Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 300/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

T. S. wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...].

Z przedstawionych przez organ akt administracyjnych wynika, iż skarżący pismem z dnia [...] maja 2006 r. zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. o dopuszczenie go do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przeprowadzanego w okręgu tej Izby w 2006 r.

Egzamin został przeprowadzony w dniu [...] lipca 2006 r.

Jak wynika z uchwały Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską skarżący osiągnął liczbę 188 punktów. Z uwagi na powyższe, Komisja na podstawie art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) ustaliła, iż T. S. uzyskał negatywny wynik z egzaminu na aplikację radcowską.

T. S. wniósł odwołanie od tej uchwały do Ministra Sprawiedliwości.

W uzasadnieniu odwołania stwierdził, iż w jego ocenie, wbrew ustaleniom Komisji, udzielił prawidłowej odpowiedzi na pytania testu nr 63, 71, 76, 109, 112, 202, 209, a więc zdobył co najmniej 190 punktów i w związku z tym wynik testu jest pozytywny.

Skarżący przedstawił szczegółową analizę pytań na które, według niego, udzielił prawidłowych odpowiedzi.

Odnośnie pytania nr 63 o treści : "Postanowienia wzorca umowy zawartej z konsumentem sformułowane w sposób niezrozumiały:

A. są nieważne,

B. wiążą konsumenta,

C. tłumaczy się na korzyść konsumenta."

stwierdził, iż w jego przekonaniu pytanie to jest nieprecyzyjne i narusza metodologię określoną w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którą z trzech propozycji odpowiedzi tylko jedna jest prawidłowa.

Według skarżącego nastąpiła błędna konwersja normy prawnej zawartej w art. 385 § 2 Kodeksu cywilnego na to pytanie testowe, albowiem art. 385 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że "Wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta.". Użyte w pytaniu 63 pojęcie "niezrozumiałych postanowień umowy" jest natomiast zdecydowanie dalej idące od "postanowień niejednoznacznych". Przy "niejednoznacznych postanowieniach" ich adresat ma wątpliwości odnośnie ich właściwego interpretowania, natomiast "postanowienia niezrozumiałe" nie pozostawiają adresatowi nawet możliwości ich błędnej interpretacji. Ponadto ważność czy nieważność postanowień wzorca umowy jest kwestią odrębną od interpretacji, dodatkowo jest ona niezależna od sposobu sformułowania danego postanowienia. W związku z powyższym skarżący stwierdził, iż w jego przekonaniu odpowiedzią właściwą w tym przypadku będzie odpowiedź A "są nieważne", a nie wskazana według klucza odpowiedź C.

Odnośnie pytania nr 71 o treści: "W umowie sprzedaży samochodu osobowego zawartej w dniu 20 maja 2005 r. strony ustaliły, że wydanie samochodu kupującemu nastąpi w dniu 30 czerwca 2006 r. Takie ustalenie dotyczące terminu spełnienia świadczenia oznacza, że:

A. sprzedawca może spełnić świadczenie przed jego upływem,

B. kupujący jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia przed upływem terminu,

C. przed nadejściem terminu ani sprzedawca nie może spełnić świadczenia, ani kupujący nie może domagać się jego spełnienia."

skarżący stwierdził, iż w jego przekonaniu odpowiedzią właściwą jest odpowiedź C, a nie wskazana według klucza odpowiedź A.

Powołując się na normę prawną zawartą w art. 457 Kodeksu cywilnego, która stanowi, iż "Termin spełnienia świadczenia oznaczony przez czynność prawną poczytuje się w razie wątpliwości za zastrzeżony na korzyść dłużnika." skarżący podniósł, iż zastrzeżenie terminu na korzyść obu stron sprawia, że żadna z nich nie ma obowiązku zarówno spełnienia, jak i przyjęcia świadczenia przed nadejściem terminu.

Odnośnie pytania nr 76 o treści "Przedmiotem umowy nazwanej przez strony "umową zlecenia" było wykonanie chodnika asfaltowego. Strony zawarły umowę:

