Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 133/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 20, par. 45
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 20, art. 21
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 28 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 grudnia 2015 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej ARiMR) - po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej skarżąca, strona) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Nysie z dnia 5 października 2015 r., nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2014 - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W pierwszej części rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności stanu faktycznego.

Wnioskiem z dnia 13 maja 2014 r. J. M. zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. W sekcji II A wniosku Deklaracja pakietów lub wariantów w latach 2010-2015 wskazano na pakiet 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie - Zrównoważony system gospodarowania na areale 109,39 ha oraz pakiet 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie - Międzyplon ścierniskowy na powierzchni 48,95 ha. Wnioskowana kwota pomocy dla pakietu 1.1 wynosiła 39.380,40 zł, natomiast dla pakietu 8.3.1 – 19.580,00 zł.

W okresie od 25 sierpnia 2014 r. do 8 października 2014 r. inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wykonali w gospodarstwie strony kontrolę na miejscu w zakresie działania Programu rolnośrodowiskowego, której ustalenia utrwalono w formie protokołu nr [...]. W ramach czynności sprawdzających ustalono między innymi, że na działkach rolnych B, C, D, F, H nie dokonano siewu roślin poplonowych (kod pokontrolny W18), natomiast na działkach rolnych C, F, ZB, ZD, ZH nie stwierdzono deklarowanej rośliny w międzyplonie (kod pokontrolny W21).

Pismem z dnia 5 października 2014 r., J. M. poinformowała organ prowadzący postępowanie, że z uwagi na obfite opady w ostatnich dniach września 2014 r., prace polowe, które miały zostać wykonane do dnia 30 września 2014 r., zostały przeprowadzone w dniach 3-4 października 2014 r. Ponadto złożyła wniosek o wykonanie ponownie czynności kontrolnych. Do wspomnianego pisma dołączono dokumentację fotograficzną obrazującą próby dokonania zbioru kukurydzy na polu, na którym widoczne były ślady opadu deszczu.

W kolejnym piśmie z dnia 29 listopada 2014 r. J. M. potwierdziła wskazaną wyżej przyczynę niewykonania czynności polowych oraz stwierdziła że zgłosiła w terminie 10 dni od ustania przyczyny fakt wystąpienia siły wyższej.

Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie decyzją nr [...], z dnia 14 maja 2015 r., naliczył stronie płatność w pomniejszonej wysokości, w łącznej kwocie 37.454,40 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazał między innymi, że przyczyną odmowy naliczenia płatności w ramach pakietu 8.3.1 była nieprawidłowość w postaci braku siewu roślin poplonowych na działkach rolnych B, C, D, F i H. Płatność w odniesieniu do pakietu 1.1 została naliczona w odniesieniu do areału 108.08 ha.

Od powyższej decyzji J. M. złożyła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, za pośrednictwem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie, w którym podniosła że nie mogła wykonać prac polowych w terminie do dnia 30 września 2014 r. z uwagi na obfite opady deszczu występujące w dniach bezpośrednio poprzedzających ową datę. Odwołująca wskazała, że prace polowe zakończono dnia 4 października 2014 r.

Decyzją nr [...], z dnia 18 czerwca 2015 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu uchylił decyzję organu pierwszej instancji nr [...], z dnia 14.05.2015 r., i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, ze względu na nieprzeanalizowanie przez organ niższego stopnia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz braki w uzasadnieniu decyzji w zakresie analizy wystąpienia tzw. siły wyższej.

Decyzją nr [...], z dnia 5 października 2015 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, w łącznej kwocie 37.454,40 zł.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że podtopień części gruntów rolnych zgłoszonych w piśmie z dnia 5 października 2014 r. nie można zakwalifikować jako jednej z kategorii siły wyższej. W jego ocenie, odwołująca się nie przedstawiła dowodów potwierdzających wystąpienia owych okoliczności na działkach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Ponadto zauważył organ, że dokonując siewu kukurydzy jako rośliny w plonie głównym, producent winien mieć świadomość możliwych konsekwencji łączących się z terminem zbioru tej rośliny uprawnej.

