Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 43/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 24 ust. 2 i 4, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor WSA Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G. od decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad M. G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., aktualny t.j. – Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości oraz orzekło co do istoty sprawy, przyznając J. G. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną M. G., od dnia 1 listopada 2020 r. na czas nieokreślony, w wysokości 1.830 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

W dniu [...] kwietnia 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wpłynął wniosek J. G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. G.. Do wniosku wnioskodawca załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. L. z dnia [...] r., znak: [...], zaliczające M. G. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W treści tego orzeczenia stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r. Orzeczenie wydane zostało na stałe. W treści wniosku J. G. zawarł adnotację wyrażającą zgodę na uchylenie decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] r. nr [...], przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, uwarunkowaną przyznaniem wnioskowanego świadczenia pieniężnego.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. , działając z upoważnienia Wójta Gminy T., decyzją z dnia [...]. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że w sprawie nie zostało zachowane kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a nadto, że sprawie zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.s.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacje nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Powyższa decyzja organu pierwszej instancji została następnie utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] Na skutek skargi J. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt: II SA/Lu 552/19 uchylił jednak ww. decyzje obu instancji. Sąd stwierdził, że złożenie przez skarżącego oświadczenia, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, powinno skutkować wszczęciem postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i – w razie spełnienia przesłanek - wydaniem takiej decyzji, z jednoczesnym uchyleniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji ponownie odmówił przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matka M. G.. Organ pierwszej instancji i tym razem uznał, że stronie nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne ze względu na brak ustalenia daty powstania niepełnosprawności u M. G., a także ze względu na fakt pobierania przez J. G. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym organ pierwszej instancji ponownie przyjął, że w sprawie nie zostało spełnione kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz, że zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. Uznał przy tym, że ze wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawartych w wyroku z dnia

3 grudnia 2019 r. wynika, że uchylenie prawa strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego miałoby nastąpić w razie spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem przesłanki te z powyższych względów nie zostały spełnione.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. zarzucił jej naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, a także art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność M. G. powstała po 18 roku życia

i w związku z tym J. G., jako jej opiekunowi, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a nadto ze względu na pominięcie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o powyższe zarzuty odwołujący domagał się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2019 r.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało je za zasadne.

Kolegium zakwestionowało stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że zachodzą podstawy do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z powołaniem się na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Podkreślił, że w świetle poglądów orzecznictwa, wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Oceniając zaś sprawę w oparciu o kryteria określone w u.ś.r.,

z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b, Kolegium uznało, ze brak jest podstaw do odmowy przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki, matka wnioskodawcy M. G., legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest wdową i ma [...] lat. J. G. mieszka razem matką. Okoliczność sprawowania nad nią opieki oraz jej zakres wynika z ustaleń starszego specjalisty pracy socjalnej GOPS

w T. , zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego z dnia [...]

Odnosząc się do drugiej z przywołanych przez organ pierwszej instancji przyczyn odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium wskazało, że we wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia strona zawarła adnotację warunkującą zgodę na uchylenie decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] r. nr [...], przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, od uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po otrzymaniu odwołania J. G. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. organ drugiej instancji – mając na względzie wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawarte

w wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 552/19 – przesłał wniosek (oświadczenie) skarżącego o zgodzie na uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, celem jego rozpatrzenia. W odpowiedzi na powyższe pismo organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] października 2020 r. wyjaśnił, że wniosek ten został już ponownie rozpatrzony po uwzględnieniu ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Organ uznał, że wniosek ten jest wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym wnioskodawca uwarunkował uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ponownie wskazał, że nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz, gdy osoba sprawująca opiekę posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W treści ww. pisma zaznaczono, że J. G. w dniu [...] września 2020 r. złożył wniosek

o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021, które to żądanie – jak ustaliło Kolegium - nie zostało jeszcze rozpatrzone.

