Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1740/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt  1 b i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p. w. [...] w W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uaktualnienia danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] września 2015 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 12 pkt 2, art. 22 oraz art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22, art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm.) utrzymał w mocy swoja poprzedzającą decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. nakazującą Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] z siedzibą w W. przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych M. J., polegające na umieszczeniu w księdze chrztu adnotacji zgodnej z żądaniem M. J. zawartym w jego "oświadczeniu woli" z dnia [...] października 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał co następuje:

Do GIODO wpłynęła skarga M. J. na zaniechanie wykonania przez Księdza Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p. w. [...], z siedzibą w W. obowiązku uaktualnienia danych osobowych zainteresowanego, pomimo złożenia przez niego w dniu [...] października 2011 r. oświadczenia woli o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o aktualizację jego danych osobowych z tego powodu. Zainteresowany wniósł o "wydanie decyzji nakazującej proboszczowi ww. parafii umieszczenia w Księdze Chrztu (nr aktu [...], rok [...]) adnotacji o moim wystąpieniu z Kościoła rzymskokatolickiego z dniem [...].10.2011 oraz o nakazanie mu pisemnego poinformowania mnie o dokonaniu ww. adnotacji."

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ustalił następujący stan faktyczny.

1. Skarżący w piśmie z dnia [...] października 2011 r. skierowanym do Proboszcza Parafii oświadczył, iż cyt.: ,,na podstawie art. 60 Kc, korzystając ze swoich praw zawartych w art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności i sumienia (...) z dniem dzisiejszym występuję z Kościoła Katolickiego, tj. wycofuję zgodę na podleganie jego doktrynie (Katechizm) i prawu (Kodeks Prawa Kanonicznego). Oświadczam, że w oparciu o jej art. 2 pkt 5 nie zamierzam tej decyzji uzasadniać poza tym, że nie chcę do niego należeć. Informuję także, że rezygnuję z »czasu do namysłu« gdyż decyzję już podjąłem. Ponadto nie wyrażam zgody na przekazywanie moich danych osobowych osobom trzecim. Na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych (...) proszę Księdza, jako administratora moich danych osobowych, o ich uaktualnienie w księdze chrztu (nr aktu: [...], rok: [..]), przez naniesienie adnotacji o treści »Dnia [...] października 2011 r. formalnym aktem wystąpił z Kościoła katolickiego« oraz o przesłanie jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem."

2. W piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. Proboszcz Parafii wskazał Generalnemu Inspektorowi, iż M. J. "nie posiada żadnego statusu w naszej parafii a jedynie jego akt chrztu znajduje się w księdze ochrzczonych z roku [...]. W/w otrzymał z parafii, na własne żądanie, odpis aktu chrztu /[...].10.2009/ potrzebny rzekomo do dokonania apostazji. Został wówczas poinformowany o procedurach wystąpienia z Kościoła, konicznych do odnotowania tej decyzji w księgach parafialnych. (...) W świetle obowiązujących parafie przepisów adnotacja o apostazji może być dokonana tylko na mocy pisemnego polecenia z odnośnej Kurii. Przesłane bezpośrednio do proboszcza parafii »oświadczenie woli« nie stanowi po temu wystarczającej podstawy.

Na podstawie powyższych ustaleń, GIODO w dniu [...] czerwca 2012 r. wydał decyzję administracyjną, mocą której umorzył postępowanie w niniejszej sprawie i po rozpatrzeniu wniosku M. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 2012 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Wniesiona przez M. J. skarga na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została oddalona wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt: II SA/Wa 32/13.

