Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1804/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 16, art. 7, art. 77 § 1, art. 105 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 4 pkt 4, art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi L. Ż., A. P., B. Ż., E. K., E. Ż., H. B., J. Ż., J. Ż., J. Ż., K. Ż., K. Ż., M. Ś., M. M., M. Ż., M. Ż., M. Ż., P. Ż., R. P. i W. Ż. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 27 października 2021 r. nr N-I.7581.2.71.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") z dnia 27 października 2021 r. nr znak: N-I.7581.2.71.2021 uchylająca decyzję Starosty [...] (dalej: "Starosta", "organ I instancji") z dnia 13 września 2021 r. nr WG-WN.6821.2.1.2021 orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i umarzająca postępowanie organu pierwszej instancji.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899; dalej: "u.g.n."), a jej wydanie poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

W dniu 29 kwietnia 2020 r. do Prezydenta Miasta [...] wpłynął wniosek K.Ż., H.B., W.Ż., E.K., M.Ż., J.Ż., A.Ż., W.Ż., L.Ż., M.Ż., M.Ż., E.Ż., J.Ż., R.P., B.Ż. oraz M.Ś. o zwrot działki [...] (nr parceli gruntowej przed wywłaszczeniem) położonej w [...] nad [...]. W uzasadnieniu wniosku ww. osoby wskazały siebie jako spadkobierców po B.N. z domu G., siostrze R.Ż. z domu G. Wnioskodawcy poinformowali, że parcela gruntowa [...] stanowiła własność B.N. i została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu PWRN z dnia [...] grudnia 1967 [...] pod budowę stopnia i zapory na rzece [...], który to cel nie został zrealizowany.

W następstwie powyższego, Prezydent Miasta [...] wyznaczył stronom termin na uzupełnienie wniosku poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających nabycie praw do spadku po zmarłej. W odpowiedzi w dniu 3 lipca 2020 r. wnioskodawcy uzupełnili złożony wniosek oraz przedłożyli Akt Darowizny i Pełnomocnictwa z dnia [...] października 1967 r., którym B.N. daruje R.Ż. parcele gruntową [...], a także postanowienie Sądu Rejonowego w [...] [...] z dnia [...] listopada 2019 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M.Ż. s. J. i R., R.Ż. c. J. i M., A.Ż. c. M. i R., T.M. c. M. i R., J.Ż. c. M. i R.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta[...] od załatwienia sprawy ze złożonego wniosku i wyznaczył w jego miejsce Starostę [...].

Po skompletowaniu materiału dowodowego, Starosta wskazaną na wstępie decyzją z dnia 13 września 2021 r. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...], obr. [...] [...], oznaczonej obecnie jako część działki [...] o pow. 3,4779 ha, objętej KW [...], stanowiącej własność Gminy Miasta [...], a odpowiadającej dawnej parceli gruntowej [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie opisowego wykazu synchronizacyjnego, stanowiącego integralną część wyrysu z mapy ewidencji gruntów m. [....] obr. [...], sporządzonego przez geodetę uprawnionego E.S., ustalono, że w Lwh [...] gm. kat. [....] była wpisana pgr. [...], która podzieliła się na pgr. [...], [...] i [...], a jej właścicielką była B.G. c. J. Na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu [...] z dnia [...] marca 1956 r. pgr. [...] i [...] przeszły na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie Orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości i składniki nr [...] z dnia [...] grudnia 1967 r. cała parcela gruntowa [...] o pow. 890 m2, objęta lwh [...] gm. kat. [...], stanowiąca własność hipoteczną B.G. nieznanej z miejsca pobytu została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na postawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pod budowę zapory na rzece W.

