Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 38/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 2 pkt 7 lit. a i lit. d, art. 23 ust. 1, ust. 5, art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 451 par. 1-3
journal: Dz.U. 2016 poz 380
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 27 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 lutego 2016 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 lutego 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta:

1. ustalił, że część świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego na osobę uprawnioną J. H. przez reprezentującą ją J. P. za okres od października 2008 r. do września 2009 r., na podstawie decyzji z dnia 14 października 2008 r. nr [...], została pobrana nienależnie;

2. określił wysokość nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. na kwotę 4.170,48 zł.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano: art. 1, art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12, art. 15 ust. 1 - 4, art. 17, art. 18, art. 20 ust. 2, art. 22, art. 24, art. 25, art. 29, art. 31 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2229), art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) oraz art.104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej: "k.p.a.").

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 14 października 2008 r. Prezydent Miasta ustalił prawo J. H. (obecnie P.), reprezentowanej przez matkę – J. P., do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r., w wysokości 500 zł miesięcznie.

Zobowiązanym do alimentacji w sprawie jest T. H., a postępowanie egzekucyjne przeciwko niemu prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym G. w G.

W dniu 11 lutego 2011 r. organ uzyskał informację, że zobowiązany do alimentacji przekazuje alimenty na rzecz osoby uprawnionej bezpośrednio do rąk wierzycielki.

Wezwana do złożenia wyjaśnień J. P. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") potwierdziła, że otrzymuje alimenty bezpośrednio od zobowiązanego. W związku z tym organ wydał decyzję z dnia 15 kwietnia 2011 ustalając wysokość nienależnie pobranego świadczenia w okresach świadczeniowych 2008/09, 2009/10, 2010/11, łącznie na kwotę 15.509,43 zł. Decyzja ta została w całości uchylona przez organ odwoławczy, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

W tej sprawie wydane zostały kolejno: decyzja Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 11.05.2012 r., decyzja SKO sygn. akt [...] z dnia 16.05.2013 r., decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 7.06.2013r. oraz decyzja SKO sygn. akt [...] z dnia 28.08.2014 r., która ostatecznie uchyliła decyzję nr [...] z dnia 14.10.2008 r., w ten sposób, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia przyznane zostaje na J. H. w wysokości 152,46 zł miesięcznie na okres od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r.

Treść art. 2 ust. 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, określa świadczenia nienależnie pobrane jako świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie (...) wypłaty świadczenia (...) w części.

Zgodnie z treścią decyzji SKO w G. z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt [...] prawo J. H. do świadczenia w kwocie 500 zł miesięcznie ustało z dniem 1.10.2008 r. do dnia 30.09.2009 r. Kwota przysługująca w tym okresie wyniosła 152,46 zł miesięcznie. Wypłata w kwocie po 500 zł miesięcznie objęła okres od 1.10.2008 do 30.09.2009 r. Różnica w wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego decyzją z dnia 14 października 2008 r., w kwocie po 500 zł miesięcznie, a kwotą świadczenia przysługującą na podstawie decyzji z dnia 28 sierpnia 2014 r. w wysokości po 152,46 zł miesięcznie w okresie od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. (tj. 4.170,48 zł) została pobrana nienależnie.

Strona wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ w sposób wadliwy zastosował przesłankę z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nadto decyzja jest niezgodna z art. 24 ust. 1 ww. ustawy i art. 451 § 1-3 ustawy - Kodeks cywilny. Żądanie wynikające z braku wpłat alimentów przez T. H. na rzecz córki J. P. jest bezzasadne. Strona utrzymywała, że organ nie uwzględnił wyjaśnień składanych odnośnie sposobu zarachowania otrzymywanych kwot na poczet odsetek i alimentów. Dokonywane wpłaty zostały w pierwszej kolejności zaliczone jako alimenty na rzecz strony z racji jej niepełnosprawności i w związku z wcześniejszymi uzgodnieniami z dłużnikiem.

Ponadto przepisy obowiązujące w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowiły o otrzymywaniu alimentów z tego samego tytułu, a taki fakt nie miał miejsca. Wpłacane przez dłużnika kwoty w wysokości 1.000 zł strona uznawała za alimenty na jej rzecz.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 października 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych.

I tak w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Osoba która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest zobowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1 ustawy). Natomiast w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna czy też, gdy członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia, organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń (art. 24 ust. 1 ustawy).

