Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 406/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, 2, 8
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 30
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1, 4 i 5, art. 24
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 14, art. 15, art. 17
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 25 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 19 czerwca 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz skarżącego P. P. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 19 czerwca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu - działając na podstawie art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej K.p.a., art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., s. 18), zwanego dalej rozporządzeniem nr 796/2004 - ustalił P. P. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uzyskanych na mocy decyzji nr [...] z dnia 12 listopada 2009 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, w łącznej wysokości 537,40 zł. Jednocześnie określił, że wskazaną kwotę należy zwrócić w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, pod rygorem naliczania po tej dacie odsetek w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że strona zwróciła się wnioskiem z dnia 7 maja 2009 r. o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2009, deklarując do jednolitej płatności obszarowej (JPO) powierzchnię 1,06 ha, w tym działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni użytkowanej rolniczo 0,61 ha, stanowiącą działkę rolną A. Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu wydał w dniu 12 listopada 2009 r. decyzję, mocą której przyznał płatności w łącznej wysokości 537,40 zł. Płatność ta została przekazana na rachunek producenta. Decyzją z dnia 19 lipca 2011 r. Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność decyzji z dnia 12 listopada 2009 r. ze względu na przyznanie płatności do obszaru, co do którego nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia powierzchni uprawnionej do otrzymania płatności. Organ wyższego stopnia zarzucił, że organ pierwszej instancji nie zweryfikował danych zawartych w systemie identyfikacji działek rolnych (LPIS), jak również ortoobrazów lotniczych i satelitarnych w celu prawidłowego ustalenia powierzchni kwalifikującej się do przyznania płatności bezpośrednich odnośnie działki ewidencyjnej nr [...]. Aktualny maksymalny obszar kwalifikujący się do przyznania płatności bezpośrednich dla w/w działki wynosi 0,00 ha. Przyznanie płatności do areału większego niż maksymalny obszar kwalifikujący się do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowiło - zdaniem Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR - rażące naruszenie art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zamieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009 r., s. 16), zwanego dalej rozporządzeniem nr 73/2009, oraz art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podczas ponownej kontroli administracyjnej stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności bezpośrednich jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2009. Powierzchnia stwierdzona została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, a ustalenia powyższych nieprawidłowości dokonano w oparciu o maksymalny obszar kwalifikujący się do dopłat (PEG), odpowiadający powierzchni użytkowanej rolniczo w ramach danej działki ewidencyjnej, dostępny w systemie informatycznym ARiMR na zdjęciach obszarów zajmowanych przez działki rolne ujęte we wniosku producenta. Na podstawie PEG wykluczono z działki rolnej A powierzchnię 0,61 ha. Po rozpatrzeniu materiału dowodowego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu decyzją nr [...] z dnia 6 lutego 2012 r. odmówił P. P. płatności do gruntów rolnych na rok 2009 i nałożył sankcję w wysokości 309,26 zł. W dniu 14 marca 2013 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych stronie decyzją z dnia 12 listopada 2009 r. oraz pouczono P. P. o przysługujących mu uprawnieniach. Dalej organ stwierdził, że różnice wysokości płatności JPO, określone w decyzjach z dnia 12 listopada 2009 r. i z dnia 6 lutego 2012 r., stanowią środki pobrane bez podstawy prawnej, a więc zachodziły przesłanki do zwrotu tej kwoty. Kwota pomocy podlegająca zwrotowi wynosi 537,40 zł (537,40 zł - 0,00 zł). Następnie organ podał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, kierownik biura powiatowego Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Warunki przyznawania płatności do gruntów rolnych reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051, z późn. zm.), zwana dalej ustawą. Tylko łączne spełnienie przez producenta rolnego wszystkich wymienionych w art. 7 ustawy przesłanek stanowi podstawę do ubiegania się o przyznanie płatności do gruntów rolnych. Zgodnie z art. 14 rozporządzenia nr 73/2009, każde państwo członkowskie ustanawia i prowadzi zintegrowany system administrowania i kontroli (tzw. system zintegrowany), który obejmuje elementy wymienione w art. 15 tego rozporządzenia. Podczas prowadzenia kontroli administracyjnej zastosowanie ma system identyfikacji działek rolnych (art. 17 rozporządzenia nr 73/2009), który ustanawiany jest na podstawie map lub dokumentów ewidencji gruntów lub też innych danych kartograficznych. Korzysta się z technik skomputeryzowanego systemu informacji geograficznych, w tym najlepiej ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych (tzw. system LPIS), przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:10 