Od powyższego rozstrzygnięcia, J. M. złożyła ponownie odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, w którym powieliła argumentację podniesioną w odwołaniu z dnia 1 czerwca 2015 r.

W drugiej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że tryb i warunki przyznawania płatności rolnośrodowiskowej uregulowany został w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem) oraz podał, że § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2015 r., poz. 350), stanowi że do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w sprawach objętych postępowaniami:

1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia,

2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie rozporządzenia - stosuje się przepisy dotychczasowe.

Wyjaśnił również, że zgodnie z § 2 rozporządzenia z 2013 r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rołnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Stosownie do § 3 rozporządzenia z 2013 r. podstawowymi wymaganiami, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, są:

1) wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

2) minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3, (rozporządzenie nr 1698/2005), wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

3) inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Dyrektor ARiMR przedstawił też treść przepisów odnoszących się do zasad ustalania wysokości płatności rolnośrodowiskowych oraz przywołał regulacje zawarte w art. 30 ust. 1-2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 173), oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., nr 168, poz. 1181). Przytoczył także treść przepisu art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006 roku, str. 15).

Następnie, przedstawił argumentację przemawiającą za stosowaniem w niniejszej sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Przyjął bowiem, stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, że do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową", w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzja przed dniem wejścia w życie zmieniającego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe. Mając na uwadze, że drugi z wymienionych aktów prawnych wszedł w życie 15 marca 2015 r., natomiast wniosek wszczynający postępowanie w sprawie został złożony w organie Agencji dnia 13 maja

2014 r. organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie należało oprzeć na rozporządzeniu w brzmieniu sprzed wspomnianej zmiany.

Po czym Dyrektor ARiMR stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przypomniał, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie nr [...], dnia 05.10.2015 r., o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2014.

Wobec treści odwołania oraz po analizie akt sprawy, organ odwoławczy skonstatował, że przedmiotem sporu jest konieczność ustalenia, czy zgłaszane przez stronę problemy związane z wykonaniem prac polowych w terminie, spowodowane obfitymi opadami deszczu, można potraktować jako kategorię siły wyższej, a także czy owe okoliczności zostały udowodnione oraz zgłoszone organowi prowadzącemu w odpowiednim terminie.

Wobec powyższego, w pierwszej kolejności organ odwoławczy zaznaczył, iż kontrola na miejscu w gospodarstwie strony została zakończona po dniu 30 września 2014 r. (po ostatecznym terminie dokonania siewu roślin poplonowych, wynikającym z załącznika nr 3 do rozporządzenia). Czynności sprawdzające wykonane zostały przez uprawniony podmiot, raport z owych czynności, w przekonaniu Dyrektora ARiMR, jest przejrzysty i spójny logicznie, natomiast wyniki przedstawione jednoznacznie, zaś stwierdzone nieprawidłowości nie budzą żadnych wątpliwości. Według organu drugiej instancji, nie ulega wątpliwości, że J. M. nie wykonała siewu roślin poplonowych w terminie. Dyrektor ARiMR podkreślił, że powyższe ustalenia nie były kwestionowane przez stronę, o czym świadczy treść odwołania, w którym stwierdzono, że prace polowe na spornych działkach zostały wykonane do dnia 4 kwietnia 2014 r.

W związku z tym, organ odnotował, że należało rozstrzygnąć kwestię, czy strona zgłosiła w terminie 10 dni wystąpienie siły wyższej oraz czy owa okoliczność została należycie udokumentowana. Potwierdził, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo odwołującej z dnia 5 października 2014 r., w którym zawarto informację o niemożliwości dokonania siewu w ustawowym terminie z uwagi na obfite opady deszczu. Nadmnienił również, że do opisanego dokumentu dołączone zostały fotografie przedstawiające zbiór kukurydzy na podmokłym obszarze. Z przedstawionych dowodów, w ocenie organu odwoławczego, nie wynikało jednak w żaden sposób, aby owe zdjęcia obrazowały działki rolne J. M., będące przedmiotem odwołania, nadto uznał, że sfotografowane pola są terenami podmokłymi jedynie w niewielkiej części swej powierzchni.