Wyrok ten został zaskarżony przez M. J. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1520/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, iż w myśl art. 43 ust. 2 ustawy, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 3. W art. 43 ust. 1 pkt 3 jest mowa o danych dotyczących osób należących do kościoła. Tak zdefiniowany zbiór nie zawiera danych dotyczących osób nienależących do kościoła. Dane osób nienależących do kościoła tworzą zbiór odrębny, nawet jeśli dane są przetwarzane na potrzeby kościoła i jeśli są zgromadzone na materialnych nośnikach danych zawierających zarówno dane osób należących, jak i osób nienależących do kościoła. Okolicznością przesądzającą o zakwalifikowaniu danych do jednego ze zbiorów jest rzeczywista przynależność lub brak przynależności osoby, o której dane chodzi, do kościoła (por. Janusz Barta, Paweł Fajgielski, Ryszard Markiewicz "Ochrona danych osobowych. Komentarz", LEX 2011, teza 6 do art. 43). Ustalenie tej przynależności nie może być oderwane od chwili rozstrzygania sprawy w przedmiocie ochrony danych osobowych. GIODO ma bowiem, tak jak każdy organ administracji publicznej załatwiający sprawę w formie przewidzianej w art. 104 § 1 Kpa w związku z art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych, obowiązek wydania decyzji w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty orzekania. Przepisy art. 32 ust. 1 pkt 6 oraz art. 43 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych nie wprowadzają odmiennej regulacji w tym zakresie. Takie rozumienie zakresu kompetencji GIODO, a więc ocena o braku uprawnień władczych tylko w odniesieniu do danych osób należących do kościoła, wynika również z innych norm ustawy o ochronie danych osobowych, regulujących przetwarzanie danych tzw. wrażliwych. (...) Nawet zatem uwzględniając autonomię kościoła, państwo ma prawo do oceny, czy zachowana jest konstytucyjna norma art. 47, art. 51 ust. 1 oraz art. 53 ust. 1 Konstytucji RP. Odnosząc te ostatnie uwagi do zagadnienia przetwarzania danych osobowych osób nienależących do kościoła, przyjąć należy stanowisko, według którego ustalenie przez GIODO przynależności osoby, o której dane chodzi, do kościoła, nie narusza autonomii Kościoła Katolickiego. (...) W niniejszym postępowaniu kasacyjnym trzeba natomiast zauważyć, że z żadnego przepisu obu ustaw i Konkordatu także nie wynika możliwość rezygnacji państwa z obowiązku ochrony danych osobowych osób nienależących do Kościoła Katolickiego przetwarzanych przez administratorów danych należących do struktur organizacyjnych tego Kościoła (...). Ponadto NSA wskazał, iż "punktem wyjścia do zajęcia przez GIODO stanowiska, co do przynależności skarżącego do Kościoła Katolickiego, powinno być prawo wewnętrzne Kościoła. Wynika to wprost z art. 5 Konkordatu oraz z zasady autonomii kościołów przewidzianej w art. 25 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 9 Europejskiej Konwencji, a także z normy ustrojowej zawartej w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP. Wyraźnie jednak należy stwierdzić, że żadna podstawa prawna rozstrzygania o przynależności do kościołów nie może abstrahować od konstytucyjnych, ustawowych i międzynarodowych statuujących wolność wyznania i przekonań".

WSA wyrokiem z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt: II SA/Wa 2334/13 uchylił wyżej opisane decyzje GIODO z dnia [...] czerwca 2012 r. i z dnia [...] października 2012 r., wskazując w na wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA.

W związku powyższym, GIODO w [...] stycznia 2015 r. wydał decyzję administracyjną, mocą której nakazał Proboszczowi Parafii, przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych M. J., polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z żądaniem skarżącego zawartym w jego "oświadczeniu woli" z dnia [...] października 2011 r. i po rozpatrzeniu wniosku Proboszcza o ponowne rozpoznanie spawy, decyzja z dnia [...] września 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2015 r. GIODO wskazał na wytyczne zawarte w wyroku NSA z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1828/12 a także na ustalenia zawarte w podobnej sprawie (wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1487/12), treść przepisów art. 43 ust. 2, art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 – 5 oraz art. 15 -18 ustawy o ochronie danych osobowych, na treść art. 25 Konstytucji RP, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1889 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.).

