Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1108/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 pkt 5 i 5a, art. 2 pkt 5, art. 71b ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 37 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 198
law: Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2010 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Urząd Kontroli Skarbowej we W. (dalej: "UKS") przeprowadził w Powiecie [...] (dalej: "skarżący", "strona" lub "Powiat") kontrolę w zakresie prawidłowości realizacji obowiązków związanych z gromadzeniem danych, stanowiących podstawę do naliczenia części oświatowej subwencji ogólnej w 2010 r. W związku z wynikami kontroli Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało Ministra Finansów (dalej: "Minister" lub "organ") o uzyskaniu przez Powiat nienależnej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2010.

Minister wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w tej sprawie zakończone wydaniem w dniu [...] grudnia 2014 r. decyzji nr [...] zobowiązującej Powiat do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2010 r. w wysokości 1.823.413,71 zł. Organ podał, że w wyniku błędów:

1) dyrektora Zespołu Placówek Oświatowych w S.:

a) w Gimnazjum Specjalnym [...] w S. zawyżono o 16 liczbę uczniów statystycznych oraz w wagach P40, P26, P2 a także zawyżono o 12 liczbę uczniów w wadze P2,

b) w Szkole Podstawowej Specjalnej [...] w S. niepoprawnie zakwalifikowano 18 uczniów w wadze P5, tj. zamiast 8 uczniów w wadze P2 i 9 uczniów w wadze P4, zaś 1 uczeń posiadał orzeczenie wydane na niewłaściwy etap edukacji,

c) w Gimnazjum Specjalnym [...] w S. niepoprawnie zakwalifikowano 14 uczniów w wadze P5, tj. zamiast 7 uczniów w wadze P2 i 7 uczniów w wadze P4,oraz zawyżono o 1 liczbę uczniów w wadze P5 (brak aktualnego orzeczenia),

2) dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w S.:

a) w Zasadniczej Szkole Zawodowej Specjalnej niepoprawnie zakwalifikowano 1 ucznia w wadze P5 zamiast w wadze P2 oraz zawyżono o 3 liczbę uczniów w wadze P2,

b) w Szkole Specjalnej Przysposabiającej do Pracy niepoprawnie zakwalifikowano 1 ucznia w wadze P5 zamiast w wadze P4 oraz zawyżono o 3 liczbę uczniów w wadze P4, a także niepoprawnie zakwalifikowano 1 ucznia w wadze P4 zamiast w wadze P2,

3) dyrektora Niepublicznej Szkoły Podstawowej w M. niepoprawnie zakwalifikowano 1 ucznia w wadze P5 zamiast w wadze P2 oraz zawyżono o 5 liczbę uczniów w wadze P4,

4) dyrektora Niepublicznego Gimnazjum w M. zawyżono o 1 liczbę uczniów w wadze P5,

5) dyrektora Niepublicznej Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w M. zawyżono o 4 liczbę uczniów w wadze P5 oraz zawyżono o 1 liczbę uczniów w wadze P4,

6) dyrektora Ośrodka Rewalidacyjno- Wychowawczego w M. zawyżono o 3 liczbę uczniów w wadze P36.

