Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 930/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 2 ust. 1 i § 6 ust. 1, 4a i 5
journal: Dz.U. 1997 nr 6 poz 35
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.
article: art. 22 g ust. 17
journal: Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 18 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. K. i Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Sz 31/06 w sprawie ze skargi B. K. i Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 9 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. K. i Z. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Sz 31/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę B. i Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 9 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia 22 lipca 2005 r., nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. określił stronie zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. w wysokości 7.936,30 zł. Organ I instancji wskazał, że podatnicy prowadzili w 1999 r. działalność gospodarczą w spółce cywilnej w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej ustalono, iż spółka cywilna – A. U. od listopada 1999 r. dokonywała odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej (określonej w ewidencji środków trwałych na kwotę 29.000,00 zł) samochodu osobowego marki Ford Escort o numerze rejestracyjnym [...], który został nabyty w dniu 22 października 1999 r. za kwotę 10.500,00 zł. Stwierdził, że podatnicy zawyżyli koszty uzyskania przychodów spółki o kwotę 941,26 zł, z tytułu dokonanych odpisów amortyzacyjnych od wskazanego powyżej środka trwałego, co stanowi naruszenie art. 22 ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r., Nr 90, poz. 416 ze zm.) – zwanej dalej updof oraz § 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 4a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz. U. Nr 6, poz. 35 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem. Uznał, że skoro bowiem z umowy kupna-sprzedaży samochodu marki Ford Eskort wynikało, iż jego cena nabycia wyniosła 10.710,00 zł (cena zakupu wynikająca z umowy oraz poniesiona opłata skarbowa w wysokości 210,00 zł), to odpisy amortyzacyjne powinny być dokonywane od wartości początkowej spornego środka trwałego we wskazanej powyżej wysokości, a nie od wartości przyjętej przez podatników w wysokości 29.000,00 zł. Powyższe stanowisko skutkowało określeniem podatnikom zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego za 1999 r. w wysokości 7.936,30 zł, czyli o 198 zł wyższego od wskazanego przez nich w deklaracji podatkowej.

3. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnicy wnieśli o jej o uchylenie, jako wydanej z naruszeniem art. 122, art. 187 oraz art. 210 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) – zwanej dalej ord. pod., wskazując, że przedstawione organowi podatkowemu dowody jednoznacznie potwierdzały prawidłowość przyjętej przez stronę wartości początkowej spornego środka trwałego, który został zakupiony w stanie uszkodzonym i wymagał kosztownego remontu. Przeprowadzenie niezbędnych napraw uzasadniało konieczność przyjęcia, jako wartości początkowej, kwoty wskazanej w polisie ubezpieczeniowej i wartości auta przed wypadkiem.

4. Dyrektor Izby Skarbowej w S. decyzją z dnia 9 listopada 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i powołując się na § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia podkreślił, że skoro w umowie kupna spornego pojazdu, jako cenę nabycia wskazano kwotę 10.500,00 zł, a podatnicy nie posiadają żadnych dokumentów wskazujących na koszt remontu samochodu, gdyż był on dokonywany we własnym zakresie, brak było podstaw do przyjęcia, iż wartość początkowa tego środka trwałego to 29.000,00 zł. Wskazał także, że wbrew zarzutom odwołania organ podatkowy I instancji podjął wszelkie niezbędne działania, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, materiał dowodowy zgromadził i rozpatrzył w sposób wyczerpujący, nie przekraczając swobodnej oceny dowodów, a w uzasadnieniu decyzji z dnia 22 lipca 2005 r. zawarł prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne.

5. W skardze na powyższą decyzję podatnicy wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucili naruszenie: art. 122 ord. pod. poprzez nie podjęcie przez organy podatkowe działań niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, art. 180 i 187 ord. pod. poprzez niedopuszczenie przez organy podatkowe dowodów przedstawionych przez skarżących przy piśmie z dnia 6 września 2004 r. oraz § 6 ust. 6 rozporządzenia poprzez przyjęcie, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem wartość początkową środka trwałego samochodu osobowego należy przyjąć według ceny nabycia. Uzasadniając swoje stanowisko, podobnie jak w odwołaniu, skarżący podnieśli, że wprawdzie w umowie kupna-sprzedaży z dnia 22 października 1999 r. strony postanowiły, że cena samochodu wynosi 10.500,00 zł, to z pkt 7 tej umowy wynika, iż samochód jest uszkodzony, a jego cenę stanowi wartość pojazdu pomniejszona o wypłacone odszkodowanie z P. według pisma [...] z dnia 21 października 1999 r. Z powyższego zapisu wynika zatem, że właściwa cena samochodu wynosi sumę 10.500,00 zł + 18.832,19 zł (cena samochodu wskazana w umowie powiększona o wysokość odszkodowania wypłaconego przez ubezpieczyciela E. J.). Uznali, że czym innym jest kwestia rozliczeń sprzedającego z kupującym, a czym innym cena nabycia samochodu znacznie uszkodzonego, a przedmiotowe auto było znacznie uszkodzone i wymagało kosztownej naprawy, która została przeprowadzona we własnym zakresie, a zatem, organy podatkowe powinny zastosować § 6 ust. 6 rozporządzenia, tj. przyjąć wartość początkową spornego środka trwałego w wysokości wynikającej z wyceny dokonanej przez podatnika, tj. w wysokości 29.000,00 zł.

