Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 904/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Anna Siedlecka Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Aneta Szmyt po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 marca 2016 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. A. O. (dalej także: strona, skarżąca) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej: organ) o umorzenie odsetek od zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej także: u.s.u.s).

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zaległości w opłacaniu składek powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą strony. W razie umorzenia odsetek strona zobowiązała się do jednorazowej spłaty należności głównej. Jej zdaniem w ten sposób zostanie zrealizowany interes publiczny i interes strony, która uwolni się od zobowiązań finansowych. Strona nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia wobec ZUS, gdyż jej dochody aktualnie wynoszą miesięcznie [...] zł brutto. Od marca 2015 r. w związku z utratą jednego ze źródeł dochodów, kwota ta wyniesie [...] zł brutto, z której prócz kosztów utrzymania ponoszone będą koszty opłacenia zobowiązań kredytowych, zaciągniętych na zakup mieszkania. Strona podkreśliła, że jej mieszkanie nie jest dobrem luksusowym, a główną podstawą bytowania.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] organ, na podstawie art. 83. ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3 oraz art. 32 u.s.u.s., a także art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w kwocie [...] zł.

W podaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za lata 2001-2003, a nie składek. Zarzuciła, że zaskarżoną decyzję wadliwie doręczono. Skutkuje to rzeczywistym brakiem doręczenia, które nastąpiło do rąk skarżącej, a nie ustanowionego pełnomocnika. Decyzja nie jest zgodna z żądaniem wniosku, gdyż wnioskowana o umorzenie odsetek, a nie należności z tytułu składek. Organ nie zauważył zamiaru strony zmierzającej do pogodzenia jej ważnego interesu z interesem publicznym. Odmawiając umorzenia organ niesłusznie przyjął, że w sprawie nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 28 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie części zobowiązania. Organ stwierdził, że stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możności przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie. Posiadany przez stronę majątek nieruchomy w postaci mieszkania jest bowiem własnością pozorną. Mieszkanie jest w całości obciążone hipoteką na rzecz banku, a wysokość zadłużenia aktualnie wynosi [...] zł i przekracza wartość rynkową mieszkania. Na tę okoliczność przedstawiono zaświadczenie z banku. Pełnomocnik strony podkreślił, że spłata kredytu nastąpi dopiero w 2027 r. Możliwość dochodzenia należności w postępowaniu egzekucyjnym z tej nieruchomości w ciągu najbliższych 13 lat jest zatem wątpliwa, a strona nie ma innych dóbr materialnych.

W konkluzji pełnomocnik stwierdził, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność, o której jest mowa w art. 28 u.s.u.s. Utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej umorzenia oznacza rozmyślne naliczanie odsetek, co nie jest intencją państwa prawa.

Organ rozpatrując sprawę ustalił, że prowadząc działalność gospodarczą strona zobowiązana była ustawowo odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia społeczne i za zatrudnionych pracowników. W wyniku niedopełnienia tego obowiązku na koncie rozliczeniowym strony powstało zadłużenie, które według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. na [...] r., wraz z odsetkami za zwłokę wynosiło [...] zł. Organ wskazał, że zgodnie z wnioskiem postępowaniem objęto występujące na koncie rozliczeniowym strony odsetki za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł.

Organ powołał sięna oświadczenie strony, według którego strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 600 zł. Zgodnie z przedłożonymi do akt sprawy zeznaniami podatkowymi dochód strony w 2011 r. wyniósł [...] zł, w 2012 r. – [...] zł, a w 2013 r. – [...] zł. Oprócz zadłużenia z tytułu składek, na zobowiązania pieniężne strony składa się zadłużenie z tytułu kredytu bankowego na cele mieszkaniowe, które według stanu na dzień [...] r. wynosiło [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem jest ono spłacane w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania o powierzchni 121,98 m², położonego we W. przy ul. W. [...]. Organ ustalił ponadto, że strona posiada dwa garaże we W. przy ul. W. [...] i nieruchomość gruntową o powierzchni 0,1784 ha w K. (gmina K.). Nie posiada majątku ruchomego, wierzytelności i środków na rachunkach bankowych.

