Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1600/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1 pkt 1-3, art 9 b ust. 2, 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 118 poz 1112
law: Obwieszczenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego ustawy - Karta Nauczyciela
article: § 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1288
law: Rozporzadzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od  nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego  zakładu kształcenia nauczycieli.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2, art. 92 ust. 1, art. 8 art. 178 ust. 1 - niezastosowanie przez sąd przepisów aktu podustawowego
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia NSA Monika Nowicka Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 307/09 w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Krakowa Nr [...] z dnia [...] października 2008 r.; 2. zasądza od Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie na rzecz A.R. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 16 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 307/09 oddalił skargę A.R. na decyzje Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie z dnia [...] stycznia 2009 r., w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, co następuje:

Dyrektor Zespołu Szkół Specjalnych nr [...] w Krakowie decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nadał A.R. stopień nauczyciela kontraktowego.

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] stwierdził nieważność powyższej decyzji Dyrektora z dnia [...] czerwca 2004 r. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż z przeprowadzonych ustaleń wynika, że w dniu uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, tj. [...] czerwca 2004 r. A.R. legitymowała się ukończeniem studiów wyższych magisterskich na Akademii Wychowania Fizycznego na kierunku turystyka i rekreacja w zakresie turystyki. A zatem w dniu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego nie posiadała kwalifikacji wymaganych do nauczania w danym typie szkoły. W dniu [...] listopada 2004 r. uzyskała świadectwo ukończenia studiów podyplomowych w zakresie pedagogiki specjalnej – edukacja upośledzonych umysłowo, które nie dawało podstaw do prowadzenia zajęć wychowania fizycznego z dziećmi upośledzonymi umysłowo. Organ pierwszej instancji podniósł, iż warunkiem nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego na podstawie art. 9b ust. 1 pkt 2 ustawy Karta Nauczyciela jest między innymi spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-3 ustawy Karta Nauczyciela. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezydent Miasta Krakowa uznał, że wydanie przez Dyrektora Szkół Specjalnych w Krakowie decyzji nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego nastąpiło z naruszeniem prawa, a zatem na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 16 § 1 K.p.a. stwierdził jej nieważność.

W odwołaniu od tej decyzji A.R. zarzuciła, iż spełnia ona wymagania z § 3 pkt 3 i § 5 ust. 2 rozporządzenia MENiS do nauczania przedmiotu wychowania fizycznego. Ponadto powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że § 1 pkt 4 ww. rozporządzenia jest niezgodny z art. 9 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, co oznacza, że uprawnienie do ustalenia, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony do nauczonego przedmiotu zostało przekazane dyrektorowi szkoły. Przedłożone przez nią dokumenty w postaci zaświadczenia o ukończeniu studiów wyższych magisterskich na AWF w Krakowie Wydział Wychowania Fizycznego w zakresie Turystyka i Rekreacja pozwalają uznać jej kwalifikacje za tożsame i zbliżone do wymagań stawianych nauczycielom prowadzącym zajęcia z wf z dziećmi upośledzonymi umysłowo w stopniu lekkim. W związku z tym brak było podstaw do zastosowania art. 156 K.p.a.

Małopolski Kurator Oświaty nie uwzględnił odwołania i w dniu [...] stycznia 2009 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta Miasta Krakowa, iż A.R. była zatrudniona na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego nie posiadając wymaganych kwalifikacji.

Zgodnie z art. 9b ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Szczegółowe kwalifikacje wymagane od nauczycieli określone zostały w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288, ze zm., zw. dalej rozporządzeniem MENiS z 10 września 2002 r.). Stosownie do § 5 ust. 2 cyt rozporządzenia kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela przedmiotu w przedszkolach specjalnych, szkołach specjalnych, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych i specjalnych ośrodkach wychowawczych dla dzieci i młodzieży posiada osoba, która ma kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym typie szkoły lub rodzaju placówki, określone w § 2-4 i 10 rozporządzenia, a ponadto ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej, odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów. Natomiast A.R. w dniu [...] czerwca 2004 r. legitymowała się dyplomem ukończenia studiów magisterskich w zakresie turystyki oraz zaświadczeniem ukończenia studium przygotowania pedagogicznego. W świetle powyższego organ drugiej instancji uznał, iż A.R. nie posiadała kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela wychowania fizycznego w szkole specjalnej, bowiem nie posiadała ukończonych studiów podyplomowych lub kursu kwalifikacyjnego w zakresie pedagogiki specjalnej, odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów. Małopolski Kurator Oświaty stwierdził, iż pełne kwalifikacje do nauczania wychowania fizycznego w szkole specjalnej A.R. uzyskała [...] listopada 2004 r., bowiem w tym dniu otrzymała świadectwo ukończenia studiów podyplomowych w zakresie pedagogiki specjalnej – edukacji upośledzonych umysłowo.

Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 10 ustawy Karta Nauczyciela do nauczycieli zatrudnionych bez wymaganych kwalifikacji nie stosuje się przepisów o awansie zawodowym. W związku z powyższym A.R. nie mogła rozpocząć w dniu [...] września 2003 r. stażu na stopień nauczyciela kontraktowego.

Zgodnie z art. 9b ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela jednym z warunków nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest odbycie stażu. Staż ten może jednak rozpocząć tylko osoba posiadająca kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska w szkole. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela z nauczycielem nieposiadającym wymaganych kwalifikacji nie można nawiązać stosunku pracy. Takie zatrudnienie może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i po uzyskaniu wcześniejszej zgody organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Kurator wyjaśnił, iż § 1 pkt 4 rozporządzeniu MENiS z dnia 10 września 2002 r. został zmieniony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2004 r. Wskazany wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 31 maja 2004 r. Nr 122, poz. 1290, co oznacza, że od tego dnia, kurator oświaty nie może rozstrzygać w zakresie uznawania bądź odmowy uznania kwalifikacji nauczycieli za zbliżone z nauczanym przedmiotem, do czasu dokonania zmian w obecnie obowiązujących przepisach. Obecnie ustalanie kierunku (specjalności) studiów za zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć leży w kompetencji dyrektora szkoły zatrudniającego nauczyciela. Brak dokumentu wystawionego przez dyrektora szkoły, że ukończony przez nauczyciela kierunek studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć nie może przesądzać o nieposiadaniu kwalifikacji do zajmowania danego stanowiska. Rozporządzenie nie określa formy, w jakiej dyrektor szkoły może ustalać "zbliżoność" kierunku studiów. Małopolski Kurator Oświaty podkreślił jednak, że przepisy prawa oświatowego nie przewidują możliwości ustalania ukończonego kierunku studiów za zbliżony z nauczanym przedmiotem w szkole specjalnej. Kwalifikacje nauczycieli szkół specjalnych reguluje wyczerpująco § 5 ww. rozporządzenia.

Decyzja Dyrektora Zespołu Szkół Specjalnych Nr [...] w Krakowie. z dnia [...] czerwca 2004 r. jest zatem nieważna z uwagi na fakt, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie powyższe koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej i zasadami sprawiedliwości społecznej. Zdaniem organu odwoławczego, A.R. poprzez otrzymanie aktu nadania stopnia awansu nauczyciela kontraktowego znalazła się w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych nauczycieli, którzy rozpoczynają staż na wyższy stopień awansu dopiero po uzyskaniu stosownych kwalifikacji. Organ odwoławczy naprawił błąd polegający na niedoinformowaniu strony o prawie wglądu do akt i zapoznał ją z aktami 6 stycznia 2009 r.

W skardze na powyższą decyzję A.R. zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 9b ust. 1 i ust. 4, art. 10 ust. 10 ustawy Karta Nauczyciela, § 5 ust. 2 rozporządzenia MENiS z 10 września 2002 r. przez błędne i niezasadne przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia warunków w nim określonych i że nie posiada wystarczających kwalifikacji oraz art. 10 § 1 K.p.a. przez brak informacji o prawie udziału w postępowaniu przez wgląd do akt, o wypowiedzeniu się co do materiałów zebranych w postępowaniu przed wydaniem decyzji i naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał ją za bezzasadną.

Sąd przytoczył treść art. 9b ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, zgodnie z którym warunkiem nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela oraz uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie. Aby uzyskać stopień nauczyciela kontraktowego nauczyciel musi posiadać wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyć zakład kształcenia nauczycieli i podjąć pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje, a także spełniać inne szczegółowe kwalifikacje wymienione w rozporządzeniu MENiS z dnia 10 września 2002 r. W § 5 ust. 2 tegoż rozporządzenia stwierdzono, że kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela przedmiotu lub prowadzącego zajęcia w szkołach specjalnych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim posiada osoba, która ma kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym typie szkoły lub rodzaju placówki, określone w § 2-4 i 10, a ponadto ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej, odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów.

Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole specjalnej dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim posiada osoba, która legitymuje się dyplomem ukończenia studiów magisterskich na kierunku (lub w specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne albo studiów magisterskich na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć i która ponadto posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć, a ponadto ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej, odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca ukończyła studia wyższe magisterskie na Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie na kierunku Turystyka i Rekreacja (kserokopia dyplomu z dnia 25 czerwca 1999 r.). Następnie ukończyła Studium Przygotowania Pedagogicznego na Politechnice Rzeszowskiej (zaświadczenie z dnia 13 czerwca 2001 r.). W roku 2004 A.R. ukończyła studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej – edukacja upośledzonych umysłowo (kserokopia dyplomu z dnia [...] listopada 2004 r.). Z kolei w roku akademickim 2005/2006 skarżąca ukończyła studia podyplomowe w zakresie Wychowania Fizycznego (kserokopia świadectwa z dnia 12 lipca 2006 r.). Sąd stwierdził, że skarżąca dopiero w listopadzie 2004 r. ukończyła studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej – edukacja upośledzonych umysłowo, a więc w dniu nadania jej przez Dyrektora Zespołu Szkół Specjalnych nr [...] w Krakowie stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego (czyli [...] czerwca 2004 r.), nie spełniała wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9b ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela.

Zdaniem Sądu wydane przez Dyrektora Zespołu Szkół Specjalnych nr [...] zaświadczenie o tym, że ukończone studia na AWF w Krakowie pozwalają uznać jej kwalifikacje za tożsame lub zbliżone do wymagań stawianych nauczycielom prowadzącym zajęcia z dziećmi upośledzonymi umysłowo w stopniu lekkim, nie zwalniało skarżącej od zachowania wymogów szczególnych sformułowanych w przepisach obowiązujących.

Z tych względów Sąd uznał, że organy prawidłowo stwierdziły nieważność decyzji o nadaniu skarżącej stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego przyjmując, że w dniu nadania nie spełniała ona wszystkich warunków do jego nadania. Prawidłowo zakwalifikowano tę wadę decyzji jako wadę istotną powodującą nieważność tej decyzji i prawidłowo zastosowano dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Pozostałe zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organ art. 10 K.p.a. – zdaniem Sądu – nie mogą zostać uwzględnione, nie miały one bowiem wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej ustawą P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.R. reprezentowana przez radcę prawnego Marcina Rogozińskiego i zaskarżając wyrok w całości oparła ją o dwie podstawy art. 174 ustawy P.p.s.a. zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i art. 16 § 1 K.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że decyzja z [...] czerwca 2004 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa podczas gdy spełniała wymogi przewidziane ustawą, a przepisy prawa materialnego wskazane w pkt I.6 skargi kasacyjnej jako niekonstytucyjne nie mogły ograniczać praw skarżącej, przyjęcie, że decyzja z [...] czerwca 2004 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, podczas gdy weryfikowana decyzja jest zgodna z powszechnie obowiązującym prawem, a to organy administracji dopuściły się rażącego naruszenia praw skarżącej orzekając w oparciu od niekonstytucyjne przepisy, gdy został już opublikowany wyrok TK z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt U1/04,

2) art. 9 ust. 1 pkt 1-3 ustawy Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] czerwca 2004 r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie spełniała wymagań określonych w przepisach do uzyskania stopnia awansu zawodowego,

3) art. 9b ust. 2, ust. 4 pkt 1 Karty Nauczyciela z tych samych co wyżej powodów,

4) art. 10 ust. 1 powołanej karty Nauczyciela przez przyjęcie, iż w dniu [...] września 2003 r. nie mogła rozpocząć stażu na uzyskanie stopnia awansu zawodowego,

5) art. 10 ust. 8 Karty Nauczyciela przez przyjęcie że ze skarżącą nie można było nawiązać stosunku pracy, podczas gdy spełniała wszystkie przewidziane ustawą wymogi,

6) art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela w zw. z § 5 ust. 1 pkt 1-3 oraz ust. 2 rozporządzenia MENiS z dnia 10 września 2002 r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przepisy art. 9 ust. 2 KN i przepisy rozporządzenia mają zastosowanie i mogą być podstawą do ograniczenia praw podmiotowych skarżącej, pomimo tego, iż delegacja ustawowa nie spełnia podstawowych wymogów zwartych w art. 92 Konstytucji RP, a wydane na jej podstawie przepisy rozporządzenia są wydane w oparciu o sprzeczną z Konstytucją delegacją ustawową,