000. Z kolei, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy, Agencja przeprowadza kontrole administracyjne i kontrole na miejscu określone w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1. Kontrole administracyjne, zgodnie z art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004, pozwalają na wykrycie nieprawidłowości, a w szczególności na ich automatyczne wykrycie za pomocą narzędzi informatycznych. Wskazane kontrole dotyczą zgodności między działkami rolnymi zadeklarowanymi w jednym wniosku a działkami odniesienia w systemie identyfikacji działek rolnych, oraz weryfikują kwalifikacje do pomocy określonych terenów jako takich. Organ odwołał się też do brzmienia art. 50 ust. 3 rozporządzenia nr 796/2004, po czym wskazał, że ustaloną kwotę należy zwrócić w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, zaś od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności od kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Podał nadto zasady obliczania tych odsetek. W dalszej części uzasadnienia Kierownik Biura Powiatowego uznał, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy dotyczące terminów przedawnienia (art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004), ponieważ w przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2009 r. wypłata nastąpiła w dniu 2 grudnia 2009 r., tym samym nie upłynął czteroletni okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez wnioskodawcę pobranych płatności. Celem określonych w tym przepisie wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd Agencji spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, zaś w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W niniejszej sprawie obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie wynika z błędów, czy też pomyłki organu, lecz jest konsekwencją zadeklarowania przez P. P. do jednolitej płatności obszarowej działki rolnej A o powierzchni użytkowanej rolniczo 0,61 ha, przy powierzchni ewidencyjno-gospodarczej 0,00 ha. Tak więc powodem prowadzenia postępowania w stosunku do płatności otrzymanych za rok 2009 jest zadeklarowanie przez wnioskodawcę powierzchni większej niż uprawniona do płatności bezpośredniej, a nie błąd Agencji polegający na niewłaściwym przyznaniu płatności.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. P. wniósł o jej uchylenie, nie godząc się z postępowaniem dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji i przeprowadzeniem nowej kontroli administracyjnej, podczas której stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności bezpośrednich jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2009. Dowodził, że rażącego naruszenia prawa dopuścił się Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu i jego decyzja została uchylona w trybie nadzoru; oględziny działki zostały przeprowadzone nieprawidłowo, bez udziału strony, stąd nie mogą stanowić dowodu w sprawie; na działce prowadzono szkółkę drzew iglastych, więc nie była to żadna uprawa leśna, zaś po sprzedaniu materiału szkółkarskiego pozostały pojedyncze, wyrośnięte świerki, które nie nadawały się do sprzedaży. Ponadto P. P. uznał, że w jego sytuacji zastosowanie znajduje art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, ponieważ to błąd Agencji spowodował wypłatę nienależnych płatności, przy czym nie miał możliwości wykrycia tego błędu, zaś wydanie skarżonej decyzji nie nastąpiło w ciągu 12 miesięcy od dnia dokonania płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją nr [...] z dnia 25 lipca 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, uznając je za prawidłowe. W uzasadnieniu organ zrelacjonował stan faktyczny sprawy oraz przytoczył wskazane już wcześniej przez organ pierwszej instancji przepisy mające zastosowanie w sprawie. Dodatkowo podał, odwołując się do treści art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, ponieważ kwota przyznanej stronie płatności jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote. Dla kampanii 2009 kurs euro z dnia 30 września 2009 r. wynosił 4,2295 zł, tym samym równowartość 100 euro przeliczona na złote stanowi kwotę 422,95 zł. Wyjaśnił też, że wprawdzie rozporządzenie nr 796/2004 zostało uchylone rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., jednak w myśl jego art. 86, stosuje się nadal rozporządzenie nr 796/2004 w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 roku, czyli do płatności obszarowych na rok 2009. W dalszej kolejności organ odwoławczy uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wskazał na obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, które w niniejszej sprawie pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnej Gwarancji. Ustosunkowując się do podniesionych przez stronę zarzutów, stwierdził, że nie wiążą się one ze sprawą ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W odwołaniu wskazano bowiem argumenty dotyczące powierzchni kwalifikującej się do płatności w roku 2009 oraz sposobu przeprowadzania kontroli, które dotyczą prawomocnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu z dnia 6 lutego 2012 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z kolei, odnośnie przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu, zawartych w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu uznał, że nie znajdują one zastosowania w niniejszej sprawie. Celem przesłanki zawartej w ust. 4 jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd Agencji spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy, oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Zdaniem