6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

7. Sąd I instancji – oddalając skargę – powołał się na art. 22 ust. 8 updof oraz § 2 ust. 1, § 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4a, ust. 5, ust. 6 rozporządzenia i stwierdził, że zarzut dotyczący naruszenia przez organy podatkowe art. § 6 ust. 6 rozporządzenia nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż znajduje on uzasadnienie jedynie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek: środek trwały został nabyty przed dniem założenia ewidencji oraz brak jest możliwości ustalenia ceny nabycia. Uznał, że w niniejszej sprawie wymienione powyżej warunki nie zostały spełnione, a ze zgromadzonego przez organy podatkowe materiału dowodowego wynika bowiem, iż w dniu 1 września 1999 r. (czyli po założeniu w spółce cywilnej - Agencja ubezpieczeniowa ewidencji środków trwałych) E. J. (sprzedająca) zawarła z M. K. (kupującą) umowę przedwstępną kupna-sprzedaży samochodu marki Ford Eskort o numerze rejestracyjnym [...]. Kupująca przekazała sprzedającej zaliczkę w wysokości 5.000, zł, a w w/w umowie podkreślono, że "właściwa cena i umowa kupna-sprzedaży będzie sporządzona po końcowej wycenie szkody przez [...] i po załatwieniu formalności ze zdjęciem cesji bankowej." Umowa kupna-sprzedaży samochodu została zawarta w dniu 22 października 1999 r., a cenę pojazdu ustalono na kwotę 10.500,00 zł. Tego samego dnia M. K. poniosła też wydatek w kwocie 210,00 zł z tytułu opłaty skarbowej od zawartej umowy kupna-sprzedaży samochodu.

8. W ocenie Sądu I instancji, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że na podstawie przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia za wartość początkową spornego środka trwałego należy przyjąć jego cenę nabycia, tj. kwotę należną zbywającemu, powiększoną o koszty związane z nabyciem. Podstawą bowiem do ustalenia wartości początkowej wskazanego samochodu nie może być zapis § 7 umowy kupna-sprzedaży, który stanowi, "że cenę samochodu stanowi wartość pojazdu pomniejszona o wypłacone odszkodowanie z P. wg załączonego pisma [...].", skoro przytoczone powyżej przepisy nakazują przyjmować za wartość początkową środków trwałych, w razie odpłatnego nabycia, cenę nabycia, a nie wartość rynkową. Sąd wskazał, że w przypadku wytworzenia środka trwałego we własnym zakresie za koszt wytworzenia uważa się wartość w cenie nabycia zużytych składników majątku, wykorzystanych usług obcych, itp. (§ 6 ust. 5). Możliwość zaś przyjmowania wartości początkowej w wysokości określonej przez podatnika lub w wysokości wskazanej przez biegłego przewidziana jest jedynie w przypadku wytworzenia środka trwałego przed dniem złożenia ewidencji lub też niemożności ustalenia ceny nabycia takiego środka, który również został zakupiony przed założeniem ewidencji środków trwałych.

9. Podatnicy prowadzący działalność gospodarczą i ponoszący wydatki w celu uzyskania przychodów mają obowiązek ewidencjonowania i dokumentowania zdarzeń gospodarczych w sposób przewidziany przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 148, poz. 720 ze zm.), obowiązującego w 1999 r., tj. na podstawie prawidłowych, rzetelnych dowodów księgowych, zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Sąd wskazał, że z pisma pełnomocnika Z. K. z dnia 6 września 2004 r. wynika, iż remont spornego środka trwałego był dokonywany we własnym zakresie przez podatników, którzy na tę okoliczność nie posiadają żadnych rachunków. Uznał, że nie sposób więc nie zaaprobować stanowiska organu odwoławczego, że wartość początkową spornego środka trwałego należy przyjąć w wysokości 10.710,00 zł, pomimo że nie budzi wątpliwości, iż przedmiotowe auto uległo przez zawarciem umowy kupna-sprzedaży znacznemu uszkodzeniu w wyniku wypadku i wymagało naprawy przed wprowadzeniem do ewidencji środków trwałych.

