Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 768/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, 2 i 3, art. 41 ust. 4 pkt 2, ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 10 ust. 1 pkt 9 a, art. 11 a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Julia Szczygielska (sprawozdawca) Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...], nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. N. od decyzji Inspektora Pracy z dnia [...], nr [...] odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika W.N. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz.1656), Okręgowy Inspektor Pracy we W. powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 19 ust.1 pkt.5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz.589) – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:

Pismem z dnia 17 stycznia 2012r. skarżący W. N. wniósł do Państwowej Inspekcji Pracy skargę na pracodawcę – [...] S.A Oddział Zakłady Wzbogacanie Rud w P. w związku z wykreśleniem stanowiska pracy (elektromonter) z wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. W związku z tym, w dniach 10, 18, 25, 26 i 27 kwietnia 2012r. Inspektor Pracy przeprowadził kontrolę w/w pracodawcy. Zakres tej kontroli obejmował zagadnienia związane z wykonywaniem pracy na wyżej wymienionym stanowisku pracy, w kontekście wymogów ustawy o emeryturach pomostowych.

Na podstawie poczynionych ustaleń - inspektor pracy stwierdził między innymi, że w roku 2010 pracodawca ustalił "Wykaz stanowisk pracy, na których pracownicy O/ZWR wykonują prace w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych". Kwalifikacji stanowisk dokonano w oparciu o punkt 1 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, zawierającego wykaz prac wykonywanych w warunkach szczególnych, który brzmi: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Inspektor pracy ustalił ponadto, że w grudniu 2011 r. pracodawca po zweryfikowaniu przesłanek, które zadecydowały o zakwalifikowaniu niektórych stanowisk pracy do wykazu stanowisk pracy wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, zdecydował o wykreśleniu z tego wykazu stanowisk pracy elektromonterów, zajmujących się utrzymaniem ruchu w zakładzie. W rezultacie pracownicy zatrudnieni na tych stanowiskach zostali wykreśleni z ewidencji pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

W toku przedmiotowej kontroli inspektor pracy ustalił także, iż skarżący pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku elektromontera w Oddziale Elektrycznym O/ZWR Rejon R. (TER) w 4-brygadowej organizacji pracy. Inspektor pracy dokonał również ustaleń w zakresie czynników ryzyka występujących na stanowisku pracy skarżącego. Podkreślono, że w lutym 2006 r. w zakładzie przeprowadzone zostały pomiary wydatku energetycznego na stanowiskach pracy w Oddziale TER (wówczas UER). Wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace na stanowisku elektromontera (mężczyzna) wyniósł w ciągu 8-godzinnej zamiany roboczej 2155 kcal, czyli 9029 kJ, co kwalifikowało wykonywaną pracę jako bardzo ciężką pracę fizyczną. Z dalszych ustaleń inspektora pracy wynika, że w okresie ostatnich lat nastąpiły zmiany, związane z unowocześnianiem urządzeń ruchu elektrycznego. W zakresie obsługi rozdzielnic nastąpiła częściowa modernizacja urządzeń, co pozwoliło wyeliminować potrzebę ręcznego przemieszczania ciężkich elementów. Zmniejszyło to intensywność pracy elektromonterów.

W wyniku przeprowadzonej kontroli na w/w stanowiskach pracy, nie stwierdzono, aby podczas wykonywania pracy przez elektromontera TER występowały pozostałe czynniki ryzyka określone w ustawie o emeryturach pomostowych - t.j. warunki mikroklimatu gorącego scharakteryzowanego wskaźnikiem WBGT powyżej 28°C, temperatura w pomieszczeniu pracy poniżej 0º C, ciśnienie powietrza powyżej ciśnienia atmosferycznego oraz bardzo duże obciążenie statyczne połączone z wykonywaniem ciężkiej pracy fizycznej w wymuszonej pozycji ciała, przez ponad 50% zmiany roboczej.