Doszło więc do zawyżenia liczby uczniów przeliczeniowych o 417,7931.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzupełniając wniosek Powiat wniósł o ponowną weryfikację zakwestionowanych przez UKS orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego uczniów oraz przedłożył pisma rodziców/opiekunów prawnych skierowane do poradni psychologiczno-pedagogicznych celem wyjaśnienia treści ww. orzeczeń wykazanych w systemie informacji oświatowej wg stanu na dzień 30 września 2009 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Minister Rozwoju i Finansów (dalej: "Minister" lub "organ") uchylił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r. i zobowiązał Powiat do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2010 r. w wysokości 1.141.129,00 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że podziału części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2010 dokonano według algorytmu określonego w załączniku do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 grudnia 2009 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2010 (Dz. U. Nr 222, poz. 1756). Algorytm przewidywał m.in. odrębne wagi P2, P4, P5 i P36 przy których mogli zostać uwzględnieni uczniowie wykazani w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2009 r. posiadający orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznych o potrzebie kształcenia specjalnego, o których mowa w art 71b ust. 3 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), dalej też jako "u.s.o.", tj. orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydane z uwagi na niepełnosprawności, w tym stopnia upośledzenia umysłowego. Jedyną podstawę do wykazywania uczniów objętych kształceniem specjalnym w systemie informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września 2009 r., a następnie uwzględnienia przy naliczaniu części oświatowej na rok 2010, stanowiły zatem orzeczenia publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o potrzebie kształcenia specjalnego, przy czym uczniowie ci powinni zostać wykazani w systemie informacji oświatowej zgodnie z niepełnosprawnością wskazaną w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Opierając się na zgromadzonym materiale Minister stwierdził, że według stanu dzień 30 września 2009 r. w systemie informacji oświatowej zostali prawidłowo wykazani i uwzględnieni przy naliczeniu kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2010 uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr: [...] z [...] sierpnia 2009 r., [...] z [...] sierpnia 2008 r., [...] z [...] września 2008 r., [...] z [...] sierpnia 2008 r., [...] z [...] sierpnia 2008 r., [...] z [...] października 2007 r., [...] z [...] sierpnia 2007 r., [...] z [...] sierpnia 2008 r., [...] z [...] lutego 2008 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] stycznia 2006 r., [...] z [...] października 2008 r., [...] z [...] lipca 2008 r., [...] z [...] czerwca 2007 r., [...] z [...] czerwca 2007 r., [...] z [...] sierpnia 2008 r., [...] z [...] czerwca 2008 r., [...] z [...] września 2007 r. [...] z [...] kwietnia 2009 r., [...] z [...] września 2007 r., [...] z [...] października 2007 r., [...] z [...] maja 2008 r., [...] z [...] czerwca 2005 r., [...] z [...] października 2003 r., [...] z [...] października 2001 r., [...] z [...] kwietnia 2007 r., [...] z [...] października 2008 r., [...] z [...] września 2009 r., [...] z [...] października 2008 r., [...] z [...] października 2008 r., [...] z [...] maja 2001 r. [...] z [...] lutego 2003 r., [...] z [...] lipca 2000 r. oraz [...] z [...] października 2006 r.

Dalej Minister stwierdził, że:

I. w Gimnazjum Specjalnym [...] w S. zawyżono o 15 uczniów liczbę uczniów ogółem oraz liczbę uczniów przeliczanych wagą P2, P26, P40 w związku z wykazaniem w systemie informacji oświatowej 15 uczniów z naboru na rok szkolny 2009/2010, którzy na dzień 30 września 2009 r. nie byli uczniami Gimnazjum Specjalnego;

II. w Szkole Podstawowej Specjalnej [...] w S. zawyżono o 14 uczniów liczbę uczniów przeliczanych wagą P5 przy jednoczesnym zaniżeniu o 5 liczby uczniów przeliczonych wagą P4 i o 8 uczniów liczbę uczniów przeliczanych wagą P2. Zdaniem organu uczniów, których dotyczyły orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nr:

• [...] z [...] maja 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] lutego 2009 r., [...] z [...] stycznia 2007 r., [...] z [...] lutego 2009 r. oraz [...] z [...] kwietnia 2008 r. należało wykazać w systemie jako uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim,

• [...] z [...] listopada 2007 r., [...] z [...] kwietnia 2007 r., [...] z [...] maja 2009 r., [...] z [...] czerwca 2007 r. oraz [...] z [...] września 2008 r. należało wykazać w systemie jako uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym.

