Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1291/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 lipca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/684/2022/10443 w przedmiocie odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W związku z wnioskiem z dnia 11 stycznia 2022 r. A. S. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) rozpatrujący sprawę Prezydent Miasta G. (dalej: organ, organ pierwszej instancji) decyzją z dnia 16 lutego 2022 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla córek w ilości po 5 godzin miesięcznie w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji. Wobec wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. uchylił kwestionowaną decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podkreślił, iż konieczne jest jednoznaczne ustalenie, czy strona może skorzystać z usług neurologopedy w placówkach medycznych na terenie gminy G. i powiatu [...], bowiem organ odmówił przyznania tych usług wskazując na dostępność i możliwość skorzystania z tych usług w placówkach znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania rodziny. Konieczne jest więc dokładne ustalenie w zakresie czy strona może skorzystać z terapii neurologopedycznej w placówkach NFZ i czy terapia ta może być realizowana w miejscu zamieszkania dzieci.

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji, decyzją z dnia 6 czerwca 2022 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 3 ust. 3, art. 7 pkt 1 i pkt 5, art. 9 ust. 8, art. 18 ust. 1 pkt 3, art. 36 ust. 2 lit.m, art. 50 ust. 1, ust. 4 i ust. 5, art. 96, art. 109, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) oraz rozporządzenia wykonawcze ponownie odmówił stronie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla córek w ilości po 5 godzin miesięcznie w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji.

W uzasadnieniu organ odwołując się do przepisów ustawy o pomocy społecznej , tj. art. 2 mówiącego o celu pomocy społecznej oraz art. 50 - dotyczącego usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych stwierdził, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o którym mowa w ust. 1 tego ostatniego przepisu ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że muszą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia jak i w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia. Rodzaje usług specjalistycznych, kwalifikacje osób świadczących takie usługi, zasady i tryb ustalenia i pobierania opłat określa rozporządzenie w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

W ramach wparcia w tut. Ośrodku córki strony objęte zostały pomocą w formie usług specjalistycznych dla osób z zaburzeniami psychicznymi realizowanymi w miejscu zamieszkania w ilości 25 godzin miesięcznie dla każdej z córek. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 8 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 25 marca 2022 r. powinny być również objęte pomocą w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji w ilości 5 godzin miesięcznie dla każdej z nich.

W ocenie organu w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych niezbędne jest precyzyjne ustalenie czy i jakiego rodzaju usługi są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług a następnie znalezienie podmiotu, które te usługi będzie realizował po możliwie najniższych kosztach. Wskazując na subsydialny charakter uprawnień wynikających z ustawy o pomocy społecznej organ stwierdził, że osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych nie może oczekiwać, że ta forma pomocy zaspokoi jej wszystkie oczekiwania i doprowadzi do sytuacji, w której sama nie będzie zmuszona do wykorzystania własnych możliwości, umiejętności czy środków w pokonywaniu trudności i ułomności z jakimi się boryka.