Organ wskazał także, iż bezspornym jest, iż skarżący złożył Proboszczowi Parafii miejsca chrztu, tj. administratorowi swoich danych osobowych, oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie swoich danych osobowych w księdze chrztów. Uznać zatem należy, iż wyraził on dostatecznie jasno swoją wolę, w przedmiocie aktualizacji jego danych osobowych odnoszących się do jej przynależności do związku wyznaniowego. Wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego.

Dalej GIODO wyjaśnił, iż nie jest właściwy w przedmiocie rozstrzygania kwestii odnoszących się do oceny skuteczności wypełniania przez skarżącego formalnych procedur związanych z dokonaniem aktu apostazji w rozumieniu wewnętrznych przepisów Kościoła Katolickiego. GIODO dokonał jedynie oceny skuteczności oświadczenia woli skarżącego w świetle prawa powszechnego w odniesieniu do art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, uznając prawo skarżącego do dokonania aktualizacji dotyczących jego danych osobowych.

Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] z siedzibą w W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych osobowych z dnia [...] września 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r., zarzucając naruszenie:

art. 6 Kpa, poprzez naruszenie zasady praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej;

art. 7 Kpa, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,

art. 8 Kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestnika do organu prowadzącego postępowanie;

art. 19 Kpa, poprzez wydanie decyzji mimo swojej niewłaściwości rzeczowej;

art. 77 § 1 Kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego;

art. 80 Kpa w zw. z art. 81 Kpa, poprzez dokonanie jednostronnej, dowolnej, niepopartej wskazaniami wiedzy i logiki oceny materiału dowodowego, tj. przekroczenie przez organ zasady swobodnej oceny dowodów oraz nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego, a w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegających na stwierdzeniu, że M. J. w momencie wniesienia skargi do GIODO nie przynależał już do Kościoła Katolickiego, a zatem nie podlegał przepisom wewnętrznym związku wyznaniowego;

przepisów prawa materialnego tj.:

art. 25 ust. 2-4 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie;

art. 53 ust. 7 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie;

art. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1998 r.), poprzez jego niezastosowanie;

art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską, poprzez jego niezastosowanie;

art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską, podpoprzez jego niezastosowanie;

art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie;

art. 9 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, poprzez jego niezastosowanie;

art. 10 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, poprzez jego niezastosowanie;

art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, poprzez jego niezastosowanie;

j. art. 19 ust. 2 pkt 1 i 4 o gwarancjach wolności sumienia i wyznania poprzez jego niezastosowanie;

k. art. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania poprzez jego błędne zastosowanie.

Wskazując na powyższe zarzuty Proboszcz Parafii wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zasadzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu skargi Proboszcz Parafii wskazał miedzy innymi, iż organ naruszył wytyczne co do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zawarte w wyroku NSA z dnia 24 października 2013 r. i powtórzonych w wyroku WSA z dnia 6 marca 2013 r. W wytycznych tych wyraźnie zaznaczono, iż GIODO, zajmując stanowisko, co do przynależności skarżącego do Kościoła Katolickiego, powinien kierować się prawem wewnętrznym Kościoła. NSA zwrócił uwagę, że teoretycznie mogą istnieć sytuacje, w których prawo wewnętrzne Kościoła czy związku wyznaniowego w praktyce uniemożliwia wystąpienie ze wspólnoty wyznaniowej, co stanowiłoby naruszenie konstytucyjnych gwarancji wolności sumienia i wyznania określonych w art. 53 ust. 1 Konstytucji RP i co również winno być przedmiotem oceny GIODO (tak np.: wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1487/12). W żadnym razie jednak NSA nie sugerował, jakoby w przypadku zasad występowania z Kościoła Katolickiego, takie naruszenie wolności sumienia miałoby mieć miejsce.

