Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 260/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1944 nr 15 poz 82
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Warunkiem nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa /Dz.U. nr 15 poz. 82/ było sporządzenie protokołu przejęcia.

TEZY

Warunkiem nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa /Dz.U. nr 15 poz. 82/ było sporządzenie protokołu przejęcia.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.), Sędziowie NSA Janina Antosiewicz, , Małgorzata Borowiec, Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Romana M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt IV SA 4424/03 w sprawie ze skargi Romana M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 września 2003 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 października 2004 r. IV SA 4424/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi Romana M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 września 2003 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte zgodnie z wnioskiem Romana M., który wystąpił o stwierdzenie, czy określone działki podpadają pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wnioskodawca domagał się także wydania wszystkich tych nieruchomości oraz wypłacenia wynagrodzenia za ich użytkowanie przez Skarb Państwa. Decyzją z dnia 12 czerwca 2003 r. Wojewoda W. stwierdził, że działki będące przedmiotem wniosku nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu o reformie rolnej, gdyż były to grunty leśne, i jako takie nie mogły być przejęte w trybie tego dekretu. Ponadto w pkt 2 decyzji organ umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Organ odwoławczy uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 par. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego /ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r., t.j. Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej jako Kpa/.

W ocenie Sądu kontrolowana decyzja zapadła przede wszystkim z naruszeniem art. 138 par. 2 Kpa, gdyż organ odwoławczy uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia nie wskazał, by rozstrzygnięcie wymagało ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, lub w znacznej części. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzucił, że Wojewoda nie zwrócił uwagi na areał działek składających się na byłą własność Heleny M., jak również i na to, czy były to grunty leśne, lub lasy, a jeśli tak, to czy ich powierzchnia wynosiła poniżej, czy powyżej 25 ha. Wyjaśnienie tej okoliczności, zdaniem Sądu, było możliwe w postępowaniu odwoławczym w ramach art. 136 Kpa, bez konieczności przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nie było bowiem żadnych przeszkód do tego, aby Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenił materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, w szczególności zaś odpisy ksiąg katastralnych, ksiąg wieczystych, protokoły przekazania terenów przeznaczonych na rzecz utworzonego PGR. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w ogóle nie dokonał takiej oceny, nie wyciągnął z omówionego stanu prawnego żadnych wniosków, ani nie ustosunkował się do stanowiska organu I instancji, zgodnie z którym objęte wnioskiem grunty stanowiły w dacie wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r., grunty leśne. Okoliczność tę przyznał na rozprawie pełnomocnik Skarbu Państwa - "Lasy Państwowe" - Nadleśnictwo C. stwierdzając, że grunty te stanowiły las. Skarżący podał, że Helena M. była nie tylko właścicielką przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej las o powierzchni ponad 1.200 ha, lecz również nieruchomości ziemskiej, której wniosek w sprawie niniejszej nie dotyczy. Podnieść bowiem należy, że jeżeli dla jakiejś nieruchomości założona jest działka wieczysta, działka taka stanowi odrębny przedmiot własności także wtedy, gdy jej właścicielowi przysługiwało prawo własności innych działek. Jeżeli zatem przedmiotowe działki stanowiły las o powierzchni powyżej 25 ha to ich przejęcie regulował odrębny akt - dekret z 12 grudnia 1944 o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa /Dz.U. nr 15 poz. 82/. Miał on charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przejęcie gruntów leśnych następowało z mocy prawa bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnej decyzji /tak art. 1 ust. 1 dekretu/. Ponadto rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu, tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. /Dz.U. nr 4 poz. 16/ nie zawierało analogicznych unormowań jak rozporządzenie tegoż Ministra z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, które przewidywało kompetencje wojewódzkich urzędów ziemskich do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, i określało tryb odwoławczy od decyzji tych urzędów. Takie uregulowanie zdaniem Sądu oznaczało, iż osoba uprawniona mogła wystąpić o wyłączenie nieruchomości spod działania dekretu na zasadach ogólnych. Żądanie takie mogło być oparte na zarzucie, że nieruchomość nie ma charakteru leśnego, nie przekracza 25 ha /art. 1 ust. 1 dekretu/, albo na zarzucie, że podlega ona wyłączeniom określonym w art. 1 ust. 3 dekretu. Wobec tego, że dekret z 12 grudnia 1944 r. został uchylony i wydanie takiej decyzji nawet o charakterze deklaratoryjnym - nie może obecnie wchodzić w rachubę - spór co do takiego przejścia może nastąpić przed sądem powszechnym w trybie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a jej rzeczywistym stanem prawnym /tak SN w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 kwietnia 1994 r. III CZP 50/94 - ONSC 1994 nr 11 poz. 212/.