Organ drugiej instancji zaakcentował, że z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006 roku, str. 15), wynika, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W związku z tym, dowodził, że gdyby nawet przyjąć, iż J. M. dochowała dziesięciodniowego terminu na zgłoszenie wystąpienia siły wyższej, to dowody, jakie przedłożyła w postaci opisanych fotografii nie mogły być uznane za wystarczające do stwierdzenia wystąpienia siły wyższej na spornych gruntach, ponieważ nie wynika z nich, że odnoszą się do działek rolnych, będących podstawą realizacji zobowiązania wieloletniego przez J. M. Zakcentował też organ, że nie ulega wątpliwości, iż ciężar dowodowy związany z wykazaniem wystąpienia siły wyższej, na podstawie cytowanego wyżej przepisu prawnego, obciąża stronę niniejszego postępowania.

W realiach sprawy przyjął, że J. M. nie zgłosiła skutecznie istnienia nadzwyczajnych okoliczności występujących na przestrzeni września 2014 r. na obszarze gospodarstwa. Wedle organu odwoławczego, analiza dokumentacji fotograficznej zgromadzonej w ramach wykonanych czynności kontrolnych prowadziła do wniosku, że sporne działki w ostatnich dniach września 2014 r. nie znajdowały się w stanie uniemożliwiającym wykonanie na nich prac polowych. Widoczne są na owych zdjęciach miejscowe podtopienia, jednakże jedynie w stosunkowo niewielkim zakresie.

Mając na uwadze powyższe, oraz przypisaniu do działek rolnych B, C, D, F, H w protokole z czynności kontrolnych kodu W21, oznaczającego brak deklarowanej rośliny w międzyplonie, podzielił stanowisko organu niższego stopnia w zakresie zmniejszenia płatności do wymienionych działek rolnych o 100%. Przytoczone zmniejszenie wynika z konieczności wypełnienia dyspozycji zawartej w załączniku nr 7 do rozporządzenia, z którego wynika że brak siewu rośliny poplonowej skutkuje zastosowaniem zmniejszenia w postaci 100% naliczonej płatności.

Odnosząc się do prawidłowości naliczenia płatności w zakresie pakietu 1.1 zauważył, że areał deklarowany przez producenta wynosił 108,39 ha, natomiast powierzchnia do której naliczono płatność odpowiadała wielkości 108,08 ha. Powyższe wynikało z wykluczenia powierzchni działki rolnej R z uwagi na występowanie na owej działce w plonie głównym rośliny z grupy upraw sadowniczych (jabłoń domowa). Dowodził, że takie działanie jest zgodne z brzmieniem § 12 ust. 1 rozporządzenia, w myśl którego płatność w ramach pakietu 1.1 przysługuje do gruntów ornych. Jako, że rośliny sadownicze są z swej natury uprawami wieloletnimi, nie można było ich zaliczyć do upraw występujących na gruntach ornych, co prowadziło do wniosku, że nie przysługuje do nich płatność w ramach pakietu 1.1.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu podzielił stanowisko organu niższego stopnia na temat powinności przewidzenia przez producenta terminu zbioru uprawy należącej do plonu głównego. Podkreślił, że J. M. rozpoczynając realizację programu rolnośrodowiskowego, zobowiązała się do przestrzegania określonych wymogów, dlatego winna była zaplanować strukturę zasiewów, tak aby mieć dostateczny czas na dokonanie siewu rośliny uprawnej w międzyplonie, tym bardziej że w poprzednim roku trwania okresu zobowiązania wieloletniego wystąpił w gospodarstwie strony analogiczny problem. Ponadto zauważył, że nieprawidłowości zostały zgłoszone przez J. M. w trakcie trwania czynności kontrolnych i stąd zgodził się z wnioskiem Kierownika Biura Powiatowego Agencji, że ową informację przekazano organowi prowadzącemu postępowanie po powzięciu przez tenże organ wiadomości o przedmiotowych nieprawidłowościach. Zatem uznał fakt zgłoszenia za prawnie bezskuteczny.