Minister uznał więc, że wymienione orzeczenia nie uprawniały do wykazania w systemie na dzień 30 września 2009 r. uczniów je posiadających jako uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Nadto uczennica N.E. wykazana w księdze uczniów pod nr [...], realizując II etap edukacji jako uczeń klasy IV, została nieprawidłowo wykazana w systemie jako uczeń z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Jej orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] marca 2007 r. zostało wydane na czas "do końca nauki w nauczaniu zintegrowanym", przez co należy rozumieć system nauczania w klasach I-III szkoły podstawowej. Tym samym uczennica ta na dzień 30 września 2009 r. nie posiadała orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego na II etap edukacji, tj. klasy IV-VI, tym samym nie mogła być wykazana w systemie informacji oświatowej na dzień sprawozdania;

III. w Gimnazjum Specjalnym [...] w S. zawyżono o 14 uczniów liczbę uczniów przeliczanych wagą P5 przy jednoczesnym zaniżeniu o 6 liczby uczniów przeliczonych wagą P2 i o 7 liczby uczniów przeliczonych wagą P4. Zdaniem organu uczniów, których dotyczyły orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nr:

• [...] z [...] września 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] marca 2007 r., [...] z [...] kwietnia 2008 r., [...] z [...] grudnia 2007 r. oraz [...] z [...] kwietnia 2008 r. należało wykazać w systemie jako uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim,

• [...] z [...] czerwca 2008 r., [...] z [...] kwietnia 2009 r., [...] z [...] stycznia 2009 r., [...] z [...] marca 2006 r., [...] z [...] czerwca 2008 r., [...] z [...] grudnia 2008 r. oraz [...] z [...] marca 2002 r. należało wykazać w systemie jako uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym.

W ocenie organu wymienione orzeczenia nie uprawniały do wykazania w systemie na dzień 30 września 2009 r. uczniów je posiadających jako uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Nadto uczeń R.D., wykazany w księdze uczniów pod nr [...], będący w roku szkolnym 2009/2010 uczniem I klasy Gimnazjum Specjalnego, na dzień 30 września 2009 r. nie posiadał ważnego orzeczenia, bowiem orzeczenie nr [...] z [...] października 2007 r. zostało wydane na czas nauki w szkole podstawowej. Kolejne orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] listopada 2009 r. zostało wydane po dniu 30 września 2009 r., zatem nie mogło stanowić podstawy do ujęcia ucznia w sprawozdaniu sporządzanym na dzień 30 września 2009 r.;

IV. w Szkole Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w S. zawyżono o 2 uczniów liczbę uczniów przeliczanych wagą P4. Uczniowie ci wykazani w systemie informacji oświatowej na dzień 30 września 2009 r. jako uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, nie posiadali ważnych na dzień sprawozdania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Dotyczy to:

• P.D. wykazanego w księdze uczniów pod nr [...], który w roku szkolnym 2009/2010 był uczniem w Szkole Specjalnej Przysposabiającej do Pracy. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] lutego 2006 r. zostało wydane na czas nauki w gimnazjum, zatem było ważne do końca nauki w tym typie szkoły. Kolejne orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] października 2009 r. zostało wydane po dniu 30 września 2009 r., zatem nie mogło stanowić podstawy do ujęcia ucznia w sprawozdaniu na dzień 30 września 2009 r.,

• S.P. wykazanego w księdze uczniów pod nr [...], który w roku szkolnym 2009/2010 był uczniem w Szkole Specjalnej Przysposabiającej do Pracy. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] marca 2008 r. zostało wydane na czas ukończenia gimnazjum specjalnego dla dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym, zatem było ważne do końca nauki w tym typie szkoły. Kolejne orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] października 2009 r. zostało wydane po dniu 30 września 2009 r., zatem nie mogło stanowić podstawy do ujęcia ucznia w sprawozdaniu na dzień 30 września 2009 r.;

V. w Niepublicznej Szkole Podstawowej w M.:

1) zawyżono o 2 uczniów liczbę uczniów przeliczanych wagą P4, bowiem uczniowie ci wykazani w systemie informacji oświatowej jako uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, nie posiadali ważnych na dzień 30 września 2009 r. orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego uprawniających do wykazania ich w systemie informacji oświatowej i naliczenia części oświatowej subwencji ogólnej zgodnie z wagą P4. Dotyczy to:

• M.D. wykazanego w księdze uczniów pod nr [...], który w roku szkolnym 2009/2010 był uczniem klasy I szkoły podstawowej. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] maja 2008 r. zostało wydane na rok szkolny 2008/2009, zatem nie mogło stanowić podstawy do ujęcia ucznia w sprawozdaniu na dzień 30 września 2009 r.,

• O.K. wykazanego w księdze uczniów pod nr [...], który w roku szkolnym 2009/2010 był uczniem klasy VI szkoły podstawowej. Orzeczenie nr [...] zostało wydane w okresie kiedy uczeń O.K. realizował I etap edukacyjny, a określając etap edukacyjny należy brać pod uwagę datę wydania orzeczenia oraz wiek dziecka. Na dzień 30 września 2009 r. uczeń O.K. był w VI klasie szkoły podstawowej, zatem orzeczenie to było nieaktualne z uwagi na jego wydanie na okres poprzedniego etapu edukacyjnego.

2) zawyżono o 1 ucznia liczbę uczniów przeliczanych wagą P5 przy jednoczesnym zaniżeniu o 1 ucznia liczby uczniów przeliczanych wagą P2 oraz zawyżono o 1 ucznia liczbę uczniów przeliczanych wagą P4. Zdaniem organu posiadane przez uczennicę Ż.K., wykazanej w księdze uczniów pod nr [...], orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] lutego 2004 r. nie uprawniało do wykazania jej w systemie informacji oświatowej na dzień 30 września 2009 r. jako ucznia z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Mając na uwadze całą treść orzeczenia, należało ww. uczennicę wykazać jako ucznia z zaburzeniami zachowania oraz jako ucznia upośledzonego umysłowo w stopniu znacznym;

VI. w Niepublicznym Gimnazjum w M. zawyżono o 1 ucznia liczbę uczniów przeliczanych wagą P5. Dotyczy to K.R. wykazanego w księdze uczniów pod nr [...], który w roku szkolnym 2009/2010 był uczniem gimnazjum i na dzień 30 września 2009 r. nie posiadał ważnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego. Orzeczenie nr [...] z [...] listopada 2006 r. zostało wydane na czas do ukończenia nauki w szkole podstawowej, zatem było ważne do końca nauki w tym typie szkoły. Kolejne orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] października 2009 r. zostało wydane po dniu 30 września 2009 r., zatem nie mogło stanowić podstawy do ujęcia ucznia w sprawozdaniu na dzień 30 września 2009 r.

W ocenie Ministra powyższe nieprawidłowości spowodowały, że część oświatowa subwencji ogólnej za rok 2010 dla skarżącego została skalkulowana z uwzględnieniem zawyżonej liczby uczniów przeliczeniowych o 261,4634 i wyniosła 17.892.146,00 zł. Po ponownym przeliczeniu, tj. bez uwzględnienia 261,4634 uczniów przeliczeniowych, część oświatowa subwencji ogólnej wyniosła 16.751.017,00 zł. Różnica między otrzymaną przez Powiat a należną mu częścią oświatową subwencji ogólnej na rok 2010 wynosi 1.141.129,00 zł i jako kwota nienależna podlega zwrotowi do budżetu państwa.