Organ, po ocenie tego stanu faktycznego w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a u.s.u.s. stwierdził, że nie zachodzi żadna przesłanka ujęta w tych przepisach, umożliwiająca umorzenie odsetek. Biorąc pod uwagę art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 241, poz. 2074 ze zm.) organ uznał natomiast, że przepis ten w rozpatrywanej sprawie nie może stanowić podstawy prawnej do umorzenia odsetek. W tym stanie rzeczy organ uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] r. nr [...], a następnie:

1) na podstawie art. 28 ust. 1-3 i art. 32 u.s.u.s odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, liczonych na dzień 19 lutego 2015 r., w łącznej kwocie [...] zł;

2) na podstawie art. 28 ust. 1-3a i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, liczonych na dzień 19 lutego 2015 r., w łącznej kwocie [...] zł.

3) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej umorzenia zaległości w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Strona niezadowolona z decyzji zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając organowi:

1) Nieprawidłowe rozważenie w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony i interesu publicznego. Strona we wniosku wskazywała bowiem, że domaga się jedynie umorzenia odsetek od nieterminowo opłaconych składek, deklarując jednocześnie zapłatę zaległych składek. Według strony będzie to korzystne dla organu, a z drugiej strony będzie uwzględniało słuszny interes strony, która mogłaby uzyskać częściowe umorzenie należności w zakresie odsetek. Organ nie rozważył tych okoliczności.

2) Błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wyrażającą się przyjęciem, że sam fakt posiadania przez stronę zstępnych uniemożliwia zastosowanie tego przepisu, tj. uzyskanie umorzenia. Według strony ów przepis należy interpretować w ten sposób, że jedynie istnienie następców prawnych, wobec których można zastosować art. 107-111 ordynacji podatkowej uniemożliwia jego zastosowanie. W innym przypadku zakres stosowania normy prawnej tego przepisu były pusty, w obowiązującym stanie prawnym zawsze istnieje następca prawny vide: art. 935 kodeksu cywilnego.

3) Naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez jego niezastosowanie w sprawie, tj. rozważenie umorzenia należności nawet w sytuacji niespełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym zakresie wskazano, że organ w uzasadnieniu decyzji odwołał się do § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując przesłanki wskazane w w/w punktach. Nie zastosowano § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, gdzie wyliczenie w pkt 1-3 nie jest enumeratywne, ale jedynie przykładowe (zwrot "w szczególności" w § 3 ust. 1 in fine). Punktem rozważań dla analizy możliwości zastosowania tego przepisu jest bowiem treść § 3 ust. 1 i zawarte tam przesłanki, nie zaś przykładowe wyliczenie z pkt 1-3. Tymczasem okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 organ w ogóle nie badał.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu organ podniósł, że w toku postępowania administracyjnego stan faktyczny sprawy przeanalizowano i oceniono w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z następujących podstaw prawnych:

1) art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 u.s.u.s.;

2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s.;

3) art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U 241, poz. 2074 ze zm.).

Organ powołał art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., według którego należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnosząc się do zarzutu niezgodności decyzji z dnia [...] r. z żądaniem wniosku, którego przedmiotem było umorzenie odsetek, a nie należności z tytułu składek, organ wyjaśnił, że zaskarżona decyzja z [...] r. uwzględniła ten zarzut uchylając decyzję z dnia [...] r. i rozstrzygając co do istoty sprawy.

Organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 2-6 u.s.u.s., według którego całkowita nieściągalność należności zachodzi, gdy:

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa.

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia,

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły.

Badając materiał dowodowy w świetle przesłanki art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ wskazał, że działalność gospodarcza nie jest aktualnie prowadzona przez wnioskodawczynię, lecz po jej stronie występują następcy prawni, czyli dzieci. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania o powierzchni 121,98 m², dwóch garaży we W. przy ul. W. [...] i działki o powierzchni [...] ha, położonej w K. (gmina K.). Biorąc to pod uwagę organ stwierdził, że omawiana przesłanka nie zachodzi. Z brzmienia powołanej przesłanki wynika, że wszystkie wskazane w niej okoliczności muszą wystąpić jednocześnie. Oznacza to, że niewystąpienie choćby jednej z nich powoduje, że przesłanka nie jest spełniona.

Zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą 11,60 zł. Nie są więc spełnione okoliczności określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a.

Odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. (gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję) organ wskazał, że aktualnie wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania będzie więc możliwe określenie sposobu jego zakończenia - przez wyegzekwowanie zobowiązania lub stwierdzenie braku majątku, z którego możliwe jest dochodzenie należności.

Badając przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., organ podkreślił, że biorąc pod uwagę posiadany majątek nieruchomy w postaci mieszkania o powierzchni 121,98 m², dwóch garaży, oraz działki o powierzchni 0,1784 ha, nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przez to tej przesłanki także nie można uznać za spełnioną. Jak ustalono, należności, do których zapłaty skarżąca jest zobowiązana, dotyczą m.in. składek na własne ubezpieczenia.