organu drugiej instancji, przyjmując założenie, że wypłata płatności nastąpiła w wyniku pomyłki organu, nie można uznać, iż błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Po pierwsze dlatego, że w stanie faktycznym sprawy doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, a skarżący zadeklarował do pomocy działki wyłączone z płatności. Po drugie z tego powodu, że P. P. złożył we wniosku oświadczenie, iż zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji m.in. o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Z powyższego wynika, że skarżący posiadał wiedzę na temat zasad przyznawania płatności, a zatem powinien też wiedzieć, że uprawa leśna prowadzona na działce ewidencyjnej nr [...] nie kwalifikuje się do płatności bezpośrednich. Z kolei, regulacje art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia przewidują możliwość odstąpienia od dochodzenia zwrotu w sytuacji, gdy okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany powyżej jest ograniczony do czterech lat. W rozpatrywanej sprawie wypłata płatności obszarowych miała miejsce w dniu 2 grudnia 2009 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania windykacyjnego wystosowano w dniu 14 marca 2013 r. Uwzględniając wskazane daty należało uznać, że nie upłynął termin dziesięciu i czterech lat od daty płatności do zawiadomienia strony o nieuzasadnionym charakterze płatności. Stąd też, zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające odstąpienie przez Agencję od dochodzenia zwrotu pobranych środków pieniężnych. Z tych względów P. P. zobowiązany jest do zwrotu otrzymanych płatności w wysokości 537,40 zł, która to kwota stanowi różnicę pomiędzy kwotą przyznaną na mocy decyzji z dnia 12 listopada 2009 r. a kwotą wynikającą z decyzji z dnia 6 lutego 2012 r. Ustalona kwota została wypłacona bez podstawy prawnej, zatem jest nienależna w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W skardze skierowanej do tut. Sądu P. P. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu oraz domagał się zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie.

Na wstępie rozważań przypomnienia wymaga, że przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu, którą ustalono P. P. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uzyskanych na mocy decyzji z dnia 12 listopada 2009 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, w łącznej wysokości 537,40 zł. Dla pełnego zobrazowania motywów jakimi kierował się Sąd, decydując o uchyleniu obu wydanych w sprawie decyzji, celowe jest również odnotowanie, że wskazana decyzja z dnia 12 listopada 2009 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego, bowiem Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu stwierdził jej nieważność, a Prezes ARiMR utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. W obu rozstrzygnięciach uznano, że wystąpiła przesłanka rażącego naruszenia prawa, ponieważ Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu, przyznając stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, bez uwzględnienia wartości maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG) wyznaczonego na działce ewidencyjnej nr [...], nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 cyt. wyżej ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 7 i art. 77 K.p.a. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku strony o przyznanie płatności na rok 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu wydał w dniu 6 lutego 2012 r. decyzję odmowną, która stała się ostateczna.

Rację mają organy administracji, że w zaistniałej sytuacji wystąpiła przesłanka do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, które jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 i 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Stosownie do tych regulacji, organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, które w niniejszej sprawie pochodziły z Europejskiego Funduszu Rolnej Gwarancji. Jak słusznie odnotowano w wydanych rozstrzygnięciach, z przepisów tych wynika, że zasadą jest zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo też przyjęły organy decyzyjne, że fakt uchylenia decyzji przyznającej P. P. płatności na 2009 r. w wysokości 537,40 zł, a następnie odmowa przyznania płatności na ten rok, spowodowały, iż ww. kwota jest kwotą nienależną, w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, i jako taka powinna podlegać zwrotowi. Za kwotę nienależnie pobranych środków publicznych uznaje się bowiem kwotę wypłaconą przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten nie istniał, albo wygasł. Wskazana wyżej zasada zwrotu nienależnie pobranych środków, wynikająca także z art. 73 ust. 1 powołanego już wcześniej rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., zwanego w dalszym ciągu rozporządzeniem nr 796/2004, po myśli którego w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, doznaje jednak wyjątków, które przewiduje ust. 4 i 5 art. 73. Dlatego dopiero po wykluczeniu przesłanek uzasadniających zwolnienie strony z omawianego obowiązku, możliwe jest skuteczne domaganie się zwrotu świadczeń nienależnych. W tym miejscu potwierdzić przyjdzie stanowisko o konieczności stosowania w okolicznościach sprawy przepisów uchylonego z dniem 1 stycznia 2010 r. rozporządzenia nr 796/2004, na co wskazuje treść art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2.12.2009 r., s. 65). Zgodnie z tym przepisem, rozporządzenie nr 796/2004 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r.