Powiat zaskarżył powyższą decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie

1. przepisów postępowania, tj.:

a) art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "K.p.a.", poprzez jego niezastosowanie co miało wpływ na wynik sprawy,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wydanie wadliwych decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, dokonania oceny na podstawie materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona, a także na braku wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego,

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 198, j.t. ze zm.); dalej: "u.d.j.s.t." w zw. z art. 1 pkt 5 i 5a, art. 71b ust. 3 i art. 4 ustawy o systemie oświaty, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu w sytuacji braku podstaw do uznania ustalonej części oświatowej subwencji ogólnej jako wyższej od należnej z powodu nieprawidłowego określenia okresu ważności orzeczenia, a także z powodu wydania orzeczenia na dany rok po 30 września, tj. w październiku i listopadzie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją wydaną w I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem Powiatu wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., albowiem organ zmienił wysokość zobowiązania, bez wskazania w jaki sposób doszedł do wyliczenia nowej wysokości kwoty do zwrotu oraz na czym polegają nieprawidłowości w tychże wyliczeniach dokonanych przez organ w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

W kwestii braku aktualnych orzeczeń na dzień 30 września 2009 r. skarżący zarzucił Ministrowi nadmierny formalizm. Podniósł, iż choć orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego mają w istocie charakter czasowy, to ustawodawca nie przewidział rozwiązań systemowych w sytuacjach dotyczących aktualizacji tychże orzeczeń w przypadkach gdy dziecko zostało już zakwalifikowane do kształcenia specjalnego na podstawie poprzedniego, złożonego w terminie orzeczenia. W badanych przez kontrolujących przypadkach uczniowie faktycznie nie posiadali aktualnych orzeczeń na dzień 30 września 2009 r., jednakże posiadali stosowne orzeczenia na wcześniejszych etapach edukacji. Brakujące orzeczenia zostały uzupełnione niezwłocznie, zatem braki miały jedynie charakter czasowy.

Powiat podkreślił, że przyczyną wydawania wobec tych uczniów poprzednich orzeczeń, były schorzenia mające charakter trwały i nieprzemijający, bez pozytywnego rokowania. Przyjęcie więc jako prawidłowego poglądu Ministra oznaczałoby zdyskwalifikowane ze szkolnictwa specjalnego dzieci bez aktualnych orzeczeń i pozbawienie ich konstytucyjnego prawa do nauki. W sytuacji więc, gdy uczeń objęty jest obowiązkiem szkolnym i został prawidłowo przyjęty do placówki w oparciu o wydane mu orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, ewentualny brak ciągłości orzeczeń (wygaśnięcie terminu obowiązywania pierwotnego orzeczenia i spóźnione przedłożenie placówce zaktualizowanego orzeczenia) musiałby skutkować skreśleniem z listy uczniów. A przecież chodzi o uczniów, których niepełnosprawność jest stanem stałym a nie dającą się wyleczyć przejściową chorobą. Strona obawia się również, że wydalenie ucznia ze szkoły z ww. powodu naraziłoby także Powiat na zarzut nie wypełniania zadań ustawowo określonych. Skarżący zaznaczył, że nie dysponuje żadnymi instrumentami prawnymi umożliwiającymi wyegzekwowanie od opiekunów prawnych niepełnosprawnego ucznia utrzymywania ciągłości orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego lub zajęć rewalidacyjno – wychowawczych. Pozostaje mu jedynie, w praktyce mało efektywne, przypominanie rodzicom i opiekunom o konieczności wystąpienia o wydanie orzeczenia na kolejne okresy.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa przez organy orzekające, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi ocena zasadności zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2010 r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w przypadku, gdy ustalona dla jednostki samorządu terytorialnego część oświatowa subwencji ogólnej jest wyższa od należnej, minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze decyzji:

1) zmniejsza o odpowiednią kwotę część oświatową subwencji ogólnej w zakresie subwencji na rok budżetowy oraz potrąca z kolejnej raty nienależnie otrzymaną kwotę, wynikającą ze zmniejszenia tej części subwencji, a jeżeli nienależnie otrzymana kwota jest wyższa od jednej raty - wstrzymuje przekazywanie rat, bądź gdy nienależnie otrzymana kwota jest wyższa od kwoty pozostałej do przekazania do końca roku budżetowego - wstrzymuje przekazywanie rat i zobowiązuje do zwrotu pozostałej części nienależnej kwoty części subwencji;

2) zobowiązuje do zwrotu nienależnej kwoty tej części subwencji, chyba że jednostka ta dokonała wcześniej zwrotu nienależnie otrzymanych kwot - w zakresie subwencji za lata poprzedzające rok budżetowy.

