Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 479/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2, art. 133  § 1, art. 150, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1  - 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; I. Oddala skargę. II. Zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. P. Kancelaria Adwokacka w W. ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) a nadto 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez L. S. jest decyzja Prezesa wydana w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 11 lutego 2005 r. zainteresowany złożył wniosek o umorzenie jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy.

W treści pisma wnioskodawca wskazał, iż decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. ZUS – Inspektorat w L. uznał brak możliwości spłaty w ratach powstałego zadłużenia.

Decyzją nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ podał, iż wnioskodawca do wniosku o umorzenie składek nie dołączył dokumentów potwierdzających jego wyjątkowo trudną sytuację materialną. W związku z tym organ nie mógł uznać, iż w rozpatrywanej sprawie za umorzeniem składek przemawia ważny interes zobowiązanego. Organ odwołał się do § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej., zgodnie z którym to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż spowodowałoby to ciężkie skutki dla niego i rodziny.

Pismem z dnia 24 czerwca 2005 r. zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, powołując się na swoją trudną sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w imieniu Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż skarżący nie przedstawił nowych dowodów i nie wskazał innych okoliczności niż wynikające z wniosku z dnia 17 lutego 2005r., które pozwalałyby na pozytywne załatwienie sprawy.

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 2468/05 stwierdził nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2005 r. wydanej przez Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu drugiej instancji wskazując, iż organem właściwym do rozpoznania sprawy był Minister Polityki Społecznej.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2006 r. Prezes działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy podano, iż w dniu [...] września 2006 r. został spisany kwestionariusz o stanie majątkowym wnioskodawcy oraz dołączono do wniosku nowe dowody tj :

* oświadczenie, iż zainteresowany nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, ponadto, iż wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania;

* decyzję nr [...] z dnia [...] 08.2006r. o wymeldowaniu L. S. z pobytu stałego z lokalu w K. przy ul. [...];

* upomnienie Banku [...] S.A. [...] Oddział w K. na kwotę 356,18 zł;

* pismo o rozwiązaniu z dłużnikiem umowy rachunku bankowego z dniem [...] 06.2006r. z Bankiem [...] oraz wezwanie do zapłaty w kwocie 610 zł;

* zajęcia wierzytelności przez Komornika Sądowego przy Sadzie Rejonowym w B. na kwotę: 1218,70 zł, oraz 4403,00 zł;

* nie zapłaconą fakturę M. [...] Sp. z o.o. na kwotę 55,87 zł;

* wezwanie do spłaty zadłużenia w kwocie 121,60 zł na rzecz T. [...] S.A.;

* wezwanie do spłaty zadłużenia w kwocie 290,50 zł na rzecz Miasta K.;

* PIT -36 za 2005r. gdzie wykazano przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 10209,00 zł.

Prezes Zakładu podkreślił, iż zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec ZUS nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności. Organ rentowy wskazał, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej dłużnika, ze złożonych dokumentów nie wynika, iż korzysta on z pomocy społecznej. W ocenie organu oznacza to, iż sytuacja materialna nie zmusiła zainteresowanego do sięgania po tego rodzaju środki. Ponadto podkreślono, iż zobowiązania powstałe w innych instytucjach nie mogą stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ II instancji zaznaczył, iż obecnie egzekucję prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego L. [...], a ponadto dłużnik jest właścicielem działki o powierzchni 800 m o wartości 8tys. zł, na której Zakład może ustanowić zabezpieczenie hipoteczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa działającego w imieniu Zakładu nr [...] z dnia [...] września 2006 r. L. S. wskazał, iż swoją trudną sytuację materialną i socjalną przedstawił we wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS z dnia [...] czerwca 2005 r. , która została dodatkowo udokumentowana w dniu [...] września podczas spisywania kwestionariusza o stanie majątkowym. Skarżący podniósł, iż organ II instancji uznaje jego trudną sytuację, a mimo to nie zauważa przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności. Ponadto wskazał, iż odniósł się do twierdzeń organu o nie skorzystaniu przez niego z pomocy społecznej, w piśmie skierowanym do WSA w Warszawie z dnia 8 października 2005 r. Dłużnik zaznaczył, iż organ odwoławczy pominął Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (DZ. U. nr 141) nie biorąc pod uwagę ważnego interesu zobowiązanego powodując tym dla niego ciężkie skutki.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w jego imieniu wniósł o odrzucenie skargi, prezentując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Prezes ZUS podkreślił, iż skarżący nie dołączył żadnych dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej na podstawie, których Zakład mógłby zająć stanowisko, iż za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego.

Wyrokiem z dnia 24 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. w uzasadnieniu wskazując że zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, albowiem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem art. 28 ust. 2-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przywołane przepisy – zdaniem Sądu - normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Sąd podkreślił, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Sąd wskazał też na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Dalej Sąd wskazał, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Zdaniem Sądu właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r. (sygn. akt IV S. 703/99 LEX nr 51234), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sad uznał, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS w imieniu Zakładu nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem praktycznie do przytoczenia dowodów zgromadzonych w sprawie. W zasadzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarto oceny zebranego materiału dowodowego, ani też dokonanej przez organ wykładni stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Sąd wskazał, że uznaniowy charakter przepisu nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie usprawiedliwia więc odstąpienia organu od prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz braku ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Natomiast organ w niniejszej sprawie poza przywołaniem dowodów zgromadzonych w sprawie nie uznał za celowe odnieść warunków umorzenia określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego.