Organ powtórzył, że stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, rolnik, który na podstawie przepisów dotychczasowych podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe, kontynuuje jego realizację zgodnie z przepisami dotychczasowymi.

Z uwagi na powyższe stwierdził, że łączna kwota przedmiotowych płatności w ramach pakietu 1.1 i 8.3.1 została wyliczona przez organ pierwszej instancji prawidłowo, a argumenty strony przedstawione w odwołaniu nie mogły zostać uwzględnione.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skardze na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego w Opolu, skarżąca wniosła o: "uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w jakiej utrzymuje ona w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie w części, w jakiej odmawia przyznania płatności rolnośrodowiskowej dla wariantu 8.3.1. - międzyplon ścierniskowy".

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokonanie sprawdzenia, czy poplon został wysiany, czym nie wyjaśniono stanu faktycznego z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej,

- art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zamieszczenie w raporcie z kontroli nieprawdziwych okoliczności, tj. stwierdzenia, iż skarżąca była obecna przy kontroli, co nie było zgodne z prawdą, a także sporządzenia dwóch wersji raportu z tą samą data i numerami,

- § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzenia kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, poprzez przyjęcie, iż do dnia 30 września 2014 r. skarżąca nie zasiała poplonu, nie stwierdzając tego na miejscu z uwagi na przerwę w kontroli od 26 sierpnia 2014 r. do 7 października 2014 r.,

- § 45 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Programu Rolnośrodowiskowego" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007/2013, poprzez pominięcie w postępowaniu wystąpienia podmoknięcia działek uniemożliwiających wykonanie prac polowych, będących wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zwracając uwagę na powyższe uchybienia wniosła także o przyznanie skarżącej płatności rolnośrodowiskowej - wariant 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy, zgodnie z wnioskiem oraz płatności w wariancie 1.1 - zrównoważony sposób gospodarowania, zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Przedstawiając argumenty tożsame z podniesionymi w odwołaniu, skarżąca dodała, że używa ciężkiego specjalistycznego sprzętu rolniczego marki CLAAS, tj., kombajnu do zboru kukurydzy o wadze z plonem około 8 ton i ciągnika z pługiem o wadze 9 ton, a takim sprzętem można pracować na suchym polu, ponieważ na mokrym się zatapia.

Podkreśliła, że o przeszkodach w terminowym wysiewie poplonu skarżąca powiadomiła Kierownika Biura Powiatowego Agencji pismem z dnia 9 października 2014 r., załączając zdjęcia, na których jest widoczny zatopiony na polu ciągnik i stojący przy nim mąż skarżącej. W jej ocenie, powiadomienie o przyczynie opóźnienia zostało dokonane w ciągu 10 dniu od ustania przyczyny opóźnienia, a więc zgodnie z przepisami prawa. Zakwestionowała także ustalenia z przeprowadzonej kontroli, jak i zgodność z prawem działań osób kontrolujących.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie uchybia prawu w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu. Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wydały decyzje zgodne z prawem procesowym i materialnym.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r., deklarując realizację m.in.: pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie - zrównoważony system gospodarowania na areale 109,39 ha oraz pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie - międzyplon ścierniskowy na powierzchni 48,95 ha. Wnioskowana kwota pomocy dla pakietu 1 wynosiła 39.380,40 zł, natomiast dla pakietu 8.3.1. kwotę 19.580 zł.

Utrzymanym w mocy zaskarżoną decyzją, rozstrzygnięciem z dnia 5 października 2015 r., organ pierwszej instancji przyznał płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości (w łącznej kwocie 37.454,40 zł), odmawiając dopłaty w ramach wariantu 8.3.1., z powodu braku na działkach B, C, D, F, i H, deklarowanego poplonu, natomiast płatność w odniesieniu do pakietu 1.1 naliczając do areału 108,08 ha.

Akta sprawy bezsprzecznie dokumentują, że skarżąca podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2013, deklarując określone działki do płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 8.3.1. Natomiast w wyniku kontroli na miejscu działek rolnych deklarowanych w pakiecie 8 nie stwierdzono deklarowanej rośliny w międzyplonie.