Minister Finansów orzekł o zwrocie nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2010 r. stwierdzając, że nastąpiło nieprawidłowe jej naliczenie w skutek, zawyżenia ogólnej liczby uczniów, uwzględnienia przy jej obliczaniu uczniów, którzy nie posiadali aktualnych na dzień 30 września 2009 r. orzeczeń poradni psychologiczno – pedagogicznych lub którzy zostali zakwalifikowani do nieprawidłowej wagi, tj. niezgodnej z ich orzeczeniami.

Należy więc wyjaśnić, iż w świetle art. 71b ust. 1 u.s.o., kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież, o których mowa w art. 1 pkt 5 i 5a, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki w szkołach ogólnodostępnych, szkołach lub oddziałach integracyjnych, szkołach lub oddziałach specjalnych i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 5. Z art. 71b ust. 3 u.s.o. wynika zaś, że opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych organizowanych zgodnie z odrębnymi przepisami wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia upośledzenia umysłowego.

W załączniku do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 grudnia 2009 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2010, zawarto zapisy stanowiące, że podstawę do naliczania określonych wag stanowi orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydane na podstawie 71b ust. 3 u.s.o. Z powyższego jednoznacznie wynika, że posiadanie orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o potrzebie kształcenia specjalnego było warunkiem koniecznym do uwzględnienia uczniów przy określonej wadze. Zatem żaden inny dowód, poza orzeczeniem wydanym na podstawie art. 71b ust. 3 ww. ustawy, nie uprawnia jednostki samorządu terytorialnego do uzyskania zwiększonych dopłat subwencyjnych, z tytułu kształcenia uczniów niepełnosprawnych. Tylko więc uczniowie posiadający orzeczenie wskazanych wyżej poradni mogli być objęci odpowiednią wagą przy kalkulacji części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2010 dla danej jednostki samorządu terytorialnego. Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Sądów Administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2013 r., II GSK 2092/11; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2014 r, II GSK 1767/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2016 r., V SA/Wa 2710/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wszczynając postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie oraz wydając decyzję w I instancji Minister oparł się w całości na Wynikach Kontroli nr [...] przeprowadzonej w Powiecie przez UKS oraz na piśmie Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia [...] listopada 2014 r. informującym o zauważonych w trakcie kontroli nieprawidłowościach skutkujących otrzymaniem przez skarżącego zawyżonej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej. Oprócz analizy tych dwóch dokumentów organ nie przeprowadził żadnego innego postępowania dowodowego. Z tego powodu w realiach rozpoznawanej sprawy (późniejsze uchylenie decyzji I instancji i orzeczenie niższej kwoty subwencji do zwrotu) zasadne są zarzuty naruszenia przez ten organ na tym etapie postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zarzuty te są natomiast niezasadne w odniesieniu do czynności Ministra podejmowanych w trakcie postępowania odwoławczego z wniosku Powiatu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący domagał się ponownej weryfikacji zakwestionowanych przez UKS orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego uczniów, co organ wnikliwie i skrupulatnie uczynił. Świadczy o tym treść zaskarżonej decyzji, w której Minister dokładnie podał, które zakwestionowane przez UKS orzeczenia uznał za prawidłowo przyporządkowane do odpowiedniej wagi i zastosowane przy wyliczaniu subwencji, a które uznał za przyporządkowane nieprawidłowo i dlaczego. Kopie wszystkich orzeczeń znajdują się w aktach administracyjnych. Minister wziął pod uwagę również wyjaśnienia poradni psychologiczno-pedagogicznych, skierowane do rodziców/opiekunów prawnych, którzy wnieśli o wytłumaczenie nieprecyzyjnych zapisów orzeczeń.