10. W ocenie Sądu I instancji, organy podatkowe podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrania

i rozpatrzenia, w sposób wyczerpujący, całego materiału dowodowego, a dowody zgromadzone zostały w sposób prawidłowy i wyczerpujący, co znalazło odzwierciedlenie zarówno w decyzji organu pierwszej, jak i drugiej instancji.

11. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną podatników, którzy wnosząc o jego zmianę przez uwzględnienie skargi, ewentualnie o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzających wyrok WSA w Szczecinie decyzji organów podatkowych obu instancji oraz obciążenie Dyrektora Izby Skarbowej w S. kosztami postępowania za obie instancje, w tym kosztami zastępstwa wg norm przepisanych, zarzucili naruszenie prawa materialnego, a w szczególności przepisów prawa podatkowego w części dotyczącej przepisów związanych z amortyzacją środków trwałych, w tym art. 22 ust. 8 updof w zw. z § 2 ust. 1 oraz § 6 ust. 1, 4a i 5 rozporządzenia.

Autor skargi kasacyjnej powołał się na § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia i stwierdził, że wartość początkowa środka trwałego powinna być oceniana na dzień przyjęcia środka trwałego do firmy podatników w dniu 1 listopada1999 r., tj. na dzień rozpoczęcia amortyzacji, nie zaś jak błędnie przyjął Sąd I instancji na dzień zakupu przez osoby trzecie w stosunku do skarżących. Przepisy rozporządzenia dają możliwość przyjmowania wartości początkowej w wysokości określonej przez podatnika lub w wysokości wskazanej przez biegłego w przypadku niemożności ustalenia wartości środka trwałego. Zwrócił na to uwagę też WSA w uzasadnieniu wyroku na karcie 6, wskazując możliwość wyceny dokonanej przez podatnika z uwzględnieniem cen rynkowych środków trwałych tego samego rodzaju.

Niezasadne jest więc stwierdzenie o niespełnieniu warunków § 6 ust. 6 rozporządzenia, gdyż przepis ten umożliwia przyjęcie wartości początkowej środka trwałego, wynikającej z wyceny podatnika w przypadku spełnienia się dwóch przesłanek: środek trwały został nabyty przed dniem założenia ewidencji dla tego środka i brak jest możliwości ustalenia ceny nabycia. Spełnienie się tego drugiego warunku należy rozpatrywać, uwzględniając przyjętą do amortyzacji wartość środka trwałego, stanowiącą wartość wraku pojazdu powiększoną o wartość nakładów poniesionych na jego odtworzenie w celu uzdatnienia do użytkowania, gdyż tylko wówczas można mówić o przyjęciu do amortyzacji środka trwałego.

12. Strona skarżąca podniosła, że wartość naprawionego pojazdu potwierdza dokument wystawiony przez P. C. L. S. w S. z dnia 16 maja 2006 r. z załączoną wyceną z dnia 19 kwietnia 2006 r. oraz aktualna wycena s.c. [...], sporządzona dnia 24 maja 2006 r., z której wynika, iż obecna wartość spornego samochodu przewyższa kwotę wskazaną przez organ podatkowy jako wartość początkowa z 1999 r. Stwierdziła, że amortyzacja dokonywana przez podatników jest prawidłowa i zgodna z art. 22 ust. 8 updof. Przepisy tej ustawy przewidują sytuację, gdy środek trwały zostaje ulepszony i zezwalają w tym wypadku na powiększenie jego wartości początkowej o wydatki poniesione w związku z tym ulepszeniem (art. 22g ust. 17 updof), jednocześnie zabraniając zaliczania nakładów na ulepszenie środka trwałego bezpośrednio do kosztów podatnika (art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c). Nie zostało to jednak wzięte pod uwagę w niniejszej sprawie ani przez organy podatkowe ani przez WSA, co oznacza, że organy dotychczasowych instancji zaniechały obligatoryjnych czynności w postępowaniu podatkowym, bowiem nie podjęły wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

13. Z ostrożności procesowej autor skargi kasacyjnej podniósł zarzut przedawnienia roszczeń dotyczących rozliczenia podatkowego 1999 r., powołując się w tym względzie na wyrok NSA o sygn. II FSK 952/05 Wskazał, że w niniejszej sprawie organy podatkowe nie wystawiły żadnego tytułu egzekucyjnego i nie podejmowały żadnych czynności egzekucyjnych, wobec czego roszczenia związane z rozliczeniem podatku dochodowego skarżących za 1999 r. uległy przedawnieniu.

14. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przypisanych, wskazując, że Sąd I instancji nie naruszył wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów, a więc nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i winna ulec oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

15. Na wstępie podkreślenia wymaga to, że wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej strona skarżąca nie wskazała postaci w jakiej, jej zdaniem, Sąd pierwszej instancji naruszył art. 22 ust. 8 updof w zw. z § 2 ust. 1 i § 6 ust. 1, 4a i 5 rozporządzenia, to jednak użycie w uzasadnieniu tego środka odwoławczego zwrotu "błędnie interpretując przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997", w istocie przypisała Sądowi błędną ich wykładnię.

16. Zwrócić jednak uwagę należy na to, że przedstawiona w skardze kasacyjnej wykładnia tych przepisów jest błędna. Wbrew argumentacji skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji w żadnym razie nie przyjął, że wartość początkową środka transportu jako środka trwałego (§ 2 ust. 1 pkt 2) należy przyjąć z dnia jego nabycia, a nie z dnia przekazania środka trwałego do używania. Pominąć przy tym należy to, że problem ten należy także do kwestii faktycznych, których strona z uwagi na brak zarzutu naruszenia przepisów postępowania skutecznie nie podważyła. Wyraźnie bowiem Sąd pierwszej instancji z § 6 ust. 4a rozporządzenia wywodzi, że do ceny nabycia należy doliczyć "koszty związane z nabyciem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania, a w szczególności koszty transportu, załadunku, wyładunku, ubezpieczenia drodze, montażu, instalacji i uruchomienia programów oraz systemów komputerowych, opłat notarialnych, skarbowych i innych, odsetek, prowizji (...). Tym samym skoro normodawca w sposób przykładowy określił, co należy rozumieć prze pojęcie koszty związane z nabyciem naliczane do dnia przekazania środka trwałego do używania, to jest oczywistym, że wartością początkową tego środka podlegającą amortyzacji jest cena nabycia z dnia nabycia oraz koszty związane z nabyciem poniesione do dnia przekazania środka trwałego do używania. W sprawie zaś nie budzi wątpliwości, że takich kosztów związanych z nabyciem (prócz opłaty skarbowej) podatnik nie poniósł. Nie są zaś w żadnym razie kosztami nabycia koszty remontu samochodu, gdyż nie mieszczą się one w wykładni pojęcia "koszty związane z nabyciem", o których mowa w § 6 ust. 4 a rozporządzenia.

17. Chybiona jest także argumentacja odwołująca się do pojęcia ulepszenia środka trwałego (art. 22 g ust. 17updof), albowiem przepis ten wszedł w życie od dnia 1 stycznia 2001 r., zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 1104 z późn. zm.) i miał zastosowanie do dochodów uzyskanych od tego dnia, a przedmiotem rozpoznania Sądu pierwszej instancji był wymiar zobowiązania podatkowego za 1999 r.

18. Nietrafne są także argumenty odwołujące się do kosztu wytworzenia jako "wartości, w cenie nabycia, zużytych do wytworzenia środków trwałych: rzeczowych składników majątku i wykorzystanych usług obcych, kosztów wynagrodzenia za pracę wraz z pochodnymi, i inne koszty dające się zaliczyć do wartości wytworzonych środków trwałych", albowiem dokonując wykładni tego przepis Sąd pierwszej instancji nie popełnił błędu, nota bene zresztą nie wykazywanego też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Sąd tylko przyjął, że w świetle prawidłowych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy podatkowe przepis ten nie mógł mieć w sprawie zastosowania, albowiem podatnik nie wskazał dowodami (rachunkami, fakturami, paragonami fiskalnymi) w cenie nabycia zużytych do wytworzenia środka trwałego materiałów, usług, kosztów wynagrodzeń wraz z pochodnymi. Poza tym, tych ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji w skardze kasacyjnej nie podważono (§ 6 ust. 5 rozporządzenia).

19. Błędna jest również argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odwołująca się do błędnej wykładni § 6 ust. 6 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika, że "jeżeli nie można ustalić ceny nabycia środków trwałych lub ich części przez podatników przed dniem założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu, o którym mowa w § 11, wartość początkową tych środków przyjmuje się w wysokości wynikającej z wyceny dokonanej przez podatnika, z uwzględnieniem cen rynkowych środków trwałych tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu oraz stanu i stopnia ich zużycia". W żadnym więc razie przepis ten nie mówi "o nabyciu środka trwałego przed dniem założenia ewidencji dla tego środka". Lecz o założeniu ewidencji środków trwałych w ogóle. Tymczasem w sprawie niniejszej także Sąd przyjął, że była ona założona wcześniej niż wpis do niej nabytego uszkodzonego i wyremontowanego samochodu.

20. Bezzasadny jest zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego podniesiony w uzasadnieniu, albowiem wberw wymogom z art. 176 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie wskazano w nim przepisów prawa, które naruszył przy tym Sąd pierwszej instancji.

21. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a., a w zakresie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 6 pkt 1 i § 14 ust. 2 pkt 2. lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. u. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).