Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SAB/Gl 8/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Żadne z wyżej wymienionych
Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ - art. 149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 149
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej 1) stwierdza, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. dopuścił się przewlekłości postępowania w załatwieniu wniosku o umorzenie zaległości podatkowej; 2) stwierdza, że przewlekłość postępowania Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. do rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości podatkowej; 4) zasądza od Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1.500 (tysiąc pięćset) złotych.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi A. SA w K. (dalej również: "spółka", "skarżąca lub "podatnik") jest przewlekłe prowadzenie przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. postępowania w sprawie wniosku spółki o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług.

2. Stan sprawy przedstawia się następująco:

2.1. Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2008 r. spółka zwróciła się do Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. (dalej również: "organ pierwszej instancji") o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług poprzez rozłożenie ich spłaty na 12 rat. Uzupełniając wniosek (w piśmie z dnia 7 maja 2008 r.) spółka zmieniła zakres żądań i wystąpiła o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług w łącznej kwocie (...) zł.

2.2. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. decyzją z dnia (...) r. odmówił umorzenia wskazanych we wniosku zaległości.

2.3. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej również: "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania spółki od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, decyzją z dnia (...) r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania wnioskowanej ulgi.

2.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 grudnia

2009 r., sygn. akt I SA/Gl 1020/08 oddalił skargę spółki, stwierdzając, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie narusza prawa.

2.5. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 895/10 uchylił ww. wyrok WSA w Gliwicach w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

2.6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1174/11 uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 września 2008 r.

2.7. Decyzją z dnia (...) r. organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia (...) r. odmawiającą umorzenia zaległości spółki w podatku od towarów i usług w łącznej wysokości (...) zł wraz z odsetkami za zwłokę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

2.8. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. decyzją z dnia (...) r. umorzył część zobowiązań spółki z powodu ich przedawnienia, a postanowieniem tej samej daty pozostawił wniosek spółki o umorzenie zaległości podatkowych bez rozpoznania, z uwagi na nieuzupełnienie przez spółkę braków formalnych wniosku.

2.9. Organ odwoławczy w postanowieniach z dnia (...) r. uznał, że zarówno zaskarżone postanowienie z dnia (...) r., jak i decyzja z tej samej daty nie weszły do obrotu prawnego i z tej przyczyny wniosek spółki z dnia 1 kwietnia 2008 r. w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług pozostaje "do załatwienia".

2.10. Decyzją z dnia (...) r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. ponownie odmówił umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę.

2.11. Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia (...) r. utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

2.12. Spółka złożyła skargę na ww. decyzję organu odwoławczego z dnia (...) r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1182/14) uchylił zaskarżoną decyzję.

2.13. Decyzją z dnia (...) r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia (...) r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

2.14. W dniu 31 marca 2016 r. do Dyrektora Izby Skarbowej w K. wpłynęło ponaglenie spółki z dnia 24 marca 2016 r. na Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. w sprawie niezałatwienia postępowania w zakresie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług we właściwym terminie i tym samym przewlekłe prowadzenie postępowania.

2.15. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia (...) r. uznał ponaglenie spółki za nieuzasadnione.

2.16. Decyzją z dnia (...) r. organ pierwszej instancji odmówił spółce umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za okresy: IV kwartał 2002 r., I-III kwartał 2003 r., I-IV kwartał 2004 r., II-IV kwartał 2005 r., I-IV kwartał 2006 r., I-IV kwartał 2007 r., I-IV kwartał 2008 r., I,III,IV kwartał 2009 r., I-IV kwartał 2010 r., I-IV kwartał 2011 r., I kwartał 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

3. W skardze na przewlekłe prowadzenie postępowania złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o:

1) stwierdzenie, iż w sprawie prowadzonej pod sygnaturą (...) oraz (...) nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu art. 3 § 2 ust. 8 w zw. z art. 32 i art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

2) zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu, tj. decyzji umarzającej zaległości podatkowe w sprawie prowadzonej pod sygnaturą (...) – zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

3) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z art. 149 § 6 tej ustawy.

4. W odpowiedzi na skargę Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. uznał zarzuty spółki za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zaskarżenie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania organu administracji publicznej jest dopuszczalne w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na mocy powyższych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności.

W świetle art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności,

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa,

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b).