Wymaga zauważenia, że Powiat nie kwestionuje wyników dokonanej przez Ministra analizy orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego uczniów, która w ocenie Sądu została przeprowadzona rzetelnie, a wyciągnięte wioski znajdują potwierdzenie w zapisach orzeczeń. Treść orzeczeń nr [...] z [...] maja 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] lutego 2009 r., [...] z [...] stycznia 2007 r., [...] z [...] lutego 2009 r., [...] z [...] kwietnia 2008 r., [...] z [...] września 2009 r., [...] z [...] czerwca 2009 r., [...] z [...] marca 2007 r., [...] z [...] kwietnia 2008 r., [...] z [...] grudnia 2007 r. oraz [...] z [...] kwietnia 2008 r. istotnie, jak uznał Minister, nie uprawniała do wykazania w systemie na dzień 30 września 2009 r. uczniów je posiadających jako uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Należało ich bowiem wykazać w systemie jako uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim. Także treść orzeczeń nr [...] z [...] listopada 2007 r., [...] z [...] kwietnia 2007 r., [...] z [...] maja 2009 r., [...] z [...] czerwca 2007 r., [...] z [...] września 2008 r. [...] z [...] czerwca 2008 r., [...] z [...] kwietnia 2009 r., [...] z [...] stycznia 2009 r., [...] z [...] marca 2006 r., [...] z [...] czerwca 2008 r., [...] z [...] grudnia 2008 r. oraz [...] z [...] marca 2002 r. nie uprawniała do wykazania w systemie na dzień 30 września 2009 r. uczniów je posiadających jako uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Należało ich bowiem wykazać w systemie jako uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym. Prawidłowe było również stwierdzenie, że:

• uczennica klasy IV N.E. nie posiadała na dzień 30 września 2009 r. orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego na II etap edukacji, tj. klasy IV-VI, bowiem jej orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] marca 2007 r. zostało wydane na czas "do końca nauki w nauczaniu zintegrowanym", przez co należy rozumieć system nauczania w klasach I-III szkoły podstawowej;

• orzeczenie dla ucznia M.D. o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z [...] maja 2008 r. zostało wydane na rok szkolny 2008/2009, zatem nie mogło stanowić podstawy do ujęcia ucznia w sprawozdaniu na dzień 30 września 2009 r., tj. na rok szkolny 2009/2010;

• orzeczenie nr [...] dla O.K. zostało wydane w okresie kiedy uczeń ten realizował I etap edukacyjny , więc było ono nieaktualne na II etapie edukacyjny, tj. rok szkolny 2009/2010, kiedy O.K. był uczniem klasy VI szkoły podstawowej;

• orzeczenie nr [...] z [...] lutego 2004 r. dla Ż.K. nie uprawniało do wykazania jej w systemie informacji oświatowej na dzień 30 września 2009 r. jako uczennicę z niepełnosprawnościami sprzężonymi, lecz należało ją wykazać jako uczennicę z zaburzeniami zachowania oraz upośledzoną umysłowo w stopniu znacznym.

Skarżący zarzuca natomiast Ministrowi nadmierny formalizm w kwestii braku aktualnych orzeczeń na dzień 30 września 2009 r. podnosząc, że faktycznie uczniowie P.D., S.P. oraz R.D. nie posiadali orzeczeń aktualnych na ten dzień jednakże posiadali stosowne orzeczenia na wcześniejszych etapach edukacji, a brakujące orzeczenia zostały uzupełnione niezwłocznie. Przepisy w tej kwestii są jednoznaczne. Jedyną podstawą do ujmowania uczniów przy dodatkowych wagach były orzeczenia, o których mowa w art. 71b ust. 3 u.s.a., które uczniowie powinni byli posiadać na dzień 30 września 2009 r. Nie można więc uznać, że przy naliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej przy dodatkowych wagach mogli zostać uwzględnieni uczniowie, którzy takie orzeczenia uzyskali po dniu 30 września 2009 r. nawet jeżeli były to orzeczenia tożsame do orzeczeń posiadanych przez nich poprzednio.

