Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 536/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn.akt II OSK 536 /05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz, Ludwik Żukowski (spr), , Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2004 r. sygn. akt II SA/Gd 463/03 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (zwany dalej WSA lub Sądem), wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004 r. (sygn. akt. II SA Gd 463/03) oddalił skargę [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2003 r. (Nr...). Zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia były następujące: decyzją z dnia [...] maja 2001r. (Nr ...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie pozbawił [...] uprawnień kombatanckich, przyznanych decyzją byłego Związku Wojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD) z dnia [...] lipca 1976r. z tytułu służby w odrodzonym Wojsku Polskim od 25 października 1943r. do 9 maja 1945r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że [...] pełniła zawodową służbę wojskową w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego (KBW). Z akt sprawy wynikało, iż [...] w czasie służby w KBW brała bezpośredni udział w zwalczaniu oddziałów "Jastrzębia", "Młota" i "Szarego", które wedle Informatora o antypaństwowych organizacjach 1944-1956, Warszawa – MSW, Lublin – Retro 1993r. były oddziałami polskiego podziemia niepodległościowego. Organ wywiódł z tego, iż [...] podczas służby w aparacie bezpieczeństwa, poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego wykonywała zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski co wypełniało dyspozycję przepisu art. 25 ust. 2 pkt l lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm., zwanej dalej ustawą) stwarzając tym samym podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich z uwagi na pełnienie służby w KBW oraz walkę z oddziałami niepodległościowego podziemia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] podniosła, iż nie pełniła zawodowej służby lecz frontową, musiała wstąpić do szkoły KBW oraz nie wykonywała żadnych działań operacyjnych.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, opisaną na początku, decyzją z dnia [...] marca 2003 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu powtórnej decyzji organ dodał, iż fakt pełnienia przez [...] służby w KBW został ustalony na podstawie informacji uzyskanych w Centralnym Archiwum Wojskowym z dnia 24 kwietnia 2001 r. oraz zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w W. z dnia 18 grudnia 2000r. Z dokumentów tych wynika, że była to służba zawodowa.

W skardze do byłego Ośrodka Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca podniosła, iż zastosowano wobec niej odpowiedzialność zbiorową; jej zdaniem w okresie od 25 października 1943 r. do 5 października 1948 r. pełniła czynną służbę wojskową, w tym jako elew szkoły podoficerskiej, słuchacz szkoły oficerskiej, dowódca plutonu, kompanii piechoty oraz wykładowca. Po krótkim pobycie w batalionie została skierowana do batalionu szturmowo-desantowego, utworzono szkołę oficerską KBW, w której była wykładowcą topografii i matematyki. Skarżąca podkreśliła również, że przez ówczesne władze okres do 1948r. był uznawany za czas wojny domowej i nie mogła odmówić udziału w walkach z patriotycznym podziemiem, była tylko oficerem frontowym i gdy zaistniała korzystna sytuacja odeszła z wojska, nie była w służbie operacyjnej KBW, nie prowadziła przesłuchań zaś na akcjach odpowiadała za stan zabezpieczenia saperskiego. W akcjach przeciwko oddziałom leśnym brała udział lecz nie z własnej woli.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Sąd w wyroku oddalającym skargę [...] generalnie podzielił argumentację w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pozbawiającej ją uprawnień kombatanckich podkreślając, iż skarga nie była zasadna w świetle obowiązujących przepisów oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zgodnie z oceną Sądu art. 25 ust. 2 pkt l lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. ustawy stwarzał podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich osobę, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami aparatu Bezpieczeństwa Publicznego, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustalono w oparciu o przebieg służby skarżącej oraz dokumenty ZBOWiD, że [...] w czasie służby w KBW na terenie województwa lubelskiego w latach 1944-1945 brała udział w zwalczaniu Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", "Jastrzębia", "Młota" oraz Narodowych Sił Zbrojnych "Szarego". Jednostka KBW, w której służyła skarżąca jako dowódca plutonu została prawidłowo zakwalifikowana jako część aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Jednostka ta współpracowała operacyjnie i śledczo z funkcjonariuszami UBP przy aresztowaniach