A. o roboty budowlane,

B. o dzieło,

C. zlecenia."

skarżący stwierdził, iż zgodnie z ustawową definicją chodnika znajdującą się w art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych chodnik jest to "część drogi przeznaczona do ruchu pieszych". Do wykonania więc chodnika asfaltowego, z uwagi na fakt, iż jest on częścią drogi, konieczne jest stosowanie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, a zgodnie z Prawem budowlanym (art. 3 pkt 3) droga jest budowlą. Natomiast budowa drogi (a więc również części drogi, który jest chodnikiem) wymaga, na podstawie art. 28 prawa budowlanego, uzyskania pozwolenia na budowę. Budowa chodnika asfaltowego, z uwagi na to że jest on częścią drogi, związana jest z uzyskaniem wszystkich niezbędnych pozwoleń, w tym pozwolenia na budowę lub zgłoszenia robót do właściwego organu, w przypadku gdyby przedmiotowa budowa następowała w ramach przebudowy już istniejącej drogi. Dlatego też zawarcie umowy na budowę chodnika nie może być w żaden inny sposób kwalifikowane i interpretowane jak zawarcie umowy na roboty budowlane. Pytanie testowe jest tak lakonicznie i mało precyzyjnie sformułowane, że kierując się wykładnią obowiązujących przepisów należy podnieść, że jedyną właściwą odpowiedzią jest A, a nie wskazana według klucza odpowiedź B.

Odnośnie pytania nr 109 o treści: "W cywilnym postępowaniu uproszczonym, powództwo wzajemne:

A. jest dopuszczalne,

B. jest dopuszczalne pod warunkiem, że zgłoszone zostało w odpowiedzi na pozew,

C. jest dopuszczalne, jeżeli roszczenia nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym."

skarżący stwierdził, iż doszło także do naruszenia zasady zawartej w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż w jego przekonaniu prawidłowe odpowiedzi na to pytanie to zarówno A, B, i C. Obok bowiem kilkunastu (lub nawet kilkudziesięciu) innych warunków wytoczenia powództwa wzajemnego w postępowaniu uproszczonym znajduje się warunek, iż musi być ono zgłoszone w odpowiedzi na pozew. Poza tym w postępowaniu uproszczonym - co wynika z budowy formularzy - powództwo wzajemne można zgłosić jedynie z formularzem odpowiedzi na pozew. Wskazana według klucza odpowiedź C jest więc prawidłowa jako ogólna odpowiedź na tak zadane pytanie, ale nie jest jedyną prawidłową odpowiedzią.

Odnośnie pytania nr 112 o treści: "W sprawach podlegających rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu nieprocesowym, sąd rejonowy orzeka w składzie:

A. jednego sędziego bez udziału ławników,

B. jednego sędziego oraz dwóch ławników,

C. jednego sędziego bez udziału ławników, z wyjątkiem spraw wymienionych w k.p.c".

skarżący również zarzucił, że doszło do naruszenia zasady zawartej w art. 339 ustawy o radcach prawnych, gdyż w jego przekonaniu prawidłowe odpowiedzi na to pytanie to zarówno A i C. Pytanie to jest bowiem źle sformułowane logicznie, gdyż odpowiedź C zawiera się w odpowiedzi A i obie są prawidłowe.

Odnośnie pytania nr 202 o treści: "W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają odpowiednie zastosowanie przepisy:

A. kodeksu postępowania cywilnego,

B. ordynacji podatkowej,

C. kodeksu postępowania administracyjnego.".

skarżący także stwierdził, że doszło do naruszenia zasady zawartej w art. 339 ustawy o radcach prawnych, gdyż według niego prawidłowe odpowiedzi na to pytanie to zarówno A, jak i C. Na poparcie tej tezy powołał się na przepis art. 110g § 6 zd. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, iż "do powództwa stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej.". Wskazał jednocześnie, że za odpowiedzią C przemawia z kolei treść art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obie odpowiedzi są więc prawidłowe, a nie tylko wskazana według klucza odpowiedź C.

Odnośnie pytania nr 209 o treści: "Po przekazaniu skargi sądowi administracyjnemu, sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji:

A. na wniosek strony,

B. z urzędu,

C. na wniosek strony i z urzędu."

skarżący stwierdził, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 31 marca 2005 r. sygn, akt II OZ 155/2005) odpowiedź wg klucza A jest błędna. Właściwą odpowiedzią jest natomiast odpowiedź zaznaczona przeze niego, czyli odpowiedź C. W przywołanym orzeczeniu NSA jednoznacznie stwierdził bowiem, że w świetle wykładni art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) Sąd ma obowiązek uwzględniać z urzędu, a więc i bez wniosków strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do Sądu.