W związku z ustaleniami powyższej kontroli, inspektor pracy wydał 30 kwietnia 2012r. nakaz nr 16234-5301-K019-Nk01/12 – zobowiązując pracodawcę do przeprowadzenia pomiarów wydatku energetycznego dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach elektromonterów i automatyka w O/ZWR Rejon R., uwzględniając organizację pracy oraz rzeczywisty zakres prac wykonywanych codziennie przez pracownika.

W dniach 5, 26 i 29 czerwca 2012 r. inspektor pracy przeprowadził kontrolę oznaczoną nr 16234-5301-K033-Ns/12 z zakresu zagadnień dotyczących wydatku energetycznego i oceny ryzyka zawodowego w kontekście wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z ustaleniami inspektora pracy, pracodawca realizując opisany wyżej nakaz, przeprowadził w maju 2012r. pomiar wydatku energetycznego na stanowisku pracy elektromontera pracującego w czterobrygadowej organizacji pracy. Pomiar wydatku energetycznego ukształtował się na poziomie 7027 kj, co kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Karta pomiarów wydatku energetycznego stanowi załącznik nr 1 do notatki urzędowej z kontroli nr rej: 16234-5301-K033-Ns/12. Przeprowadzona i udokumentowana przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego nie wykazała ponadto któregokolwiek z czynników ryzyka ujętego w ustawie o emeryturach pomostowych.

Na podstawie powyższych ustaleń, inspektor pracy wydał w dniu [...] opisaną wyżej decyzję Nr [...], którą odmówił nakazania umieszczenia odwołującego się w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Z decyzją organu I instancji nie zgodził się W. N. i wniósł od niej odwołanie.

Organ odwoławczy - Okręgowy Inspektor Pracy dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, podkreślił, że odwołujący się na wstępie odwołania wskazał na warunki jakimi charakteryzuje się praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ponieważ informacja ta jest zgodna z obowiązującymi w tym względzie przepisami wynikającymi z ustawy o emeryturach pomostowych organ stwierdził, iż należy przyjąć, że odwołujący się ma świadomość jakie warunki muszą zaistnieć dla uznania danej pracy jako pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. W dalszej części odwołania skarżący dokonał analizy ustaleń wynikających z kontroli inspektora pracy wskazując cyt.: "przeprowadzone pomiary wykazały, iż wydatek energetyczny pracownika wykonującego pracę elektromontera pracującego w czterobrygadowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8- godzinnej zmiany roboczej 1607 kcal, czyli 6726 kJ (...), co kwalifikuje pracę elektromontera jako ciężką pracę fizyczną". Odwołujący się wskazał ponadto, że w związku wyżej wskazanym czynnikiem ryzyka spełnia on pierwszą przesłankę do uznania świadczonej przez niego pracy jako pracy świadczonej w warunkach szczególnych.

Ustosunkowując się do powyższych kwestii, organ odwoławczy stwierdził, że aby można było mówić o pracy w szczególnych warunkach, konieczne jest, aby praca ta była związana ze wskazanymi w ustawie o emeryturach pomostowych czynnikami ryzyka. Jednym z tego rodzaju czynników jest bardzo ciężka praca fizyczna, która zgodnie z art. 3 ust 2 c ustawy o emeryturach pomostowych powoduje w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 8400 kJ. Wykonany w dniu 18 kwietnia 2012r. i udokumentowany przez pracodawcę pomiar wydatku energetycznego pracownika zatrudnionego na stanowisku "elektromonter" wykazał natomiast wydatek energetyczny na poziomie 7027 kJ. Oznacza to, że praca świadczona przez odwołującego się nie może być zaliczona do bardzo ciężkich prac fizycznych. Uwzględniając fakt, iż kontrola inspektora pracy, jak i przedłożona przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego stanowiska elektromonter nie potwierdziła faktu występowania pozostałych wymienionych w ustawie o emeryturach pomostowych czynników ryzyka, praca świadczona przez odwołującego się nie może być uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach.

