe przesłanki z ustawy. Prawo do rekompensaty jest prawem publicznym ale oczywiście dziedzicznym, co wynika wprost z ustawy. Prawo do rekompensaty może realizować wyłącznie spadkobierca uprawnionego o ile tylko spełnia wymóg obywatelstwa, a wobec tego prawa tego nie może realizować nikt inny niż tylko spadkobierca kwalifikowany, a więc spadkobierca posiadający określone w ustawie cechy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zresztą jednoznacznie podał, że "publicznoprawne (administracyjne) prawo do rekompensaty z chwilą śmierci repatrianta z mocy ustawy staje się prawem jego spadkobierców i to oni, i tylko oni, mogą ubiegać się o jego potwierdzenie w drodze decyzji, bądź wskazać jako uprawnionego do tego wystąpienia jednego z nich". Literalne odczytywanie art. 3 ust. 2 ustawy, w sytuacji gdy postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczą się aktualnie w trzecim albo nawet czwartym pokoleniu – nie może wykluczać instytucji wskazania, która jest immanentnym elementem tej regulacji. Należy zatem wykładać ją całościowo. Skorzystanie z uprawnienia wskazania prowadzi do powiększenia zakresu prawa, które zostanie przypisane wszystkim lub niektórym uprawnionym w relacji do punktu wyjścia, za który trzeba uznać udziały we własności nieruchomości zabużańskiej przypisane zabiegającym o prawo do rekompensaty tak jakby nieruchomość pozostawała ich współwłasnością 1.09.1939 r. lub w związku z dziedziczeniem według prawa polskiego. Skutkiem wskazania jest powiększenie zakresu prawa majątkowego, na przyznanie którego mogła dotychczas liczyć inna osoba uprawniona do jego nabycia. Wskazanie do nabycia prawa do rekompensaty w miejsce innego uprawnionego następuje causa donandi albo po uzgodnieniu rozliczeń wynikających ze zdarzeń przeszłych lub jakich uprawnieni dokonają w przyszłości. Nie można też pominąć, że jakkolwiek w orzecznictwie sądów krajowych dostrzegano w prawie do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP uprawnienie o charakterze publicznoprawnym, raczej socjalne niż odszkodowawcze, to jednak ETPCz w wyroku z 22.06.2004 r. (sprawa B. przeciwko Polsce, skarga nr [...], LEX nr [...]), przypisał mu przede wszystkim znaczenie odszkodowawcze. Po upływie wielu dekad lat od zdarzeń, które uzasadniają powstanie prawa do rekompensaty i wobec braku jego powiązania z bieżącą sytuacją osobistą i materialną uprawnionych, za zasadne trzeba uznać drugie ze zreferowanych stanowisk (tak M. Romańska w Glosie do uchwały NSA z dnia 9 października 2017 r. I OPS 3/17, OSP 2018/4/41).

Rację ma przy tym organ, że w art. 4 ustawodawca wykluczył obrót ww prawem tak na etapie jego realizacji jak i na etapie potwierdzenia tego prawa. Art. 3 ust. 2 ustawy to jednak rodzaj lex specislis dający prawo do nieodpłatnego "przeniesienia" ww uprawnienia wyłącznie na innego spośród uprawnionych. W ramach regulacji wskazania prawo jednego podmiotu może zrealizować inny wskazany przez niego uprawniony, przy czym w wyniku wskazania prawo to realizuje już we własnym imieniu i na własny rachunek. Wobec tego śmierć osoby wskazanej, tj. w kontrolowanej sprawie S.S., wbrew twierdzeniu organu nie powoduje, że oświadczenia woli z 31 maja 1988 r. o wskazaniu go przez J.L. i T.C. jako osoby uprawnionej do rekompensaty w ich miejsce stały się nieskuteczne. Nie ma też podstaw by badać czy osoby wskazujące, tj. J.L. i T.C. żyją, a w razie ustalenia ich ewentualnej śmierci, nie ma podstaw do przyjęcia, iż dokonane ponad 30 lat temu "wskazania" pozostają nieskuteczne. Skoro do akt nie wpłynęło żadne oświadczenie woli o odwołaniu wskazania danej osoby jako uprawnionej w miejsce dotychczas uprawnionej, to organ nie ma obowiązku z urzędu doszukiwać się wadliwości oświadczenia woli o wskazaniu jednego z uprawnionych w miejsce jego sióstr - również uprawnionych przed wskazaniem do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A.S. Przyjęcie, że wskazanie pozostaje "nieskuteczne" z datą śmierci wskazanego czy wskazującego sytuowałoby instytucję wskazania jako tymczasową, a przy tym nie stanowiącą o złożeniu oświadczenia woli wywołującego skutki materialno prawne lecz jedynie procesowe. Wskazanie przybrałoby wówczas ramy typowego pełnomocnictwa wygasającego ze śmiercią pełnomocnika bądź wraz ze śmiercią mocodawcy. Tymczasem osoba wskazana prawo do rekompensaty "przekazane" jej oświadczeniem woli o wskazaniu jej jako osoby uprawnionej do realizacji prawa do rekompensaty w miejsce innego uprawnionego - realizuje je już we własnym imieniu i na własny rachunek a nie na rachunek wskazującego. Powyższe oznacza, że śmierć osoby wskazanej jak i śmierć osoby wskazującej nie niweczy skutku prawnego, jakie wywołało złożone w kwalifikowanej formie oświadczenie woli o wskazaniu.

Co do zasady sprzeciw okazał się zatem uzasadniony, w tym zgłoszone tam zarzuty. Nie zostały natomiast wykazane zarzuty co do naruszenia art. 10 kpa i jego ewentualnego wpływu na wynik sprawy czy zarzuty co do naruszenia art. 107 § 3 kpa – jako trudnego do zdekodowania okoliczności stanowiących podstawę uchylenia decyzji wojewody. W ocenie Sądu organ jednoznacznie wyartykułował swoje stanowisko, jednak jego treści Sąd nie podzielił. Ponadto, wg Sądu skierowanie sprawy do organu I instancji w celu dokonania oceny skuteczności oświadczeń woli z 1988r. narusza art. 136 kpa. Wydając merytoryczną decyzję organ I instancji uznał ww. oświadczenia za skuteczne, stąd uchylenie decyzji wojewody w ramach art. 138 § 2 kpa celem dokonania ich ponownej oceny pozostaje w sprzeczności z zasadami procedury administracyjnej. Nie bez znaczenia w tej sprawie jest też przewlekłość ww. postępowania, której Sąd w tym postępowaniu nie ocenia z uwagi na jego ramy. Jednak trudno nie dostrzec, że przedłużające się postępowanie wpływa na prawa uprawnionych (czy uprawnionego w tym przypadku) i niweluje wieloletnie ustalenia organów powodując konieczność prowadzenia ww postępowania od początku z całkowicie nowym kręgiem podmiotów uprawnionych na prawach strony (jak niezasadnie domaga się tego minister). Takie przekształcenie podmiotowe w trakcie trwania przez 20 lat procesu implikujące prowadzenie całej procedury od początku - nie znajduje uzasadnienia normatywnego i stanowi o błędnym postrzeganiu skutków prawnych przewidzianej w art. 3 ust. 2 instytucji wskazania.

Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji – celem merytorycznego rozpoznania zarzutów odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł bowiem zasadności uchylenia decyzji wojewody do ponownego rozpoznania z powodu niewyjaśnienia istoty sprawy. Powyższe nie oznacza, że decyzja kasatoryjna w niniejszej sprawie nie jest dopuszczalna, jednak nie z powodów wyartykułowanych przez ministra.