Skarżący zarzucił ponadto, że zakres przedmiotowego testu egzaminacyjnego wykracza poza ustawowy zakresu materiału, jaki obowiązuje kandydata ubiegającego się o przyjęcie na aplikację (chodzi o postępowanie w sprawach wykroczeń, postępowanie sądowoadministracyjne i egzekucyjne w administracji, ustawę o stowarzyszeniach), gdyż Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 18 lutego 2004 r. stwierdził, że zakres ten musi wynikać z ustawy i być jasno i precyzyjnie określony.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] października 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po wnikliwej analizie akt osobowych skarżącego, zwłaszcza zawartego w nich testu i karty odpowiedzi oraz całości dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem ustalono, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm. ).

Z przebiegu egzaminu sporządzono bowiem prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, a uchwała Komisji podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących pytania nr 63, organ wskazał, iż dotyczyło ono postanowień wzorca niezrozumiałych, a zatem także niejednoznacznych w rozumieniu przepisu z art. 385 § 2 zd. 2 k.c. (tak W. Popiołek [w]: Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2004, s. 890). Bez znaczenia w kontekście przywołanego przepisu jest więc dokonywana przez skarżącego próba przeciwstawienia pojęć "niezrozumiały" i "niejednoznaczny".

Wbrew twierdzeniom skarżącego pytanie zostało sformułowane jasno i nie pozwalało na czynione obecnie w odwołaniu spekulacje co do innych kwestii, np. związanych z ważnością wzorca.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących pytania nr 71 organ wskazał, iż zgodnie z art. 457 k.c. termin spełnienia świadczenia oznaczony przez czynność prawną poczytuje się w razie wątpliwości zastrzeżony na korzyść dłużnika. W pytaniu chodziło o termin oznaczony przez czynność prawną, a zatem o sytuację objętą hipotezą tego przepisu, co oznacza, że poprawna była odpowiedź "A" (sprzedawca może spełnić świadczenie przed upływem terminu). Bez znaczenia z tego punktu widzenia jest to, że w rachubę wchodziła konkretna data dnia (30 czerwca 2006 r.).

Odnośnie zastrzeżeń dotyczących pytania nr 76 organ wskazał, iż pytanie to nie zawierało żadnych elementów wskazujących na to, że może chodzić o umowę o roboty budowlane, a nie o umowę o dzieło. Nie mogło bowiem chodzić o chodnik asfaltowy wchodzący w skład większej inwestycji, gdyż wtedy przedmiotem umowy byłoby nie wykonanie chodnika, lecz inwestycji. W przypadku, gdyby chodnik stanowił przedmiot odrębnej umowy zawartej na przykład przez generalnego wykonawcę inwestycji z podwykonawcą, to także wówczas byłaby to umowa o dzieło, a nie o roboty budowlane. Odwoływanie się przez skarżącego do zapisów prawa budowlanego i wiązanie poprzez to odpowiedzi z umową o roboty budowlane nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia i świadczy o niezrozumieniu pytania.

Odnośnie zarzutów dotyczących pytania nr 109, organ wskazał, iż dla udzielenia właściwej odpowiedzi na to pytanie należy zwracać uwagę na istotę postępowania uproszczonego i cel, jakiemu ma służyć. Ograniczenie co do możliwości występowania z powództwem wzajemnym w tym postępowaniu polega na tym, że pozwany może wnieść wprawdzie powództwo wzajemne, ale roszczenia przedstawione w tej formie muszą też nadawać się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym, co jednoznacznie wynika z art. 5054§ 2 k.p.c. Stąd też jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C", rozważania zaś skarżącego zawarte w odwołaniu są bez znaczenia i tym samym zarzut jest bezzasadny.

Odnośnie zarzutów dotyczących pytania nr 112 organ stwierdził, iż jedynie prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C, co wprost wynika z treści art. 509 k.p.c, a zatem sugestie, że wszystkie odpowiedzi są prawidłowe, są sprzeczne z wyżej wymienionym przepisem prawa. Argument, iż odpowiedź "A" jest prawdziwą nie jest słuszny. Nie jest bowiem prawdą, iż w postępowaniu nieprocesowym Sąd Rejonowy orzeka w składzie jednego sędziego bez udziału ławników (gdyż np. w sprawach o przysposobienie orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników), jak i nie jest prawdą, iż w sprawach tych orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (gdyż np. w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku orzeka w składzie jednego sędziego).

