Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1378/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 194 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: Art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi D. K., W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi i kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2014 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] orzekającą o ustaleniu opłaty D. i W. K. za pobyt dziecka M. K. ur.[...] 1997 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistycznego pod nazwą Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży w okresach:

- od 3 stycznia 2014 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości po 5.487,00 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2014 r. nie dłużej niż do 2 stycznia 2015 r. w wysokości 5.372,47 zł miesięcznie - przy określeniu terminów wpłat należności na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Zaskarżona decyzja została poprzedzona następującymi okolicznościami:

D. i W. K. adoptowali rocznego M. ur. [...] 1997 r. Chłopiec sprawiał poważne problemy zdrowotne natury psychicznej i w konsekwencji tego także wychowawcze.

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział III Rodzinny w sprawie o wydanie zarządzeń odnośnie małoletniego dziecka M. K. umieścił w trybie natychmiastowym – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania – małoletniego M. K. w placówce opiekuńczo – wychowawczej typu specjalistyczno – terapeutycznego pod nazwą Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży. Na uzasadnienie podano, że M. K. cierpi na różne schorzenia neurologiczne, zdiagnozowano u niego ADHD, "znajduje się w stałej terapii i farmakologii". Nadto stwierdzono, że chłopiec znajduje się pod demoralizującym wpływem kolegów, stosuje różne środki odurzające, bywa pod wpływem alkoholu, a także dopuścił się wraz z tymi kolegami szeregu czynów karalnych. Podkreślono, że rodzice małoletniego celem odizolowania małoletniego od wpływu środowiska kolegów wyrażają wolę i aprobatę dla umieszczenia chłopca w placówce i deklarują pełną współprace z tą placówką. Jako podstawę prawną postanowienia Sąd wskazał art. 569 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) w związku z art. 109 § 2 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kriop oraz art. 755 § 1 pkt 4 kpc (k. 1-2 akt adm.).

Sąd Rejonowy Wydział III Rodzinny załączając odpis powyższego postanowienia zwrócił się pismem z dnia 6 grudnia 2013 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o skierowanie małoletniego M. K. ur. [...] 1997 r. do Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży, albowiem ustalono, ż jest w nim miejsce dla małoletniego (k. 3 i k. 4 akt adm.).

W wyniku intensywnej korespondencji między Sądem Rejonowym a Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej i Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie wydało 2 stycznia 2014 r. skierowanie, w którym kieruje od dnia 02.01.2014 r. na okres przebywania w placówce małoletniego M. K. ur. [...] 1997 r. do placówki opiekuńczo – wychowawczej zaznaczając, że pobyt będzie realizowany w placówce opiekuńczo – wychowawczej typu specjalistycznego – terapeutycznego pn. "Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży" (k. 10 akt adm.).

Zastępca Dyrektora Placówki Opiekuńczo – Wychowawczej Typu Specjalistyczno – Terapeutycznego pn. "Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży" pismem z dnia 3 stycznia 2014 r. poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, "iż na podstawie opinii Zespołu Kwalifikacyjnego Dziennego Oddziału Terapii Uzależnień oraz zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 12.12.2013, sygn. akt [...] M. K. został przyjęty do w/w Placówki w dniu 03.01.2014 zgodnie z wnioskiem rodzica, opiekuna prawnego D. K." (k. 11 akt adm.).

W dniu 30 stycznia 2014 r. D. K. i W. K. otrzymali zawiadomienia o wszczęciu z urzędu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka M. K. ur. [...] 1997 r. w pieczy zastępczej z informacją, że na podstawie art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, "za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości 5.487 zł średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej. W uzasadnieniu zawiadomień wskazano, że obowiązek ten dotyczy rodziców biologicznych (matki biologicznej i ojca biologicznego) dziecka (k. 15 -18 akt adm.).

W wyniku pisemnych wyjaśnień D. i W. K. wskazujących, że nie są biologicznymi rodzicami małoletniego M. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem z dnia 3 marca 2014 r. poinformował, że zapisy odnoszące się do "matki biologicznej" i "ojca biologicznego" w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są oczywistą omyłka, która nie ma wpływu na charakter i treść zawiadomienia. Jednocześnie w piśmie tym podano, że Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży nie jest placówką "finansowaną ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, a ze środków będących w dyspozycji Powiatu przeznaczonych na realizację zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej" (k. 29 akt adm.).