ukrywających się Volksdeutschów, dezerterów z Wojska Polskiego oraz osób podejrzanych o przynależność do AK i NSZ (pismo z Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 24 kwietnia 2001r.). Zdaniem Sądu operacji takich nie można było przeprowadzać bez dokonywania czynności śledczych w szerokim tego słowa znaczeniu, a zatem bez przesłuchań świadków, śledzenia podejrzanych, zbierania informacji oraz stosowania innych form działań operacyjnych. Na charakter organizacji niepodległościowych, na które powoływał się organ, wskazuje dodatkowo wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1955, Słownik Biograficzny, Tom I , Kraków-Wrocław 2002, s. 524, 160, 493, 253. Nietrafny jest zarzut skarżącej jakoby po wkroczeniu na terytorium Polski jej służba ograniczała się tylko do wykładów z topografii i matematyki w Szkole Oficerskiej KBW. Świadczy o tym przebieg służby, z którego wynika, że skarżąca dopiero od 16 marca 1946r. do 15 października 1948r. była wykładowcą w Oficerskiej Szkole KBW; było to później niż walka z oddziałami "Jastrzębia", "Młota" i "Szarego". Były zatem podstawy uznania przez Sąd, iż służba skarżącej w KBW miała charakter służby w aparacie Bezpieczeństwa Publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Natomiast wykonywanie podczas i w związku z tą służbą zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowiło podstawę do pozbawienia skarżącej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu zostały przyznane.

Opisany wyrok WSA z dnia 7 grudnia 2004r. został zaskarżony skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez uprawnioną w rozumieniu art. 175 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U . Nr 153, poz. 1270 ze zm.) pełnomocniczkę [...]. Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia przepisów poprzez dowolne przyjęcie i wywodzenie przez Sąd orzekający bez oparcia ustalonych faktów w zgromadzonych dokumentach czy zeznaniach świadków, a przez to dowolne przyjęcie, że skarżąca zatrudniona w KBW na terenie województwa lubelskiego w latach 1944-1954 biorąc udział w zwalczaniu oddziałów Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", "Jastrzębia", "Młota" oraz Narodowych Sił Zbrojnych "Szarego" wykonywała podczas i w związku z tą służbą zadania śledcze i operacyjnie związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy jej służba ograniczała się tylko i wyłącznie do wykładów z topografii i matematyki w nowo utworzonej Oficerskiej Szkole KBW i nie wykonywała żadnych zadań operacyjnych jak też nie pełniła służby zawodowej w tej formacji a ustalenia Sądu jedynie w aspekcie historycznym a nie faktycznym mogły mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Sformułowano zatem wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku (zarzuty skargi kasacyjnej podane zostały w wersji in extenso).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż skarżąca kwestionuje wyrok WSA albowiem przy jego wydaniu zostały naruszone przepisy postępowania dot. oceny dowodów zgromadzonych w aktach sprawy i dowolna interpretacja faktów w aspekcie wydarzeń historycznych w tamtym czasie, a nie faktycznym przez skarżącą polegająca na uznaniu, że zatrudnienie [...] w strukturach KBW było równoznaczne z prowadzeniem przez nią w ramach prowadzonych "operacji" czynności śledczych w szerokim tego słowa znaczeniu, albowiem bez przesłuchań świadków, śledzenia podejrzanych, zbierania informacji, instalowaniu własnych źródeł w oddziale, a także stosowania innych form zbierania informacji np. o ilości, składzie oraz dowódcach. Także Sąd (...) ustalił na s. 4 uzasadnienia, że "bez wykonywania czynności śledczych nie mogły być wykonywane czynności operacyjne np. na odpowiednim rozmieszczeniu wojsk, okrążeniu przeciwnika lub wprowadzaniu go w zasadzkę". Ustalenia powyższe co do sposobu działania formacji KBW mimo, że mogły w tamtych czasach mieć miejsce nie oznaczało, że wykonywała je skarżąca. "Nie ma prowadzenie na prowadzenie" przez skarżącą wskazanych czynności w postaci przesłuchań świadków, śledzenia podejrzanych, zbierania informacji, instalowania własnych źródeł w oddziale, a także o stosowaniu innych form zbierania informacji żadnych dowodów. Zatem ustalenia w tym zakresie są dowolne, krzywdzące dla skarżącej i w konsekwencji pozbawiają ją nabytych uprawnień. Zastosowanie przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy wymaga dla pozbawienia uprawnień kombatanckich wykazania ponad wszelką wątpliwość, że osoba, którą pozbawia się nabytych uprawnień istotnie w sposób nie budzący wątpliwości, pełniąc służbę poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa w latach 1944-1956 podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. WSA oddalając skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien naganny fakt działań skarżącej wykazać.