Mając na uwadze powyższe dokumenty organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] o informację, czy w aktach sprawy [...] zalega dokument z dnia 20 października 1967 r. zatytułowany: Akt Darowizny i Pełnomocnictwa sporządzony przed J.W. - Notariuszem Publicznym w stanie [...], na mocy którego B. N. darowała między innymi R.Ż. z domu G., ww. parcelę gruntową [...]. W odpowiedzi Sąd Rejonowy w [...] VII Wydział Ksiąg Wieczystych poinformował o braku wskazanego dokumentu w aktach stanowiących przedmiot zapytania. Natomiast w dniu 10 czerwca 2021 r. Sąd Rejonowy w [...] przesłał odpis orzeczenia o wywłaszczeniu [...] z dnia [...] grudnia 1967 r., z którego jednoznacznie wynika, że parcela gruntowa [...] została wywłaszczona od B.G., a nie od jej siostry R.Ż., która nabyła ww. parcelę gruntową aktem notarialnym w dniu [...] października 1967 r. w USA.

Wobec dokonanych ustaleń Starosta stwierdził, że wniosek nie może zostać rozpatrzony pozytywnie, ponieważ ww. akt prawny w postaci umowy darowizny i pełnomocnictwa sporządzony w dniu [...] października 1967 r. nie znalazł się w podstawie ustalenia własności przy wydawaniu przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzeczenia nr [...] z dnia [...] grudnia 1967 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości objętej aktem. Z decyzji o wywłaszczeniu nie wynika, aby istniały jakiekolwiek wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości oraz aby właścicielem parceli gruntowej [...] była R.Ż. Organ wskazał, że podstawą prowadzenia postępowania, tak formalnie, jak i merytorycznie jest orzeczenie o wywłaszczeniu, zatem tutejszy organ jest zobligowany do prowadzenia postępowania w oparciu o stan prawny istniejący w chwili wydania decyzji.

Organ I instancji stwierdził, że strony nie przedłożyły oświadczenia woli R.Ż. o przyjęciu darowizny, wobec czego organ nie dysponuje dowodem na to, że czynność prawna polegająca na dokonaniu darowizny stała się skuteczna w świetle prawa. Ponadto umowa z dnia [...] października 1967 r. nie znalazła się w obrocie prawnym, wywłaszczenia nieruchomości dokonano nie od R.Ż. - rzekomo obdarowanej, a od B.G. Starosta uznał zatem, że roszczenie o zwrot nieruchomości przez spadkobierców R.Ż. jest nieuprawnione, gdyż wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentu potwierdzającego nabycie spadku bo byłej właścicielce gruntu oznaczonego jako pgr. [...], tj. po B.G., co stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wyłączającą konieczność badania merytorycznych uwarunkowań i przesłanek z art. 136 i 137 u.g.n.

Od powyższej decyzji wnioskodawcy złożyli odwołanie, przy czym w miejsce zmarłego W.Ż. odwołania wnieśli jego spadkobiercy: K.Ż., M.M., A.P., P.Ż. oraz R.P. Odwołujący podnieśli, że należało zweryfikować przyczynę użycia w treści Aktu darowizny sformułowania "i pełnomocnictwa". Wskazali, że czynność prawna może być dokonana przez pełnomocnika, a nawet pod określonymi warunkami pełnomocnik może być drugą stroną realizowanej czynności, o czym mowa na przykład w art. 108 k.c. Podkreślili, że umowa darowizny jest wedle prawa polskiego dwustronną czynnością prawną, jednakże nie obowiązuje zasada jednoczesnego składania oświadczeń woli przez darczyńcę i obdarowanego. Nie istnieją normy prawne ograniczające czasowo termin do złożenia oświadczenia woli o przyjęciu darowizny - zwłaszcza, że roszczenia dotyczące nieruchomości nie ulegają przedawnieniu. Zatem oświadczenie o przyjęciu darowizny mogą złożyć spadkobiercy R.Ż. Odwołujący nie zgodzili się również ze stanowiskiem, że zaniechanie ujawnienia dokumentu w obrocie prawnym świadczy o jego nieważności. Podnieśli, że zaniechanie właściciela w zakresie ujawnienia swego prawa własności w księdze wieczystej nie ma wpływu na kwestię ważności podstawy wpisu ewentualnej zmiany, ponieważ wpis ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Końcowo wskazali, że mając na uwadze fakt objęcia nieruchomości w posiadanie przez R.Ż., należy ustalić czy nie doszło do pierwotnego nabycia prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia przez R.Ż. bądź jej spadkobierców lub spadkobiercę, na którego przeniesiono posiadanie.

W wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda decyzją z dnia 27 października 2021 r., uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji.

Uzasadniając powyższe, organ odwoławczy wskazał, że treść ww. orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości i składniki z dnia [...] grudnia 1967 r. jednoznacznie przesądza, iż w dacie wywłaszczenia właścicielem nieruchomości była B.N. z domu G., a nie R.Ż. Konsekwencją tego jest brak uprawnienia po stronie wnioskodawców - spadkobierców R.Ż. - do występowania z żądaniem zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Organ podkreślił, że o legitymacji do wystąpienia z roszczeniem o zwrot nieruchomości przesądza jedynie posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości wywłaszczonej. Brak wykazania się prawem własności wyklucza możliwość orzeczenia o zwrocie nieruchomości, bez konieczności rozważenia czy w sprawie w ogóle zachodzą przesłanki skutecznego jego dochodzenia. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że przeniesienie własności nieruchomości w drodze darowizny w polskim ustawodawstwie, obowiązującym w dacie spisania ww. Aktu Darowizny i Pełnomocnictwa, wymagało zachowania formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności (art. 73 § 2 w związku z art. 890 § 2 oraz art. 158 k.c.). Jednocześnie w ocenie organu kwestia zasiedzenia nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, nie może być rozstrzygnięta na gruncie niniejszej sprawy. Podsumowując swoje stanowisko, Wojewoda stwierdził, że brak możliwości zastosowania art. 136 u.g.n. skutkuje brakiem roszczenia, które mogłoby być uwzględnione w drodze postępowania administracyjnego, a zatem postępowanie to jest bezprzedmiotowe.

Z powyższą decyzją nie zgodzili się A.P., B.Ż., E.K., H.B., J.Ż., K.Ż., K.Ż., L.Ż., M.Ś., M.M., M.Ż., M.Ż., M.Ż., P.Ż., R.P., W.Ż., J.Ż., E.Ż. oraz J.Ż., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i zwracając się o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Skarżący zarzucili organowi naruszenie:

1. art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez pominięcie dokonania ustaleń i ewentualnej oceny prawnej możliwości działania darczyńcy w osobie B.N. jako jednoczesnego pełnomocnika osoby obdarowanej tj. R.Ż., o czym świadczy osnowa czynności prawnej w postaci Aktu darowizny i pełnomocnictwa z dnia [...] października 1967 r., a także poprzez swobodne przyjęcie założenia nieważności wskazanej czynności prawnej wyłącznie na podstawie ustalenia, że nie przedłożono oświadczenia woli obdarowanego w przedmiocie przyjęcia przedmiotu darowizny, a dokumentu nie ujawniono w obrocie prawnym;

3. art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 172 k.c., poprzez pominięcie dokonania ustaleń w przedmiocie nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia przez R.Ż.;

4. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji kasacyjnej i jednoczesne umorzenie postępowania organu I instancji, podczas gdy w sprawie zachodzi konieczność wdania decyzji merytorycznej;

5. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a., poprzez zaniechanie ewentualnego zastosowania w stosunku do decyzji wywłaszczeniowej, w której za stronę postępowania została uznana osoba nie będąca faktycznie właścicielem gruntu w dacie wydania decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że nie było podstaw do uznania bezprzedmiotowości postępowania, ponieważ w sprawie istnieje zarówno przedmiot postępowania, jak również strony, których roszczenie stało się przedmiotem procedowania. Przytoczyli również w całości argumentację zaprezentowaną wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto w ocenie skarżących sama decyzja wywłaszczeniowa jest dotknięta wadą nieważności, ponieważ została skierowana do B.G., podczas gdy nie była ona już właścicielem nieruchomości. Zaznaczyli także, że umorzenie postępowania było nieuprawnione, gdyż wywodzili swój interes prawny z faktu powołania do spadku po B.N., a zatem krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości jest nadal niezmienny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 16 lutego 2022 r. uczestnik postępowania – A. [...] sp. k. odniósł się do twierdzeń skarżących, podnosząc, że to osoba wnioskująca o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zobowiązana jest do wykazania następstwa prawnego po byłym właścicielu, a z obowiązku tego wnioskodawcy się nie wywiązali. Wskazał również, że w postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny, nie są kompetentne do rozstrzygania o stanie prawnym nieruchomości, dlatego rozważania dotyczące tego, że R.Ż. mogła nabyć nieruchomość w drodze zasiedzenia są nieuprawnione.