Zdaniem skarżącego Proboszcza, M. J. pozostaje nadal członkiem Kościoła Katolickiego, ponieważ nie postąpił zgodnie z Zasadami postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła z dnia 27 września 2008 r., ogłoszonymi przez Konferencję Episkopatu Polski, a w szczególności z pkt 6 tych Zasad. Co więcej, Proboszcz, wbrew twierdzeniom zawartym w przedmiotowej decyzji, w żaden sposób nie mógł ograniczyć M. J. wolności w zakresie przynależności do związku wyznaniowego ani też wolności wiary i sumienia, gdyż w odpowiedzi na jego oświadczenie o woli wystąpienia z Kościoła Katolickiego poinformował go o procedurach wystąpienia z Kościoła, koniecznych do odnotowania tej decyzji w księgach parafialnych. Zgodnie z Prawem Kościelnym, w celu uaktualnienia danych osobowych M. J. powinien złożyć takie oświadczenie przy obecności dwóch pełnoletnich świadków i się zwrócić do Parafii miejsca zamieszkania, gdyż właśnie ta jest kompetentna w tym przedmiocie. Ponadto skarżący Proboszcz wyjaśnił, że ze względu na uchybienia formalne, złożone przez M. J. oświadczenie woli nie może być skuteczne w świetle obowiązującej procedury ustanowionej przepisami Kościoła Katolickiego (obwieszczenie Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica, z dnia 13 marca 2006 r., Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła.) Kościelna procedura przewiduje bowiem wymóg podpisania pisma przez apostatę w obecności proboszcza parafii miejsca zamieszkania bądź chrztu oraz w obecności dwóch świadków, zaś żadnego z tych wymogów M. J. nie spełnił.

W związku z powyższym, Generalny Inspektor nie mógł wydać zaskarżanej decyzji, gdyż w ten sposób wszedł w sferę wewnętrzną związku wyznaniowego, tj. reguł odnoszących się do przynależności wiernych do Kościoła Katolickiego - co łamie szereg przepisów o niezależności i autonomii kościołów i związków wyznaniowych od państwa oraz zasadę bezstronności światopoglądowej państwa, a także naruszył art. 19 Kpa.

Nadto przepisy art. 43 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 2 w zw. z art. 12 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych definitywnie pozbawiają GIODO uprawnienia do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie zbiorów osób należących do Kościoła lub innego związku wyznaniowego. Zatem jedynym możliwym rozstrzygnięciem sprawy było wydanie decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, uczestnik postępowania M. J. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w stanowisku procesowym organu oraz podkreślając fakt skutecznego wyrażenia swojej woli wystąpienia z Kościoła. Ewentualnie wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, z uwagi na fakt podpisania zaskarżonej i poprzedzającej decyzji przez tę samą osobę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania niniejszej sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Po pierwsze, niezależnie od zarzutów skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego przy wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowiącej przesłankę do wznowienia postępowania, co z kolei skutkuje koniecznością uchylenia podjętej z taką wadą decyzji.

Otóż rozpoznając wniosek skarżącego Proboszcza o ponowne rozpoznanie sprawy organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 Kpa. Zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2015 r. wydała bowiem ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji poprzedzającej decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. to jest A. L. – działający z upoważnienia Generalnego Inspektora.

Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu decyzji w niższej instancji. W doktrynie przyjmuje się, że reguła określona w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 Kpa, a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m.in. A.Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, oraz: J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183; podobnie: Cz. Martysz w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I Zakamycze 2005 ). Pogląd ten znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. w wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 213/06 (LEX nr 235133) i w wyroku z dnia 18 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1507/08 oraz w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że w świetle zasady określonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza jego uprawnienie do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. "Sprawiedliwość" ta wymusza między innymi obiektywizm w orzekaniu oraz związaną z tym konieczną niezależność osób wydających decyzje administracyjne. Przesłanka wyłączenia pracownika z powodu brania przez niego udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 Kpa) nawiązuje w swej istocie do zasady dwuinstancyjności postępowania i zasady hierarchicznego podporządkowania organów orzekających. W takim klasycznym modelu postępowania administracyjnego odwołanie rozpatruje inny organ oczywiście w innym składzie osobowym. Na tym polega zasada i jednocześnie gwarancja procesowa, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie, bo z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie. W powołanej uchwale stwierdzono jednocześnie, iż omawiana przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie pod kątem jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie odwołania w konkretnej sprawie, bo ma charakter bezwzględny. Skoro prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania odwoławczego, to zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extenlendae wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika. Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpoznania wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 Kpa), trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. Dokonując tego, należy przez pracownika rozumieć osoby zatrudnione w urzędzie organu na podstawie stosunku pracy, umocowanego do wydawania decyzji z upoważnieniem indywidualnym bądź z mocy prawa. Przepisy o wyłączeniu pracownika mają również zastosowanie do osoby piastującej funkcję organu, jak wskazał NSA w omawianej uchwale z dnia 22 lutego 2007 r., tak też przyjmuje się w doktrynie (m.in. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz i cyt. tam wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1993 r., sygn. akt SA/Po 3155/92, OSP 1995, z. 9, poz. 188; podobnie: W. Chróścielewski w: glosie do uchwały NSA (w składzie 7 sędziów) z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, - publ. ZNSA 2007/3/137).

Po drugie, GIODO nieprawidłowo wykonał wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2013 r. dotyczące niniejszej sprawy i powtórzone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r.

Zgodnie z treścią art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego ocena prawna i wskazania wiąże ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności).

W niniejszej sprawie, w wytycznych NSA wyraźnie wskazał, iż "punktem wyjścia do zajęcia przez GIODO stanowiska, co do przynależności skarżącego do Kościoła Katolickiego, powinno być prawo wewnętrzne Kościoła. Wynika to wprost z art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską oraz z zasady autonomii kościołów przewidzianej w art. 25 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 9 Europejskiej Konwencji, a także z normy ustrojowej zawartej w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP. Wyraźnie jednak należy stwierdzić, że żadna podstawa prawna rozstrzygania o przynależności do kościołów nie może abstrahować od konstytucyjnych, ustawowych i międzynarodowych statuujących wolność wyznania i przekonań".

Dlatego szczególne znaczenie ma tu norma art. 32 ust. 2 pkt. 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, która jako jeden z warunków zarejestrowania danego związku wyznaniowego w Polsce, wskazuje na konieczność uregulowania w przepisach wewnętrznych danego związku (kościoła) sposobu nabywania i utraty członkostwa związku wyznaniowego. Przepis ten ma niezwykle istotna wagę dla oceny praw osobistych, gdy zważy się, iż nie wszystkie religie (tak jak chrześcijaństwo) umożliwiają apostazję.

Przepisy prawa wewnętrznego Kościoła katolickiego - Kodeks Prawa Kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS 75:1983, pars II, ze zm.) oraz Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actusformalis defectionis ab Ecclesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzone przez papieża Benedykta XVI, a w szczególności kan. 751 Kodeksu Prawa Kanonicznego, stanowiący, iż aktu odstępstwa, który wywołuje skutki kanoniczne, może dokonać tylko osoba pełnoletnia (kan. 98 § 1 i 2 KPK), zdolna do czynności prawnych, osobiście, w sposób świadomy i wolny (kan. 124-126), w formie pisemnej, w obecności proboszcza swego kanonicznego miejsca zamieszkania (stałego lub tymczasowego) i dwóch pełnoletnich świadków - wprost korespondują z normą art. 32 ust. 2 pkt. 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

Przewidziana w przepisach wewnętrznych Kościoła katolickiego, wyżej opisana czynność prawna apostazji posiada formę szczególną. Jednakże również w prawie polskim dla ważności wielu czynności prawnych nie jest wystarczająca forma zwykła (np. umowa kupna sprzedaży nieruchomości wymaga dla swojej ważności formy notarialnej, uzyskanie rozwodu związku małżeńskiego wymaga wyroku sądu okręgowego). Zważywszy na kluczowe znaczenie jakie wywołuje akt apostazji dla wzajemnego stosunku Kościół – apostata (były wierny), nie można nie dostrzegać potrzeby dokonania tej czynności w formie szczególnej, która zresztą nie jest ani zbyt uciążliwa ani wymagająca opłat. Warto tu także zauważyć, iż przynależność do danego związku religijnego może rzutować także na pewna sferę prawa prywatnego (cywilnego) danej osoby, stad też wymóg szczególnej formy aktu apostazji powoduje, iż akt ten będzie stanowił czynność prawną o charakterze pewnym.