Jeśli zatem organ ustali, że grunty stanowiły las o pow. ponad 25 ha to nie może równocześnie orzekać, że grunty te nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, gdyż nie może mieć zastosowania par. 5 rozporządzenia o reformie rolnej. Grunty te byłyby bowiem przejęte innym dekretem i brak byłoby podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia. W konsekwencji zatem w takiej sytuacji organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie.

Zdaniem WSA w Warszawie naruszenie art. 138 par. 2 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezasadne było uchylanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przy równoczesnym braku wskazania zakresu, w jakim nastąpiło umorzenie postępowania oraz podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia. Z treści uzasadnienia wynika, że podstawą zaskarżonej decyzji był art. 105 par. 1 Kpa, ponieważ w sprawie wojewoda mógł jedynie orzekać, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, czy też nie. Stąd pozostałe żądanie podlegało umorzeniu.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skargi, że decyzja wojewody stała się ostateczna, gdyż odwołanie złożono po upływie 7 dni. Organ I instancji zawarł bowiem nieprawidłowe pouczenie o terminie do wniesienia odwołania, które przysługuje w ciągu 14 dni. Art. 112 par. 3 Kpa w pierwotnej wersji przewidywał co prawda, iż pozostają w mocy przepisy innych ustaw wskazujące inne terminy. W niniejszej sprawie termin siedmiodniowy przewidywało jednak rozporządzenie z 1 marca 1945r /par. 5/, nie zaś ustawa. Zatem odwołanie zostało wniesione w terminie.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Roman M. reprezentowany przez adwokata. Zaskarżył on wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. w całości /pkt I skargi kasacyjnej/, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę przez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W pkt II ust. 1 środka odwoławczego orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania przed WSA, tj.:

a/ art. 67 par. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ poprzez niedoręczenie odpisu wyroku ustanowionemu pełnomocnikowi strony, lecz stronie postępowania;

b/ art. 11 pkt 61 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 4 poz. 8 ze zm./ w zw. z art. 7 Konstytucji poprzez zastosowanie przepisu nieobowiązującego od 1 września 1980 r. tj. art. 112 par. 3 Kpa w brzmieniu sprzed tej daty, w miejsce obowiązującego, tak w dacie wniesienia odwołania, jak i w dacie wydania wyroku art. 129 par. 3 Kpa w obecnym brzmieniu;

c/ art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - z jednej strony przez rozszerzenie granic rozpoznania sprawy na kwestie związane de facto z orzekaniem, czy nieruchomości te podpadały pod przepisy uchylonego dekretu o lasach, podczas gdy zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1989 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny /Dz.U. nr 55 poz. 321/ a także w związku z powoływaną przez WSA w Warszawie uchwałą SN z dnia 22.04.1994 r. kwestie te nie mogą być rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym, - z drugiej zaś poprzez zaniechanie pełnego rozpoznania, zawartych we wniesionej skardze, zarzutów.