Mając na względzie powyższe ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jest niedopuszczalna, zaś analiza akt sprawy w oparciu o pozostałe kryteria określone w u.ś.r. wskazuje, że na dzień wydawania niniejszej decyzji spełnione zostały przesłanki przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na treść art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. organ przedmiotowe świadczenie przyznał stronie począwszy od dnia 1 listopada 2020 r. tj. od dnia, w którym J. G. nie przysługiwało już prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a tym samym nie występował zbieg uprawnień do świadczeń. Z akt sprawy wynika bowiem, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał stronie do dnia 31 października 2020 r.

J. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 i ust. 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" i art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2020 r., zamiast od dnia złożenia wniosku o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2019 r. na czas nieokreślony. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że jedynie częściowo nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem, tj. w zakresie czasookresu, na który zostało mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącego, fakt uzyskiwania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być, w okolicznościach niniejszej sprawy, przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu, po stronie tego samego podmiotu, uprawień do obydwu tych świadczeń, znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. Dlatego też organy administracji publicznej powinny dążyć do tego, aby obywatele pobierali świadczenia dla nich korzystniejsze, jeżeli mają taką możliwość. W ocenie skarżącego bezpodstawne było zatem ograniczenie przyznanego mu świadczenia pielęgnacyjnego do ram czasowych od 1 listopada 2020 r., a nie od 1 kwietnia 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie w piśmie przewodnim do przekazanych sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy, datowanym na 12 stycznia 2021 r., Kolegium zawarło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wobec zgodnych wniosków stron co do trybu rozpoznania sprawy, Sąd na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, przy czym wadliwość tego rozstrzygnięcia czyni koniecznym wyeliminowanie go z obrotu prawnego w całości, albowiem uchylenie jej – jak domaga się tego skarżący – jedynie w zakresie objętym zarzutami skargi, tj. w zakresie określonej w tej decyzji daty nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest dopuszczalne z uwagi na brak możliwości wyodrębnienia tej części decyzji do odrębnego rozstrzygnięcia.

Przypomnieć należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych uregulowanych w u.ś.r. (art. 2 pkt 2) przysługującym z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie to przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ustawodawca w ust. 1b powołanego artykułu uzależnił nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zachowania określonego tym przepisem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Przepis ten stanowi bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ponadto, jak stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (m.in.) specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl zaś art. 27 ust. 5 u.ś.r.,

w przypadku zbiegu uprawnień do tych świadczeń, przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują

w związku z opieką nad różnymi osobami.

W okolicznościach niniejszej sprawy wymaga też wyjaśnienia, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (ust. 4).

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowana przez skarżącego, a także nie budzi zastrzeżeń Sądu, prawidłowość oceny Kolegium wyrażonej w zaskarżonej decyzji, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niezachowanie kryterium daty powstania niepełnosprawności, określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może być podstawa odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem ten przepis za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W orzecznictwie sadów administracyjnych ugruntowane jest natomiast stanowisko, że skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1668/14, z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 910/16, z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 1090/16 – dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie prawidłowe jest również stanowisko organu odwoławczego w zakresie uznania, że jakkolwiek w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.s.r. pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wyklucza możliwość jednoczesnego pobierania przez tę osobę świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego jednego z tych świadczeń w ramach uprawnienia określonego w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Zauważyć należy, że stanowisko to odpowiada ocenie prawnej wyrażonej w zapadłym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie z dni 3 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 552/19, do której to oceny – wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 153 p.p.s.a. – nie zastosował się organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu i co zasadnie skutkowało uchyleniem decyzji tego organu zaskarżoną decyzją reformatoryjną organu odwoławczego.