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna wnoszona do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (WSA) jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, jaki opierać się musi na wyczerpująco wymienionych podstawach wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a .). Podstawy skargi kasacyjnej stanowić może: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W petitum skargi kasacyjnej ogólnikowo zarzucono, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania poprzez ich dowolną interpretację. W żadnym jednak miejscu nie wskazano jakie konkretnie przepisy Sąd naruszył. Takie sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne i w istocie gołosłowne. Jedynie z uzasadnienia skargi można domniemywać, że Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej wykładni prawa materialnego, a w szczególności przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. cyt. wcześniej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (w skardze nie podano miejsca publikacji ustawy). Zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywód, jaki przy założeniu wymogów minimum formalizmu procesowego, o naruszeniu powołanego przepisu ustawy jest ogólnikowy, niekompletny i merytorycznie chybiony, nie znajduje on oparcia w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Nie budzi wątpliwości kwalifikacja materialnoprawna, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji co oznacza, że Sąd prawidłowo ocenił stan faktyczny sprawy kwalifikując go jako wyczerpujący dyspozycje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. W przeciwieństwie do twierdzeń zawartych w skardze kasacyjnej w rozpoznawaniu spraw o pozbawienie uprawnień kombatanckich zasadnicze znaczenie należy przypisać materiałom źródłowym, zwłaszcza zachowanym dokumentom. Po pierwsze, [...] we własnoręcznie sporządzonym wniosku o nadanie orderu (k.34) wyraźnie przyznała, iż "(...) brałam czynny udział w walkach z reakcyjnym podziemiem i bandami UPA. W okolicach Kraśnika, Biłgoraja, Zamościa i innych rejonach Lubelszczyzny oraz woj. rzeszowskiego. Uczestniczyłam jako d-ca plutonu w likwidacji bandy "Burza" w Narolu oraz "Szarego", "Młota". "Ognia" i "Jastrzębia". Powołane organizacje Sąd prawidłowo zakwalifikował w oparciu o dane źródłowe jako niepodległościowe. Po drugie, w orzeczeniu Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w Gdańsku, wydanej przez były ZBOWiD (protokole dodatkowym, k.36) jednoznacznie stwierdzono, że [...] nabyła uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej w LWP w okresie od 9 maja 1945r. do 15 października 1948r. Po trzecie, podane fakty, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, znalazły potwierdzenie w piśmie Centralnego Archiwum Wojskowego (k.57). Opisana sytuacja w pełni odpowiadała regulacji opisanej w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy dającej podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu działalności w latach 1944-1956r. w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".

Nie budzą również wątpliwości ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym oraz przez Sąd pierwszej instancji, iż [...] pełniła służbę wojskową (w tym zawodową) w formacji wojskowej Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego (KBW) co zasadnie zostało zakwalifikowane jaklo stan przewidziany w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. Służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiła również podstawę do wydania decyzji pozbawienia uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. KBW był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznaczało wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (por. uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992r., II UZP 7/91, OSNA APU 1992, z. 10, poz. 174 oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 15 lutego 1994r., sygn. akt T 15/93, OTK 1994, z. 1, poz. 4). Są zatem podstawy do wniosku, że KBW był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować oddzielnie, ten kierunek w orzecznictwie NSA został wyraźnie zaznaczony (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005r., sygn. akt OSK 1126/04 oraz powołane tam orzecznictwo). NSA niejednokrotnie przyjmował, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powodował utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Dotychczasowe wywody uprawniają wniosek, iż zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Sądu pierwszej instancji nie został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Trafność orzeczenia Sądu uzasadniało prawidłowe zastosowanie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. c powołanej na początku ustawy. Były zatem podstawy do oddalenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 184, 183 i 181 wobec braku przeszkód określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a .