Dodać ponadto trzeba, że w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, prawodawca przewidział instytucję odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranej m.in. jednolitej płatności obszarowej, w przypadku gdy kwota płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006.

W rozpoznawanej sprawie trafnie ustalił i wyliczył organ odwoławczy, że dla kampanii 2009 kurs euro z dnia 30 września 2009 r. wynosił 4,2295 zł, stąd równowartość 100 euro przeliczona na złote stanowi kwotę 422,95 zł. Tak więc, uznana za nienależną płatność w wysokości 537,40 zł, wypłacona skarżącemu, przekracza wskazana równowartość 100 euro, zatem nie zaktualizowała się przesłanka do zastosowania wskazanej instytucji odstąpienia. Ponadto, z uwagi na to, że wypłata płatności nastąpiła w dniu 2 grudnia 2009 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności beneficjent otrzymał 19 marca 2013 r., Sąd zgodził się ze stanowiskiem organów obu instancji, zresztą niekwestionowanym też przez skarżącego, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki z ust. 5 art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, który określa dwa terminy przedawnienia roszczeń z tytułu pobrania nienależnych środków. Obowiązek zwrotu nie ma bowiem zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.

Sąd jednak inaczej ocenił kwestię wystąpienia okoliczności uzasadniających zastosowanie ust. 4 art. 73 rozporządzenia nr 796/2004. Według akapitu pierwszego tej regulacji, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzja, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie została wydana w terminie 12 miesięcy, zatem rozważenia wymagała możliwość zastosowania wskazanego wyjątku od zasady zwrotu nienależnej płatności. Skorzystanie z tej możliwości uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek. Po pierwsze, płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a po drugie, błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy uprawniał do przyjęcia, że to błąd organu spowodował wypłatę spornych środków. Organ pierwszej instancji uznał, że nie można przypisać mu błędu, skoro P. P. nie dochował należytej staranności i zadeklarował do płatności działkę o powierzchni większej niż uprawniona do płatności bezpośredniej. Na tę okoliczność powołał się również organ odwoławczy, który założył nawet popełnienie przez organ błędu, jednak dodatkowo dowodził, że skarżący złożył we wniosku oświadczenie, iż zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych, dlatego powinien też wiedzieć, że uprawa leśna prowadzona na działce ewidencyjnej nr [...] nie kwalifikuje się do płatności bezpośrednich. W ocenie Sądu, taka argumentacja nie uzasadnia odmowy zastosowania ust. 4 art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, a ponadto świadczy o dokonaniu błędnej wykładni tego przepisu w realiach kontrolowanej sprawy.

Odnośnie pierwszej przesłanki zauważyć trzeba, że złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2009 nie powodowało automatycznie obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji pozytywnej. P. P. jedynie zadeklarował do jednolitej płatności obszarowej powierzchnię 1,06 ha, w tym działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni użytkowanej rolniczo 0,61 ha, będąc przekonany, że spełnia wszystkie wymagane prawem warunki do uzyskania tejże płatności. Natomiast rzeczą organu pierwszej instancji było ustalenie, czy przekonanie rolnika jest w okolicznościach sprawy uzasadnione. Realizując przypisane ustawowo zadania w zakresie dotyczącym płatności, organ administracji obowiązany jest do przeprowadzenia m.in. kontroli administracyjnej pozwalającej na wykrycie nieprawidłowości oraz prowadzenia zintegrowanego systemu identyfikacji działek rolnych, ustanawianego na podstawie map lub dokumentów ewidencji gruntów lub też innych danych kartograficznych. Organ korzysta z technik skomputeryzowanego systemu informacji geograficznych, w tym ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych - tzw. system LPIS (art. 30 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 14, art. 15 i art. 17 przywołanego wcześniej rozporządzenia nr 73/2009 oraz art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004). Wspomniane kontrole administracyjne wniosków obszarowych - zgodnie z art. 24 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 796/2004 - weryfikują istnienie uprawnień do dopłat i kwalifikacje do otrzymania pomocy oraz dotyczą zgodności między działkami rolnymi zadeklarowanymi w jednym wniosku a działkami odniesienia w systemie identyfikacji działek rolnych. W sytuacji zaś gdy obszar zadeklarowany w pojedynczym wniosku przekracza obszar ustalony dla danej grupy upraw, do obliczania pomocy zostanie zastosowany obszar ustalony dla tej grupy upraw (art. 50 ust. 3 rozporządzenia nr 796/2004). Z przytoczonych regulacji płyną dla organu przyznającego dopłaty konkretne obowiązki, których w rozważanym przypadku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu nie dochował, opierając się na danych zawartych we wniosku, a nie na danych wynikających przede wszystkim z systemu identyfikacji działek rolnych. Z systemu tego wynikało bowiem, że dla działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,61 ha maksymalny obszar kwalifikujący się do płatności bezpośrednich wynosi 0,00 ha. Wadliwe działanie organu spowodowało w konsekwencji bezpodstawne przyznanie P. P. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Ten błąd organu stwierdził również Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, który uznał przyznanie skarżącemu płatności decyzją z dnia 12 listopada 2009 r. za dokonane z rażącym naruszeniem prawa. Zarzucił organowi niższej instancji nie tylko naruszenie przepisów powołanych wcześniej rozporządzeń, ale również art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, przez brak weryfikacji wskazanej działki ewidencyjnej pod kątem jej kwalifikowalności do płatności. Powiedziane dotąd potwierdza wyrażony w skardze pogląd, że to na skutek pomyłki właściwego organu nastąpiła wypłata nienależnych płatności.