W piśmie procesowym z dnia 21 marca 2022 r. skarżący L.Ż. i B.Ż., odnosząc się do argumentacji ww. uczestnika postępowania, wskazali, że podtrzymują dotychczasowe stanowisko w sprawie, a ponadto wnieśli o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia w sprawie o sygn. K 2/22, dotyczącej kwestii umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego uchylająca decyzję Starosty [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i umarzająca postępowanie przed organem I instancji.

Wniosek dotyczył parceli gruntowej nr [...], stanowiącej obecnie część działki nr [...] o pow. 3,4999 ha położonej w [...] obr. [...] [....].

Z wnioskiem o zwrot wystąpili: K.Ż., H.B., W.Ż., E.K., M.Ż., J.Ż., A.Ż., W.Ż., L.Ż., M.Ż., M.Ż., E.Ż., J.Ż., R.P., B.Ż. oraz M.Ś. W toku postępowania na skutek śmierci W.Ż. do postępowania przystąpili: K.Ż. córka S. i A., P.Ż., K.Ż. córka W. i K., M.M., R.P. i A.P.

W pierwotnie złożonym wniosku skarżący wskazywali siebie jako spadkobierców po B.N. z domu G., siostrze R.Ż. Wskazali jednocześnie, że parcela gruntowa [...] stanowiła własność B.N. i została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu PWRN z [...] grudnia 1967 [...] pod budowę stopnia i zapory na rzece [...]. Wezwani przez organ do przedłożenia postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielce, przedstawili dokument z [...] października 1967 r. zatytułowany: Akt darowizny i pełnomocnictwa sporządzony przed Notariuszem Publicznym J.W. Notariusz Publiczny w stanie [...], na mocy którego B.N. z domu G. darowała R.Ż. parcelę gruntową [...] o pow. 890 m2 położoną w [...] w Polsce.

Na tej podstawie twierdzą, że jako spadkobiercom R.Ż. przysługuje im roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n.

Organ I instancji odmawiając zwrotu, a organ odwoławczy umarzając w całości postępowanie stanęły na zgodnym stanowisku, że brak jest podstaw do żądania zwrotu. Wnioskodawcy zdaniem organów nie posiadają legitymacji czynnej do wystąpienia z tym żądaniem. Wyłącznie upoważnieni do tego są bowiem: właściciel wywłaszczonej nieruchomości bądź jego spadkobiercy. Tymczasem wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentu potwierdzającego, że są spadkobiercami B.N. z domu G.

W opozycji skarżący podważają ustalenia organów i zarzucają między innymi zaniechanie ewentualnego zastosowania art. 156 § 1 pkt 4 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. w stosunku do decyzji wywłaszczeniowej. Na tej też podstawie formułują wniosek o zawieszenie postępowania ze względu na toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie w sprawie K 2/22.