Z dyspozycji przywołanego i obowiązującego w dacie wydania decyzji art. 2 pkt 7 lit. d ww. ustawy wynika, iż zgodnie z wolą ustawodawcy, w sytuacji gdy w okresie pobierania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w okresie świadczeniowym trwającym zgodnie z ustawą od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego) osoba uprawniona otrzymała alimenty takie świadczenia uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane. W sytuacji, gdy w trakcie okresu świadczeniowego - kiedy to osobie uprawnionej wypłacane zostają miesięcznie świadczenia z funduszu alimentacyjnego - dojdzie do regularnych czy też częściowych miesięcznych wpłat należnych od dłużnika alimentacyjnego kwot alimentów dochodzi do kumulacji tych świadczeń, czego konsekwencją jest uznanie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane. Taki stan sprawy wynika z samej istoty przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W sprawie zaistniała przesłanka z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż w trakcie okresu świadczeniowego 2008/2009 doszło do jednoczesnej wypłaty osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego i otrzymania przez matkę J. H. bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego alimentów na rzecz osoby uprawnionej. Powyższe skutkowało wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń w okresie świadczeniowym 2008/2009.

W odniesieniu do zarzutów odwołania Kolegium uznało, że strona zarówno na etapie wniosku jak i dalszym etapie postępowania została pouczona o konieczności informowania organu o nowych okolicznościach i zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynikającego z dyspozycji przepisu art. 19 ust. 1 ww. ustawy. W ocenie Kolegium pozostałe kwestie podnoszone przez stronę nie mają wpływu na sposób rozstrzygnięcia.

Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 8 powoływanej ustawy organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

J. P. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie "i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji".

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo, iż wydana została ona z naruszenie przepisów prawa, tj.:

- art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

- art. 2 ust. 7 lit. d ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2012 r.,

a także bezzasadność zmiany decyzji wynikającą z braku wpłat alimentów przez T. H. na rzecz córki J. P.

Skarżąca zwróciła uwagę, że organ orzekał na podstawie art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r., a zatem ustawy wydanej 3 lata po otrzymaniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ponieważ prawo nie działa wstecz, nie można było orzekać na podstawie tej ustawy. Wcześniej przepis art. 2 pkt 7 lit. d nie rozróżniał, czy w trakcie okresu pobierania świadczenia alimentacyjnego strona otrzymała alimenty zaległe czy bieżące. Definicję nienależnie pobranego świadczenia ustala art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, który określa, iż jest to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym sformułowanie: "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, iż uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenie z dwóch źródeł, tj. z instytucji wypłacającej świadczenia w trybie ustawy o pomocy osobą uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami przyznawanymi i płatnymi miesięcznie, podobnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednoczesność pobierania obu świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma jednocześnie oba świadczenia przy jednoczesności okresu, za który oba świadczenia wypłacono. Tak więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co świadczenie wypłacone przez dłużnika. Kiedy otrzymana kwota alimentów nie zaspokaja wszystkich zaległych alimentów, nie można jej zaliczyć na bieżące.

W okresie pobierania świadczenia przez skarżącą nie miało miejsca otrzymywanie alimentów z tych samych tytułów. Wpłacane przez dłużnika kwoty nie mogły być traktowane jako bieżące alimenty na córkę, z uwagi na fakt posiadania przez dłużnika znacznych zaległości alimentacyjnych, a w sprawie toczy się postępowanie egzekucyjne. Dłużnik wiedział dokładnie, że alimenty na córkę ma wpłacać do komornika, a te pieniądze które przekazywał skarżącej, jeśli wpisałby tytuł, że jest to wpłata na rzecz córki, to zostałyby przekazane do komornika, a pozostałe będą uznane przez skarżącą, za wpłacone na jej rzecz.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów bezskuteczność egzekucji - oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zasądzonych alimentów.

Biorąc pod uwagę powyższy zapis oraz fakt zaliczania dokonywanych wpłat jako alimenty na skarżącą (czyli braku wpłat alimentów na córkę), niespłacenia do dzisiejszego dnia zaległości alimentacyjnych, jak i art. 451 § 1 ustawy - Kodeks cywilny, jako przedstawiciel córki skarżąca miała prawo zaliczać dokonywane wpłaty na najdalej zaległe świadczenie uboczne; w pierwszej kolejności koszty i zaległe odsetki, a w dalszej na świadczenie główne.

Skarżąca dodała, że jest osobą niepełnosprawną z uszkodzeniami układu nerwowego, zanikiem nerwów wzrokowych, połowicznym lekkim niedowładem, napadami epilepsji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w oparciu o wskazane powyżej kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mocą której organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta ustalającą, że część świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pobranego na osobę uprawnioną J. H. przez reprezentującą ją J. P. za okres od 1 października 2008 do 30 września 2009 r. na podstawie decyzji z dnia 14 października 2008 r. nr [...], została pobrana nienależnie ( pkt 1) oraz określającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia za ww. okres na kwotę 4 170,48 zł (punkt 2 decyzji).