W kolejnym zarzucie odwołujący się wskazuje, iż praca przez niego świadczona może zostać zaliczona do prac wskazanych w załączniku nr 1 pkt 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, czyli "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Strona wskazuje ponadto, że świadczy pracę bezpośrednio przy urządzeniach należących do ciągu technologicznego wzbogacania rud metali - miedzi, które to wzbogacanie nie byłoby możliwe bez pracy świadczonej przez odwołującego się.

Odpowiadając na powyższy zarzut, organ odwoławczy podkreslił, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami, zadaniem elektromonterów Oddziału TER jest zapewnienie bezawaryjnej pracy urządzeń energoelektrycznych w Rejonie ZWR R. Inspektor pracy ustalił bowiem, że zadaniem odwołującego się jest cyt.: "usuwanie awarii i naprawy urządzeń energoelektrycznych, w celu zapewnienia sprawności i ciągłości przebiegu procesu produkcji koncentratów oraz utrzymanie stanu technicznego tych urządzeń, jest podstawowym obowiązkiem pracowników Oddziału Elektrycznego ZWR Rejonu R.".

W celu ustalenia zakresu obowiązków elektromonterów inspektor pracy poddał kontroli między innymi następujące dokumenty: charakterystyka procesu technologicznego w ZWR P., raporty dobowe Oddziału TER, pisemne polecenie wykonania prac. Z analizy raportów dobowych zawierających opisy prac wykonanych wynika, iż prace świadczone przez odwołującego się polegają na: kontroli, regulacji, wykonywaniu przeglądów, wymianach. O charakterze świadczonych prac pisze sam odwołujący się w treści odwołania cyt.: " odwołujący świadczy pracę, od której zależy utrzymanie ruchu i nadzór nad urządzeniami, obejmuje prace naprawcze i konserwacyjne".

Powyższe prace mają oczywiście w ocenie organu odwoławczego związek z prowadzonym procesem technologicznym wzbogacania rudy miedzi, jednakże ograniczają się do czynności związanych z utrzymaniem ruchu (przeglądów, napraw, konserwacji). Praca ta jest konieczna i odpowiedzialna, ale żadnej z czynności wykonywanych przez pracownika nie można – zdaniem organu odwoławczego, utożsamiać z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rud metali i ich wzbogacaniu, o której mowa w pkt. 1 wykazu prac w szczególnych warunkach zał. nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Prace spełniające ustawowy warunek bezpośredniości wykonują między innymi pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: operator urządzeń kruszących i przeróbczych, operator zespołu maszyn i urządzeń przeróbczych.

Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdził, iż nie został spełniony również drugi konieczny warunek umożliwiający zaliczenie wykonywanej przez odwołującego się pracy do prac w szczególnych warunkach, z uwagi na fakt, iż zakres prac świadczonych przez odwołującego się nie wypełnia znamion prac wskazanych przez ustawodawcę w załączniku nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

W kolejnym zarzucie odwołania, strona zarzuca opieranie się przez Państwową Inspekcję Pracy na cyt.: "niebędącym źródłem prawa "Poradniku do ustawy o emeryturach pomostowych" wydanym przez Centralny Instytut Ochrony Pracy, a więc nie przez ustawodawcę albo właściwe ministerstwo".

Ustosunkowując się do tegoż zarzutu, organ odwoławczy wskazał, że inspektor pracy w spornej decyzji wyraźnie zaznaczył, że Poradnik CIOP nie stanowi źródła prawa i podstawy prawnej wydanej decyzji, pełni jedynie rolę pomocniczą w związku z koniecznością ustalenia zakresu pojęć niezdefiniowanych w ustawie o emeryturach pomostowych, stąd nie jest zasadny podniesiony wyżej zarzut odwołującego się.