Pismem z dnia 15 kwietnia 2014 r., które wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 16 kwietnia 2014 r. D. i W. K. zwrócili się o wyjaśnienie podstaw prowadzonego w stosunku do nich postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt małoletniego dziecka M. K. w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży podnosząc, że do znanego im zakresu zadań Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, należy m.in. "wydawanie decyzji w sprawie ustalania odpłatności rodziców biologicznych w związku z pobytem ich dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych" – według pkt 11 załączonego jako załącznik nr 1 fragmentu dokumentu oraz "prowadzenie postępowań i wydawanie decyzji w sprawie ustalania odpłatności rodziców biologicznych dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej ..." – według pkt 4 lit. j załączonego jako załącznik nr 2 fragmentu dokumentu. Do pisma D. i W. K. dołączyli wydruki stron internetowych – jako załącznik nr 5 – [...], z których wynika m.in., że w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży "terapię uzależnień prowadzi zlokalizowany na terenie placówki, dzienny oddział NZOZ Szpital Spółka z o.o. w O w oparciu o kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia", a "przyjęcie do Ośrodka odbywa się na podstawie ważnego skierowania lekarskiego", przy czym procedura przyjęć wynika ze stosownego rozporządzenia w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych. Dołączono także – jako załącznik nr 7 wydruk głównej strony internetowej Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży [...] stanowiącego rodzaj apelu – odezwy do rodziców i opiekunów, z której wynika, że "placówka łączy w sobie oddział szpitalny, gdzie koszty leczenia pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia i nowoczesną specjalistyczną placówkę opiekuńczo-wychowawczą, w której prowadzona jest terapia odwykowa" i rodzic może umieścić w niej swoje dziecko, bez wyrażenia przez niego zgody". Jako załącznik nr 8 dołączono wydruk strony internetowej [...] Szpitala w O, w którym jednym z działów – oprócz m.in. SOR/Izba przyjęć, oddziałów i poradni – pod nazwą Terapia uzależnień dla dzieci i młodzieży wskazano na Oddział Dzienny Terapii Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych zlokalizowany na terenie Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży, gdzie jako zakres świadczeń Szpital ten oferuje: terapię indywidualną i grupową dla 17 podopiecznych w wieku 16 – 18 lat uzależnionych od substancji psychoaktywnych we współdziałaniu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Na stronie tej także zaznaczono, że "przyjęcie do Ośrodka odbywa się na podstawie ważnego skierowania lekarskiego", przy czym "procedura przyjęć wynika ze stosownego rozporządzenia w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych: - skierowanie do placówki wydaje Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w oparciu o stosowne porozumienie między powiatami; - podstawą skierowania do placówki jest pisemna zgoda rodzica lub opiekuna prawnego albo postanowienie sądu". Zaznaczono jednocześnie, że "zakwalifikowanie dziecka do terapii nastąpi na podstawie konsultacji i diagnozy specjalistów terapii uzależnień". Jako załącznik nr 10 dołączono publikacje stron internetowych [...], z których wynika, że Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży "jest to placówka publiczna, a więc dla potrzebujących bezpłatna i łączy w sobie dwie funkcje: oddziału szpitalnego i placówki opiekuńczo – wychowawczej". W publikacji podkreślono, że "jego utrzymanie pokrywa z jednej strony Narodowy Fundusz Zdrowia za pośrednictwem NZOZ "Szpital" w O, a z drugiej powiaty, z terenu których pochodzą podopieczni". Jako załącznik nr 13 D. i W. K. dołączyli zasady przyjęcia do placówki - Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży, z których wynika m.in., że "dziecko do Ośrodka przywozi: ubranie, obuwie (kapcie, halówki, buty na zimę i ciepłe dni), strój kąpielowy, strój gimnastyczny, ręcznik, kosmetyki zamknięte (z wyjątkiem kosmetyków w aerozolu)". Z pisma i dołączonych załączników wynika także, że D. i W. K. działali we współpracy z Ośrodkiem, przekazywali dziecku paczki żywnościowe, a nawet zasilili w książki księgozbiór Ośrodka (k.60 – 101 akt adm.).

Decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] – działający z upoważnienia Prezydenta Miasta - Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydał decyzję, którą ustalił opłatę D. i W. K. za pobyt dziecka M. K. ur. [...] 1997 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistycznego pn. Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży od dnia 3 stycznia 2014 r. do dnia 31 marca 2014 r. w wysokości po 5.487,00 zł miesięcznie i od dnia 1 kwietnia 2014 r. przez okres pobytu w pieczy zastępczej, nie dłużej niż do dnia 2 stycznia 2015 r. w wysokości po 5.372,47 zł miesięcznie. Decyzją tą jednocześnie określono terminy wpłat należności na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przy naliczaniu ustawowych odsetek za każdy dzień opóźnienia we wniesieniu opłaty. Jako podstawę prawną wskazano art. 93 ust. 4, art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn. zm.), a także art. 61, art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na uzasadnienie decyzji organ podał, że dziecko D. i W. K. "zostało umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego w J, zaś średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w tej placówce, zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Starosty z dnia 27.02.2013 r. wynoszą 5.487 zł od dnia 3.01.2014 r., natomiast od dnia 1.04.2014 r. zgodnie z Zarządzeniem nr [...] Starosty z dnia 10.03.2014 r. wynoszą 5.372,47". W uzasadnieniu podniesiono, że D. i W. K. nie nawiązali kontaktu z organem i nie brali udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego i dlatego zostali obciążeni wskazanymi w decyzji opłatami. Decyzja ta została doręczona D. i W. K. w dniu 22 kwietnia 2014 r.

W dniu 5 maja 2015 r. D. i W. K. złożyli odwołanie, w którym zarzucili organowi naruszenie art. 193 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez błędną jego wykładnię, naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i oraz naruszenie art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz podpisanie decyzji przez osobę, która nie wykazała posiadania upoważnienia organu I instancji. Odwołujący się zarzucili w szczególności, że wielokrotnie osobiście i pisemnie kontaktowali się z organem I instancji i z tego względu nie jest zgodne z prawdą twierdzenie tego organu jakoby nie nawiązali kontaktu z organem i nie brali udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego. Zarzucili, że z dokumentacji i informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że ustala się opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wyłącznie od rodziców biologicznych, do których oni nie należą. Podkreślili, że intencją ich nie było kierowanie dziecka do pieczy zastępczej, ale wyłącznie umieszczenie go w stacjonarnym zakładzie leczenia, które było niezbędne z racji jego schorzeń natury psychicznej. Nie dysponowali wiedzą o lokalizacji ośrodków leczenia uzależnień małoletnich. Podkreślili, że sąd rodzinny nie skierował małoletniego do pieczy zastępczej, ale umieścił go w odpowiednim zakładzie leczniczym na podstawie art. 109 kriop, do czego miał prawo, tym bardziej, że żadnych zastrzeżeń nie budzi treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1984 r., sygn. akt III CZP 47/84.

Przed przekazaniem - pismem z dnia 15 maja 2014 r. - odwołania D. i W. K. do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej skierował do odwołujących się pismo z dnia 14 maja 2014 r. - jako odpowiedź na pismo z dnia 14 kwietnia 2014 r. - w którym stwierdził m.in., że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej "nie odpowiada za treści zawarte na stronach internetowych dotyczących Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży". W piśmie z dnia 14 maja 2014 r. wskazano na niektóre zapisy regulaminu organizacyjnego Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży zaznaczając, że "placówka współpracuje z Zakładami Opieki Zdrowotnej w zakresie realizacji świadczeń zdrowotnych dla wychowanków", oraz że "w odniesieniu do pytań dotyczących zaopatrywania dziecka w obuwie, odzież, środki czystości, przybory i podręczniki szkolne (...) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zwrócił się o wyjaśnienia do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie"