Z kolei w pkt II ust. 2 skargi kasacyjnej Skarżący zarzucił wyrokowi WSA w Warszawie naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

a/ par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./ poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że jeżeli grunty stanowiły las ponad 25 ha to organ nie może orzekać, że grunty te nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, nie mogły być bowiem przejęte z mocy prawa tym właśnie dekretem;

b/ par. 5 ust. 1 w zw. z par. 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. przez błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu wprost sprzecznie z literalnym brzmieniem tych przepisów, że oba odnoszą się do tego samego postępowania, dotyczącego podpadania danej nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej, podczas gdy jak z nich wynika, pierwszy odnosi się do postępowania w przedmiocie podpadania danej nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej, drugi zaś do wyłączenia spod działania tych przepisów nieruchomości pod nie podpadającej, co np. powinno mieć miejsce, gdy dana nieruchomość nie nadawała się na żaden z celów reformy rolnej, mimo, że spełniała warunki określone w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu;

c/ art. 2 i art. 37 rozporządzenia z dnia 13 listopada 1899 r. króla pruskiego o księgach wieczystych /Zb. ustaw prusk. s. 519/ w zw. z par. 2 ust. 4 i par. 4 ustawy o księgach wieczystych z 24 marca 1897 r. /Dz.U. Rzeszy str. 754/ oraz przy uwzględnieniu par. 1 ust. 1 i 2 ogólnego rozporządzenia do wykonania ustawy o księgach wieczystych z dnia 20 listopada 1899 r. /Dz.Min. Spraw. str. 349/ poprzez błędne zastosowanie, wynikającej dopiero z art. 4 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych /Dz.U. nr 57 poz. 320 ze zm./ zasady, że jeżeli do danej nieruchomości założona jest osobna księga wieczysta to stanowi ona odrębny przedmiot własności, w sytuacji, gdy na terenie byłego zaboru pruskiego księgi gruntowe, ich tomy, a nawet wykazy były położone dla wielu nieruchomości w jednym lub nawet kilku okręgach, przy czym w księgach gruntowych i ich tomach mogło występować wielu różnych właścicieli dla różnych nieruchomości, i gdy poszczególne wykazy były prowadzone ze względu na jedną osobę właściciela lub jedność współwłasności;

d/ art. 2 ust. 1 lit. "e" w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w zw. z par. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własności Państwa /Dz.U. nr 57 poz. 504/ poprzez błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu za organem odwoławczym, że wymienione we wniosku, pokryte lasami ochronnymi nieruchomości, a więc nie uczestniczące i nie mogące uczestniczyć w produkcji rolnej mogą być wykorzystane na którykolwiek z celów reformy rolnej;

e/ art. 134 oraz 129 par. 3 Kpa w zw. z par. 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne zastosowanie w wyroku z dnia 6 października 2004 r. art. 112 par. 3 Kpa w brzmieniu nieobowiązującym już od dnia 1 września 1980 r. i przyjęcie dopuszczalności rozpoznania odwołania w pełnym zakresie, mimo, iż było ono wniesione po terminie.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, jako najdalej idący zarzut, wniesienie odwołania po terminie i przyjęcie następnie przez WSA w Warszawie, że mogło być ono wniesione w ciągu 14 dni. Przepis art. 129 Kpa stanowi bowiem, iż przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy odwołania. Takim przepisem jest par. 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Skarżącego prawodawca nie uchylił bowiem tego przepisu, tylko uczynił go martwym w okresie pomiędzy 1 stycznia 1961 r., a 1 września 1980 r. a to wskutek regulacji, zawartej w art. 112 par. 3 pierwotnej wersji Kodeksu. Wskazywał on, że pozostają w mocy przepisy ustaw przewidujące inne terminy do wniesienia odwołania, nie zaś uchylał, czy zmieniał par. 5 ust. 2 rozporządzenia. Uchylenie musi być bowiem wyraźne. Obecne zaś przepisy przewidują, iż inne terminy mogą wynikać nie tylko z ustaw, ale i aktów niższej rangi. Stąd zdaniem Skarżącego nieważna była decyzja organ odwoławczego w części uchylającej merytoryczne rozstrzygnięcie, zaś przejście nad tym faktem do porządku dziennego przez WSA w Warszawie stanowi według Skarżącego naruszenie prawa procesowego, jakie miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