Zdaniem skarżącej, stanowisko organów ARiMR jest nieuzasadnione, bowiem dokonała prawidłowego wysiewu poplonu, a więc spełniła wymogi konieczne dla otrzymania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu 8, wariant 3.1.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do zagadnienia, czy obowiązujące w dacie rozstrzygania przez organy ARiMR przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, zwanego dalej rozporządzeniem z 2013 r.), wykluczają (tak jak chcą organy ARiMR) przyznanie płatności w tej sytuacji, czy też nie, jak chce skarżąca.

Odnotować przyjdzie, że w rozporządzeniu z 2013 r. wprowadzono zmiany na mocy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 324), jednakże po myśli § 3 rozporządzenia z 2014 r. rolnik, który na podstawie przepisów dotychczasowych podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, Dz.Urz.UE L 277, str. 1) kontynuuje, co do zasady, jego realizację zgodnie z przepisami dotychczasowymi.

Zgodnie z paragrafem 2 ust. 1 pkt 1- 4 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana rolnikowi, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej " rolnikiem "jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej " numerem identyfikacyjnym ";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Istotne jest, że łączne spełnienie wyżej wskazanych przesłanek stanowi podstawę do przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Jedną z nich jest, spełnienie warunku przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określonych w rozporządzeniu (pkt 4).

Jak trafnie wskazał organ, stosownie do § 12 ust. 6 rozporządzenia z 2013 r., w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 (pakiet nr 8), płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny:

1) jako wsiewka poplonowa - w przypadku wariantu pierwszego;

2) ozime jako międzyplon ozimy - w przypadku wariantu drugiego;

3) jare jako międzyplon ścierniskowy - w przypadku wariantu trzeciego.

Powyższe wskazuje, że udzielenie płatności rolnośrodowiskowej dla pakietu 8, wariant 3 (takiego jak w rozpatrywanej sprawie), warunkiem przyznania tej płatności jest uprawianie - po plonie głównym - rośliny jarej jako międzyplonu ścierniskowego

(w rozpoznawanej sprawie - kukurydzy). Ustawodawca przewidział płatność w pakiecie 8 tylko do takich działek, na których po plonie głównym, określone rośliny są uprawiane. W załączniku nr 3 do rozporządzenia zawarte są wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów. Stosownie do owego załącznika producent realizujący pakiet 8.3.1 obowiązany jest, między innymi do wykonania po zbiorze plonu głównego, siewu roślin jarych jako międzyplonu ścierniskowego do dnia 30 września. Z załącznika nr 7 do rozporządzenia wynika, że w ramach pakietu 8.3.1 brak wysiania roślin poplonowych skutkuje zmniejszeniem płatności o 100 %.

Zauważeniu w tym miejscu wymaga, że stosownie do art. 21 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 173 z poźn. zm., dalej także jako ustawa) do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Oznacza to, że w ust. 2 art. 21 ww. ustawa, istotnie w stosunku do reguł określonych w K.p.a., modyfikuje obowiązki organu właściwego do wydawania decyzji i pozycję strony postępowania. W szczególności organ - nie z urzędu, a na wniosek strony udziela jej niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Również jedynie na żądanie strony zapewnia jej czynny udział w postępowaniu.

W świetle powyższego, to na rolnika, który złożył wniosek o płatności, ustawodawca nałożył obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawienia inicjatywy dowodowej, bez oczekiwania na wezwania.

Zaznaczyć też przyjdzie, że w myśl art. 30 ust. 1 - 2 tej ustawy agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające przeprowadzają kontrole, w tym kontrole na miejscu i wizytacje w miejscu, przy czym w przypadku kontroli operacji, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. b, stosuje się przepisy tytułu II części II rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.

Ponadto dodać przyjdzie, że na podstawie art. 32 pkt 3 ww. ustawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., nr 168, nr 1181). Zgodnie z § 5 ust. 1 przywołanego rozporządzenia kontrolujący dokonują ustaleń stanu faktycznego na podstawie dowodów zebranych w toku kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu.