Sąd w sprawie przyznaje rację organom.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek został złożony z zachowaniem terminu. Jak stanowi 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Jak natomiast stanowi art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3 wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2 tej ustawy. Jednocześnie wskazać należy na art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej: "ustawa nowelizująca"). Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n. upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej albo gdy od dnia jej wejścia w życie do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. w znowelizowanym brzmieniu, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji. Ustawa nowelizująca weszła zaś w życie w dniu 14 maja 2019 r. W konsekwencji termin do składania wniosków o zwrot nieruchomości spełniających wymogi przewidziane wskazanym powyżej przepisem, upłynąć miał z dniem 14 maja 2020 r. Jednak zmianę w tym zakresie przyniosła pandemia i przyjęte w związku z nią regulacje prawne zwarte w ustawie z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568). Zgodnie z art. 15zzr ust. 1., tej ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki; przedawnienia, których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie; zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

Przyjęte w przytoczonym tutaj przepisie rozwiązanie oznacza, że wstrzymaniu uległ bieg wskazanego powyżej terminu, na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W konsekwencji od dnia wejścia w życie tej ustawy dotychczasowy termin 14 maja 2020 r., jako końcowy do złożenia wniosku, przestał być aktualny, a zarazem z każdym kolejnym dniem obowiązywania tej regulacji ulegał przesunięciu.

Przedstawiony powyżej stan prawny dotyczący wstrzymania biegu wskazanego powyżej terminu, na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uległ zasadniczej zmianie w związku z ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 15 maja 2020 r., poz. 875). Zgodnie z treścią art. 46 pkt 20 tej ustawy art. 15zzr i art. 15zzs został uchylone. Równocześnie w art. 68 ust. 2 tej ustawy ustawodawca wskazał, że terminy, o których mowa w art. 15 zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia jej wejścia w życie. Stosownie zaś do treści art. 76 ustawy z 14 maja 2020 r., ustawa ta weszła w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, czyli 16 maja 2020 r. W konsekwencji zawieszenie terminów, w tym także wskazanego powyżej terminu na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zakończyło się z dniem 22 maja 2020 r. Po wznowieniu zaś biegu omawianego terminu, upływał on w dniu 7 lipca 2020 r. (przy uwzględnieniu dni wolnych od pracy wydłużających bieg tego terminu). Organy obu instancji prawidłowo zatem wskazały na tę datę, jako koniec okresu, w którym możliwe było wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Bezspornie wniosek, uzupełniony w toku postępowania w najpóźniejszej do przyjęcia dacie - 3 lipca 2020 r., został złożony z zachowaniem przewidzianego terminu.

Nie budzi wątpliwości to, że podstawą prawną dla dochodzenia na drodze postępowania administracyjnego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są przepisy "u.g.n." Nie budziło także sporu, że podstawa prawna dokonanego wywłaszczenia rodzi podstawy do zwrotu. Jak wynika z decyzji, wywłaszczenia dokonano na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma natomiast przepis art. 136 ust.3 u.g.n., ponieważ określa on ścisłe ramy podmiotowe do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Mianowicie zgodnie z jego treścią poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż jedynymi podmiotami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są: jej poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Przepis nie przewiduje w tym zakresie żadnych szerszych uregulowań, jak również nie posługuje się zwrotem niedookreślonym "w szczególności", który zwykle pozwala na szerszą wykładnię danego zagadnienia określonego w ustawie.

Co przy tym istotne, art. 4 pkt 4 u.g.n. stanowi, że pod pojęciem "poprzedni właściciel" należy rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Innymi słowy roszczenie o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt 4 u.g.n., może pochodzić wyłącznie od poprzedniego właściciela w rozumieniu art. 4 pkt 4 u.g.n. lub jego spadkobiercy.

Tym samym do dochodzenia zwrotu nieruchomości uprawniony jest wyłącznie podmiot (lub jego spadkobierca) pozbawiony prawa własności w efekcie władczego działania organów administracji państwa poprzez wydanie stosownego aktu administracyjnego (decyzji wywłaszczeniowej).

W niniejszej sprawie z takim wnioskiem wystąpić by mogła jedynie B.N. z domu G., ale ta nie żyje; bądź jej spadkobiercy.

Skarżący, pomimo wezwania organu, nie wykazali, aby byli spadkobiercami po B.N. Nie może powyższego zmienić przedłożony przez nich dokument z października 1967 r., na podstawie którego B.N. miała darować między innym parcelę gruntową [...] R.Ż.