W dalszej części odwołania odwołujący się zauważa, że właściwe wykonywanie zadań przez odwołującego się wymaga od niego bardzo dużej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności, co z wiekiem ulega pogorszeniu. Odwołujący się podkreślił, że obowiązują go liczne instrukcje i musi legitymować się szerokimi uprawnieniami i kwalifikacjami zawodowymi. W związku z powyższym uważa, że spełnia warunek zawarty w art. 3 ust 3 ustawy o emeryturach pomostowych, który definiuje pojęcie prac o szczególnym charakterze. Ponadto odwołujący się wskazał, iż od jego pracy zależy cyt.: "utrzymanie ruchu i nadzór nad urządzeniami, obejmuje prace naprawcze i konserwacyjne (...) w celu zapewnienia sprawności i ciągłości przebiegu produkcji koncentratów rudy miedzi". Odwołujący się stwierdza, że ponosi ogromną odpowiedzialność za zapobieganie zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego, ponieważ wystąpienie awarii urządzeń nadzorowanych przez odwołującego się może spowodować zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego oraz mienia w znacznych rozmiarach. W związku z powyższym –zdaniem skarżącego, świadczona przez niego praca może zostać zaliczona do katalogu prac wskazanych w pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych (prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego).

Odpowiadając na powyższe twierdzenia odwołującego, organ podkreslił, że prace wymienione w pkt. 13 i 14 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych, na które powołuje się skarżący, nie obejmują prac wykonywanych przez elektromontera zatrudnionego w Oddziale Elektrycznym ZWR Oddział R., zgodnie z zakresem ustalonym w czasie kontroli. Do obowiązków pracownika nie należą bowiem prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi lub prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Zakres prac odwołującego się obejmuje czynności mające na celu utrzymanie parametrów prowadzonego procesu na określonym poziomie i zapewnienie pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Sterowanie związane jest z obsługą maszyn, urządzeń i instalacji w zakresie dotyczącym kontroli parametrów ich pracy, nie obejmuje natomiast czynności związanych z ich konserwowaniem i naprawianiem.

W świetle powyższych ustaleń, nie został - zdaniem organu odwoławczego spełniony żaden z warunków określonych w art. 3 ust.1-2 lub ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, dlatego praca wykonywana przez skarżącego nie jest pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, a tym samym zarzuty odwołania są nieuzasadnione.

W konsekwencji powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy, oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Natomiast, aby praca mogła być uznana za pracę o szczególnym charakterze musi być spełniony warunek zgodności wykonywanej przez pracownika pracy, z pracami określonymi w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Uwzględniając fakt, iż praca świadczona przez odwołującego się nie spełnia przywołanych wyżej ustawowych warunków, Okręgowy Inspektor Pracy nie miał podstaw do uchylenia spornej decyzji organu I instancji i w związku z powyższym orzekł jak w wyżej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na opisaną wyżej decyzję wniósł W. N., zarzucając naruszenie:

- art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie wykonuje pracy w szczególnych warunkach;

- art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie wykonuje pracy w szczególnym charakterze.

Powołując się na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uwzględnienie w całości zgłoszonego żądania, to jest nakazanie pracodawcy umieszczenie skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przypisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że stanowisko pracy skarżącego - elektromonter, ujęte było od 1 stycznia 2009 do 1 stycznia 2012 r. w wykazie stanowisk pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Uważa taką klasyfikację za prawidłową i nie zgadza się z późniejszą decyzją o wykreśleniu jego stanowiska pracy z wykazu.

Skarżący wskazał, że przeprowadzone pomiary wykazały, iż wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace elektromontera pracującego w czterobrygadowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 1607 kcal, czyli 6726 kj zaś wydatek energetyczny automatyka pracującego w jednozmianowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 1835 kcal czyli 7680 kj - co kwalifikuje pracę elektromontera jako ciężką pracę fizyczną.

Zdaniem skarżącego stanowisko pracy elektromontera związane jest z jednym z wskazanych wyżej czynników ryzyka, co stanowi realizację pierwszej przesłanki do uznania pracy skarżącego jako pracy w warunkach szczególnych. Oznacza to, że praca wykonywana przez skarżącego może zostać zaliczona do prac wskazanych w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych - pkt 1 załącznika - "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu".

