Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3101/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1173/17 w sprawie ze skargi Głównego Inspektora Transportu Drogowego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. nr 1401-EA-3.711.35.2017/ŁS w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1173/17 oddalił skargę Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD) przy udziale uczestnika postępowania S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonym postanowieniem wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej k.p.a.) oraz art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia, wniesionego przez GITD na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 25 stycznia 2017 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku S. P., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł GITD domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenia zwrotu kosztów prowadzonego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.

Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) ją oddalił.

Wskazał, że sporna między stronami jest jedynie kwestia dotycząca tego czy doszło do przerwania biegu przedawnienia, o jakim mowa w art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201, dalej: o.p.), zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 2017 r. podjęto próbę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę. Sąd I instancji powołał treść przepisu 72 u.p.e.a. Stosownie do art. 72 § 2 u.p.e.a. zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie przesłane na adres pracodawcy nie zostało podjęte w terminie, wróciło do nadawcy po dwukrotnym awizowaniu.

W ocenie Sądu przesyłka pocztowa zawierająca zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę została prawidłowo awizowana i zwrócona do nadawcy po upływie terminu określonego w art. 44 § 4 kpa. Jednak w ocenie Sądu inna kwestia nie daje podstaw do przyjęcia fikcji doręczenia za skuteczne dokonanie czynności zajęcia wynagrodzenia za pracę. Zawiadomienie o zajęciu zostało skierowane do E. K. P. Z. [...]. W aktach egzekucyjnych brak jest jakichkolwiek informacji potwierdzających fakt, iż ta osoba jest pracodawcą dłużnika. Ze znajdującego się na k 36 akt egzekucyjnych wykazu majątku dłużnika, sporządzonego w dniu 28.04.2014 r. wynika, że dłużnik wskazał jako pracodawcę: E. Z. 39 [...] M. K., gdzie pracuje jako kierowca. Powyższe nie pozwala na przyjęcie, iż zawiadomienie o zajęciu zostało skierowane do właściwego podmiotu, a wobec czego doszło do określonego w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej przerwania biegu przedawnienia.

Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł Główny Inspektor Transportu Drogowego zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego poprzez uznanie, że zawiadomienie o zajęciu zostało wysłane do niewłaściwego podmiotu i tym samym nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, mimo, że zawiadomienie zostało prawidłowo skierowane do pracodawcy dłużnika.

W uzupełnieniu skargi kasacyjnej zarzucił również naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 106 §3 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a. mające wpływ na rozstrzygnięcie, polegającym na zaniechaniu przeprowadzenia przez Sąd z urzędu dowodu, który pozwoliłby na wyeliminowanie rodzącej się na tle sprawy i koniecznej do wyjaśnienia dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia przez WSA w granicach sprawy istotnej wątpliwości, czy doręczenie zawiadomienia zostało skierowane do właściwego podmiotu.

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 44 § 4 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 72 §1 i 2 u.p.e.a. w zw. z art. 70 § 4 o.p. poprzez oddalenie skargi, mimo że sąd uznał, że doręczenie nastąpiło w prawidłowy sposób i mogło stanowić podstawę do przerwania biegu przedawnienia, a z akt sprawy w sposób oczywisty nie wynika, iż zawiadomienie zostało doręczone niewłaściwemu podmiotowi, co miało wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uchylenie postanowienia DIAS w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. oraz ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

W myśl art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach – naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazanie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako właściwe określenie przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, ma w postępowaniu przed NSA istotne znaczenie, wobec ustawowo określonego modelu kontroli instancyjnej rozstrzygnięć sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę jedynie w granicach podniesionych zarzutów (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie zaś w pełnym zakresie, co należy do obowiązków sądu pierwszej instancji (zob. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09).

Zasadne okazały się zarzuty dotyczące uchybień przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 oraz art. 44 §4 k.p.a., polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę zostało wysłane przez organ egzekucyjny do niewłaściwego podmiotu tj. nie zostało skutecznie doręczone pracodawcy dłużnika, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle art. 72 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena skuteczności doręczenia pisma w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym zależy od dochowania warunków formalnych ściśle określonych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, co musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy (wyrok NSA z 18 grudnia 2019 r., II OSK 1288/17). Stosownie do art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy dotyczące doręczeń, tj. art. 42−44 k.p.a.