Decyzją z dnia 17 czerwca 2014 r. nr [...] Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano art. 193 ust. 1 i ust. 2, art.194 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Na uzasadnienie podano, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo – terapeutycznej, a zgodnie ze stosownymi zarządzeniami Starosty nr [...] z dnia 27 lutego 2013 r. i nr [...] z dnia 10 marca 2014 r., kwoty te za pobyt dziecka w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży wynoszą po 5.487,00 zł miesięcznie, a następnie od kwietnia 2014 r. po 5.372,47 zł miesięcznie. Zaznaczono w uzasadnieniu, że opłaty, o których mowa wyżej ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w takiej placówce. Podano, że po umieszczeniu małoletniego M. w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży organ I instancji wszczął postępowanie o ustalenie opłaty za jego pobyt błędnie wskazując, że ustalenie opłaty dotyczy rodziców biologicznych dziecka, jednak pomyłka ta została sprostowana w piśmie z dnia 3 marca 2014 r., albowiem zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej miesięczna opłatę ponoszą rodzice, a nie rodzice biologiczni. Organ odwoławczy wskazał, że na mocy art. 121 § 1 kriop między małoletnim M a odwołującymi się przez przysposobienie powstał stosunek jak między rodzicami a dziećmi. Organ ten podkreślił, że skoro odwołujący się nie nawiązali kontaktu z organem I instancji w celu wykazania swojej sytuacji materialnej, to organ ustalił opłatę w pełnej wysokości. Decyzję powyższą doręczono odwołującym się w dniu 2 lipca 2014 r.

W skardze na powyższą decyzję organu II instancji D. i W. K. zarzucili organom obu instancji naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego, w tym art. 8 i art. 11 kpa poprzez zaniechanie odniesienia się do twierdzeń strony zawartych w pismach i odwołaniu, art. 7 i art. 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez błędną jego wykładnię. Na uzasadnienie skarżący podali, że pobyt małoletniego w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży wynikał wyłącznie z potrzeby dokonania właściwych działań leczniczych. Wskazując konkretne sygnatury akt Sądu rodzinnego skarżący podnieśli, że wystąpili do tego Sądu celem poddania adoptowanego przez nich M. kompleksowemu oddziaływaniu terapeutycznemu i farmakologicznemu i istotnie małoletni został poddany takiemu leczeniu w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży w okresie od 3 stycznia 2014 r. do 3 lipca 2014 r. Skarżący zaznaczyli, że nigdy nie zostali w sprawowaniu władzy rodzicielskiej ograniczeni, a było dla nich oczywistym, że w orzeczeniu sądu rodzinnego z dnia 6 grudnia 2013 r. chodzi wyłącznie o poddanie małoletniego leczeniu schorzenia psychiatrycznego oraz terapii uzależnień od substancji psychoaktywnych. Podkreślono, że Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży nie jest instytucjonalną pieczą zastępczą, ale jest wyłącznie ośrodkiem leczenia uzależnień od substancji psychoaktywnych, do którego kierowani są małoletni przez sądy rodzinne z całej Polski, z reguły na mocy ustawy z dnia 29 lipca 2007 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Skarżący zarzucili, że żaden z organów nie odniósł się do ich twierdzeń i przedstawionych dowodów wskazujących na to, że małoletni M. przebywał w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży na leczeniu i środki publiczne na ten cel zostały już wydatkowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), a w związku z tym żądanie pokrycia przez nich kosztów jego pobytu jest nieuprawnione. Zaznaczono, że do skargi dołącza się wydruk z Zintegrowanego Informatora Pacjenta prowadzonego przez NFZ obrazujący okres pobytu M. na leczeniu oraz całkowity koszt tego leczenia wydatkowany przez NFZ, a także dołącza się pismo Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia 9 lipca 2014 r., [...] zawierające informację o miejscu udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej przez Oddział Dzienny Terapii Uzależnień od Substancji Psychotropowych dla Dzieci i Młodzieży w Szpitalu sp. z o.o. w O i liczbie miejsc w tym oddziale określonej na 17. Skarżący zarzucili niejasny status placówki, w której przebywał małoletni M. Do skargi dołączono 5 załączników.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga D. i W. K. w pełni zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd stwierdza, że podziela stanowisko skarżących dotyczące niejasnego statusu Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży. Z jednej strony bowiem Starosta zarządzeniami wydanymi na podstawie art. 196 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn. zm.) ustala średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży, a z drugiej strony z pisma Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 9 lipca 2014 r., [...] wynika, że w ramach konkretnej umowy (nr [...]) świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie "świadczenia dzienne terapii uzależnienia od substancji psychoaktywnych" są realizowane w Oddziale Dziennym Terapii Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych dla Dzieci i Młodzieży w Szpitalu sp. z o.o. w O pod adresem J i Oddział Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia jest zobowiązany do finansowania tych świadczeń zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Sąd zauważa, że w ustawowym pojęciu "średnich miesięcznych wydatków przeznaczone na utrzymanie dziecka" w placówce opiekuńczo-wychowawczej czy regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej - według art. 196 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - mieści się kwota rocznych wydatków przeznaczonych na działalność tej placówki wynikająca z utrzymania dzieci z poprzedniego roku kalendarzowego, bez wydatków inwestycyjnych, powiększona o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy, podzielona przez liczbę miejsc w placówce lub ośrodku, ustaloną jako sumę rzeczywistej liczby dzieci w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku kalendarzowego, przy czym – zgodnie z art. 196 ust. 2 tej ustawy - ustalając średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się odpowiednio wydatki przeznaczone na działalność centrum administracyjnego, o którym mowa w art. 94". Z treści powyższego wynika, że w skład "średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka" wchodzą różnego rodzaju koszty, w tym także wydatki związane z wyżywieniem, odzieżą i obuwiem, środkami czystości, kształceniem, wypoczynkiem i leczeniem dziecka. Na ponoszenie kosztów pełnego utrzymania dziecka wskazuje też Regulamin Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego pn. "Ośrodek Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży", stanowiący Załącznik do Uchwały Nr [...] Zarządu Powiatu z dnia 18.04.2012 r. a w szczególności § 4, § 6 ust. 1 pkt 1, § 16 ust. 2 pkt 6 i pkt 12 – 18. Tymczasem D. i W. K. do pisma złożonego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji dołączyli jako załącznik nr 13 "Zasady przyjęcia do placówki - Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży", z których wynika, że "dziecko do Ośrodka przywozi: ubranie, obuwie (kapcie, halówki, buty na zimę i ciepłe dni), strój kąpielowy, strój gimnastyczny, ręcznik, kosmetyki zamknięte (z wyjątkiem kosmetyków w aerozolu)". Kwestie wyżej przedstawione, związane z finansowaniem pobytu małoletniego M. w Ośrodka Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży i kosztami poniesionymi przez organ na jego utrzymanie, pomimo monitowania w wielu pismach przez skarżących, nie znalazły wyjaśnienia w zaskarżonych decyzjach.