Odnośnie zarzutów dotyczących pytania nr 202, organ wskazał, iż w powołanym przez skarżącego przepisie art. 110g § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mieszczącym się w oddziale 2 tej ustawy pod tytułem Zajęcie, rozdziału 7 pod tytułem Egzekucja z nieruchomości, wskazano: "Zobowiązany w stosunku do którego organ egzekucyjny zarządził odebranie pomieszczeń może wytoczyć powództwo o pozostawienie pomieszczeń w jego użytkowaniu. Do powództwa stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej". W § 7 tegoż przepisu, wskazano natomiast "...jeżeli sąd oddalił powództwo...". Oczywistą rzeczą jest więc, że przepis ten dotyczy powództw i to skierowanych do sądu powszechnego, podobnie jak § 2 art. 40 powyższej ustawy, który w zdaniu drugim stanowi, że osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione przysługuje prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie jednak z przepisem art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mieszczącym się w rozdziale 1 Zasady ogólne, działu 1 przepisy ogólne "Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego". Mając na uwadze treść powyższych przepisów, odpowiedź może więc być tylko jedna - w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się tylko odpowiednio przepisy k.p.a.

Odnośnie zarzutów dotyczących pytania nr 209 oraz powołanego przez skarżącego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r. II OZ 155/2005, organ wskazał, iż właściwą zasadą jest cytowanie orzeczeń w sposób kompletny. W rzeczywistości pierwsza teza tego postanowienia brzmi: "Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności tylko częściowo jest oparty na zasadzie skargowości. Zasada ta obowiązuje jedynie w zakresie wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności". Czym innym jest bowiem wszczęcie postępowania (tylko na wniosek), a uwzględnienie okoliczności o których nie ma mowy we wniosku. Zatem wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu przez sąd może nastąpić - odmiennie niż pod rządami ustawy o NSA - tylko na wniosek. Z tego względu w żadnym razie odpowiedź "C", jak twierdzi skarżący, nie jest prawidłowa. Natomiast za rozwiązaniem "A", iż strony postępowania sądowoadministracyjnego mogą wystąpić do wojewódzkiego sądu administracyjnego z wnioskiem o odmienne, niż to uczynił organ administracji, rozstrzygnięcie kwestii wstrzymania wykonania aktu przemawiają nie tylko konkretne przepisy, ale i opowiada się także doktryna, mianowicie W. Chróścielewski, J. Tarno: "Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi", LexisNexis 2004 s.447.

Odnosząc się natomiast do sformułowanego przez skarżącego w odwołaniu ogólnego zarzutu, że zawarcie w pytaniach testowych zagadnień dotyczących postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania sądowoadministracyjnego i egzekucyjnego w administracji oraz ustawy o stowarzyszeniach, spowodowało wykroczenie poza ustawowy dopuszczalny zakres materiału jaki winien znać zdający egzamin organ wskazał, iż zakres przedmiotowy konkursu na aplikację radcowską został określony w art. 33l ustawy o radcach prawnych i odpowiada on zakresowi przedmiotowemu części ustnej egzaminu radcowskiego. Zamieszczenie w teście pytań związanych z problematyką prawa karnego i wykroczeń odpowiada wymienionym we wskazanym przepisie blokom przedmiotowym i przystaje do kompetencji zawodowych przyszłych radców prawnych. Za całkowicie nieuprawnione uznać należy więc stanowisko, że wskazanie, iż test ma sprawdzać wiedzę min. z prawa wykroczeń oznacza, że pytania winny ograniczać się wyłącznie do prawa materialnego wykroczeń. Trudno bowiem uznać za uzasadnione pominięcie zagadnień procesowych wynikających z kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w sytuacji, gdy radca prawny może być m.in. obrońcą w sprawach o wykroczenia, co pociąga za sobą konieczność znajomości reguł i szczegółowych przepisów procesowych. Wyklucza to zasadność argumentacji, że za ograniczeniem się wyłącznie do prawa materialnego przemawia wyodrębnienie w omawianym przepisie prawa karnego materialnego i postępowania karnego. W związku z powyższym umieszczenie w teście pytań od nr 39 do nr 44 dotyczących problematyki postępowania wykroczeniowego było uzasadnione.