Nadto skarżący podniósł, iż świadczy on pracę bezpośrednio przy urządzeniach należących do ciągu technologicznego wzbogacania rud metali - miedzi, które to wzbogacanie, bez pracy świadczonej na stanowisko pracy skarżącego, nie byłoby możliwe - stąd jego stanowisko pracy należy do kategorii wymienionej w pkt. 1 załącznika nr 1 do Ustawy o emeryturach pomostowych.

Wynika stąd, iż spełniony jest – Jego zdaniem, także drugi warunek wymagany do uznania pracy skarżącego za pracę w warunkach szczególnych.

Odmienne stanowisko organów, oparte na niebędącym obowiązującym źródłem prawa "Poradniku do ustawy o emeryturach pomostowych", wydanym przez CIOP, a więc nie przez ustawodawcę albo właściwe ministerstwo, sprzeczne jest z celem i funkcją przepisów ustawy o emeryturach pomostowych - to jest zapewnieniem prawa do wcześniejszej emerytury dla pracowników, którzy narażeni są w środowisku pracy na czynniki ryzyka, z dużym prawdopodobieństwem mogące z wiekiem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym pracę na dotychczasowym stanowisku.

Skarżący podkreślił, iż zgodnie z ustaleniami inspektora, pracownicy zatrudnieni na stanowisku skarżącego posiadają bardzo szerokie uprawnienia i kwalifikacje zawodowe, zakres ich prac jest bardzo różnorodny i stawia się im niezwykle wysokie wymagania. Obowiązuje ich szereg szczegółowych instrukcji oraz przechodzą obowiązkowe badania psychofizyczne. Stąd w ocenie skarżącego spełniony jest pierwszy z warunków uznania wykonywanej pracy za pracę w szczególnym charakterze.

Co do spełnienia drugiego z warunków, tj. zaliczenia pracy do stanowisk wskazanych w załączniku 2 do ustawy, skarżący wskazał na pkt. 13 i pkt. 14 załącznika, stwierdzając, że świadczy pracę, od której zależy utrzymanie ruchu i nadzór nad urządzeniami, jako, że obejmuje prace naprawcze i konserwacyjne, polegające na codziennej kontroli i obsłudze nadzorowanych urządzeń, usuwaniu usterek i awarii, w celu zapewnienia sprawności i ciągłości przebiegu produkcji koncentratów rudy miedzi.

Ze względu na specyfikę swej pracy i jej ogromną rolę we właściwym funkcjonowaniu zakładu pracy, w ocenie skarżącego ponosi on ogromną odpowiedzialność za zapobieganie zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego. Awaria w obrębie urządzeń pozostających w zakresie troski skarżącego spowodować może bardzo poważane skutki w ramach całego zakładu pracy, co ze względu na jego specyfikę, grozi potencjalnie wielkimi zagrożeniami dla życia i zdrowia ludzkiego oraz mienia w znacznych rozmiarach.

Zdaniem skarżącego świadczona przez niego praca może z powyższych względów zostać zaliczona do katalogu prac wskazanych w pkt. 13 i 14 załącznika 2 do ustawy, co oznacza, iż praca skarżącego spełnia również warunki wymagane do określenia jej jako pracy w szczególnym charakterze.

Podsumowując, skarżący stwierdził, iż świadczona przezeń praca spełnia warunki do uznania jej za zarówno za pracę w szczególnych warunkach, jaki i w szczególnym charakterze, stąd zgłoszone żądanie jest w pełni uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając zaś w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji..

