Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 5/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego
Powołane przepisy: article: art. 280 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Edward Kierejczyk po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi [...] Spółki Akcyjnej w Poznaniu o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2004 r. sygn. akt GZ 13/04 oddalającego zażalenie [...] Spółki Akcyjnej w Poznaniu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2004 r. sygn. akt V SA 3047/02 oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi [...] Spółki Akcyjnej w Poznaniu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 18 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania


UZASADNIENIE

W dniu 23 stycznia 2006 r. [...] S.A. w Poznaniu złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2004 r., sygn. akt GZ 13/04 o oddaleniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2004 r., sygn. akt V SA 3047/02, oddalające wniosek skarżącej Spółki o wyłączenie sędzi Ewy Wrzesińskiej - Jóźków od rozpoznania sprawy ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W skardze o wznowienie skarżąca wniosła o zmianę wskazanego wyżej postanowienia poprzez orzeczenie wyłączenia sędzi Ewy Wrzesińskiej - Jóźków na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr.153, poz.1270 ze zmianami), zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 2 lutego 2004 r. Jako podstawy skargi o wznowienie wskazano art. 190 ust. 4 w związku z art. 79 ust. 1 i art. 45 ust.1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 272 § 1 p.p.s.a., z uwzględnieniem w drodze analogii regulacji art. 403 § 4 i art. 4161 k.p.c., wiążąc te podstawy z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt. SK 53/05, stwierdzającym niekonstytucyjność normy wynikającej z art. 19 p.p.s.a., który stanowił podstawę prawną kwestionowanych postanowień.

W obszernym uzasadnieniu skargi o wznowienie skarżąca Spółka podniosła między innymi, że Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyżej wyroku uznał art. 19 p.p.s.a. za niekonstytucyjny w zakresie w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego. Skarżąca podniosła, że w stosunku do sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóźków, w chwili wydania przez nią wyroku w sprawie sądowoadministracyjnej toczonej z udziałem skarżącej, zachodziła podstawa wyłączenia z art.19 p.p.s.a. z powodu istnienia właśnie tych innych okoliczności, które mogły mieć wpływ na ocenę jej bezstronności, co wynikało z faktu, że sędzia w okresie do kwietnia 2002 r. pełniła funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł, sprawując nadzór nad pionami orzecznictwa w organach administracji celnej, uczestnicząc w ustalaniu argumentacji prawnej, podstaw prawnych dla przyszłych decyzji wobec firm farmaceutycznych, czego przykładem było podpisane przez nią pismo Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 stycznia 2002 r., promujące nową interpretację prawa celnego przedstawioną wcześniej w piśmie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 28 września 2001 r. w odniesieniu do spraw dotyczących importu leków przez firmy farmaceutyczne zrzeszone w Stowarzyszeniu Przedstawicieli Firm Farmaceutycznych, do którego należy także skarżąca Spółka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zagadnienia dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania związanego bezpośrednio z prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, tj. z tzw. postanowieniem incydentalnym czy wpadkowym. Stosownie do art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w przepisach art. 271 - 285 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jest niewątpliwe, że chodzi tu o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Jest także niewątpliwe, że chodzi o zakończenie sprawy w rozumieniu art. 1 i 134 § 1 p.p.s.a., tj. sprawy sądowoadministracyjnej. Jest zatem niewątpliwe, że chodzi tu o prawomocne orzeczenie kończące postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i 134 § 1 p.p.s.a. Jest oczywiste, że do takich orzeczeń należą wyroki, tj. takie orzeczenia, które rozstrzygają sprawę (art. 132 p.p.s.a.), a więc orzekają merytorycznie - co do istoty sprawy sądowoadministracyjnej oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.). W konsekwencji dotyczy to także orzeczenia, o jakim mowa w art. 272 § 1 p.p.s.a.. Nie jest zatem prawidłowe stanowisko Skarżącej, że przepis art. 270 p.p.s.a. obejmuje możliwość wznowienia także postępowania incydentalnego - wpadkowego, tj. zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej. Do wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej musi zatem istnieć samodzielna podstawa ustawowa. Taką podstawą jest art. 165 p.p.s.a., według którego prawomocne postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Jednakże chodzi tu, po pierwsze, o zmianę podstawy faktycznej wydanego rozstrzygnięcia, po drugie, możliwość ta istnieje tylko w toku postępowania w sprawie sądowoadministacyjnej, dopóki nie zostanie ona prawomocnie zakończona. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie jest dopuszczalne uchylenie lub zmiana na podstawie art. 165 p.p.s.a. postanowienia wydanego w toku tego postępowania.