Organ dodatkowo wskazał, iż w użytym w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych pojęciu "postępowania karnego" z całą pewnością nie mieści się postępowanie w sprawach o wykroczenia. W art. 331 ust 3 ustawodawca nie posłużył się nazwą Kodeksu postępowania karnego, natomiast gdyby wolą ustawodawcy było ustalenie zakresu egzaminu tylko z Kodeksu postępowania karnego, to wprost by to wyraził. W tej sytuacji należy więc dokonać oceny tego pojęcia niejako autonomicznie na gruncie ustawy o radcach prawnych, a za tym, że w przedmiotowym pojęciu mieści się również postępowanie w sprawach o wykroczenia, przemawiają następujące argumenty: Po pierwsze, we wspomnianym artykule ustawodawca tuż po posłużeniu się pojęciem "prawa cywilnego" posłużył się pojęciem "postępowania cywilnego". W dalszej kolejności zaś wymienione zostało: "prawo gospodarcze", "prawo pracy i ubezpieczeń społecznych", "prawo rodzinne". Nie ulega więc wątpliwości, że ustawodawcy chodziło również o możliwość zamieszczania w teście pytań z procedury dotyczącej prawa gospodarczego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz procedury dotyczącej prawa rodzinnego. Tak więc samo posłużenie się pojęciem "postępowania cywilnego" we wcześniejszej fazie przepisu wcale nie oznacza, że nie odnosi się on i do innych dziedzin prawa użytych w dalszej części. Ten sam sposób rozumowania należy odnieść do pojęć: "postępowanie karne i wykroczeń". Po drugie, w piśmiennictwie od lat prezentowane są poglądy, że w pojęciu postępowania karnego, czy procesu karnego mieszczą się również przepisy regulujące postępowanie w sprawach o wykroczenia. Także odnośnie kwestionowania zakresu egzaminu w części postępowania sądowoadministracyjnego, czy też postępowania egzekucyjnego w administracji trudno byłoby wyobrazić sobie, aby postępowanie administracyjne nie obejmowało też części sądowej co do możliwości sądowej kontroli decyzji, jak również ich egzekucji. To, że w tej mierze są odrębne ustawy nie stanowi, że nie są to elementy postępowania administracyjnego sensu largo. Tym bardziej, iż w zasadzie nie istnieją odrębne katedry postępowania sądowoadministracyjnego czy też egzekucji w administracji. Jeżeli natomiast chodzi o ustawę o stowarzyszeniach, to należy ona do dziedziny prawa materialnego administracyjnego.

Ponadto organ podniósł, iż po ponownym przeliczeniu punktów ustalono, że skarżący faktycznie uzyskał wynik 186, a nie 188 punktów, jak ustaliła Komisja. Jednak w związku z obowiązującym na gruncie postępowania administracyjnego zakazem (art. 139 k.p.a) reformationis in peius, nie dokonywano zmiany zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. w zakresie ustalonej punktacji, gdyż musiałaby ona być niekorzystna dla skarżącego.

W skardze na tę decyzje wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. S. zarzucił organowi rażące naruszenie prawa materialnego poprzez:

skonstruowanie zaskarżonych pytań testowych na aplikację radcowską z naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, (tekst pierwotny: Dz. U. 1982 r. Nr 19 poz. 145), (tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 123 poz. 1059),

naruszenie zakresu przedmiotowego konkursu na aplikację radcowską określonego w art. 33l ustawy o radcach prawnych,

wnosząc w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę decyzji poprzez uwzględnienie odwołania.

W uzasadnieniu skargi zarzucił, iż Minister Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie od decyzji Komisji Egzaminacyjnej nie wziął pod uwagę norm prawa materialnego zawartych w art. 331 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Ponadto zarzucił, że zaskarżana decyzja nie odnosi się do jego zarzutów podniesionych w odwołaniu poprzestając w przeważającej mierze na stwierdzeniu, że zastrzeżenia skarżącego są bezzasadne. Tym samym Minister Sprawiedliwości naruszył zasadę praworządności i budowania zaufania obywateli do administracji, a przede wszystkim pominął obowiązek procesowy wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Według skarżącego decyzja ta jest próbą "obrony" prawidłowej konstrukcji pytań testowych a nie merytorycznym rozpatrzeniem jego odwołania.

Skarżący powtórzył w skardze zarzuty przedstawione wcześniej w odwołaniu odnośnie pytań testu nr 63, 71, 76, 109, 112, 202, 209 polemizując z argumentacją Ministra Sprawiedliwości zawartą w decyzji. Podkreślił ponadto, że we wszystkich kwestionowanych pytaniach podważał niezgodność z prawem ich konstrukcji, ponieważ odpowiedzi na nie, nie były jedynymi prawidłowymi zgodnie z art. 339 ustawy o radcach prawnych. Minister Sprawiedliwości nie przedstawił natomiast argumentacji odnoszącej się do samej konstrukcji pytań, przedstawiając analizę i wyjaśnienia w przedmiocie pytania: dlaczego odpowiedź zawarta w kluczu do testu uznana została za prawidłową. Odnosząc się z kolei do zarzutu wykroczenia poza ustawowy zakres materiału (naruszenie zakresu przedmiotowego konkursu na aplikację radcowską określonego w art. 331 ustawy o radcach prawnych), Minister Sprawiedliwości przedstawił tylko wyczerpującą analizę dotyczącą prawa karnego, postępowania karnego, postępowania administracyjnego. Nie odniósł się natomiast zupełnie do zarzutu dotyczącego zbyt szerokiego ujęcia prawa cywilnego w zakresie dotyczącym chociażby prawa spółdzielczego.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu skargi, że Minister Sprawiedliwości nie odniósł się do podniesionej w odwołaniu kwestii zbyt szerokiego ujęcia prawa cywilnego, organ wskazał, iż dopiero w skardze T. S. skonkretyzował, że zbyt szerokie ujęcie prawa cywilnego polegało na sformułowaniu w teście pytań z zakresu prawa spółdzielczego. Organ w kontekście tego zarzutu stwierdził, że prawo cywilne obejmuje wszystkie przepisy, które posługują się cywilistyczna metodą regulacji, a przepisy prawa spółdzielczego także taka metodą się posługują.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga T. S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa.