Niesporne jest w niniejszej sprawie, że zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Okręgowy Inspektor Pracy we W. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...], nr [...], który to organ powołując się między innymi na przepis art.11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji pracy (Dz.U. Nr 89, poz.589 ze zm.) - odmówił nakazania umieszczenia W. N. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Kluczową zatem kwestią jest udzielenie odpowiedzi, czy w okolicznościach niniejszej sprawy i obowiązującego stanu prawnego, organy zasadnie odmówiły nakazania pracodawcy umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a o której jest mowa w art.41 ust.4 pkt.2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz.1656 ze zm.).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 41 ust. 4 w/w ustawy o emeryturach pomostowych, płatnik składek jest obowiązany prowadzić: 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Z kolei zgodnie z art.41 ust.6 tejże ustawy o emeryturach pomostowych, w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że wszczęte w niniejszej sprawie postępowanie zainicjował skarżący swym żądaniem z dnia 17 stycznia 2012r. opartym na przepisie art.41 ust.6 w związku z art.41 ust.4 pkt.2 w/w ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych.

Sąd w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, iż pojęcie "skarga" użyte w cyt. wyżej art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych jest wnioskiem, który wszczyna postępowanie administracyjne i czyni wnioskującego pracownika, obok pracodawcy, stroną postępowania inspektora pracy. Ustawodawca poprzez regulację zawartą w powołanym przepisie dał pracownikowi szczególne uprawnienie do zainicjowania postępowania, które kończy się decyzją inspektora pracy zgodną z wnioskiem strony lub decyzją odmowną.(por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2013r., sygn.akt I OSK 901/12, CBOSA).

Z kolei przechodząc do kwestii oceny kompetencji orzekających w niniejszej sprawie organów, jak i wydanych rozstrzygnięć, wskazać należy na przepis art.10 ust.1 pkt.9a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz.589 ze zm.), w myśl którego - kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych , należy do zadań Państwowej Inspekcji Pracy.

Powyższe uprawnienia łączą się z przyznanymi organom inspekcji pracy władczymi kompetencjami określonymi w art.11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, zgodnie z którym to przepisem - organy te są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Oznacza to, że na wniosek uprawnionej osoby, Inspektor Pracy , a w drugiej instancji Okręgowy Inspektor Pracy - obowiązany jest dokonać oceny (kontroli – weryfikacji) ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a w konsekwencji wydać decyzję merytoryczną (art.33 ust.1 pkt.1 w związku z art.11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy), czyli nakazującą pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, względnie w razie odmowy uznania zasadności żądania pracownika – wydanie decyzji odmawiającej nakazania pracodawcy umieszczenia danego pracownika w przedmiotowej ewidencji.

Podobny pogląd prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie choćby w wyroku z dnia 13 listopada 2012r., sygn.akt I OSK 1121/12, NSA przyjął, cyt.: "(...) Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach oraz Okręgowy Inspektor Pracy w Katowicach, byli uprawnieniu do wydania decyzji administracyjnej u przedmiocie nakazania umieszczenia (...) w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę u szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Oznacza to że rozstrzygnięcie sprawy wpisu do tej ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy w istocie są podstawy do nakazania pracodawcy określonego zachowania. Załatwieniem sprawy w przedmiocie wpisu do ewidencji wszczętej ze skargi pracownika jest albo rozstrzygnięcie pozytywne - nakazanie umieszczenia go w ewidencji albo też negatywne, a więc odmowa nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji. Właściwą zatem formą załatwienia skargi, określonej w art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, było wydanie przez Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach decyzji odmawiającej nakazania umieszczenia (...) w tej ewidencji, a nie umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a."

Powołać się w tym miejscu również należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 13 listopada 2012r., sygn.akt I OPS 4/12 (LEX Nr 1226997), zgodnie z którym , cyt.:

" (...) prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza zaś o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej. (...) W tym stanie rzeczy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz decyzje administracyjne wydane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a także wyroki sądów administracyjnych wydane na skutek skarg na te decyzji, nie rozstrzygają o tym, że pracodawca (płatnik składek) jest lub nie jest zobowiązany do opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Umieszczenie w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek.(...)".