Materialnoprawną podstawę opisanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazać w tym miejscu należy, że w myśl reguły intertemporalnej wyrażonej w art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212), sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Co istotne, przepis art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) nie został uchylony mocą ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302).

Mając na uwadze zasadę, że nowelizacja przepisów w żadnej mierze nie wywołuje skutku ex tunc, gdyż nowe uregulowanie co do zasady oddziałuje jedynie na przyszłość, należy uznać, że w niniejszej sprawie, w której prawo do świadczeń powstało przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (to jest przed dniem 1 stycznia 2012 r.) należy stosować nie aktualny stan prawny (ukształtowany od dnia 18 września 2015 r. ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych) lecz przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu sprzed nowelizacji tej ustawy dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawy dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r.) osoba która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję "nienależnie pobranego świadczenia" z funduszu alimentacyjnego zawiera z kolei art. 2 punkt 7 ustawy. Za nienależnie pobrane świadczenie ustawa uznaje m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty (art. 2 punkt 7 lit. d) ustawy). Z treści art. 23 ust. 1 ustawy wynika, że do zwrotu nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego świadczenia obowiązana jest osoba, która pobrała takie świadczenie. Powyższe prowadzi do wniosku, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Innymi słowy, dopiero wtedy gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot.

W takim stanie prawnym podstawę wydania decyzji ustalającej, że świadczenie zostało nienależnie pobrane stanowił art. 2 pkt 7 ustawy. Z kolei podstawę prawną decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia stanowił art. 23 ustawy.

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznanej sprawy należy w pierwszej kolejności zauważyć, że orzekające w sprawie organy administracji powołały różne podstawy prawne rozstrzygnięcia.

Organ pierwszej instancji powołał art. 1, art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12, art. 15 ust. 1 - 4, art.17, art. 18, art. 20 ust. 2, art. 22, art. 24, art. 25, art. 29, art. 31 ustawy, zaś Kolegium art. 2 pkt 7d i art. 23 ustawy.

Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że w razie gdy w ocenie organu drugiej instancji należało zastosować inny, niż to uczynił organ pierwszej instancji, przepis prawa materialnego, nie trzeba z tej przyczyny orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji, aby zmienić podstawę prawną rozstrzygnięcia. Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W razie więc, gdy organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji należy przyjąć, że w szczególności utrzymał w mocy jej rozstrzygnięcie, sformułowane przez organ pierwszej instancji (tak zob. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2767/12). Zmiana przez Kolegium przyjętej przez organ pierwszej instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie stanowi zatem o wadliwości decyzji organu odwoławczego.

Organ pierwszej instancji uznając, że doszło do pobrania przez skarżącą nienależnego świadczenia, wskazał w swojej decyzji na przesłankę wymienioną w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Przepis ten stanowi, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Organ uzasadnił swoje stanowisko powołując się na treść decyzji SKO z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt [...], którą zmieniono decyzję z dnia 14 października 2008 r. przyznającą osobie uprawnionej J. H. prawo do świadczenia na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. w kwocie 500,00 zł i przyznano świadczenie w wysokości 152,46 zł miesięcznie. Podstawę wydania tej decyzji stanowił art. 24 ustawy.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że na mocy art. 24 ust. 1 ustawy pozbawienie przyznanego decyzją prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie może nastąpić z mocą wsteczną, a jedynie na przyszłość (ex nunc, tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego). Wobec powyższego dokonując oceny czy doszło w sprawie do pobrania nienależnego świadczenia w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. nie można powoływać się na fakt wydania przez Kolegium decyzji z dnia 28 sierpnia 2014 r., bowiem został ona wydana długo po okresie świadczeniowym 2008/2009 i nie mogła pozbawić skarżącej tytułu prawnego do pobierania tego świadczenia wstecz. Wskazana przez organ pierwszej instancji przesłanka z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy nie została zatem spełniona, co dostrzegł organ odwoławczy zmieniając podstawę prawną rozstrzygnięcia.