T. S. wniósł do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ustalającej negatywny wynik konkursu z uwagi na uzyskanie z egzaminu 188 punktów, tj. poniżej wymaganego minimum 190 punktów.

Egzamin konkursowy w którym brał udział skarżący, odbył się w roku 2006, co oznacza, że w stosunku do skarżącego miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w jej ostatecznym kształcie nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361).

W ocenie Sądu, w świetle tych przepisów, postępowanie konkursowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego wynik ma bezpośredni wpływ na możliwość wszczęcia kolejnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Wynika to z brzmienia art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowiącego, iż nabór na aplikację radcowską przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na tę aplikację, a uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu, zgodnie z ust. 3 cyt. artykułu, uprawnia kandydata do złożenia, w przeciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników konkursu, wniosku o wpis na listę aplikantów. Samo postępowanie konkursowe w stosunku do określonej osoby rozpoczyna zgłoszenie o przystąpieniu do egzaminu konkursowego na aplikację (art. 333 ust. 1 ustawy). Zgłoszenie nieodpowiadające warunkom formalnym określonym w ust. 2 cyt. wyżej artykułu, wymaga od przewodniczącego komisji konkursowej wezwania do usunięcia braków formalnych w trybie art. 64 § 2 k.p.a., a w dalszej konsekwencji skutkuje pozostawieniem zgłoszenia bez rozpoznania - art. 333 ust. 4 i ust. 5. O tym, iż w przypadku postępowania konkursowego mamy do czynienia z samodzielnym postępowaniem administracyjnym, decyduje również możliwość uruchomienia przez kandydata faktycznej weryfikacji raz ustalonego wyniku egzaminu. Jak stanowi art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynik egzaminu konkursowego kandydata ustala, w drodze uchwały specjalnie do tego celu powołany, na podstawie art. 331 ust. 1 ustawy, przez Ministra Sprawiedliwości, organ - komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej, od uchwały której to komisji przysługuje zainteresowanemu odwołanie dotyczące wyników egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości jest zaś organem wyższego stopnia w stosunku do komisji (art. 3310 ust. 2 i art. 331 ust. 2 ustawy o radcach prawnych).

Sformułowanie "organ wyższego stopnia", zawarte w tym przepisie, po pierwsze nadaje komisji egzaminacyjnej rangę organu administracji publicznej pierwszej instancji, a po drugie wyraźnie nawiązuje do treści art. 127 § 2 k.p.a., zgodnie z którym właściwym do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia.

Przywołane wyżej przepisy w sposób jednoznaczny wskazują więc, że postępowanie konkursowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, w którym decyduje się czy stronie wszczynającej to postępowanie (zgłoszeniem o przystąpieniu do egzaminu) przyznane zostanie uprawnienie złożenia wniosku o wpisanie na listę aplikantów radcowskich, czy też nie. O uprawnieniu tym decyduje powołany w tym celu przez organ państwowy inny organ, od którego rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej przysługuje odwołanie. Równocześnie przepisy ustawy o radcach prawnych, ani nie określają wprost tego rozstrzygnięcia jako decyzji, ani też nie precyzują trybu składania odwołania (nie ma terminu do złożenia odwołania). Tym niemniej z przywoływanych przepisów wynika, że mamy tu do czynienia z rozstrzygnięciem o charakterze decyzji administracyjnej, a w konsekwencji zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego bez konieczności stwierdzania tego w akcie prawnym.