W toku postępowania ustalono, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem i trójką dzieci, a córki zaliczone zostały od osób niepełnosprawnych do 19 sierpnia 2024 r. W związku z wnioskiem o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w ilości po 5 godzin miesięcznie w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji, po przeprowadzeniu postępowania organ ustalił, że wnioskowany zakres pomocy może realizować specjalista logopeda, potwierdzając, iż usług tych można korzystać w 4 placówkach medycznych znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania, w ramach bezpłatnej usługi realizowanej w ramach NFZ. Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi są odpłatne i mogą być realizowane w przypadku braku możliwości i dostępności usługi w innych podmiotach do tego powołanych i zobowiązanych. Stąd już decyzją z dnia 16 lutego 2022 r. odmówiono przyznania wnioskowanych usług. Wobec uchylenie tej decyzji i ponownego rozpatrzenia sprawy, organ wystąpił do Narodowego Funduszu Zdrowia z prośbą o informacje o możliwości skorzystania z bez płatnych świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie terapii neurologopedycznej dla dzieci w miejscu zamieszkania. Organ wystąpił też do Specjalistycznej Praktyki Lekarskiej lek. M. M. o udzielenie informacji czy wskazany w zaświadczeniu lekarskim zakres terapii dla córek skarżącej może być świadczony przez logopedę. Z ustaleń organu wynika, że w poradniach logopedycznych dostępne są świadczenia z zakresu neurologopedii lub surdologopedii. Istnieje też możliwość skorzystania z bezpłatnej rehabilitacji w ośrodkach lub oddziałach dziennych w ilości do 120 dni w roku kalendarzowym. Jednocześnie lekarz prowadzący córek skarżącej stwierdziła, że w przypadku niedostępności neurologopedy zakres terapii córek może być realizowany przez logopedę. Nadto ustalono, że w uzasadnionych przypadkach w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej logopeda ma obowiązek realizacji świadczeń w miejscu zamieszkania pacjenta. Wobec powyższego organ uznał, że córki skarżącej mogą skorzystać z terapii mowy i symulacji komunikacji w placówkach NFZ i terapia ta może być realizowana w miejscu zamieszkania dzieci.

Zasadna jest więc odmowa przyznania wnioskowanych usług opiekuńczych z uwagi na brak okoliczności, o której mowa w § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie usług specjalistycznych z dnia 22 września 2005 r., tj. nie występuje wyjątkowy przypadek, ponieważ dziewczynki mają możliwość uzyskania dostępu do zajęć w powołanym do tego podmiocie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata. Wniosła o uchylenie zaskrzonej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie specjalistycznych usług dla córek skarżącej. Wskazała, że z decyzją nie można się zgodzić. Nie jest prawdziwe, iż skarżąca nie wykorzystuje dostępnych środków i nie organizuje we własnym zakresie żadnej rehabilitacji. Odwołując się do treści art. 50 ustawy o pomocy społecznej podniosła, że córki nie posiadają rozwiniętej mowy i nie mówią wcale. Logopeda a neurologopeda to dwie rożne specjalizacje. Podczas gdy logopeda pomaga osobom, które posiadają zaburzenia mowy i wymowy, to neurologopeda zajmuje się diagnozą i terapią zaburzeń mowy i komunikacji pochodzenia neurologicznego, np. w przypadku zaburzeń ze spectrum autyzmu, którym dotknięte są dziewczynki. Zajęcia z logopedą nie są dla córek właściwe, które potrzebują specjalisty podbudzającego i stymulującego mowę i komunikację, a nie korekcję nie rozwiniętej jeszcze wymowy. Skorzystanie z logopedy możliwe byłoby tylko w sytuacji wyjątkowej, gdy brak było by specjalisty neurologopedy. Taka sytuacja nie występuje, gdyż dziewczynki korzystały już wielokrotnie z pomocy neurologopedy w ramach przyznanych usług specjalistycznych. Obecnie przy odmowie takich usług pozbawione zostaną ciągłości terapii, co negatywnie wpływa na ich postępy i powoduje regres w zakresie stymulacji mowy. Dostępność usług logopedy w NFZ nie może pozbawiać córek terapii u neurologopedy, w warunkach gdy usługi logopedy są nieprzydatne i niewystarczające. Zdaniem skarżącej nie można mówić o dostępności zajęć, gdyż zajęcia te powinny być adekwatne do posiadanych zaburzeń a także skuteczne. Skarżąca dodała, że dziewczynki posiadają zaprzyjaźnionego neurologopedę, z którym są chętne współpracować, a współpraca ta przynosi efekty, pod warunkiem, że jest ciągła. Dodatkowo podniosła, iż dla dzieci i zaburzeniami autyzmu zmiany terapeuty nie są wskazane.