Rozwijając powyższą ocenę Sąd w powołanym wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. zwrócił uwagę, że skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył jednocześnie, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd stwierdził, że złożenie takiego oświadczenia we wniosku z dnia 15 kwietnia 2019 r. przez skarżącego, powinno poskutkować wszczęciem postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – i w razie spełnienia przesłanek – wydaniem takiej decyzji, z jednoczesnym uchyleniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ramach powyższych wskazań nie zostało wprost wyjaśnione, od jakiej daty powinno zostać przyznane skarżącemu wybrane przez niego świadczenie pielęgnacyjne w razie stwierdzenia, że spełnia on warunki uzyskania tego korzystniejszego świadczenia. Organ odwoławczy, mając na względzie wynikającą

z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. zasadę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie może być pobierane równocześnie ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, wobec ustalenia, że uprawnienie skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało dopiero

z upływem wyznaczonego w decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. okresu świadczeniowego, tj. z dniem 31 października 2020 r., przyznał stronie wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne dopiero począwszy od dnia 1 listopada 2020 r. Z ustaleniem dopiero od tej daty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zgadza się natomiast skarżący, według którego świadczenie to winno mu zostać przyznane - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 24 ust. 2 u.ś.r. - począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu jego wniosek, tj. od kwietnia 2019 r., skoro do wniosku załączone zostało oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji istota sporu na obecnym etapie postępowania sprowadza się do ustalenia daty, od której skarżącemu należy przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, ze stanowiskiem, iż datą tą jest dopiero 1 listopada 2020 r. nie można się zgodzić.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że skoro ustawodawca w art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewidział sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń, a uprawnienie do konkretnego świadczenia nabywa się dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, to oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek jego uzyskania (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 886/17, dostępny w CBOSA). W rezultacie należy uznać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń wymienionych w tym przepisie, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego ich pobierania. Wobec tego sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie,

w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18, dostępny w CBOSA). Użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, wedle którego nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18,dostępny w CBOSA).

Nie jest zatem uprawnione wymaganie od strony potwierdzenia utraty prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego już w momencie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i uzależnianie od tego przyznania stronie korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z zasadą z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca złożenia wniosku. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także w zakresie przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Ponownie w tym miejscu należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący już we wniosku z dnia 15 kwietnia 2019 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zawarł żądanie uchylenia decyzji, na mocy której pobierał wówczas specjalny zasiłek opiekuńczy, przy czym żądanie to uwarunkował przyznaniem mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wyraźnie określił, które ze świadczeń wybiera. W ocenie Sądu, w tej sytuacji zasadne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres począwszy od miesiąca wpływu wniosku, wraz z którym strona dokonała wyboru świadczenia oraz złożyła oświadczenie równoznaczne z rezygnacją z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albowiem w taki sposób należy interpretować wniosek o uchylenie decyzji przyznającej skarżącemu to uprawnienie. Przyznając skarżącemu przedmiotowe świadczenie dopiero od dnia 1 listopada 2020 r. Kolegium naruszyło zatem przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy.

Należy przy tym zaznaczyć, że konsekwencją przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od kwietnia 2019 r., winno być równoczesne uchylenie, na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy wstecz, tj. właśnie od daty, od której przyznano mu korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne, a następnie zobowiązanie strony do zwrotu pobranego w tym okresie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprawdzie decyzja wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny, przez co często w orzecznictwie kwestionowana jest możliwość jej działania ze skutkiem wstecznym. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela jednak pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 989/13, na gruncie posiadającego tożsame brzmienie przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tego poglądu nie można wykluczyć, że decyzje weryfikujące w omawianym trybie decyzje wcześniejsze mogą mieć skutek wsteczny. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (co niewątpliwie miałoby miejsce w analizowanym przypadku, albowiem miałoby na celu przyznanie skarżącemu korzystniejszego świadczenia). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Skutkiem takiego rozwiązania procesowego w praktyce winno być natomiast rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres i wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego za zaległy okres w wysokości pomniejszonej o pobrany w tym czasie, a objęty obowiązkiem zwrotu specjalny zasiłek opiekuńczy.

Rozpatrując ponownie sprawę Kolegium uwzględni przedstawione wyżej uwagi i wnioski.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I. sentencji.

Zawarte w punkcie II. sentencji orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie ograniczają się do wynagrodzenia reprezentującego skarżącego pełnomocnika w wysokości 480 zł, znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).