Na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych spółki w podatku od towarów i usług. Złożenie skargi poprzedzone zostało wezwaniem spółki – ponagleniem skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w K., złożonym w myśl art. 141 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa" lub "O.p."). W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej w K. ponaglenie to uznał za nieuzasadnione (postanowienie z dnia 29 kwietnia 2016 r.).

Spółka w uzasadnieniu złożonej skargi podniosła min., że niemożność uzyskania decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowych spółki paraliżuje jej działania, gdyż od dnia złożenia wniosku pozostaje w stanie niepewności prawnej oraz, że organy podatkowe dwukrotnie odmawiały spółce udzielenia ulgi, pomimo zapadłych w sprawie orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w których Sąd ten zalecił organom podatkowym ponowne, bardziej wnikliwe i wszechstronne rozpatrzenie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. min. wskazał, że główną przyczyną niezakończenia postępowania była konieczność zebrania i zgromadzenia materiału dowodowego zgodnie ze wskazaniami zawartymi w treści wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2015 r. (sygn. akt ISA/Gl 1182/14). Zwrócił uwagę, że spółka pismem z dnia 15 sierpnia 2013 r. rozszerzyła wniosek z dnia 1 kwietnia 2008 r. o umorzenie zaległości podatkowych, wnosząc o objęcie tym wnioskiem zaległości w podatku VAT za I-IV kwartał 2008 r., I,III,IV kwartał 2009 r., I i IV kwartał 2010 r., I-IV kwartał 2011 r. oraz za I kwartał 2012 r.

Na wstępie przypomnieć należy, że kwestię terminów załatwiania spraw reguluje art. 139 § 1 O.p., który to nakazuje organom podatkowym załatwianie spraw bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu dwóch miesięcy od dnia otrzymania odwołania, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy (art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej). Do terminów załatwienia spraw nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 139 § 4 Ordynacji podatkowej).

Podkreślić trzeba, że sprawa była czterokrotnie kontrolowana przez sądy administracyjne – trzy razy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (wyroki z dnia: 7 grudnia 2009 r., 29 lutego 2012 r. i 3 marca 2015 r.) i raz przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok 10 listopada 2011 r.).

Ta uwaga jest istotna, zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W przypadku, gdy sprawa ponownie trafia do organu administracyjnego – po uchyleniu zaskarżonej decyzji przez sąd – organ ten związany jest oceną prawną wyrażoną przez ten sąd. Oznacza to, że organ nie może swobodnie – według własnego uznania – kształtować sytuacji prawnej stron postępowania. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak długo wyrok sądu nie zostanie uchylony w trybie określonym przez prawo, bądź nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania. Wyrażając ocenę prawną w uzasadnieniu orzeczenia oraz przedstawiając wskazania co do dalszego postępowania sąd determinuje zarówno rozstrzygnięcie administracyjne, jak i kolejny wyrok sądu w tej sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1365/08). Skoro tak, to wydanie przez organ rozstrzygnięcia, które nie respektuje wskazań co do sposobu i kierunku rozpoznania sprawy (zawartych w kasacyjnym wyroku sądu administracyjnego), jest równoznaczne z niewykonaniem wyroku uchylającego akt.