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy inspekcji pracy zainicjowane opisaną wyżej skargą W. N. wniesioną w trybie art.41 ust.6 w/w ustawy o emeryturach pomostowych – zasadnie prowadziły postępowanie, badając, czy istnieją przesłanki przemawiające za umieszczeniem skarżącego w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Zważyć należy, że stosownie do treści w/w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych pod pojęciem, "prace w szczególnych warunkach" rozumie się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do w/w ustawy.

Z kolei w art. 3 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych - zostały wymienione rodzaje prac, z którymi związane są dwie kategorie czynników ryzyka wskazanych w ust. 1 tegoż przepisu. Chodzi tu o prace wykonywane w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury, do których zakwalifikowano prace pod ziemią, na wodzie, pod wodą i w powietrzu (pkt 1) oraz o prace w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi (pkt 2).

I tak w drugiej z wyżej wymienionych kategorii, czyli prace w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi mieszczą się m. innymi :

- bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej

efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet –

powyżej 4.600 kJ (art.3 ust.2 pkt 2 lit.c);

- ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym

wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała,

przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej

efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet –

powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające

znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu

siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja

kategorii 4) przez co najmniej 50% zmiany roboczej (art.3 ust.2 pkt 2 lit.e).

W świetle powyższych regulacji, zgodzić się należy z orzekającymi w niniejszej sprawie organami, że aby praca mogła być uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, a tym samym możliwe było umieszczenie pracownika w przedmiotowej ewidencji muszą zaistnieć jednocześnie dwie przesłanki, a to wykonywanie pracy w warunkach związanych z określonymi czynnikami ryzyka , a o których jest mowa w art.3 ust.2 ustawy oraz wymienienie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 maja 2012r., sygn.akt IV S.A./GL 596/11, LEX nr 1165464).

Podobnie ma się sprawa z możliwością umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art.3 ust.3 omawianej ustawy). I tu również praca ta musi spełniać nie tylko przesłanki określone w art. 3 ust. 3 ustawy, lecz musi być ona zamieszczona w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do omawianej ustawy.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela przy tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zaprezentowane w wyroku z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 653/11 (LEX nr 1102241), że to ustawodawca zadecydował o określeniu prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Oznacza to, że katalog prac "w szczególnych warunkach", jak i "o szczególnym charakterze", jest katalogiem zamkniętym.

Stosując przedstawione wcześniej kryteria oceny, Sąd w pierwszej kolejności ocenił przy załatwianiu niniejszej sprawy - prawidłowość zastosowania przepisów postępowania administracyjnego. Przepisy te rzutują bowiem na prawidłowość ustalonego stanu faktycznego, a tylko należycie ustalony stan faktyczny sprawy pozwala ocenić zasadność zastosowania konkretnych norm prawa materialnego.

Przeprowadzona w tym zakresie kontrola wykazała, że organy zasadnie przyjęły, iż brak jest podstaw do umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach, bowiem praca wykonywana przez Niego na stanowisku elektromontera z Zakładach Wzbogacania Rudy (ZWR) na Oddziale Elektrycznym - nie spełnia wyżej wskazanych kryteriów (brak czynników ryzyka), jak również brak jest spełnienia wymogu pracy bezpośredniej przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu – poz.1 wykazu prac w szczególnych warunkach (załącznik nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych).

Skoro niesporna jest okoliczność, że przeprowadzony w kwietniu 2012r. pomiar wydatku energetycznego na zajmowanym przez skarżącego stanowisku pracy "elektromonter" - kształtuje się na poziomie 7027 kj, czyli na poziomie niższym od wartości minimalnej 8.400 kj – ustalonej w art.3 ust.2 pkt 2 lit.c , to nie można przyjąć, iż świadczona przez skarżącego praca jest pracą w szczególnych warunkach, już chociażby z tego względu, że nie ma miejsca czynnik ryzyka w postaci efektywnego wydatku energetycznego powyżej 8.400 kj.