Stwierdziła także, że nie jest prawdą, iż nie wykorzystuje dostępnych środków pomocy, bowiem po pierwsze logopeda nie jest dla córek odpowiednim specjalistą, a po drugie dziewczynki nie współpracują w warunkach gabinetowych. Także w zaświadczeniu lekarskim zostało stwierdzone, że dziewczynki wymagają indywidulanej terapii neurologopedy, w warunkach domowych. Stąd niezbędna stała się pomoc społeczna w zakresie objętym wnioskiem.

W wyniku rozpoznania złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzją z dnia 20 lipca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał ustalenia organu pierwszej instancji dotyczącej sytuacji rodzinnej i dochodowej strony. Wskazał, iż organ pierwszej instancji wystąpił do Narodowego Funduszu Zdrowia o informacje w zakresie możliwości skorzystania z bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie terapii neurologopedycznej dla dzieci w miejscu ich zamieszkania oraz do lekarza prowadzącego i wydającego zaświadczenia lekarskie z dnia 8 kwietnia 2021r. i z dnia 25 marca 2022 r. zlecające specjalistyczne usługi opiekuńcze w przedmiocie ustalenia czy zlecony zakres terapii dla córek strony może być świadczony przez logopedę, uzyskując informację, że Fundusz nie zawiera umów z neurologopedami, ponieważ w poradniach logopedycznych dostępne są świadczenia z zakresu neurologopedii lub surdologopedii. Ustalono też, że istnieje możliwość skorzystania z bezpłatnej rehabilitacji w ośrodkach lub oddziałach dziennych w ilości do 120 dni w roku kalendarzowym. Stąd opiekun prawny winien skontaktować się z lekarzem, który sprawuje opiekę nad dzieckiem o rozważenie możliwości wskazania formy leczenia odpowiedniej do stanu zdrowia dziecka. Z informacji lekarza specjalisty zajmującego się rodziną od wielu lat, (z dnia 21 kwietnia 2022 r.) wynika, że w przypadku niedostępności innych specjalistów zakres terapii mowy córek skarżącej może być realizowany przez logopedę. Z kolei pismem z dnia 14 stycznia 2022 r. NFZ poinformował, że w przypadkach uzasadnionych medycznie w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej logopeda ma obowiązek realizacji świadczeń w miejscu pobytu pacjenta, a decyzję czy istnieją wskazania do realizacji świadczeń w miejscu zamieszkania lub pobytu pacjenta podejmuje lekarz, wystawiający skierowanie do logopedy.

W niniejszym przypadku skarżąca na każdym etapie postępowania miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wyjaśnień, z czego skorzystała zapoznając się z całością zgromadzonego materiału dowodowego. W ocenie Kolegium decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem.

Kolegium przywołało treść art. 50 oraz art. 18 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej a także § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. z 2005 r., poz. 1598 ze zm.), w którym stwierdzono, że ustala się następujące rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym dla zapewnienia dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa wart. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, ze. zm.).

Kolegium podniosło, że przy rozpatrzeniu niniejszej sprawy należy mieć na uwadze zapis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne możliwości, zasoby i możliwości. Odwołując się do treści art. 3 tej ustawy organ odwoławczy podkreślił subsydiarny charakter pomocy społecznej, co oznacza, że także świadczenie w formie specjalistycznych usług opiekuńczych przysługują tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie może ich zapewnić własnym staraniem, czy uzyskać wsparcia z innych systemów zabezpieczenia. W niniejszym przypadku z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że córki skarżącej mogą skorzystać z terapii mowy i stymulacji komunikacji w placówkach NFZ i terapia ta może być realizowana w miejscu zamieszkania dzieci. Istnieje więc możliwość bezpłatnego wykorzystania przysługujących im uprawnień w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia w placówkach do tego powołanych i przeznaczonych, w tym także w określonych okolicznościach w miejscu zamieszkania czy pobytu dziecka.

Tym samym w ocenie organu odwoławczego przyznanie wnioskowanych specjalistycznych usług opiekuńczych dla córek skarżącej nie znajduje umocowania prawnego w obowiązujących przepisach.