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2011 r. (sygn. akt II FSK 895/10) NSA uchylił wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2009 r. (sygn. akt I SA/Gl 1020/08) oddalający skargę spółki na decyzję organu odwoławczego z dnia (...) r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych spółki w podatku VAT i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że Sąd pierwszej instancji powinien ocenić słuszność tezy organu podatkowego, iż brak jest przesłanek do umorzenia podatnikowi zaległości podatkowej. Przy ocenie z jednej strony ważnego interesu podatnika, a z drugiej strony interesu publicznego, wyrażającego się w równym ponoszeniu przez obywateli ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), niezbędna jest bowiem kontrola zaskarżonej decyzji w aspekcie rozważenia przez organy podatkowe sytuacji finansowej i majątkowej podatnika, sposobu i okoliczności powstania zaległości podatkowej. Dokonując tej kontroli należy mieć na uwadze, że sam fakt wcześniejszego korzystania z pomocy publicznej przez podatnika nie uzasadnia odmowy umorzenia zaległości podatkowej. NSA zaakcentował, że podatnik zarówno we wniosku, jak również w odwołaniu oraz w skardze podnosił, że przyczyną kłopotów finansowych spółki była niezgodna z prawem decyzja Prezesa Głównego Urzędu Miar, co spowodowało - w ocenie spółki - wyeliminowanie jej z rynku i pogorszenie jej sytuacji finansowej prowadzące do powstania zaległości podatkowych. W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji, z naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. w ogóle nie odniósł się do tych twierdzeń strony oraz do przedłożonych w tym zakresie dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 29 lutego 2012 r. (sygn. akt I SA/Gl 1174/11), rozpatrując ponownie skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r., uchylił zaskarżoną decyzję, zawierając w uzasadnieniu orzeczenia ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania. Sąd ten, stwierdzając zasadność zarzutu spółki dotyczącego naruszenia przez organ odwoławczy art. 127 O.p. w zw. z art. 67b tej ustawy, uznał również, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 210 § 4 O.p. Zdaniem tego Sądu nie ulega wątpliwości, że wyczerpujące uzasadnienie decyzji organu odwoławczego w sprawie zawierać musi szczegółowe rozważania dotyczące genezy problemów finansowych spółki, które (jak strona konsekwentnie wskazuje we wszystkich etapach postępowania) wyniknęły w związku z "zablokowaniem przez Prezesa Głównego Urzędu Miar w W. sprzedaży licznika SM-01pH poprzez wydanie niekonstytucyjnych zarządzeń (brak ustawowych uprawnień Prezesa GUM do wydawania tego typu zarządzeń), które zmieniły definicję wodomierza przez co doszło do wyeliminowania firmy A. z rynku" Dalej Sąd ten przypomniał, że już we wniosku z dnia 1 kwietnia 2008 r. Prezes Spółki wyraził przekonanie, że "na drodze rozwoju firmy, a co za tym idzie i osiąganiu zysków stanął urzędnik państwowy Prezes GUM. (...) Przeprowadzona kontrola NIK w GUM wykazała przekroczenie uprawnień i złamanie konstytucji RP. Dalszym naszym krokiem było wystąpienie do sądu o odszkodowanie wobec Skarbu Państwa (...)". Tymczasem, jak wskazał WSA w omawianym wyroku, w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odniósł się do tej kwestii stwierdzając jedynie niedopuszczalność weryfikowania przez organy podatkowe rozstrzygnięć wydawanych przez inne organy państwowe, a także odnotowując, że skoro spółka wniosła apelację, to jej roszczenia związane z działaniem Prezesa Głównego Urzędu Miar nie zostały uwzględnione przez sąd pierwszej instancji (w omawianym orzeczeniu Sąd nadmienił, że organ odwoławczy dysponował będzie już możliwością zapoznania się z treścią orzeczenia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia (...) r., sygn. akt (...), którym oddalano apelację spółki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia (...) r., sygn. akt (...)). Dalej WSA wskazał, że wyczerpujące rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej musi także obejmować szczegółową analizę sytuacji ekonomicznej podatnika, który domaga się zastosowania ulgi płatniczej. Zdaniem tego Sądu ocena realnej możliwości (jednorazowego lub rozłożonego w czasie) wywiązania się przez stronę z tej powinności publicznoprawnej została całkowicie pominięta przez organ odwoławczy, który skoncentrował się na wielkości udzielonej już spółce pomocy w spłacie jej zobowiązań. Organ pierwszej instancji wskazał jedynie, że z dokumentów sporządzonych na dzień 6 maja 2008 r. wynika, iż na ten dzień strona osiągnęła zysk netto w wysokości (...) zł, podczas gdy sprawozdanie sporządzone na dzień 30 czerwca 2007 r. wykazuje stratę netto w wysokości (...) zł, co dowodzi poprawy kondycji finansowej Spółki. Sąd ten zalecił aby organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu odwołania spółki od decyzji organu pierwszej instancji rozważył zasadność żądania w kontekście art. 67a i 67b O.p. i wyczerpująco zbadał istnienie przesłanek umorzenia zaległości podatkowych określonych w art. 67a O.p., a następnie podjął decyzję w ramach uznania administracyjnego. W szczególności, zdaniem WSA, organ odwoławczy winien omówić i rozważyć zdarzenia wskazywane przez spółkę jako przyczyny uniemożliwiające jej bieżące odprowadzanie podatku od towarów i usług objętego wnioskiem o umorzenie oraz ocenić zasadność żądania skarżącej w kontekście jej aktualnej sytuacji finansowej.