Wyjaśnienia – zdaniem Sądu – wymaga też okoliczność wynikająca z wydruku komputerowego o przyjęciu dziecka do Oddziału Dziennego Terapii Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych dla Dzieci i Młodzieży w Szpitalu sp. z o.o. w O pod adresem J w dniu 3 stycznia 2014 r. w trybie: "przyjęcie planowane na podstawie skierowania" i kosztach całkowitych wysokości 11.340 zł tego "leczenia szpitalnego – Szpital, Oddział Dzienny Terapii Uzależnienia od Substancji Psychoaktywnych dla Dzieci nr [...]."

Sąd zauważa, że organy obu instancji przyjmując, że do obciążenia skarżących kwotą po 5.487 zł miesięcznie za miesiące od stycznia 2014 r. do marca 2014 r. i kwotą po 5.372,47 zł miesięcznie za pozostałe miesiące – poczynając od kwietnia 2014 r. (do 3 lipca 2014 r.), tj. łącznie kwotą ponad 32.578 zł, wystarczającym są zarządzenia Starosty w sprawie miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w placówkach opiekuńczo – wychowawczych, a w tym wypadku w Ośrodku Terapii Uzależnień Dzieci i Młodzieży, wydane na podstawie art. 196 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn. zm.) oraz przepis art. 193 ust. 1 pkt 2 tej ustawy nakładający na rodziców obowiązek ponoszenia miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w takiej placówce.

Zdaniem Sądu, organy mogłyby mieć rację w ograniczeniu się do badania tylko tych okoliczności, jednakże wyłącznie pod warunkiem uprzedzenia rodziców - przed umieszczeniem dziecka w konkretnej placówce - zarówno o obowiązku ponoszenia przez nich opłat jak również o ich wysokości. Umieszczenie dziecka w jakiejkolwiek placówce opiekuńczo – wychowawczej na prośbę rodziców lub na zasadzie udzielenia im pomocy w wychowaniu małoletniego dziecka bez uprzedzenia ich o obowiązku ponoszenia przez nich opłat za taki pobyt i ich wysokości stanowi pewnego rodzaju "pułapkę", stosowanie której przez organy administracyjne jest niedopuszczalne. Odmienna sytuacja powstałaby – zdaniem Sądu - gdyby rodzice nie wykazywali zainteresowania losem dziecka, w szczególności gdyby władza rodzicielska im nie przysługiwała z powodu pozbawienia czy zawieszenia jej przez sąd. Tylko w takich wypadkach mogłyby zaistnieć przeszkody natury faktycznej, które uniemożliwiłyby uprzedzenie rodziców o obowiązku ponoszenia przez nich takich opłat czy o ich wysokości. Jednakże w niniejszej sprawie ta ostatnia sytuacja nie miała miejsca.