W doktrynie wyróżnia się dwa rodzaje doręczeń pism: doręczenie właściwe oraz doręczenie zastępcze. Doręczenie pism w trybie art. 42 k.p.a., ze względu na to, że pismo odbiera adresat osobiście, określa się mianem doręczenia właściwego. Z treści art. 42 § 1 k.p.a. wynika, że podstawowymi miejscami doręczenia pism osobom fizycznym są mieszkanie oraz miejsce pracy adresata.

Doręczenie w trybie art. 44 k.p.a., zwane doręczeniem zastępczym, znajduje zastosowanie dopiero wówczas, gdy nie można doręczyć pisma w sposób określony w art. 42 i art. 43 k.p.a. Przepis art. 44 § 4 k.p.a. określający, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 może być stosowany tylko w przypadku skierowania korespondencji na prawidłowy adres strony (por. postanowienie NSA z 29 lutego 2012 r., I OSK 270/12).

Przewidziane w art. 43 i 44 k.p.a. zastępcze formy doręczenia pism rodzą domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi i że w ten sposób doręczenie zostało dokonane prawidłowo. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych (zob. m.in. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 736/19).

Przepisy k.p.a. nie określają miejsca i sposobu doręczania pism osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą. W kwestii tej w orzecznictwie sądów administracyjnych przeważa pogląd, że brak jest podstaw, aby osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą traktować jak jednostkę organizacyjną i z tego względu stosować wobec niej tryb doręczeń przewidziany w art. 45 k.p.a.

Podkreśla się, że osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, a za taką należy uznać pracodawcę skarżącego, pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1-3 k.p.a. Przedsiębiorcy prowadzącemu działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy (wyroki NSA: z 31 października 2019 r., II GSK 2875/17, LEX nr 2750713; z 18 kwietnia 2018 r., II OSK 2663/17, LEX nr 2494131; z 20 stycznia 2015 r., II GSK 1956/13, LEX nr 1640509).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę zostało skierowane do E. K. P. Z. [...]. Sąd I instancji uznał, że w aktach egzekucyjnych brak jest jakichkolwiek informacji potwierdzających fakt, iż ta osoba jest pracodawcą dłużnika. Ze znajdującego się na k 36 akt egzekucyjnych wykazu majątku dłużnika, sporządzonego w dniu [...].04.2014 r. wynika, że dłużnik wskazał jako pracodawcę: E. Z. [...] [...] M. K., gdzie pracuje jako kierowca. Powyższe nie pozwalało, zdaniem Sądu I instancji na przyjęcie, iż zawiadomienie o zajęciu zostało skierowane do właściwego podmiotu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej kontroli ustaleń faktycznych organów administracyjnych w zakresie skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę.

Należy zauważyć, że ze znajdującego się w aktach postępowania egzekucyjnego wykazu majątku dłużnika (k.36) wynika, że jest on zatrudniony jako kierowca w E. Z. [...],[...] M. K.. Biorąc pod uwagę informacje zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji Gospodarczej (CEIDG) należy zauważyć, że jedynie E.P. prowadził działalność gospodarczą o nazwie "E." pod adresem Z. [...],[...] M. K., data zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej 28 lutego 2019 r.

Powołując się na art. 434 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.; dalej: "k.c."), należy zauważyć, iż w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jedynym obligatoryjnym elementem oznaczenia jej firmy jest wskazanie imienia i nazwiska przedsiębiorcy. Pracodawca skarżącego jest osobą fizyczną, a taką identyfikuje imię i nazwisko. To, że prowadzi on działalność gospodarczą i w tym zakresie działa pod firmą, ma znaczenie w stosunkach prywatnoprawnych (zob. stosowne regulacje na ten temat ujęte w k.c.), ale nie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. nie wymagają, by do osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą kierować pisma z uwzględnieniem firmy, pod którą prowadzi ona działalność gospodarczą, więc pominięcie tego elementu na przesyłce nie jest naruszeniem prawa. Jak już wskazano powyżej osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, a za taką należy uznać pracodawcę skarżącego, pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1-3 k.p.a. Brak jest podstaw, aby osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą traktować jak jednostkę organizacyjną i z tego względu stosować wobec niej tryb doręczeń przewidziany w art. 45 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd I instancji powinien był wyjaśnić, czy zawiadomienie skierowane przez organ egzekucyjny o zajęciu wynagrodzenia za pracę zostało skutecznie doręczone do właściwego podmiotu tj. do pracodawcy zobowiązanego stosownie do art. 72 § 2 u.p.e.a. Powyższe będzie miało znaczenie przy ustaleniu, czy doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 o.p.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postepowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z §14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).