Po uprawomocnieniu się ww. wyroku WSA z dnia 29 lutego 2012 r. (sygn. akt I SA/Gl 1174/11) organ odwoławczy decyzją z dnia (...) r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia (...) r. odmawiającą umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług w łącznej wysokości (...) zł wraz z odsetkami za zwłokę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. decyzją z dnia (...) r. umorzył część zobowiązań spółki z powodu ich przedawnienia, a postanowieniem z tej samej daty pozostawił wniosek spółki o umorzenie zaległości podatkowych bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie przez spółkę braków formalnych wniosku.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu wniesionych przez spółkę środków zaskarżenia od ww. aktów administracyjnych postanowieniami z dnia (...) r. (karta nr 281-270 akt administracyjnych) uznał, że nie weszły one do obrotu prawnego - nie zostały bowiem doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi spółki; w efekcie, Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. zobowiązany był do rozpatrzenia wniosku spółki z dnia 1 kwietnia 2008 r. o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług.

Decyzją z dnia (...) r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. ponownie odmówił umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę, a Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia (...) r. utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Spółka złożyła skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia (...) r., która została uwzględniona przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia

3 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1182/14 uchylającym zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uzasadniając wydane orzeczenie stwierdził: "w rozpoznawanej sprawie organy podatkowe, w tym organ odwoławczy naruszyły przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności nie dokonały wszechstronnego zbadania materiału dowodowego oraz nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności. Podatnik bowiem zarówno we wniosku jak również w skardze podnosił, że przyczyną kłopotów finansowych Spółki była niezgodna z prawem decyzja Prezesa Głównego Urzędu Miar, co spowodowało wyeliminowanie go z rynku i pogorszenie się sytuacji finansowej, prowadzącej do powstania zaległości podatkowych. Natomiast organy podatkowe zarówno I jak i II instancji pomimo obszerności uzasadnień wydanych decyzji nie odniosły się w sposób konkretny i wyczerpujący do tej argumentacji skarżącego. Nie zbadano genezy problemów finansowych Spółki, nie wykazano, czy istotnie spór podatnika z Prezesem GUM miał wpływ na jego kondycję finansową i powstanie zaległości podatkowych. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się także do wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia (...) r., sygn. akt (...), którym oddalano apelację Spółki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia (...) r., sygn. akt (...) (wyrok ten znajduje się w aktach sprawy).Trzeba także podkreślić, że tut. Sąd wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1174/11 uchylił decyzję DIS z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług. Natomiast organy podatkowe nie zastosowały się do szczegółowych wytycznych zawartych w tym orzeczeniu. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego w niniejszej sprawie musi bowiem zawierać szczegółowe rozważania dotyczące genezy problemów finansowych Spółki."

WSA wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu odwołania skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji organ odwoławczy "rozważy zasadność tego żądania w kontekście art. 67a i 67b O.p. i wyczerpująco zbada istnienie przesłanek umorzenia zaległości podatkowych określonych w art. 67a O.p., a następnie podejmie decyzję w ramach uznania administracyjnego. W szczególności organ ten omówi i rozważy zdarzenia wskazywane przez Spółkę jako przyczyny uniemożliwiające jej regulowanie zobowiązania podatkowego objętego wnioskiem o umorzenie oraz oceni zasadność żądania skarżącej w kontekście jej aktualnej sytuacji finansowej."

Po otrzymaniu akt sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w K. wydał w dniu (...) r. decyzję uchylającą decyzję Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. z dnia (...) r. przekazał ją wraz z aktami sprawy temu organowi.

Z akt administracyjnych wynika, że Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K., począwszy od wezwania spółki - pismem z dnia 29 września 2015 r. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o umorzenie zaległości podatkowych (doręczonym 14 października 2015 r., karta 618 akt administracyjnych), przez okres ok. 7 miesięcy przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe mające na celu wykonanie zaleceń WSA w Gliwicach zawartych w prawomocnym wyroku z dnia 3 marca 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1182/14), tj. ustalenie genezy problemów finansowych spółki w szczególności w kontekście sporu jaki prowadziła z Prezesem GUM, co zresztą organ przyznaje w odpowiedzi na skargę, stwierdzając, że "w niniejszej sprawie główną przyczyną niezakończenia postępowania była konieczność zebrania i zgromadzenia materiału dowodowego. Wszystkie podjęte przez tut. Urząd czynności ukierunkowane były na wypełnienie wskazanych w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 marca 2015 r., Sygn. Akt I SA/Gl 1182/14 postulatów".