Niezadowolona z powyższego rozstrzygnięcia skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając decyzji Kolegium naruszenie:

- przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 , ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że zaistniały przesłanki do odmowy przyznania świadczenia niepieniężnego w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla córek skarżącej w sytuacji, gdy spełniają one wszystkie przesłanki do przyznania takiej formy pomocy i w niniejszym przypadku przyznanie świadczeń było obligatoryjne,

- naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 w związku z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i w konsekwencji błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz oparcie decyzji na błędnie ustalonym stanie faktycznym, w szczególności poprzez podzielenie poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń co do możliwości skorzystanie przez stronę z pomocy logopedy, zamiast wnikliwego ustalenia, czy logopeda jest w stanie udzielić skutecznej pomocy dzieciom ze schorzeniem występującym u córek skarżącej oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego poprzez niewyjaśnienie czy dla małoletnich córek skarżącej wystarczająca i skuteczna będzie terapia logopedyczna, udzielna w placówkach NFZ, podczas gdy dziewczynki wymagają specjalistycznej pomocy neurologopedy.

Skarżąca zarzuciła też błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że terapia mowy córek skarżącej może być realizowana przez logopedę oraz że brak jest podstaw do przyznania córkom skarżącej specjalistycznych usług opiekuńczych podczas gdy dziewczynki wymagają opieki neurologopedy w warunkach mieszkalnych. Uwzględniając powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie prawa do specjalistycznych usług opiekuńczych w ilości 5 godzin miesięcznie w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła postawione zarzuty, podkreślając, iż w myśl art. 50 ustawy o pomocy społecznej przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że usługi te muszą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek. Ustalenie zakresie, okresu i miejsca świadczenia należy do organu, jednakże nie może polegać na dowolności. Organy powinny kierować się opinią osób posiadających specjalistyczną wiedzę. Skarżąca przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie lekarskie i opnie lekarzy pracujących z córkami, mówiące o tym, iż dziewczynki powinny być objęte pomocą w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji świadczoną przez neurologopedę w warunkach domowych. Skorzystanie z pomocy logopedy w przypadku córek skarżącej jest możliwe tylko w sytuacji wyjątkowej, tj. braku specjalisty neurologopedy. W niniejszej sprawie taki przypadek nie występuje, bo nie jest prawdą, iż taki specjalista jest niedostępny. Córki bowiem korzystały już z pomocy neurologopedy w ramach przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych (decyzją z dnia 25 listopada 2020 r.), a teraz, wskutek decyzji odmownej, zostały pozbawione ciągłości terapii. Organy swoją decyzję oparły na informacji NFZ o dostępności w poradniach logopedycznych świadczeń z zakresu neurolgopedii lub surdologopedii , jednak nie wyjaśniły czy świadczenia te są odpowiednie do schorzeń dziewczynek i jakie konkretnie rodzaje świadczeń są udzielane.

Skarżąca podniosła, że dziewczynki posiadają zaprzyjaźnionego neurologopedę, z którym są chętne współpracować, a współpraca ta przynosi efekt, pod warunkiem, że jest ciągła. Dodała, że próbowała wykorzystać dostępne środki pomocy, ale nie są one wystarczające. Stąd niezbędna stała się pomoc społeczna w zakresie objętym wnioskiem .

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji 6 czerwca 2022 r. odmawiająca przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla córek skarżącej w ilości 5 godzin miesięcznie w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268.) – w szczególności art. 50 oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. nr 189, poz. 1598 ze zm.).

Według klasyfikacji świadczeń z pomocy społecznej zawartej w art. 36 ustawy o pomocy społecznej - specjalistyczne usługi opiekuńcze stanowią jeden z rodzajów niepieniężnych świadczeń z pomocy społecznej (pkt 2 lit.m). Stanowią zróżnicowaną grupę świadczeń niepieniężnych, a ich różnorodność związana jest przede wszystkim z koniecznością dostosowania do indywidualnych potrzeb świadczeniobiorcy. Na tej podstawie można wyróżnić usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze. Ponadto omawiana pomoc może być świadczona przez różne jednostki organizacyjne pomocy społecznej, może mieć charakter środowiskowy oraz instytucjonalny.