We wniesionym środku odwoławczym Skarżący wskazał ponadto, iż podziela co do zasady stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym materiał zawarty w aktach był wystarczający do rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Istotne jest według niego jednak, że organ ten stara się przymusić organ niższy do podzielenia swojego wadliwego - jego zdaniem - stanowiska. Pozostawiając jednak na boku kwestię, czy w takim przypadku powinna być uchylona decyzja, czy też stwierdzona jej nieważność, wskazania Sądu pierwszej instancji, wydane w trybie art. 153 p.p.s.a. naruszają prawo, w sposób określony w pkt II 2/a skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono nadto, iż nie jest Skarżącemu wiadome, czy Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę brał pod uwagę całe stanowisko wyrażone w skardze, czy też nie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest bowiem rozważań na temat zasadności /lub niezasadności/ stosowania przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie przepisów uchylonego z dniem 1 października 1990 r. dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo C. wniósł o jej oddalenie na koszt skarżącego. Podkreślono, że nie doszło do naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji. WSA w Warszawie słusznie przyjął, że brak było podstaw w niniejszej sprawie do orzekania przez organ, czy przedmiotowe grunty mogły być przejęte, czy też nie, w drodze reformy rolnej. Wskazano także, iż Skarżący chce uzyskać takie orzeczenie /zaświadczenie/, aby je wykorzystać w postępowaniu wieczystoksięgowym. Podkreślono nadto, że odwołanie zostało wniesione w terminie.

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2005 r. oraz na rozprawie w dniu 16 grudnia 2005 r. pełnomocnik Skarżącego, popierając skargę kasacyjną, wyjaśnił, iż różnica pomiędzy trybem postępowania z par. 5 i par. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej polega na tym, iż w przypadku postępowania dotyczącego podlegania nieruchomości dekretowi stronami są Skarb Państwa i właściciel lub właściciele nieruchomości. Natomiast w postępowaniu o wyłączenie spod dekretu o reformie rolnej może występować większa liczba podmiotów, w tym nabywcy nieruchomości. Zarzucił w związku z tym, iż Nadleśnictwo nie może być stroną w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka powinna podlegać oddaleniu. Zarzutem, który przez samego Skarżącego został wysunięty na pierwszy plan w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie art. 11 pkt 61 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 4 poz. 8 ze zm./ w zw. z art. 7 Konstytucji, poprzez zastosowanie przepisu art. 112 par. 3 Kpa w brzmieniu sprzed 1 września 1980 r., w miejsce obowiązującego, tak w dacie wniesienia odwołania, jak i w dacie wydania wyroku art. 129 par. 3 Kpa w obecnym brzmieniu. Według NSA takie stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności dotyczy to poglądu prawnego, jakoby zmiana art. 112 par. 3 Kpa, dokonana przez ustawodawcę z dniem 1 września 1980 r., który w miejsce termin "ustawy" wstawił termin "przepisy", spowodowała "odżycie" 7 - dniowego terminu na wniesienie odwołania, o którym jest mowa w par. 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./.

Po pierwsze, zauważyć trzeba, że wskazane wyżej rozporządzenie w niniejszej sprawie w ogóle nie miało zastosowania. Na podstawie akt sprawy nie ulega bowiem wątpliwości, iż należące do Heleny M. nieruchomości stanowiły lasy o powierzchni około 1.200 ha. Tym samym nie mogły mieć do nich zastosowania przepisy dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./, ani też przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /w tym zarówno par. 5 jak i par. 6 tego rozporządzenia/, z tej oczywistej przyczyny, że grunty te podlegały nacjonalizacji na podstawie odrębnego aktu, tj. dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa /Dz.U. nr 15 poz. 82 ze zm./. Jak wyjaśnił to NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 kwietnia 2004 r. /OSK 46/04 - ONSAiWSA 2004 Nr 1 poz. 20/, artykuł 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zarówno w tekście zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z dnia 13 września 1944 r. /Dz.U. nr 4 poz. 17/, jak i w późniejszym tekście z 1945 r. /Dz.U. nr 3 poz. 13/, stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie. Ani przepisy tego dekretu, ani przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./ nie określały pojęcia nieruchomości ziemskiej. Obowiązujące w Polsce przed unifikacją prawa cywilnego, w tym prawa rzeczowego, to jest przed 1 stycznia 1947 r., ale w czasie obowiązywania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przepisy prawa cywilnego także przewidywały różne rodzaje nieruchomości. Chodzi tu między innymi o przepisy Kodeksu cywilnego niemieckiego, na które powołuje się Skarżący w skardze kasacyjnej. Jeżeli więc według przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie, to nie dotyczyło to wszelkich innych rodzajowo nieruchomości. To dość oczywiste stwierdzenie nie pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów omawianego dekretu, a w szczególności na ustalenie znaczenia użytego w tych przepisach pojęcia nieruchomości ziemskiej. Dla jej określenia nie mają znaczenia przepisy niemieckie, wskazujące sposób prowadzenia ksiąg wieczystych.