Ostatecznie, decyzją z dnia (...) r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w K. odmówił skarżącej umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług.

Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania nie zostało zdefiniowane ustawowo. W orzecznictwie przyjmuje się, że pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1114/12, CBOSA).

Termin "z rażącym naruszeniem prawa", użyty w art. 149 § 1a p.p.s.a., wskazuje, że chodzi o istotne uchybienie obowiązującemu przepisowi prawa, które oceniane być musi ad casum, przez pryzmat rodzaju danej sprawy. Do przypadków rażącej przewlekłości zalicza się zwykle zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia, przyjmując, że podstawowym obowiązkiem organu jest takie zorganizowanie pracy, aby rozpoznanie sprawy było odpowiednio sprawne zarówno w zakresie szybkości postępowania, koncentracji materiału dowodowego, wyboru koncepcji rozstrzygnięcia jak i w zakresie podejmowania decyzji rozstrzygającej sprawę. (por. wyroki: NSA z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 2426/13, z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 3059/12, WSA w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Gl 10/13, CBOSA).

Jak już Sąd wyjaśnił, niewykonaniem wyroku jest takie działanie organu po zwrocie akt administracyjnych przez sąd administracyjny, które pozostaje w sprzeczności z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku. Niewykonanie wyroku zachodzi w razie niewłaściwej lub opieszałej realizacji przez organ obowiązków nałożonych przez sąd.

Zdaniem Sądu z zakresie pojęciowym niewykonania wyroku mieści się przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (tak też NSA w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1160/14, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 1043/15).

Oceniając postępowanie organu pierwszej instancji Sąd, zobowiązany jest uwzględnić standardy wynikające z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja; zob. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1160/14 ). W ocenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC), wywiedziona z art. 6 ust. 1 Konwencji norma prawna sprzeciwia się przewlekłości postępowania administracyjnego (zob. wyroki ETPC: z 22 lipca 2008 r. w sprawie Przepałkowski przeciwko Polsce ze skargi nr 23759/02, LEX nr 411773; z 9 czerwca 2009 r. w sprawie Kamecki i inni przeciwko Polsce ze skargi nr 62506/ 00, LEX nr 531001; z 4 października 2011 r. w sprawie Mularz przeciwko Polsce ze skargi nr 9834/08, LEX nr 951073; z 1 grudnia 2009 r. w sprawie Trzaskalska przeciwko Polsce ze skargi nr 34469/05, LEX nr 530148).

Sposób procedowania organu, który wbrew twierdzeniom spółki zawartym we wniosku o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług i w kolejnych pismach nie bada genezy problemów finansowych spółki, jak również nie analizuje jej sytuacji ekonomicznej, a następnie, pomimo jednoznacznie negatywnej oceny takiego postępowania wyrażonej przez NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2011 r. oraz WSA w orzeczeniu z dnia 29 lutego 2012 r. nadal uchyla się od przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego w tym kierunku i tym samym nie wykonuje obowiązków nałożonych przez sąd, należy uznać za przewlekły z rażącym naruszeniem prawa. Nie może bowiem być tak, że organ podatkowy arbitralnie pomija kluczowe dla spółki okoliczności przemawiające jej zdaniem za koniecznością udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowych, nie wykonuje wytycznych WSA w Gliwicach zawartych w wyroku z 29 lutego 2012 r. i wydaje kolejną decyzję – z dnia (...) r., która choć utrzymana w mocy przez organ odwoławczy okazała się wadliwa, gdyż WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. ponownie uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia (...) r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia (...) r. z powodu naruszenia przez organy podatkowe art. 153 p.p.s.a – niewykonania zaleceń WSA w Gliwicach określonych w wyroku z dnia 29 lutego 2012 r.