Nawet gdyby przyjąć, że małoletni M. nie przebywał na leczeniu szpitalnym w Szpitalu, Oddział Dzienny Terapii Uzależnienia od Substancji Psychoaktywnych dla Dzieci nr [...], a więc nawet gdyby przyjąć, że jego pobyt nie został zrefundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia, to Sąd zwraca uwagę na orzecznictwo sądownictwa administracyjnego wskazujące na konstytutywny charakter decyzji orzekającej o ustaleniu opłaty rodzicom za pobyt ich dziecka w pieczy zastępczej. W szczególności Sąd zwraca uwagę na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 470/13 (dostępnym w bazie https://cbois.nsa.gov.pl), w którym Sąd uznał za uzasadniony zarzut strony skarżącej, iż organy wydały decyzję o ustaleniu odpłatności z datą wsteczną, podczas gdy decyzja ta ma charakter konstytutywny i jako taka może działać jedynie od momentu jej wydania. Sąd ten podkreślił, że nie do przyjęcia jest fakt opieszałości organów prowadzący do narażenia rodzica na konieczność regulowania zaległości, a także zwrócił uwagę, że obciążanie kogokolwiek poniesieniem kosztów i opłat powinno odbywać się z poszanowaniem zasad obowiązujących w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Sąd ten zaznaczył, że "żaden z przepisów ustawy o wspieraniu rodziny nie wskazuje, iż organ może wydać decyzję o ustaleniu wysokości opłaty z mocą wsteczną"

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wyżej przedstawione stanowisko, jak również podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1464/13 (dostępnym w bazie https://cbois.nsa.gov.pl)): "(...) należy zauważyć, że obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powstaje z mocy decyzji administracyjnej. Zgodnie z art.194 ust. 1, opłatę ustala się w drodze decyzji przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Konkretyzacja wysokości tej opłaty i określenie osób zobowiązanych do jej ponoszenia następuje w decyzji jako akcie kształtującym stan prawny od chwili jej wydania i doręczenia tj. ex nunc. Z analizy przepisów dotyczących ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie wynika, by ustawodawca upoważnił organy do określenia daty wcześniejszej jej ponoszenia przez zobowiązanego, niż data doręczenia decyzji o jej ustaleniu. W rozpatrywanej sprawie organy ustaliły obowiązek ponoszenia opłaty przez skarżącego z datą wsteczną, co narusza zasady wynikające z charakteru tych decyzji. Konstytutywny charakter decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wyklucza możliwość nakładania obowiązku ponoszenia opłaty z datą wsteczną; tego rodzaju decyzje wywołują skutki prawne tylko na przyszłość."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwraca uwagę na przepis art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, który stanowi:

"Art. 194. 1. Opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym."

O ile więc z treści art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej wynika obowiązek poniesienia przez rodziców, do których zaliczają się także rodzice adopcyjni, jakimi są skarżący, opłat, o których mowa w tym przepisie, to jednak przytoczona wyżej treść art. 194 ust. 1 omawianej ustawy jednoznacznie wyklucza możliwość zaskakiwania tych rodziców wysokością tych opłat, a więc wyklucza możliwość wciągnięcia rodziców "w pułapkę", do jakiej niewątpliwie należy "udzielenie pomocy" rodzicom w wychowaniu i leczeniu ich dziecka, a następnie obciążenie ich ogromnymi kosztami tej "pomocy", jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracyjne - na podstawie art. 153 p.p.s.a. - zobowiązane są uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko i ocenę Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że mają rację skarżący, iż organy administracyjne nie wyjaśniły sprawy – nie zebrały pełnego materiału dowodowego i nie ustosunkowały się do twierdzeń, zarzutów i argumentów skarżących przedstawionych w toku całego postepowania. Mając powyższe na względzie, w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lit. c p.p.s.a, Sąd orzekł - jak w pkt I wyroku.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł - w pkt II wyroku.