Kontrola na miejscu w gospodarstwie skarżącej prowadzona była w okresie od 25 sierpnia 2014 r. do 8 października 2014 r., zatem zakończona została po ostatecznym terminie dokonania siewu roślin poplonowych, wynikających z załącznika nr 3 do rozporządzenia z 2013 r. i wykazała brak wysiewu poplonu na działkach B, C, D, F i H oraz występowanie na działce R - w plonie głównym - rośliny z grupy upraw sadowniczych (jabłoni domowej). Powyższe wskazywało na niespełnienie przez skarżącą przesłanki uprawiania poplonu w ramach pakietu 8.3.1. oraz utrzymania w należytej kulturze gruntów ornych w ramach pakietu 1.1, a tym samym na niespełnienie warunku przyznania płatności rolnej z tego tytułu.

Podkreślić przyjdzie, iż fakt niewykonania siewu roślin poplonowych nie był kwestionowany w sprawie, bowiem sama skarżąca w piśmie z dnia 5 października

2014 r. (wpływ do organu 9 października 2014 r.) informowała, że nie jest w stanie wykonać zasiewu w ustawowym terminie z uwagi na opady deszczu, natomiast w piśmie odwoławczym stwierdziła, że prace polowe na spornych działka wykonała do dnia 4 października 2014 r.

W tym miejscu przywołać przyjdzie treść art. 28 ust. 4 cytowanej już ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna wypłacone beneficjentowi, który nie wykonał w całości lub w części operacji lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, lub zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej, nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.). Jak wynika z treści przepisu art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 (Dz.U.UE.L2006.368.15) przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Mając zatem na uwadze treść ww. przepisów prawa, trafnie organ poddał ocenie kwestię, czy strona zgłosiła w terminie 10 dni wystąpienie siły wyższej oraz czy owa okoliczność została należycie udokumentowana. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaprezentowanego przez organy Agencji stanowiska, podjętego po ocenie i analizie fotografii przedłożonych przez stronę wraz z pismem z dnia 5 października 2014 r. Zgodzić się przyjdzie z organami, że owe fotografie nie są wystarczającymi dowodami do stwierdzenia wystąpienia siły wyższej, skoro nie wynika z nich, kiedy zostały wykonane i czy pokazują sytuację na działkach rolnych, będących podstawą realizacji zobowiązania wieloletniego przez J. M.

Jak już wyżej powiedziano, po myśli art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, ciężar dowodowy związany z wykazaniem wystąpienia siły wyższej, na podstawie art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, obciąża producenta rolnego.

W tym stanie niezasadne są zarzuty skarżącej odnośnie niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w zakresie ustalenia dochowania zobowiązania rolnośrodowiskowego, naruszenia w tym zakresie przepisu postępowania - w szczególności art. 7 i 77 § 1 K.p.a., a także zarzuty nieuzupełnienia postępowania dowodowego, w tym także o dowody wskazane przez skarżącą (zdjęcia), że zebrany materiał dowodowy w postaci raportu z kontroli był niewystarczający. W konsekwencji, nietrafny jest zarzut skargi, wadliwiej interpretacji rozporządzenia z 2013 r. (rolnośrodowiskowego), na podstawie którego producent rolny zobowiązuje się do przestrzegania określonych wymogów, a tym samym do właściwego zaplanowania struktury zasiewów, aby mieć czas na dokonanie siewu rośliny w międzyplonie w ramach pakietu 8.3.1.