7) art. 92 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż w art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz wydane na jego podstawie przepisy rozporządzenia są zgodne z Konstytucją, mogą być podstawą do ograniczenia praw skarżącej oraz pozbawienia skarżącej działającej w zaufaniu do organów administracji publicznej prawa do wykonywania zawodu, awansu i uznanie, że działanie takie nie narusza gwarantowanych przez art. 2 Konstytucji zasad sprawiedliwości społecznej, prawa do sprawiedliwego traktowania w sferze stosunków objętych gwarancjami konstytucyjnymi, ochrony praw nabytych, zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego,

8) art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 65 ust. 5 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 60 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż:

– prawo skarżącej do wolności wyboru i wykonywania zawodu może być ograniczone w drodze aktów podstawowych (kasator błędnie używa tego pojęcia zamiast prawidłowo aktów podustawowych, co przyznał na rozprawie), podczas gdy ograniczenia takie mogą wynikać jedynie z ustawy,

– prawo skarżącej do szkolenia zawodowego, gwarantowane przez Konwencję nr 111 dotyczące dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu (Dz. U. z 1961 r. Nr 42, poz. 218) może być ograniczone w drodze takich aktów,

– prawo skarżącej dostępu do służby publicznej mogą ograniczać akty podustawowe;

II. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 178 ust. 1 Konstytucji przez przyjęcie, iż WSA w Krakowie był związany treścią przepisów rozporządzenia wydanego w oparciu o niekonstytucyjną delegację ustawową, podczas kiedy powinien orzekać w oparciu o ustawy,

2) art. 134 ust. 1 i art. 145 § 1 ust. 1 lit.c/ ustawy P.p.s.a. przez nieuwzględnienie przez WSA naruszeń przepisów K.p.a. i wydanie wyroku oddalającego skargę mimo naruszenia przez organu przepisów regulujących przebieg postępowania,

3) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez nieuwzględnienie jego wadliwego zastosowania przez organy, podczas gdy decyzja z dnia [...] czerwca 2004 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznania skargi i uchylenia decyzji, względnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie i zasądzenia kosztów postępowania

Ponadto złożono wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 9 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela z art. 92 ust. 1, art. 65, ust. 5 i art. 60 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1-3 i art. 2 Konwencji nr 111.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Małopolski Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w wyroku i zaskarżonych decyzjach i opowiedział się za nieprzyjęciem zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a zamieszczone w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego Sąd odwoławczy uznał za uzasadnione.

Powołany jako naruszony przepis art. 9 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania weryfikowanej w trybie nadzwyczajnym decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. określał, iż stanowisko nauczyciela mogła zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje, przestrzega podstawowych zasad moralnych i spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.

Przepisy ustawy nie wyjaśniają znaczenia pojęcia "posiadanie wyższego wykształcenia z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym".

W orzecznictwie sądowym pod rządami ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) przyjmowano, że posiadanie wyższego wykształcenia przez osobę ubiegającą się o stanowisko nauczyciela oznacza legitymowanie się odpowiednim dyplomem ukończenia studiów wyższych na określonym kierunku (wyroki NSA z dnia 27 listopada 2001 r. sygn. akt II SA 2133/01 oraz Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2002 r. sygn. akt I PKN 406/01). Ustawa nie wyjaśnia również jak należy rozumieć użyte w niej pojęcie "odpowiednie przygotowanie pedagogiczne" chociaż przepis art. 3 Karty Nauczyciela zawiera słownik wyrażeń użytych w ustawie. Definicję tego pojęcia normodawca zamieścił w § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. stanowiąc, iż przez przygotowanie pedagogiczne należy rozumieć nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczonych w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia i praktyką pedagogiczną – w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin; o posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy dyplom lub inny dokument wydany przez szkołę wyższą, dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli i świadectwo ukończenia pedagogicznego kursu kwalifikacyjnego.

Powyższe rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji zamieszczonej w art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela, który upoważniał ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz szkoły i wypadki, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli. Trafnie kasator podważa konstytucyjność aktu prawnego, na podstawie którego organy dokonywały oceny weryfikowanej decyzji w postępowaniu nadzorczym.

Rozporządzenia, stanowiące źródła prawa i mające moc powszechnie obowiązującą w myśl art. 92 ust. 1 Konstytucji RP są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania.

Upoważnienie powinno określać organ właściwy do jego wydania i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Upoważnienie zawarte w art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela nie zawierało wytycznych co do treści aktu wykonawczego.