W związku z tym więc, że w sprawie nie miało zastosowania rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 roku oznacza to, iż odwołania od wszelkich decyzji i innych aktów wydawanych przez organy w tym zakresie mogą być składane na zasadach ogólnych, wynikających z Kpa, w tym w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie odpisu decyzji.

Po drugie zaś, nawet gdyby uznać, że w niniejszej sprawie miałby zastosowanie przepis par. 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. to i tak zauważyć należy, iż termin ten uległ definitywnemu uchyleniu z dniem 1 stycznia 1961 r., kiedy to wszedł w życie Kodeks postępowania administracyjnego /por. art. 195 par. 1 w zw. z art. 112 tekstu pierwotnego ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. nr 30 poz. 168/. Zmiany w Kpa, które nastąpiły po dniu 1 września 1980 r., kiedy to weszły w życie przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 1980 nr 4 poz. 8/ ograniczyły się w tym zakresie jedynie do przeredagowania w art. 112 par. 3 Kpa w ten sposób, iż termin "ustawy szczególne" zamieniono na termin "przepisy szczególne". Nie wskazano równocześnie ewentualnych skutków tej zmiany, w postaci np. "odżycia" wcześniej uchylonych przepisów szczególnych /w tym rozporządzeń/, określających inne terminy do wnoszenia odwołań, aniżeli te wynikające z Kpa. Oznacza to, że 7 dniowy termin na odwołanie się od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego, o którym była mowa w par. 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., przestał mieć zastosowanie z dniem 1 stycznia 1961 r. Późniejsze zmiany redakcji art. 112 par. 3, czy obecnie art. 129 par. 3 Kpa pozostają zatem bez prawnego znaczenia w tym zakresie, podobnie zresztą jak i to, że w systemie Lex, lub innych opracowaniach ujednoliconych tekstów aktów prawnych par. 5 ust. 2 rozporządzenia z 1.03.1945 r. jest wskazywany jako obowiązujący także po 1 stycznia 1961 r. Konkludując, zdaniem NSA, WSA w Warszawie, przyjmując, iż odwołanie od decyzji organu administracji publicznej pierwszego stopnia przysługiwało w terminie 14 dni, a nie 7 dni, nie naruszył przepisów postępowania. Tym samym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 134 par. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 129 par. 3 Kpa, poprzez nieuwzględnienie zarzutu skargi, polegającego na niemożności rozpoznania przez organ odwoławczy sprawy, w sytuacji gdy decyzja organu pierwszego stopnia stała się ostateczna /z uwagi na upływ terminu do jej zaskarżenia/ ocenić należy jako chybiony.

Podobnie jako niezasadny NSA ocenił zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie w niniejszej sprawie par. 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./. Przepis ten ma bowiem zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy strona ubiega się o uznanie, że dana nieruchomość ziemska jest wyłączona spod działania dekretu z przyczyn o których jest mowa w samym dekrecie z 6.09.1944 r. Przepis ten nie może natomiast stanowić samoistnej podstawy do stwierdzania, że dana nieruchomość, o charakterze innym niż ziemska /np. grunt leśny/, nie podlega działaniu dekretu. Stanowisko takie znajduje pełne odzwierciedlenie w poglądzie prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. /W 3/89 - OTK 1990 nr 1 poz. 26/, w którym Trybunał stwierdził, iż z par. 6 powołanego wyżej rozporządzenia wykonawczego wynika, że: "strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju". Paragraf 7 lit. "e" tego rozporządzenia wyłącza spod działania przepisu objętego wnioskiem Rzecznika "grunty drobnych dzierżawców rolnych...", zaś par. 11 ust. 1 - "przedmioty służące do osobistego użytku właściciela przejmowanego majątku i członków jego rodziny... nie mające związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego". Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty.