W przepisach art. 270 - 285 p.p.s.a. brak jest bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania - przy odpowiednim stosowaniu przepisów o wznowieniu postępowania, tj. po prawomocnym zakończeniu sprawy sądowoadministracyjnej, postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, jak to przewiduje art. 4161 k.p.c. dodany przez ustawę z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. 2005 r., Nr 13, poz. 98), a tym samym także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie, jak to przewiduje art. 403 § 4 k.p.c. dodany przez ww. ustawę z dnia 22 grudnia 2004 r. Należy w tym miejscu podnieść, że wskazane tu zmiany w k.p.c. (dodanie art. 403 § 4 i 4161 k.p.c.) dokonane zostały w uwzględnieniu stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, co do znaczenia art. 190 ust. 4 Konstytucji dla zakresu sanacji konstytucyjności prawomocnych orzeczeń sądowych, wyrażonego w jego dwóch zwłaszcza orzeczeniach: postanowieniu z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt S 1/04-OTK-A 2004 r., nr 3, poz. 24 oraz wyroku z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04-OTK-A 2004 r., nr 9, poz. 96. Według tego stanowiska, art. 190 ust. 4 Konstytucji dotyczy każdego prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą (zwanym dalej przepisem niekonstytucyjnym), tj. także orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. Nie można bowiem wykluczyć, że takie orzeczenie mogło mieć wpływ na niekonstytucyjność także orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Tak więc, stając na gruncie powyższej wykładni Trybunału Konstytucyjnego co do znaczenia i zakresu art. 190 ust. 4 Konstytucji, a także mając na względzie art. 8 ust. 2 Konstytucji, należy przyjąć, że brak w przepisach art. 270 - 285 p.p.s.a. bezpośredniej podstawy do wzruszenia, po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie, które to postanowienie zostało wydane na podstawie przepisu prawnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, nie może wyłączać dopuszczalności wzruszenia takiego postanowienia. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 2 Konstytucji, jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba, że sama Konstytucja stanowi inaczej. Zawarte w art. 190 ust. 4 Konstytucji odesłanie do zasad i trybu wznowienia postępowania czy uchylenia rozstrzygnięcia, określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania, nie może być rozumiane jako wyłączające przez tenże przepis jego bezpośrednie stosowanie w rozumieniu art. 8 ust. 2 Konstytucji, gdy odpowiednie procedury nie obejmują pełnego zakresu art. 190 ust. 4, tj. w sytuacji, gdy przepisy zwykłe określają zasady i tryb wzruszenia prawomocnych rozstrzygnięć, lecz nie wprowadzają wprost możliwości wzruszenia prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w danej sprawie wydanego na stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji należy zatem rozumieć w ten sposób, że w każdym przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności podstawy prawnej prawomocnego rozstrzygnięcia, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę dla domagania się wznowienia postępowania związanego z wydaniem tego rozstrzygnięcia lub jego uchylenia.

W konkluzji należy więc przyjąć, że podstawą prawną żądania, po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji, a do jego wzruszenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 272 § 2, 275, 276, 278-285 p.p.s.a. W związku z tym samo abstrakcyjne uznanie, iż art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji daje podstawę domagania się wzruszenia prawomocnego postanowienia także niekończącego postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, nie oznacza, że w konkretnej sprawie zachodzi zawsze dopuszczalność wznowienia w rozumieniu art. 280 § 1 p.p.s.a., tj. że w danej sprawie skarga rzeczywiście opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Według art. 280 p.p.s.a., sąd na posiedzeniu niejawnym odrzuca skargę o wznowienie postępowania, jeżeli została wniesiona po terminie lub nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia.