Organ powołał art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stanowiący, że w uzasadnionych przypadkach, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, nawet mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, że stwierdzenie użyte w przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże", oznacza, że ciężar udowodnienia tych przesłanek spoczywa na dłużniku.

Co do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 organ wskazał ponownie, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 600 zł. Na zakup żywności i inne wydatki pozostaje więc [...] zł. Oprócz zadłużenia z tytułu składek stronę obciążają zobowiązania kredytowe zaciągnięte na cele mieszkaniowe, spłacane w kwocie [...] zł miesięcznie. Strona posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania o powierzchni 121,98 m² i dwóch garaży we W. przy ul. W. [...], a także nieruchomość gruntową o powierzchni 0,1784 ha. Skarżąca nie posiada natomiast majątku ruchomego, ani wierzytelności i środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Z oświadczenia wynika, że w przypadku umorzenia odsetek od zaległych składek skarżąca zadeklarowała jednorazową spłatę należności głównej. W związku z tym można przypuszczać, że posiada ona zgromadzone, nieujawnione w prowadzonym postępowaniu środki pieniężne. Mając na uwadze spłatę zobowiązań kredytowych w miesięcznej kwocie [...]zł, nasuwa się przypuszczenie także o innym nieujawnionym źródle dochodów niż wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1 [...] zł,.

Biorąc to pod uwagę organ stwierdził, że w sprawie nie wykazano, że opłacenie należności z tytułu składek skutkowałoby dla skarżącej niemożliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tych okolicznościach sprawy organ uznał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie została spełniona.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały również spełnione warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na to, że skarżąca nie wykazała strat materialnych poniesionych w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego, a ponadto skarżąca nie jest przedsiębiorcą.

Co do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ stwierdził, że skarżąca nie powołała się na swój stan zdrowia, ani nie przedłożyła dokumentów świadczących o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W świetle tego omawianej przesłanki organ nie uznał za spełnioną.

W konkluzji organ stwierdził, że w sprawie nie spełniono przesłanek całkowitej nieściągalności, wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie wystąpiły również szczególne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Odnośnie zarzutu, że decyzja z dnia [...] r. została wadliwie doręczona, co skutkowało faktycznym brakiem doręczenia, organ wyjaśnił, że w dniu [...]r. decyzję przesłaną na adres: al. W. [...],[...]-[...] W. odebrano w dniu [...] r. Z zachowaniem terminu na wniesienie odwołania, w dniu [...] r., pełnomocnik strony wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie umorzenia odsetek, wskazując zaistniałe uchybienie. W dniu 2 czerwca decyzja została przesłana przez organ na adres pełnomocnika.

Odnośnie wskazania we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a posiadany majątek nieruchomy jest własnością pozorną, gdyż obciążoną kredytem hipotecznym, gdzie wysokość spłaty aktualnie przekracza kwotę samego kredytu, organ wskazał, że ZUS dokonał na tej nieruchomości wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej. W razie realnie dokonanego zabezpieczenia nie można tego uznać za czynność pozorną. Jak wynika z materiału sprawy, skarżąca posiada również majątek w postaci nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1784 ha oraz dwóch garaży, położonych we W. przy ul. W. [...], lokal 24 i 27. Z tego lokal nr 27 o księdze wieczystej [...] jest wolny od wpisów hipotecznych. Zatem w przypadku zabezpieczenia należności czy podjęcia działań egzekucyjnych wobec tych nieruchomości istnieje realna szansa na choćby częściowe odzyskanie długu. Organ podkreślił, że organ w postępowaniu drugoinstancyjnym ustalił po stronie skarżącej następców prawnych (dzieci). W tej sytuacji warunki umożliwiające umorzenie na podstawie przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 3 nie zostały spełnione.

Odnosząc się do sentencji zaskarżonej decyzji, którą organ I instancji oparł między innymi na art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 241, poz. 2074 ze zm.), organ wskazał, że w przypadku skarżącej przepisy tej ustawy nie mają zastosowania. Zgodnie z art. 17 ustawy, ZUS może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Organ podkreślił fakt, że mimo, iż konto rozliczeniowe w ZUS wykazuje należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika za okres od 06.2001r. do 12.2001r., na ubezpieczenie wypadkowe za okres od 06.200lr. do 12.2001 r. i Fundusz Pracy za okres od 06.2001 r. do 11.2001 r., to w czasie obowiązywania ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców skarżąca była przedsiębiorcą. Mogła więc wówczas wystąpić ze stosownym wnioskiem i ubiegać się o umorzenie, czego jednak nie uczyniła. Organ I instancji nie uwzględnił tej okoliczności. Stanowiło to podstawę uchylenia decyzji I instancji i umorzenia postępowania w tym zakresie.