W myśl art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Zgodnie z art. 50 ust. 2 i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić, a ich przyznanie następuje w formie decyzji administracyjnej, w której ustala się zakres, okres i miejsce ich świadczenia. W odróżnieniu od przyznania takiej pomocy na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, która jest obligatoryjna, przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie ust. 2 tego przepisu pozostawione jest uznaniu organu administracji, z uwagi na zapis "usługi ... mogą być przyznane". Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju usług nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu. Potwierdzeniem swoistym tego luzu decyzyjnego jest ust. 5 omawianego przepisu, w myśl którego ustalenie zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych pozostaje w kompetencji ośrodka pomocy społecznej. W świetle powyższego nie można podzielić twierdzenia skargi, że w omawianym przypadku przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych ma charakter obligatoryjny. Taki charakter posiadają usługi przyznawane na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy, a więc w przypadku osoby samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Spełnienie przesłanek do otrzymania świadczenia przez osobę samotną rodzi obowiązek jego przyznania. Świadczenie w postaci usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości i uznania administracyjnego.

Zasadę pomocniczości - fundamentalną zasadę pomocy społecznej można wyprowadzić z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Treść zasady pomocniczości odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Z kolei Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy, ale nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Należy ją więc sprowadzić do zakazu wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna . Analizowany przepis przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Należy zaznaczyć, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. rodzaje specjalistycznych usług dostosowane są do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikają z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności i świadczone są przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym w celu zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, ze zm.) Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla dzieci z zaburzeniami psychicznymi jest możliwe w wyjątkowych przypadkach pod warunkiem, że nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych.

W niniejszej sprawie na podstawie zlecenia specjalistycznych usług opiekuńczych z dnia 8 kwietnia 2021 r. i z dnia 25 marca 2022 r. ustalono, że córki skarżącej wymagają ze względu na stan zdrowia korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w miejscu zamieszkania w postaci usług neurologopedy w ilości 5 godzin miesięcznie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że Narodowy Fundusz Zdrowia w placówkach położonych w pobliżu miejsca zamieszkania skarżącej w ramach poradni logopedycznych udostępnia usługi świadczone przez specjalistów w dziedzinie neurologopedii lub surdologopedii. Czas trwania rehabilitacji dla jednego świadczeniobiorcy wynosi do 120 dni w roku kalendarzowym.

Tak więc według ustaleń organu córki skarżącej mają możliwość bezpłatnego skorzystania z terapii mowy i stymulacji komunikacji wykorzystując przysługujące im uprawnień w ramach świadczeń przygotowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Podkreślić należy, że usługa ta może być świadczona zarówno w placówkach do tego powołanych i przeznczonych, ale także w szczególnych, określonych okolicznościach pomoc ta świadczona może w miejscu zamieszkania lub pobytu dziecka. Jak stwierdził organ opiekun prawny winien skontaktować się lekarzem sprawującym opiekę na dziećmi w celu rozważenia i wskazania formy leczenia najbardziej odpowiedniej do stanu zdrowia dziecka. W tym miejscu należy przypomnieć, że lekarz specjalista opiekujący się córkami skarżącej od wielu lat, w piśmie z dnia 21 kwietnia 2022 r. potwierdziła zasadność realizacji zaleconych usług przez logopedę, a ponadto jak wynika z pisma Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17 maja 2022 r. w poradni logopedycznej świadczenia realizują m.in. specjaliści w dziedzinie neurologopedii i surdologopedii. Z kolei w piśmie z dnia 14 stycznia 2022 r. [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia wskazał 4 podmioty lecznicze na terenie miasta G. oferujące usługi świadczeń specjalistycznych, w tym także w uzasadnionych medycznie przypadkach w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej przewidujących obowiązek logopedy do realizacji świadczeń w miejscu pobytu pacjenta. Poinformował też, że decyzję czy istnieją wskazania do realizacji świadczeń w miejscu zamieszkania lub pobytu podejmuje lekarz wystawiający skierowanie do logopedy.