Zauważyć wreszcie wypada, iż jak przyznał sam Skarżący w skardze kasacyjnej i piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2005 r., przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. nie mogą mieć zastosowania do spraw wszczętych po dniu 1 października 1990 r., podobnie zresztą jak i przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, a to z uwagi na uchylenie tych aktów prawnych.

Tyle tylko, że z faktu tego Skarżący wyciąga wniosek o możliwości wydawania przez właściwe organy administracji publicznej zaświadczeń o niepodleganiu danej nieruchomości przepisom innego aktu nacjonalizacyjnego, jakim był dekret z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej. Natomiast odmienne zapatrywanie prawne w tym zakresie, przedstawione przez WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku traktowane jest jako naruszenie przez Sąd par. 5 ust. 1 w zw. z par. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w zw. z art. 1 i 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

Takie rozumowanie Skarżącego jest błędne. Idąc bowiem tym tokiem rozumowania łatwo dojść do wniosku, że równie dobrze Skarżący mógłby występować do organów administracji publicznej o wydawanie zaświadczeń, iż przedmiotowa nieruchomość nie podlegała np. ustawie o rachunkowości, ustawie o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, lub ustawie o systemie oświaty, a następnie skarżyłby akty prawne, którymi organ umarzałby postępowania administracyjne, lub odmawiałby ich wszczęcia. Zauważyć należy, iż w tym zakresie tak przepisy, jak i orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazało drogę dochodzenia przez strony, będące następcami prawnymi byłych właścicieli lasów, realizacji swoich praw, wynikających z niezgodnych z prawem wpisów do ksiąg wieczystych Skarbu Państwa, jako właściciela działek, przejętych w trybie dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Podkreślić w tym miejscu wypada, że w sprawie niniejszej WSA w Warszawie oceniał zasadność decyzji organu odwoławczego w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 12 czerwca 2003 r. W świetle art. 134 p.p.s.a. miał zatem pełne prawo i powinność ocenić, czy organ prawidłowo ustalił stan prawny sprawy, w szczególności zaś, czy właściwa była ocena organu, zgodnie z którą przedmiotowa nieruchomość podlegała dekretowi o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, nie zaś przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zatem nie może być uznany za zasadny zarzut, zawarty w skardze kasacyjnej, naruszenia przez WSA w Warszawie art. 134 par. 1 p.p.s.a. poprzez rozszerzenie granic rozpoznania sprawy o ustalenie podstawy prawnej znacjonalizowania działek, należących kiedyś do Heleny M.