Organ stwierdził, że biorąc to pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, dokonał on rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały, bądź nie zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, dokonując analizy i oceny każdej z tych przesłanek.

Ponadto organ podkreślił, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności (tj. przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., a także ważnego interesu osoby zobowiązanej określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), organ ZUS nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za pobór składek obowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego. Podejmując rozstrzygnięcia w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym, a interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. Zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek, godzi bowiem w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Umorzenie należności jest zatem instytucją nadzwyczajną. Z uwagi na tę argumentację organ wniósł jak na wstępie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kryterium legalności z art. 1 § 2 tej ustawy, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.) umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W ostatnim przypadku jednak wyłącznie w sytuacji, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Sąd administracyjny uwzględniając skargę, co do zasady może zatem wyłącznie znieść z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie.

Mając na względzie powołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Organ rozstrzygał sprawę wnioskowanego umorzenia odsetek na podstawie art. 28 ust.1-3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, zwanej także u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, a także odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Według Sądu, organ stwierdził prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych przesłanek. Organ ustalił także bezspornie, że skarżąca ma stałe miesięczne dochody, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 121,98 m² we W . przy ul. W. [...], dwóch garaży we W. przy ul. W. [...], nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1784 ha w K. (gmina K.). Ma także dzieci jako następców prawnych. Sąd nie podziela przy tym poglądu skarżącej, że jest to kwestia bez istotnego znaczenia, gdyż zawsze występują jacyś następcy prawni.

Artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Organ trafnie wykazał, że sytuacja skarżącej nie wyczerpuje dyspozycji § 3 tego rozporządzenia, uzasadniających wnioskowanego umorzenia zaległości. Po stronie skarżącej nie zaszły bowiem okoliczności wymienione w tym przepisie. W szczególności skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności; nie dowiodła, że choruje na przewlekłą chorobę oraz że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, w sposób pozbawiający go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd nie podziela zatem podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. polegającego na jego niezastosowaniu w sprawie. Trafnie podnosi skarżąca, że wyliczenie w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego nie jest enumeratywne, ale jedynie przykładowe. Organ orzekający badając sytuację skarżącej nie był jednak obowiązany wyjść poza ten zakres. Skarżąca tego rodzaju okoliczności nie wskazywała, poza akcentowaniem, że przez umorzenie zostanie zrealizowany interes publiczny i interes skarżącej, która uwolni się od zobowiązań finansowych.

Sąd podkreśla, że na podstawie u.s.u.s. organy orzekające ZUS mają kompetencję do działania w trybie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji obejmuje zatem wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy bowiem do kompetencji jego organów. Sąd nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli do umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzyjnej organu ZUS. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r. (sygn. III SA 3118/01, POP 2004/4/77) podkreślił, że uznanie jest ograniczone dyrektywami wyboru sformułowanymi w ustawie. Sąd jest zatem zobowiązany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego I i II instancji organ orzekający prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierowano się utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu stanowisko przyjęte przez organ jest zatem zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej. Znalazło to oparcie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie naruszono zatem art. 77 § 1 k.p.a. Organ wskazał, że zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Sytuacja skarżącej została zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające. Nawet jeśli obecnie skarżąca nie jest w stanie spłacić zaległych odsetek, nie stanowi to pozytywnej przesłanki umorzenia. Poza tym sytuacja materialna skarżącej może w przyszłości ulec takiej zmianie, że będzie to możliwe. Należy także podkreślić, że skarżąca dysponuje majątkiem, który stanowi zabezpieczenie roszczeń wobec ZUS.

Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ był władny dać pierwszeństwo interesowi społecznemu, a nie interesowi skarżącej, kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem należności ZUS oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje między interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Należy podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków ich przymusowego dochodzenia. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

Organ rozpatrując sprawę w oparciu o przepisy art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 241, poz. 2074 ze zm.), trafnie stwierdził, że w tym przypadku przepisy tej ustawy nie mają zastosowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ZUS może umarzać należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,

- na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

W czasie obowiązywania ustawy skarżąca była przedsiębiorcą i mogła wystąpić z wnioskiem o umorzenie. Nie uczyniła tego jednak. Stanowiło to przesłankę umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w tym zakresie.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.