Sąd zgodził się również ze stanowiskiem skarżącego co do braku możliwości wykrycia przez niego błędu popełnionego przez organ. Za zupełnie nieprzekonujące należało uznać dowodzenie przez organ odwoławczy, iż o zaistnieniu takiej możliwości ma świadczyć sam fakt wadliwego zadeklarowania do płatności działki ewidencyjnej nr [...] oraz potwierdzenie we wniosku znajomości zasad przyznawania płatności, a więc i posiadanie wiedzy, że uprawa leśna prowadzona na tej działce nie kwalifikuje się do płatności bezpośrednich. Oceniając tę argumentację, Sąd miał na uwadze, że skarżący nie deklarował we wniosku działki, na której prowadziłby uprawę leśną, lecz twierdził, iż prowadzi na spornej działce szkółkę drzew iglastych. Było to zatem wyłącznie ustalenie organów, nawiasem mówiąc kwestionowane przez skarżącego, dokonane po przeprowadzeniu oględzin spornej działki i wyrażone już po wydaniu decyzji z dnia 12 listopada 2009 r. o przyznaniu skarżącemu płatności. Ponadto Sądowi wiadomo z urzędu, że także na 2010 r. do spornej działki przyznano skarżącemu płatność rolną i wówczas, po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej, również nie kwestionowano danych zawartych we wniosku. Stąd, bezpodstawny jest zarzut, że skarżący - wbrew pisemnemu zobowiązaniu - nie zgłosił zmian mających wpływ na przyznanie płatności, skoro - w jego ocenie - zmiany takie nie wystąpiły. Nie można też uznać za zasadne stanowiska, że błąd organu mógł być wykryty przez rolnika, w sytuacji gdy przyznano mu płatność w stanie faktycznym przez niego przedstawionym, poddanym przez organ kontroli przed przyznaniem płatności. Powtórzyć przyjdzie, że to błąd organu, dysponującego fachowymi i doświadczonymi pracownikami, doprowadził do wypłaty płatności, która po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności i po ponownie przeprowadzonym postępowaniu zakończonym decyzją o odmowie przyznania tej płatności, stała się świadczeniem nienależnym. Natomiast dla rolnika, który w przeciwieństwie do służb organu nie jest profesjonalistą, i który nie dysponuje takimi jak organ środkami i urządzeniami pozwalającymi na weryfikację danych, najważniejsze jest to, że właściwy organ stwierdził spełnienie warunków uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, spełniona została druga przesłanka wymieniona w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 794/2004, mówiąca o tym, że błąd organu nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Sąd nie badał natomiast tych zarzutów skargi, które dotyczyły prawidłowości dokonanych oględzin przedmiotowej działki rolnej oraz trafności stanowiska o powożenie uprawy leśnej, ponieważ nie są one związane z przedmiotem rozpatrywanej sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy administracji naruszyły art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 794/2004, a fakt niezastosowania tej regulacji świadczy o naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji uzasadnia przepis art. 152 P.p.s.a., zaś o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ zastosuje się do powyższych wskazań Sądu, w tym uwzględni to, że spełnienie łącznie dwóch przesłanek, o jakich mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, znosi obowiązek zwrotu nienależnej płatności.