Dostrzec przyjdzie, że skarżąca w trakcie postępowania przed organami Agencji nie starała się przedstawić dodatkowych, prócz trzech zdjęć, dowodów na okoliczność niemożności wykonania przed dniem 30 września międzyplonu ścierniskowego (wariant 8.3.1. zobowiązania rolnośrodowiskowego), w tym innych dokumentów (np. informacji od instytutów meteorologicznych, doniesień prasowych związanych z nadzwyczajną sytuacją pogodową we wrześniu 2014 r.), nie wskazywała też na ostrzeżenia pochodzące od organów samorządowych o groźnej sytuacji związanej z obfitymi opadami, jak nie powoływała się na zeznania świadków - rolników, mających podobne jak ona problemy. W tym kontekście, nie bez znaczenia dla oceny sytuacji jest, że skarżąca dopiero w piśmie przedłożonym w organie pierwszej instancji w dniu 9 października 2014 r., dokonała tego zgłoszenia, o którym mowa wyżej, a więc po wykonaniu w jej gospodarstwie czynności kontrolnych, jak i po rozmowie telefonicznej (niekwestionowanej przez skarżącą), w której kontrolujący poinformowali o stwierdzonych nieprawidłowościach. Zaakcentować także należy, że dopiero w piśmie, które przedstawiono w Opolskim Oddziale Regionalnym Agencji dnia 1 grudnia 2014 r. w sprawie braku dokonania zasiewu międzyplonu w terminie do dnia 30 września

2014 r., skarżąca zawarła prośbę o dokonanie ponownej kontroli w terenie.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, organy zasadnie uznały, że krótkie podanie bez odpowiednich dowodów, iż strona z uwagi na niesprzyjające warunki atmosferyczne nie mogła wywiązać się w terminie z przyjętego na siebie zobowiązania rolnośrodowiskowego, jest niewystarczające w rozumieniu art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 i § 45 rozporządzenia z 2013 r., do wykazania wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na powierzchnię kwalifikującą się do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Powtórzyć raz jeszcze przyjdzie, że trafnie wywodziły organy, iż zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególnie wymienione kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta, w tym katastrofę naturalną poważnie dotykającą grunty gospodarstwa (lit. d). Jednakże po myśli ust. 2 powyższego przepisu przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważniona przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Przepis ten niewątpliwie wskazuje na sytuacje zindywidualizowane poparte odpowiednimi dowodami, o których mowa w przepisie i ocenionymi przez organ jako wystarczającymi do zgłoszenia przypadku siły wyższej. Ciężar dowodowy został przerzucony na stronę, gdyż z faktu tego wywodzi skutki prawne. W przedmiotowej sprawie, w opinii Sądu, skarżąca nie dopełniła powyższego obowiązku. Ograniczyła się do lakonicznego pisma, do którego dołączono trzy fotografie gruntów rolnych z widoczną kukurydzą. Dodatkowa argumentacja była składana przez stronę dopiero w ramach zastrzeżeń do raportu z czynności kontrolnych. Na gruncie ustawy, jak też przepisów prawa europejskiego, takie działanie skarżącej należy uznać na niewystarczające do podważenia stanowiska organu. Przyjdzie jeszcze raz podkreślić, że rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji wskazują, że to strona musi się wykazać wzmożoną aktywnością w gromadzeniu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co wynika z art. 21 ust. 3 ustawy. Stąd nie mogło odnieść zamierzonego skutku prawnego, przedłożenie dopiero Sądowi na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. wydruku komputerowego dokumentu określonego jako "Charakterystyki meteorologiczne we wrześniu 2014". Na marginesie jedynie zauważyć przyjdzie, że z zestawienia tego wynika, iż "stacja Opole" odnotowała jeden z niższych poziomów opadów we wskazanym okresie.

Materiał dokumentacyjny niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że jej rozpoznanie nastąpiło z poszanowaniem art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy. Organy obu instancji, w sposób odpowiadający wymaganiom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., wyjaśniły, z jakich przyczyn oraz po myśli jakich przepisów, nie przysługuje płatność do działek, na których stwierdzono nieprawidłowości. Organy poddały analizie materiał fotograficzny dołączony do protokołu pokontrolnego, zawierający zdjęcia działek rolnych, precyzyjnie oznaczonych symbolami literowymi, odpowiadającymi podanymi we wniosku o przyznanie płatności, a dotyczącymi konkretnego producenta z podaniem jego numeru (042162855). Wnioski z oceny dołączonych do akt administracyjnych zdjęć zostały szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji (str. 5) oraz organu odwoławczego, a dokonana ocena nie budzi zastrzeżeń Sądu.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne, Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania poprawności zaskarżonego rozstrzygnięcia, i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718), skargę oddalił.