Nie oceniając powyższego dokumentu Sąd jedynie stwierdza, że jest on datowany wcześniej aniżeli decyzja wywłaszczeniowa, która została wydana w grudniu 1967 r. Decyzja ta potwierdzała, że na datę wywłaszczenia właścicielem przedmiotowej parceli była B.N. i tylko ten dokument może w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowić podstawę prawną do ustalenia podmiotów mogących wystąpić z takim żądaniem.

Organ w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może kwestionować i ustalać na nowo treści decyzji wywłaszczeniowej w tym w zakresie ustaleń dotyczących poprzedniego właściciela (osoby wywłaszczonej). Należy bowiem pamiętać, że ostateczna decyzja wywłaszczeniowa podlega ochronie zgodnie z zasadą trwałości decyzji uregulowaną w art. 16 k.p.a. Na mocy tego przepisu, ostateczne decyzje organów administracji publicznej korzystają bowiem z domniemania legalności. Innymi słowy, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja organu administracji publicznej wydana w danej sprawie, dopóty organ, podobnie zresztą jak i Sąd, prowadzący postępowanie w tym samym przedmiocie zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia. Każda decyzja ostateczna zgodnie z zasadą ogólną trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych podlega szczególnej ochronie celem zapewnienia stabilności stosunków prawnych, co w konsekwencji stanowi ochronę praw nabytych adresatów tych decyzji. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję wydaną na odpowiedniej podstawie prawnej, bowiem art. 16 § 1 k.p.a. przewiduje możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej jedynie w wyniku przeprowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym.

Tym samym organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie jest upoważniony do badania prawidłowości samej decyzji wywłaszczeniowej, ani też nawet oceny stopnia prawdopodobieństwa stwierdzenia jej nieważności w ewentualnym postępowaniu nadzwyczajnym. To rzeczą skarżącego jest dążenie do ukształtowania stanu prawnego zgodnego z rzeczywistym stanem faktycznym.

Zatem stwierdzić należy, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja wywłaszczeniowa, z której wynika, że z własności wywłaszczona została B. N. niezależnie od tego, że skarżący twierdzą, że nie była ona właścicielem parceli w dacie wywłaszczenia dowodem czego ma być przedkładany przez nich dokument darowizny. Decyzja ta opatrzona jest klauzulą ostateczności.

Nie zasługuje również na uwzględnienie wniosek o zawieszenie postępowania na czas toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania K 2/22, w sprawie z wniosku RPO o zbadanie zgodności art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) - w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa:

1) z art. 2 Konstytucji RP;

2) z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 77 ust. 2 Konstytucji;

3) z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji - przez to, że pozbawia prawnej ochrony prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.

Postępowanie przed Trybunałem dotyczy postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, podczas gdy przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że nie doszło do naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n., ani też innych wskazanych w skardze przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Również z urzędu Sąd nie stwierdził naruszenia prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, pozwalającego na wzruszenie wydanych w sprawie decyzji.

W związku ze stwierdzeniem negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości jaką jest brak o charakterze podmiotowym bezzasadne pozostaje rozważanie pozostałych przesłanek dotyczących zwrotu nieruchomości.

Jednocześnie Sąd zgadza się z rozstrzygnięciem Wojewody, który w tej sytuacji wydał decyzję o umorzeniu postępowania.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016 r., str. 491). Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01). Przy czym bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności, gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 105 § 1 k.p.a., gdyż bezprzedmiotowe jest postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte przez skarżących nieposiadających legitymacji czynnej do wystąpienia z wnioskiem, a tym samym nieposiadających interesu prawnego we wszczęciu postępowania.

W ocenie Sądu, organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności dokonały wszechstronnej oceny zgromadzonego w niej materiału dowodowego, odnosząc się do argumentów strony skarżącej (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Dodatkowo, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia wymogi ustawowe określone w art. 107 § 3 K.p.a., albowiem zawiera istotne przesłanki zarówno faktyczne, jak i prawne, dokładnie wyjaśniając ich znaczenie.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.