W niniejszej sprawie skarga o wznowienie zawierająca wniosek o zmianę kwestionowanego postanowienia została złożona w dniu 23 stycznia 2006 r. (poniedziałek), a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, stwierdzający niezgodność art. 19 p.p.s.a. z art. 45 ust. 1 Konstytucji w odnośnym zakresie, został ogłoszony w dniu 21 grudnia 2005 r. (Dz.U. Nr 250, poz. 2118). Skarga została zatem wniesiona w miesięcznym terminie, określonym w art. 272 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 83 § 2 p.p.s.a. oraz art. 112 k.c. w zw. z art. 83 § 1 p.p.s.a.

Jeżeli chodzi natomiast o kwestię, czy skarga ta opiera się na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu art. 280 § 1 p.p.s.a., to należy mieć na uwadze, że takie oparcie zachodzi wówczas, gdy powołana w skardze podstawa wznowienia ma w danej sprawie charakter rzeczywisty, tj. że zachodzi związek pomiędzy powołaną podstawą a treścią rozstrzygnięcia. Przy tym w sytuacji, gdy chodzi o niekonstytucyjność podstawy prawnej, na której opiera się skarga wznowieniowa o wzruszenie i zmianę postanowienia niekończącego postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 272 § 1 p.p.s.a.), to musi zachodzić związek nie tylko z treścią tego postanowienia ale także z treścią prawomocnego orzeczenia, które zakończyło postępowanie w danej sprawie. Taki jest bowiem cel art. 190 ust. 4 Konstytucji - sanacja konstytucyjności orzeczenia, które prawomocnie zakończyło postępowanie w danej sprawie, a brak jest innych środków do zbadania konstytucyjności takiego zakończenia sprawy.

Żądanie wzruszenia, przy zastosowaniu trybu wznowienia postępowania, prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, który to tryb, jak to już wyżej wskazano, dotyczy sytuacji, gdy postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej zostało prawomocnie zakończone, może więc wchodzić w grę tylko wówczas, gdy postanowienie to mogło mieć wpływ na treść prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie. Musi zatem istnieć związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, wydanego na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Jeżeli na etapie badania dopuszczalności skargi brak takiego związku jest oczywisty, to bezprzedmiotowe jest dalsze badanie, poprzez wyznaczenie rozprawy, czy zasadny jest zarzut niekonstytucyjności tego postanowienia i czy jego treść miała wpływ na wynik prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, tj. na treść orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie. W takim przypadku należy uznać, że skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu art. 280 § 1 p.p.s.a. i skargę tę odrzucić na posiedzeniu niejawnym.

Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. W sposób oczywisty widać, że nie ma związku między prawomocnym postanowieniem oddalającym wniosek skarżącej Spółki o wyłączenie sędzi Ewy Wrzesińskiej-Jóźków od rozpoznawania sprawy a prawomocnym wyrokiem rozstrzygającym tę sprawę przez oddalenie skargi na decyzję organu celnego. Oczywiście nieprawdziwe jest bowiem twierdzenie zawarte w skardze o wznowienie, że sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków brała udział w rozstrzygnięciu tej sprawy, w wydaniu tego wyroku. Wynika to w sposób oczywisty z prostego przeglądu akt sprawy i z sentencji wyroku - sędzia Ewa Wrzesińska-Jóźków nie była członkiem składu orzekającego w tej sprawie - wydającego wyrok oddalający skargę.

Oczywisty brak powyższego związku oznacza, że skarga niniejsza o zmianę kwestionowanego postanowienia nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia i z tego względu podlega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 280 § 1 i art. 279 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a.