Trybunał Konstytucyjny w swych orzeczeniach wielokrotnie przyjmował, iż całkowity brak wytycznych co do treści aktu przesądza o niekonstytucyjności upoważnienia, a brak stanowiska ustawodawcy w określonej kwestii musi być interpretowany jako nieudzielenie w danym zakresie kompetencji normodawczej.

Zasadnie kasator powołuje się n a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2004 r. sygn. U 1/04, w którym Trybunał oceniając konstytucyjność § 1 pkt 4 rozporządzenia MENiS z 10 września 2002 r. w zakresie w jakim przepis ten powierza kuratorowi oświaty ustalenie, czy dany kierunek (specjalność)) studiów jest zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć jest niezgodny z art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powyższego wyroku podkreślił, że ustawodawca w art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela nie zawarł jakichkolwiek wytycznych dla organu upoważnionego. Tym samym uznał, iż poza wątpliwością pozostaje wadliwość samego upoważnienia ustawowego, jednak Trybunał Konstytucyjny związany granicami wniosku na podstawie art. 66 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym nie mógł orzekać w tym zakresie (OTK-ZU-A 2004, nr 5, poz. 43).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając tę sprawę uznał za zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego wymienione w petitum skargi kasacyjnej w tym przepisów Konstytucji RP. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji winien był uwzględnić skargę strony, która już wówczas podważała konstytucyjność aktu podustawowego. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Oznacza to, że ocena konstytucyjności przepisu rozporządzenia może być dokonana przez Sąd w każdej sprawie, w której przepis taki został zastosowany.

Wspomnieć należy, iż w tej kwestii pozytywnie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 13 stycznia 1998 r. sygn. akt U 2/97 (OTK 1998 nr 1, poz. 4).

Utrwalone w tej kwestii orzecznictwo NSA, działającego jako Sąd jednoinstancyjny dopuszczało incydentalną kontrolę tych przepisów, które są sytuowane poniżej ustawy.

Również najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zwłaszcza wyrok z dnia 16 stycznia 2006 r., wydany w składzie siedmiu sędziów w sprawie I OPS 4/05 opowiada się za dopuszczalnością badania zgodności z Konstytucją aktów podustawowych. Uzasadnienie do takiej kontroli stanowi przepis art. 184 Konstytucji, w myśl którego NSA i sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje nie tylko kontrolę stosowania, lecz także kontrolę stanowienia prawa, a także powoływany wcześniej przepis art. 178 § 1 Konstytucji ustanawiający podległość sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (ONSAiWSA 2006 r. nr 2, poz. 39).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok, oraz decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, skoro podstawę do oceny decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. stanowiły przepisy rozporządzenia z dnia 10 września 2002 r., wydanego w oparciu o niekonstytucyjną delegację ustawową, niezawierającą właściwych wytycznych co do treści aktu wykonawczego. Sprzeczność z Konstytucją dotyczy także przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia MENiS z 10 września 2002 r., który stanowił obok przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. podstawę prawną zaskarżonych decyzji.

Jeżeli omawiany przepis podustawowy naruszał zasady Konstytucji, to nie tylko nie można przyjąć rażącego naruszenia prawa, lecz Sąd uprawniony jest w myśl art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji do odmowy jego zastosowania. Zasadnie kasator wywodzi, iż stosowanie rygorystycznej instytucji stwierdzenia nieważności w oparciu o wadliwy akt prawny naruszał art. 2 Konstytucji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, iż w sprawie nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 188 ustawy P.p.s.a. rozpoznał skargę i uchylił zaskarżone decyzje w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. P.p.s.a.

W ocenie Sądu odwoławczego w tej sprawie w odniesieniu do decyzji Dyrektora Zespołu Szkół Specjalnych nr [...] w Krakowie z dnia [...] czerwca 2004 r. nie było podstaw do prowadzenia postępowania nadzorczego i stwierdzenia jej nieważności z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego z uwagi m.in. na to, iż przepis art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela w zakresie braku wytycznych co do treści aktu został znowelizowany ustawą z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 179, poz. 1845), która weszła w życie z dniem 31 sierpnia 2004 r., ponadto niekonstytucyjność przepisu była oczywista, a dodatkowo wsparta oceną Trybunału Konstytucyjnego wyrażoną w wyroku sygn. akt U 1/04.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy orzekł jak w sentencji zasądzając zwrot kosztów postępowania w oparciu o przepisy art. 203 i 200 ustawy P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ i pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego w urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).