Dopiero po upływie ponad 7 lat od daty złożenia przez spółkę wniosku o umorzenie zaległości podatkowych organ podatkowy przeprowadził bardzo obszerne postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie genezy problemów finansowych spółki, szczególnie w kontekście sporu jaki toczyła z Prezesem GUM, choć w ocenie Sądu nie było żadnych przeszkód aby czynności te dokonać wcześniej, tj. w odpowiedzi na wniosek spółki o udzielenie ulgi, z uwagi na jego treść, a w każdym razie nie później niż w postępowaniu toczącym się po wydaniu przez WSA w Gliwicach wyroku z 29 lutego 2012 r. (sygn. akt I SA/Gl 1174/11), zawierającego ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania w sprawie wniosku spółki o udzielenie ulgi podatkowej. Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku organu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę ani charakter sprawy, ani jakiekolwiek okoliczności faktyczne, nie usprawiedliwiają tak długotrwałego prowadzenia postępowania. W szczególności Sąd nie znalazł jakiejkolwiek okoliczności zwalniającej organ od odpowiedzialności za niewykonywanie prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w sprawie. Sąd nie podziela stanowiska organu co do przyczynienia się spółki do przedłużenia postępowania w sprawie poprzez złożenie przez spółkę: 1) pisma z dnia 15 sierpnia 2013 r. o przesunięcie terminu do uzupełnienia wniosku do dnia 15 września 2013 r., karta 357 akt administracyjnych, 2) pisma z dnia 26 września 2013 r. o przedłużenie terminu do składania dokumentów do 15 października 2013 r., karta 392 akt administracyjnych, 3) pisma z dnia 29 grudnia 2013 r. o przedłużenie postępowania do 20 lutego 2014 r., karta 420 akt administracyjnych, 4) pisma z dnia 18 marca 2014 r., w którym spółka, w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 3 marca 2014 r., sprecyzowała żądania w zakresie złożonego wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, karta 427 akt administracyjnych.

Z akt sprawy, a przede wszystkim z uzasadnienia orzeczenia WSA z dnia 3 marca 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1182/14) jednoznacznie przecież wynika, że powodem uchylenia decyzji organu odwoławczego z (...) r. było naruszenie przez organy podatkowe art. 153 p.p.s.a. Trzeba podkreślić, że przez okres ok 20 miesięcy, tj. od otrzymania przez organ pierwszej instancji akt sprawy, co jak wynika z pisma organu odwoławczego z dnia 8 października 2012 r. (karta 188 akt administracyjnych) nastąpiło w październiku 2012 r. (po wydaniu przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z dnia (...) r. w związku z wyrokiem WSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1174/11) do dnia (...) r. – daty wydania przez ten organ kolejnej decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych spółki, nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe czyniące zadość zaleceniom WSA zawartym w wyroku z 29 lutego 2012 r., a działania skarżącej – składane wnioski o przedłużenie postępowania, przy zasadniczo biernej - w kontekście ciążącego na organie obowiązku ustalenia genezy problemów finansowych spółki – postawie organu nie przyczyniły się uchylenia decyzji organu odwoławczego z dnia (...) r. i w konsekwencji do dalszego procedowania w sprawie. Organ pierwszej instancji nie może skutecznie się bronić przed zarzutem przewlekłego prowadzenia postępowania stopniem skomplikowania sprawy; jako organowi właściwemu w sprawie służy mu domniemanie fachowości.

Zdaniem Sądu przewlekłość postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o umorzenie zaległości podatkowych miała cechy rażącego naruszenia prawa z powodu istotnego i oczywistego naruszenia art. 153 p.p.s.a, którego konsekwencją było ewidentne naruszenie zasady szybkości postępowania, jak również drastyczne przekroczenie rozsądnego terminu rozpatrzenia sprawy.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a, orzekł jak w punkcie pierwszym i drugim wyroku.

Sąd nie mógł zobowiązywać organu do wydania w określonym terminie decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych spółki - zgodnie z jej żądaniem, z akt sprawy wynika bowiem, że organ pierwszej instancji, przed rozpoznaniem skargi przez Sąd, wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości podatkowej spółki w podatku od towarów i usług. Z tych przyczyn, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 149 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 3 sentencji wyroku.

Sąd, w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a., częściowo uwzględnił żądanie zasądzenia od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej uznając, że zasądzona kwota 1500 zł stanowi odpowiednie zadośćuczynienie dla skarżącej za przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji kiedy po wniesieniu skargi organ wydał decyzję w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych spółki.

Sąd nie orzekł w co do zwrotu kosztów postępowania, z uwagi na brak wniosku skarżącej w tym przedmiocie.