Wskazać wreszcie należy, iż żądanie przez Skarżącego wydania zaświadczenia o niepodleganiu nieruchomości, należącej do Haliny M., przepisom dekretu o reformie rolnej nie może prowadzić do obejścia art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /t.j. Dz.U. 2001 nr 124 poz. 1361 ze zm./. Przepis ten stanowi bowiem materialnoprawną podstawę do ustalenia przez sąd powszechny w drodze procesu cywilnego prawidłowego stanu prawnego nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta. Zatem w sytuacji, gdy strona chce ustalić, iż dana nieruchomość nie podlegała przepisom ustawy nacjonalizacyjnej, na podstawie której pozbawiono jej poprzednika prawnego własności /a następnie dokonano odpowiednich, deklaratoryjnych wpisów w dziale II księgi wieczystej/, powinna wystąpić z odpowiednim powództwem do sądu powszechnego - sądu cywilnego. Stanowisko takie znajduje pełne odzwierciedlenie w poglądzie prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1994 r., /OSNC 1994 nr 11 poz. 212/, na które zresztą powołał się WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. SN wskazał mianowicie, iż warunkiem nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. było sporządzenie protokołu przejęcia. Dekret w art. 6 ust. 1 stwierdzał, że przepisanie tytułu własności w księgach wieczystych przyjętej nieruchomości mogło nastąpić na wniosek właściwej Dyrekcji Lasów Państwowych, nie stawiając w tym względzie żadnych wymagań formalnych. Protokół przejęcia lasów i gruntów leśnych stanowił według SN jedynie dowód tego, że w stosunku do określonej nieruchomości zastosowane zostały przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejściu jej na własność Skarbu Państwa. Sporządzenie takiego protokołu nie stanowiło jednak przeszkody do wystąpienia przez osoby uprawnione do wyłączenia określonej nieruchomości spod działania dekretu na zasadach ogólnych. Żądanie takie mogło być oparte bądź na zarzucie, że nieruchomość nie ma charakteru leśnego, bądź nie przekracza 25 ha /art. 1 ust. 1 dekretu/, albo na zarzucie, że podlega ona wyłączeniom przewidzianym w art. 1 ust. 3 dekretu. Decyzja w tym przedmiocie mogłaby mieć moc wiążącą dla sądu.

W sytuacji natomiast, gdy do dnia 1 października 1990 r. żadne postępowanie administracyjne w tym przedmiocie nie było prowadzone, a taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, sprawa jest otwarta. Dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. został bowiem uchylony i wydanie decyzji administracyjnej o przejęciu na własność Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych - nawet o charakterze deklaratywnym - nie może wchodzić w rachubę. Spór natomiast co do takiego przejścia /lub jego braku/ może być obecnie rozstrzygnięty tylko w postępowaniu sądowym, stosownie do charakteru tego postępowania, tj. przed sądem powszechnym w trybie usuwania niezgodności pomiędzy stanem prawnym, określonym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Powyższe rozumowanie, wyrażone w niniejszej sprawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 6 października 2004 r. zasługuje na pełną akceptację w ocenie NSA. Ponieważ Sąd słusznie przyjął, iż w przedmiotowej sytuacji nie znajdował zastosowania dekret o reformie rolnej, jako niezasadny należy ocenić także zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z par. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własności państwa /Dz.U. nr 57 poz. 504/ poprzez jego błędną wykładnię. Przepisy te nie znajdowały bowiem w sprawie zastosowania.

Na akceptację ze strony NSA nie zasługuje też zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez WSA w Warszawie art. 67 par. 5 p.p.s.a. /a przez to i interesów Skarżącego/, poprzez doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem stronie, zamiast ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi. Zauważyć bowiem trzeba, że o ile działanie sądu pierwszej instancji było oczywiście nieprawidłowe i naruszało wskazany przepis ustawy procesowej, o tyle interes Skarżącego nie został w konsekwencji tego uchybienia naruszony. Okoliczność nieprawidłowego doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem została bowiem wzięta pod uwagę przez WSA w Warszawie przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2005 r. Sąd uznał zażalenie za uzasadnione i uchylił na podstawie art. 195 par. 2 p.p.s.a. /w trybie autokontroli/ własne postanowienie z dnia 14 stycznia 2005 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Powoływanie się zatem ponownie przez Skarżącego w skardze kasacyjnej na powyższą okoliczność faktyczną nie może przynieść oczekiwanych skutków prawnych, gdyż błąd ten został naprawiony jeszcze przez Sąd pierwszej instancji.

W odniesieniu do zarzutu braku legitymacji procesowej Nadleśnictwa do występowania w charakterze strony wskazać należy, iż zarzut ten nie został podniesiony w skardze kasacyjnej, lecz dopiero na rozprawie w rozwinięciu argumentacji przedstawionej w piśmie procesowym. Niejako na marginesie należy więc podkreślić, iż Nadleśnictwo to, reprezentujące Skarb Państwa, posiada przymiot strony z uwagi na istniejący interes prawny.

Z podanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a.