Natomiast powoływanie się przez skarżącego na wydatek energetyczny na poziomie 6.727 kj i wywodzenie z tego, że świadczona przez Niego praca na stanowisku elektromontera jest ciężką pracą fizyczną, nie ma w okolicznościach niniejszej sprawy istotnego znaczenia, gdyż nawet gdyby przyjąć, że powoływana przez skarżącego wielkość wydatku energetycznego mieści się w ustalonej w art.3 ust.2 pkt 2 lit.e omawianej ustawy wielkości, to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika i nie wykazuje tego również sam skarżący, że świadczona praca na stanowisku elektromontera wykonywana jest w warunkach określonych w w/w art.3 w art.3 ust.2 pkt 2 lit.e ustawy.

Istotną przy tym okolicznością jest także i to, że w 2006r. dokonane pomiary wydatku energetycznego pracownika wykonującego prace elektromontera wyniosły 9.029 kj, co kwalifikowało wykonywaną prace na tym stanowisku jako bardzo ciężką pracę fizyczną. Jednakże z dniem 1 stycznia 2012r. pracodawca zdecydował o wykreśleniu z wykazu stanowisk pracy (art.41 ust.4 pkt.1 ustawy) m.innymi elektromonterów, przyjmując, że nie jest to praca w warunkach określonych w poz.1 załącznika nr 1 do omawianej ustawy.

Trafnie akcentują organy, że postanowienie zawarte w poz.1 wykazu prac w szczególnych warunkach (załącznik nr 1 ustawy) - wymaga, aby związek pracy przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu był bezpośredni.

Wprawdzie w omawianej ustawie ustawodawca nie zamieścił definicji pojęcia "bezpośrednio", tym niemniej przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza i ocena czynności należących do zakresu obowiązków skarżącego - nie pozwala na przyjęcie, iż pracownik na opisanym wyżej stanowisku elektromontera pracuje bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.

Sąd w pełni podziela stanowisko organów, iż skarżący choć ma pewien wpływ na proces technologiczny, to sam ten fakt nie może zmienić oceny, że nie pracuje on bezpośrednio przy przeróbce rud metali lub ich wzbogacaniu.

Również zgodzić się należy z organami, że praca skarżącego na stanowisku elektromontera nie jest pracą rozumieniu cyt. wyżej art.3 ust.3 omawianej ustawy, czyli nie jest pracą o szczególnym charakterze , z tej to przede wszystkim przyczyny, że nie została ujęta w załączniku nr 2 do ustawy.

Nie jest trafne powoływanie się skarżącego na prace wskazane w poz.13 i 14 w załączniku nr 2 do omawianej ustawy, ponieważ - jak trafnie zauważył organ odwoławczy, do obowiązków pracownika na stanowisku elektromontera nie należą prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Zakres takich prac obejmuje czynności mające na celu utrzymanie parametrów prowadzonego procesu na określonym poziomie i zapewnienie pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Sterowanie związane jest z obsługą maszyn, urządzeń i instalacji w zakresie dotyczącym kontroli parametrów ich pracy, nie obejmuje natomiast czynności związanych z ich konserwowaniem i naprawianiem.

Zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy, pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały właściwej analizy zakresu wykonywanych przez skarżącego czynności, powołując się tak na charakterystykę procesu technologicznego w ZWR P., raporty dobowe Oddziału TER, pisemne polecenia wykonania prac, aktualną kartę pomiaru energetycznego opartą na chronometrażu, jak i zakres obowiązków skarżącego wynikający z karty stanowiska pracy i na tej podstawie prawidłowo wywiodły, że brak jest podstaw (przesłanek) do nakazania umieszczenia stanowiska skarżącego – elektromontera w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W świetle powyższych ustaleń stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje sądu administracyjnego, jako że Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, nie wykazała by zaskarżona decyzja, jak poprzedzająca ją decyzja o organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł zatem uwzględnić skargi z braku uzasadnionych ku temu podstaw i wobec tego oddalił ją w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.