Tak więc dla ubiegania się przez osobę zainteresowaną o wpis na listę aplikantów radcowskich, możliwość dochodzenia, w odrębnym postępowaniu administracyjnym (w drodze odwołania od uchwały komisji), ponownego ustalenia wyniku egzaminu ma niezwykle istotne znaczenie, zważywszy iż w tak rozumianym postępowaniu od decyzji Ministra Sprawiedliwości przysługuje skarga do sądu administracyjnego zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

T. S. w niniejszej sprawie skorzystał z obu tych możliwości.

Skarżący w skardze zarzucił, że:

- zakwestionowane przez niego pytania zostały skonstruowane z naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych,

- został naruszony zakres przedmiotowy konkursu na aplikację radcowska określony w art. 331 ustawy o radcach prawnych.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 331 ustawy o radcach prawnych przez rozszerzenie zakresu egzaminu o niewymienione w tym przepisie postępowanie w sprawach wykroczeń, postępowanie sądowoadministracyjne i egzekucyjne w administracji, ustawę o stowarzyszeniach ( oraz sformułowany dopiero w skardze zarzut zbyt szerokiego ujęcia prawa cywilnego w zakresie dotyczącym chociażby prawa spółdzielczego). Zasadniczo zasługuje na akceptację stanowisko organu, według którego w pojęciu postępowania karnego (w szerokim ujęciu tej problematyki) mieszczą się również przepisy regulujące postępowanie w sprawach o wykroczenia. Posługując się w w/w przepisie sformułowaniem "egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata (...) z zakresu (...) postępowania karnego (...)" ustawodawca wyraźnie bowiem nawiązał do całego bloku przedmiotowego przepisów składających się na to postępowanie - a więc do pełnego spektrum zagadnień wyczerpujących to postępowanie, którego elementem - przy takim szerokim jego rozumieniu, są przepisy postępowania w sprawach wykroczeń czy postępowania egzekucyjnego w administracji. Inaczej wskazałby wyraźnie na Kodeks postępowania karnego, co byłoby wyrazem ograniczenia egzaminu w tej jego części do pytań tylko w tego aktu prawa.

Analogicznie należy odmówić zasadności zapatrywaniom skarżącego, który zakwestionował umieszczenie w teście egzaminacyjnym pytań z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. W szczególności nie wywołuje zastrzeżeń pogląd organu o braku podstaw do przyjęcia, że postępowanie administracyjne (o którym mowa w omawianym przepisie) nie obejmuje (czy raczej nie dotyczy) części sądowej, tj. problematyki postępowania sądowoadministracyjnego, skoro istotą tego ostatniego jest kontrola aktów administracyjnych. Wychodząc z punktu widzenia racjonalnego ustawodawcy, nie sposób założyć, żeby ta dziedzina prawa nie mieściła się w ramach przewidzianego w przepisie postępowania administracyjnego, z tego także powodu, że etap kontroli aktów administracyjnych przez sąd - w razie ich zaskarżenia - de facto postępowanie to kończy i mimo że uregulowany został w odrębnym akcie prawnym, jest elementem postępowania administracyjnego sensu largo.

Nadto niewymienienie w przepisie postępowania w sprawach o wykroczenia i sądowoadministracyjnego, może też wynikać z braku dostatecznego teoretycznego uzasadnienia dla wydzielenia tych części prawa w osobne dziedziny, jak również z braku rozróżnienia - zwłaszcza dwóch aspektów prawa o wykroczeniach (materialnego i procesowego) w dydaktyce akademickiej.

Przepis art. 331 ust. 3 ustawy sformułowany został na zasadzie wyliczenia dziedzin, gałęzi prawa, z których wiedza kandydatów na aplikantów podlega sprawdzeniu, a nie ściśle sprecyzowanych aktów prawnych. Z tego powodu pytania egzaminacyjne mogą dotyczyć szerokiego zakresu zagadnień składających się na daną dziedzinę, jak np. z prawa spółdzielczego w ramach gałęzi prawa cywilnego. W ocenie sądu przepis ten nie powinien być bowiem interpretowany ściśle jurydycznie, jak chce skarżący, ale rozszerzająco , tak aby egzaminem objąć możliwie szeroki zakres materiału objętego studiami na wydziałach prawa, gdyż takie podejście pozwala lepiej sprawdzić znajomość wiedzy prawniczej przez przyszłych aplikantów.

W myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Zatem, w odniesieniu do pytań nr 63, 71, 76, 109, 112, 202, 209 skarżący nie może, co do zasady wywodzić, że prawidłowe są zarówno odpowiedzi do testu przygotowane przez zespół konkursowy, o którym mowa w art. 332 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, jak i odpowiedzi wskazane przez niego, gdyż takie podejście nie mieści się w ogólnym założeniu metodologicznym na jakim zbudowany jest przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Nie może ulegać wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.

Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie o którym mowa w art. 339 ust. 1 ustawy, musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nie opisanej w pytaniu z testu wyboru, bądź wychodzi poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy nie jest to na użytek w/w egzaminu odpowiedź prawidłowa. Odpada też w takiej sytuacji zarzut opracowania testu wyboru z naruszeniem przepisów ustawy.

Poza tym wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny nie jest organem, który niejako w trzeciej instancji dokonuje sprawdzenia testu. Jak już wskazano wyżej uprawniony jest wyłącznie do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym. W przypadku dokonywania kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanych na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, Sąd ma w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata) wyniku egzaminu oraz czy to rozpatrzenie nie ma charakteru skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów.

Organowi nie można - w ocenie Sądu - postawić zarzutu, że sprawę niniejszą załatwił z naruszeniem norm procesowych. Jak wynika z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego, które ukierunkowały jego działanie. Ostatecznie nie stwierdził, iż w sprawie miały miejsce uchybienia, które mogłyby zaważyć na indywidualnym wyniku konkursu.

Odnośnie pytania nr 63 organ wyczerpująco uzasadnił stanowisko, że pytanie to dotyczyło postanowień wzorca niezrozumiałych, a zatem także niejednoznacznych w rozumieniu przepisu art. 385 § 2 zd. 2 k.c. Z tego względu, w świetle art. 385 § 2 zd. 2 k.c., postanowienia te nie mogą być uznane za nieważne czy niewiążące konsumenta, lecz jedynie tłumaczone na jego korzyść, a więc prawidłową jest wskazana w kluczu odpowiedź C.

Nie nasuwa też wątpliwości stanowisko organu co do odpowiedzi na pytanie nr 71. W pytaniu chodziło o termin oznaczony przez czynność prawną, a zatem o sytuację objętą hipotezą przepisu art. 457 k.c. co oznacza, że poprawna była odpowiedź A (sprzedawca może spełnić świadczenie przed upływem terminu). Bez znaczenia z tego punktu widzenia jest to, że w rachubę wchodziła konkretna data (30 czerwca 2006 r.).

Nie sposób też podważać stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji skarżącego co do odpowiedzi na pytanie nr 76 testu wyboru. Jak słusznie wskazał organ pytanie to nie zawierało żadnych elementów wskazujących na to, że może chodzić o roboty budowlane, a nie o umowę o dzieło. Odwoływanie się przez skarżącego do zapisów prawa budowlanego świadczy o niezrozumieniu tego pytania.

Odnośnie pytania 109 testu prawidłową odpowiedzią, jak wskazuje organ, zgodnie z kluczem odpowiedzi, jest odpowiedź C znajdująca swoje uzasadnienie wprost w treści art. 5054 § 2 k.p.c. Organ jednoznacznie wyjaśnił, że odpowiedzi udzielonej przez skarżącego (odpowiedź A) nie można uznać za poprawną, ponieważ powództwo wzajemne w postępowaniu uproszczonym nie jest dopuszczalne bez żadnych ograniczeń, a jedynie pod pewnym warunkiem określonym w odpowiedzi C.

Odpowiedź (C według klucza) na pytanie 112 wynika z kolei wprost z treści art. 509 k.p.c.

Odnośnie pytania nr 202 organ wyjaśnił natomiast szczegółowo stronie dlaczego odpowiedź C jest tą jedyną prawidłową odpowiedzią, nie zaś odpowiedź A, jak utrzymuje skarżący. Odpowiedź A byłaby prawidłowa, jednak tylko w określonym, szczególnym przypadku. Jeśli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla pewnej konkretnej sytuacji, nie opisanej w pytaniu nr 202 testu konkursowego to znaczy, że nie będzie to odpowiedź prawidłowa na to pytanie i nie oznacza to, że test został sformułowany w sposób naruszający przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Jeśli chodzi natomiast o pytanie nr 209 testu to z art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika wprost, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu przez sąd może nastąpić tylko na wniosek. Z tego względu odpowiedź C wskazana przez skarżącego nie jest prawidłowa, także w świetle powołanego przez niego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r. II OZ 155/2005. Natomiast odpowiedź A wskazana w kluczu wynika wprost z treści powołanego wyżej przepisu.

Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa zaskarżoną decyzją, a uzasadnienie tej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.