W tym miejscu warto wskazać, że zgodnie z art. 1 pkt 5 i 5a u.s.o. system oświaty zapewnia w szczególności:

• możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną oraz niedostosowaną społecznie, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami.

• opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych.

Opisane zadania stanowią realizację konstytucyjnego prawa do nauki dzieci niepełnosprawnych. Jednostka samorządu terytorialnego, w tym skarżący, realizują to zadanie poprzez prowadzenie odpowiednich placówek, gdzie dzieci pobierają naukę w sposób dostosowany do rodzaju i stopnia ich niepełnosprawności. Chodzi tu o takie elementy, jak zapewnienie odpowiednich budynków, ich wyposażenia, kadry pedagogicznej, itp. Jeżeli z tych powinności Powiat się wywiązuje, to znaczy, że wypełnia swoje ustawowe zadania. Decyzja jednak, czy z takiej formy zindywidualizowanego nauczania skorzystać należy do opiekuna prawnego dziecka niepełnosprawnego. Z tego względu ustawodawca nie zobowiązuje do uzyskiwania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, ich aktualizacji, a także nie nakłada sankcji w przypadku ich braku. Powiat nie może w tej kwestii zastępować opiekuna prawnego dziecka. Konieczność posiadania aktualnego orzeczenia jest z kolei niezbędna dla określenia jak najlepszego sposobu dalszego kształcenia niepełnosprawnego dziecka, tak aby jego konstytucyjne prawo do nauki było w pełni i efektywnie realizowane. Dlatego też orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje zespól składający się ze specjalistów z zakresu pedagogiki, psychologii i medycyny, którzy oceniając rozwój i postępy dziecka, formułują na tej podstawie odpowiednie zalecenia. Błędem i zaprzeczeniem idei zindywidualizowanego procesu kształcenia byłoby więc przyjęcie, że zespół wyda orzeczenie tożsame w swej treści co poprzednio, co zdaje się zakładać skarżący.

W ocenie Sądu Minister prawidłowo ustalił, że część oświatowa subwencji ogólnej za rok 2010 została skalkulowana z uwzględnieniem zawyżonej liczby uczniów przeliczeniowych łącznie o 261.4635 uczniów i wynosiła 17.892.146,00 zł. Subwencja bez uwzględnienia 261.4635 uczniów przeliczeniowych wynosiła 16.751.017,00 zł. Kwotę 1.141.129,00 stanowiącą różnicę pomiędzy kwotą części oświatowej subwencji ogólnej, którą otrzymał skarżący za rok 2010, a kwotą ustaloną w niniejszym postępowaniu, należy uznać za kwotę nienależną. Kwota ta podlegała zwrotowi do budżetu państwa.

Minister prawidłowo więc, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 u.d.j.s.t. zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2010 r. w wysokości1.141.129,00 zł. Trafnie też zauważył, że decyzja wydana na podstawie wskazanego przepisu nie ma charakteru uznaniowego. Do jej wydania Minister jest zobligowany, gdy zachodzą ustawowe przesłanki, np. w postaci otrzymania subwencji w kwocie wyższej od należnej. Nadto po przeprowadzeniu rzetelnego postępowania dowodowego, które dało wyniki częściowo odmienne niż dokumenty na których oparł się wydając decyzję w I instancji, Minister właściwie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylając decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r. i orzekając co do istoty sprawy.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. gdyż, Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej. Wyjaśnił, dlaczego warunków do wykazania w systemie informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września 2009 r., a następnie uwzględnienia przy naliczaniu, części oświatowej subwencji ogólnej dla skarżącej na rok 2010, nie spełniali uczniowie nieposiadający na dzień 30 września 2009 r. aktualnych orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego.

Z wyłożonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), oddalił skargę.