Twierdzenie, iż nie kwestionuje się trudnej sytuacji dłużnika, uznanie, iż sytuacja materialna nie zmusiła dłużnika do korzystania z pomocy społecznej oraz powołanie się przez organ na fakt posiadania nieruchomości przez dłużnika i możliwość ustanowienia przymusowej hipoteki w celu zabezpieczenia spłaty, a także fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego L. [...] nie może być w ocenie Sądu uznane za wystarczające odniesienie się organu do sytuacji skarżącego, w kontekście przede wszystkim przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

Sąd dostrzegł, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. S. odwołał się do podstawy umorzenia jaką są zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego które mogą wystąpić w przypadku spłaty zadłużenia. Jak wynika z oświadczenia zainteresowanego z dnia 12 września 2006 r. L. S. nie korzystał z pomocy społecznej, nie miał orzeczonego stopnia niepełnosprawności, ponadto wnioskodawca nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie ponosił wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Decyzją Burmistrza Miasta K. nr [...] z dnia [...] 08.2006r. L. S. został wymeldowany z pobytu stałego z lokalu w K. przy ul.[...].

Jak wynikało to z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek z [...] września 2006 r. L. S. jest osobą stanu wolnego, posiada pełnoletnie dzieci, które prowadzą własne gospodarstwa domowe. Oprócz zadłużenia wobec ZUS zainteresowany miał zobowiązania z tytułu zadłużenia wobec Banku [...] S.A. [...] Oddział w K. na kwotę 356,18 zł, wobec Banku [...] oddział w K. w kwocie 610 zł. Ponadto dłużnik posiadał zobowiązania wobec T. [...] S.A. w kwocie 121,60 zł, wobec M. [...] Sp. z o.o. na kwotę 55,87 zł oraz wobec Miasta K. z tytułu zadłużenia w kwocie 290,50 zł. Ponadto wobec skarżącego prowadzona była egzekucja wierzytelności przez Komornika Sądowego przy Sadzie Rejonowym w B. na kwotę: 1218,70 zł, oraz 4403,00 zł. Według PIT -36 za 2005r. L. S. wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 10209,00 zł., zaś dochód wykazany został w wysokości 605 zł.

Zdaniem Sądu powyższe okoliczności w dużej części organ przywołał w zaskarżonej decyzji to jednak organ nie odniósł się do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w treści zaskarżonej decyzji.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ rentowy winien – zdaniem Sądu -uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Winien przy tym wziąć pod uwagę okoliczności przedstawiane przez stronę w kierowanej do organu korespondencji. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Sąd nadto dodał, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Zgodnie z art. 123 powołanej ustawy w sprawach uregulowanych tym aktem normatywnym, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 tegoż Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 powołanej wcześniej ustawy od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Jak wynika z treści uzasadnienia wyroku NSA z dnia 15 listopada 2006 r. Sygn. akt II GSK 224/06 ,,organem administracyjnym wydającym decyzje w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4-6 u.s.u.s. jest ZUS a nie Prezes Zakładu. Zwrot ,,stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy’’ zawiera jedynie wskazanie podmiotu do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz 83 ust. 4,6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 kompetencje do rozpatrzenia ,,odwołania’’ czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi a nie Prezesowi Zakładu.’’

W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa M. O. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz.

Ta sama osoba – dyrektor Oddziału ZUS w L. jako dyrektor organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy ponownie rozpatrując sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym.

W rezultacie M. O. podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje. W celu zapewnienia bezstronności, rzetelności postępowania oraz działania w interesie strony nie winna powstrzymać się od udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu M. O. nie powinna brać udziału w postępowaniu w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w rezultacie, którego wydano zaskarżoną decyzję.

Realizując powyższe wytyczne Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. W motywach wskazał – w najistotniejszym fragmencie uzasadnienia- że skarżący jest właścicielem samochodu marki [...], działki o wartości 8 000 zł, na których można dokonać zabezpieczenia. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiła treść art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze – powołując się na orzecznictwo – L. S. wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest "ślepy i głuchy a w pewnych punktach wręcz porażający", albowiem formułuje "groźbę przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie". Chce także "dokonać zabezpieczenia hipotecznego na działce – jedynej ostoi w okresie letnim"

Wskazał też, że samochód stanowi wartość złomu, zaś 10 lokat po 1 000 zł, to przyjacielska pożyczka; dostrzegł też, że nie posiada stałej pracy, dochodów, co uniemożliwia regulację należności.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia ww. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 k.p.a. zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Organ jasno wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności Organ II instancji trafnie uznał, iż skarżący może uiścić należności, co do których domaga się umorzenia. Sam w skardze podkreśla, że posiada działkę, której wartość wynosi ok. 8 000 zł. Ta kwota wystarcza aby zaspokoić roszczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący – jak sam wskazuje w skardze – posiadał 10 000 zł na lokatach które przeznaczył na "spłatę uprzednich pożyczek."

Jeżeli weźmie się pod uwagę to, że L. S. nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi działalność gospodarczą, to istnieje realna szansa, iż dochody pozwolą uregulować zaległości z pominięciem sprzedaży na ten cel wskazanej działki.

Sąd zauważa, że argumenty podniesione w skardze nie przemawiają za uchyleniem zaskarżonej decyzji. Podejmowane przez Zakład Ubezpieczeń środki (ew. groźba ich zastosowania) nie naruszają prawa.

Na marginesie wskazać też trzeba, iż Sąd nie dał wiary, iż lokata 10 000 zł stanowi przedmiot pożyczki. Nie ulega wątpliwości, że dochodzi do niej wówczas, kiedy brak jest środków na bieżące potrzeby; nie stanowi ona wtedy przedmiotu lokat mających na celu powiększenie kapitału. Jest to jeszcze jeden argument przemawiający za tym, iż skarżący posiada środki umożliwiające uregulowanie dochodzonych należności – co prawidłowo uregulowano i szczegółowo wykazano w motywach zaskarżonej decyzji.

Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151, art. 250 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.