Wewnętrzne prawo Kościoła katolickiego nie ogranicza prawa wolności wyznania (tu konkretnie wolności wystąpienia ze związku wyznaniowego), ale wprowadzając reguły administracyjne przynależności , ustanawia formę w jakiej dokonuje się wystąpienia, aby mogło zostać ono uznane za skuteczne.

Porównaj w tym przedmiocie wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 3111/14 oraz wyroki WSA z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 389/14, z dnia 2 marca 2016 r. sygn.. akt II SA/Wa 1331/15.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż M. J. aktu apostazji w wyżej wskazanej formie, przewidzianej przepisami wewnętrznymi Kościoła katolickiego nie dokonał, pomimo iż o procedurze wystąpienia z Kościoła został przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w W. pisemnie poinformowany.

Powyższe fakty zostały przez GIODO prawidłowo odnotowane, jednakże nie zostały one poddane wyczerpującej analizie, zarówno pod kątem skuteczności oświadczenia woli zainteresowanego nie tylko w rozumieniu przepisów wewnętrznych Kościoła katolickiego, ale także i pod kątem przepisów ogólnych Działu I, Tytułu IV Kodeksu cywilnego, a zwłaszcza art. 63 § 2, co do formy powyższego oświadczenia woli, a także w zgodzie z wyżej przypomnianymi wytycznymi NSA w niniejszej sprawie.

Natomiast organ, bez przeprowadzenia analizy skuteczności oświadczenia woli M. J. z dnia [...] października 2011 r., bezpodstawnie przyjął, iż jego pismo z tej daty doręczone Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w W. stanowiło skuteczny akt apostazji.

Przypomnieć w tym miejscu należy, co także podkreśla organ w uzasadnieniu swojej decyzji, iż jedynie skuteczne wyłączenie M. J. z grona wiernych Kościoła katolickiego uzasadnia możliwość rozstrzygania niniejszej sprawy przez GIODO w aspekcie ochrony danych osobowych wyżej wymienionego.

W Polskim prawie mocno ugruntowana jest zasada uprzedniego rozstrzygania sporu pomiędzy obywatelem a daną organizacją na zasadzie prawa wewnętrznego tej organizacji (porównaj obowiązek wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego pomiędzy daną spółdzielnią a jej członkiem przed złożeniem powództwa do sądu powszechnego, jak i inne podobne zasady uprzedniego wyczerpania trybu postępowania wewnątrzorganizacyjnego – członkostwo w klubie sportowym czy w stowarzyszeniu). W niniejszej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych rażąco uchybił tej zasadzie, wkraczając z rozstrzygnięciem stanowczym w sprawie, która powinna zostać załatwiona zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego i wewnątrz struktur tego Kościoła.

W istocie, skarga M. J., inicjująca niniejsze postępowanie przed Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, wywołała ten skutek, iż bez wyczerpania postępowania w przedmiocie aktu apostazji, zgodnie z zasadami wewnętrznymi Kościoła Katolickiego (kan. 751 KPK), zainteresowany dąży do obejścia przepisów wewnętrznych tego związku wyznaniowego, by poprzez decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych uzyskać skutek wystąpienia z Kościoła Katolickiego. W tego typu działaniach, mających na uwadze obejście prawa wewnątrz danej organizacji, organy państwowe powinny zachować dużą ostrożność.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132, art. 145 § 1 pkt 1 b) i c) oraz art. 200 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.