Uwzględniając powyższe, po wnikliwej analizie zgromadzonego materiału dowodowego oraz mając na uwadze obowiązujący stan prawny (w szczególności § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r.) uznać należy, że dla przyznania wnioskowanych specjalistycznych usług opiekuńczych córkom skarżącej organ winien w pierwszej kolejności stwierdzić niedostępność tych usług prowadzonych przez inne właściwe podmioty oraz dysponować informacją o przyczynach i powodach niemożności dostępu do tych usług. W analizowanej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Pomimo szerokie informacji skierowanej do skarżącej informującej o możliwości i dostępności wnioskowanych usług w ramach świadczeń z Narodowego Funduszu Zdrowia oraz na podstawie orzeczenia lekarza specjalisty - wyrażającego opinię o możliwości i zasadności prowadzenia zleconych usług przez logopedę, skarżąca nie zainteresowała się w ogóle tą formą realizacji wnioskowanych usług.

Należy podzielić twierdzenia i oczekiwania skarżącej, że specjalistyczne usługi opiekuńcze u osób m.in. z problemami rozwojowymi stwierdzonymi u jej córek muszą być zorganizowane w taki sposób, by zapewniały stałość miejsca, czasu i osób pracujących z uczniem, co daje dziecku poczucie bezpieczeństwa, wyzwala jego aktywność i pozwala osiągać rezultaty w pracy terapeutycznej. Nie można jednak zauważyć, że skarżąca nie podjęła żadnej próby takiego zorganizowania wnioskowanej terapii w zakresie mowy i stymulacji komunikacji w ramach usług świadczonych przez specjalistyczne poradnie logopedyczne działające na terenie miasta w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, oferujące przecież pracę z profesjonalnymi terapeutami, także w miejscu zamieszkania lub pobytu podopiecznego. Wskazać przy tym należy, że możliwość takiej współpracy i realizacji zleconych usług stwierdziły osoby posiadające specjalistyczną wiedzę - lekarz prowadzący, podobnie jak usługi świadczone będą przez przygotowanych do tego specjalistów, także w zakresie neurologopedii. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że w decyzji przyznającej specjalistyczne usługi opiekuńcze nie określa się wprost osób, które będą te usługi wykonywać, albowiem brak podstawy prawnej, z której można by wyprowadzić taki obowiązek, przy czym okoliczność, iż specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą wykonywać osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, jest bezsporna, zasada ta wynika bowiem z art. 50 ust. 4 ustawy, a jej sprecyzowanie poprzez wskazanie konkretnych wymogów dotyczących specjalistycznego przygotowania zawodowego (kwalifikacji) ma miejsce w § 3 powołanego rozporządzenia wykonawczego ( zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1720/20) . .

W takiej sytuacji odmowa przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla córek skarżące w zakresie terapii mowy i stymulacji komunikacji ma uzasadnienie. Wobec subsydiarnego charakteru pomocy społecznej, organ wsparł skarżącą w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia jej oczekiwań, wskakując możliwość zaspokojenia zgłoszonych potrzeb w warunkach dla niej i jej córek jak najbardziej korzystnych.

W ocenie Sądu, organy sprostały obowiązkom nałożonych na nie przepisami prawa i zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej jak i przepisami postępowania.

Końcowo zauważyć należy, że beneficjentami specjalistycznych usług opiekuńczych jest wiele osób z różnymi schorzeniami i niepełnosprawnościami i jakkolwiek sytuacją pożądaną byłoby zapewnienie im pełnego zakresu usług, zgodnie ze zgłoszonymi potrzebami, o bardzo wysokim standardzie, to jednak w realiach finansowych, prawnych i organizacyjnych nie zawsze jest to możliwe do wykonania (art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.