Kolegium w odróżnieniu od organu pierwszej instancji uznało, że podstawę wydania orzeczenia stanowi art. 2 pkt 7 lit. d ustawy tj., że doszło do nienależnego pobrania świadczenia alimentacyjnego, zostało ono bowiem wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela linię orzecznictwa, w której przyjęto, że o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. Istotną bowiem okolicznością jest tożsamość okresu, na który wypłacono równocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i alimenty ( tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1661/11). Wskazuje się przy tym na konieczność uwzględnienia obowiązujących zasad zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów uregulowanych w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego. Sąd nie podzielił tym samym stanowiska organu odwoławczego, z którego wynika, że w jego ocenie dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty, znaczenie ma bowiem sam fakt pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i jednoczesnego otrzymywania alimentów. Zdaniem Sądu taką wykładnię art. 2 pkt 7 lit. d ustawy można zastosować dopiero po dokonanej z dniem 1 stycznia 2012r. zmianie tego przepisu, jednak w niniejszej sprawie nie miał on zastosowania.

Reasumując, zawsze w takiej sytuacji konieczne jest ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) ma być zaliczona uiszczona przez dłużnika kwota. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego stosownie do treści art. 451 § 3 k.c. Jak wskazuje skarżąca otrzymywane przez dłużnika kwoty w pierwszej kolejności przeznaczała na pokrycie zaległych alimentów. Nadto, skarżąca twierdziła również, że dokonywane przez dłużnika na jej ręce wpłaty przeznaczała na należne jej alimenty, co organy, z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. zupełnie zignorowały. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia, bowiem z akt sprawy nie wynika by doszło do zasądzenia na rzecz skarżącej alimentów od byłego męża.

Jak wskazano wcześniej, warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest - uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie. Dopiero gdy decyzja uznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane stanie się ostateczna, możliwe jest orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała.

Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska. Mając na uwadze treść art. 107 § 1 k.p.a. stwierdzić należy, że uzasadnienie czy pozostałe elementy decyzji nie mogą zastąpić jej rozstrzygnięcia. Sentencja decyzji zawiera rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, dlatego też z pozostałych elementów treści decyzji nie można wywodzić wniosków co do zakresu praw przyznanych stronie lub nałożonych na nią obowiązków.

Rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji i by nie było wątpliwości, nawet po latach, czego ono dotyczyło. Ma to szczególne znaczenie w decyzjach, których wykonanie może przebiegać z zastosowaniem środków egzekucji administracyjnej, tak jak ma to miejsce z niniejszej sprawie.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji naruszył powyższe zasady. Jakkolwiek w sentencji decyzji tego organu nie zawarto rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu ustalonej kwoty nienależnie pobranego świadczenia, to kategoryczne stwierdzenia dotyczące tej kwestii znalazły się w pouczeniu zamieszczonym w decyzji. Organ pierwszej instancji pouczył stronę, że po upływie terminu do wniesienia odwołania decyzja stanie się ostateczna i będzie stanowić tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym. Dalej, powołując się na art. 23 ustawy stwierdził, że świadczenia określone jako nienależnie pobrane podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, wskazując jednocześnie tłustym drukiem numer konta bankowego na które należy dokonać zwrotu. Dalej organ wskazał na treść art. 23 ust. 5 ustawy, na mocy którego kwoty świadczeń nienależnie pobranych świadczeń podlegają potraceniu z wypłacanych świadczeń. Zdaniem Sądu ww. pouczenia, nie można odczytywać jako odniesienia do mającej zapaść w przyszłości decyzji orzekającej o zwrocie świadczenia. O takiej decyzji nie ma bowiem mowy w uzasadnieniu decyzji, zaś w pouczeniu wprost wskazuje się na obowiązki i konsekwencje, jakie wiążą się z uzyskaniem przez decyzję organu pierwszej instancji przymiotu ostateczności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając o utrzymaniu w mocy ww. decyzji – z naruszeniem art. 138 § pkt 1 k.p.a. - uznało, że jest ona prawidłowa, co więcej, organ powołał w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji oraz w jej uzasadnieniu art. 23 ustawy, który – co wskazywano powyżej - nie ma zastosowania w sprawie uznania świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane. Przepis ten ma natomiast zastosowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego.

Powyższe wskazuje, że organ odwoławczy zaakceptował stanowisko organu pierwszej instancji, który orzekając o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, w tej samej decyzji tj. w jej pouczeniu zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W świetle przytoczonych uwag należało zarówno decyzję organu pierwszej instancji, jak i decyzję organu odwoławczego uznać za niezgodne z prawem. Orzekając w sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W sprawie doszło również do naruszenia przepisów postępowania co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z tego powodu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organów orzekających będzie uwzględnienie przedstawionych uwag, w tym zapatrywań prawnych Sądu co do wykładni wskazanych przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.