Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 965/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31 zo ust. 2 i 4. art. 31 zq ust. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W. Ś. (dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2020 r. nr [...] Stwierdzono nią uchybienie terminu do zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Zakładu z [...] lipca 2020 r. nr [...] o odmowie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres od marca do maja 2020 r.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że 30 czerwca 2020 r. płatnik wypełnił wniosek na formularzu RDZ, ubiegając się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie). Zadeklarował prowadzenie działalności gospodarczej, oznaczonej kodem PKD 32.50.

Z ustaleń pracowników Zakładu wynikało, że płatnik nie zgłaszał do ubezpieczeń pracowników. Wobec tego w piśmie z 3 lipca 2020 r. zwrócono się do niego o poprawienie wniosku, ponieważ na dzień 29 lutego 2020 r. nie zgłaszał do ubezpieczeń innych osób, niż siebie. Nie spełnia zatem warunków do zwolnienia z opłacenia składek za osoby ubezpieczone. Może wnioskować tylko o zwolnienie odnoszące się do jego osoby, ale konieczne jest dokonanie zmiany wniosku i uzupełnienie informacji o przychodzie uzyskanym w pierwszym miesiącu, za który składany jest wniosek. Przesyłkę skierowano do doręczenia za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Uznano ją za doręczoną 20 lipca 2020 r.

Decyzją z [...] lipca 2020 r. Zakład odmówił uwzględnienia ww. wniosku, w zakresie dotyczącym zwolnienia płatnika z obowiązku opłacenia składek na własne ubezpieczenie. Wskazano, że na dzień 1 lutego 2020 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, ale według stanu na 29 lutego 2020 r. nie zgłaszał nikogo do ubezpieczeń społecznych. Nie spełnił zatem warunków określonych w art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) dalej zwana jako: "ustawa o COVID", a nie skorygował wniosku w celu ubiegania się o wsparcie na podstawie art. 31zo ust. 2 i 4 cyt. ustawy. Decyzję, skierowaną do doręczenia środkami komunikacji elektronicznej, uznano za doręczoną 6 sierpnia 2020 r.

W dniu 30 września 2020 r. płatnik zgłosił Zakładowi "reklamację", podnosząc że po złożeniu wniosku nie otrzymał żadnego pisma wzywającego go do podjęcia dalszych czynności. W skrzynce odbiorczej na portalu PUE ZUS nie ma żadnych dokumentów.

W piśmie z 9 października 2020 r. Zakład powiadomił płatnika o zakończeniu postępowania w sprawie "reklamacji", wszczęciu postępowania w sprawie o zwolnienia z opłacania składek, ponownej analizie wniosku, prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji.

Decyzją z [...] października 2020 r. Zakład stwierdził uchybienie przez płatnika terminu do zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID, postępowanie toczyło się w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego, przez co wniosek taki powinien być zgłoszony w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, a to miało miejsce 6 sierpnia 2020 r. Pismo nazwane "reklamacją" potraktowano jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze podtrzymano argumentację sformułowaną w toku postepowania przed Zakładem o braku doręczenia decyzji i innych pism. Skarżący wniósł o uznanie, że nie uchybił terminowi oraz zmianę decyzji Zakładu poprzez stwierdzenie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w terminie.

W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzjach. Podkreślono, że w przepisanym terminie płatnik nie złożył wymaganych dokumentów rozliczeniowych, czym nie spełnił warunków zwolnienia. Okoliczność, że podstawa wymiaru składek jest taka sama, nie zwalniała z obowiązku złożenia wymaganych dokumentów za luty 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem zaskarżonej decyzji Zakładu środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Decyzję tę wydano bowiem z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący ubiegał się o wsparcie w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Pomimo, że do ubezpieczeń społecznych zgłaszał tylko siebie, zaznaczył we wniosku, że wnioskuje o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za siebie i osoby zgłoszone do ubezpieczenia. Skierowana do doręczenia środkami komunikacji elektronicznej decyzja nie została przez niego podjęta. Zakład uznał ją za doręczoną z dniem 6 sierpnia 2020 r. Pismo płatnika zatytułowane "reklamacja" potraktował Zakład jako środek odwoławczy - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, po czym zaskarżoną do Sądu decyzją stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. Decyzja ta została wydana przedwcześnie.

Przede wszystkim przed wydaniem ww. decyzji Zakład powinien ustalić, czy pismo płatnika datowane na 28 września 2020 r. stanowiło środek odwoławczy, czy wniosek o przywrócenie terminu, albo żądanie skutecznego doręczenia pisma procesowego. Wszak kwestionowana w nim była skuteczność doręczenia decyzji, brak otrzymania decyzji i brak dostępu do niej w archiwum platformy PUE ZUS. Podjęte czynności, wyrażone przez Zakład w piśmie z 9 października 2020 r., stanowiły wyraz niezdecydowania co do kwalifikacji pisma płatnika zatytułowanego "reklamacja", a swą treścią sugerowano ponowne rozpatrzenie wniosku o wsparcie. Nie poruszono w nim kwestii terminowości dokonanej przez płatnika czynności procesowej. Ciężar skuteczności doręczenia pisma ciąży jednak na nadawcy korespondencji, co odnośnie Zakładu wywieść należy nie tylko z przepisów art. 71a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ doręczeń dokonywano w kontrolowanej sprawie środkami komunikacji elektronicznej, ale z powołanych w dalszej części uzasadnienia przepisów K.p.a., które znajdowały zastosowanie w postępowaniu przez Zakładem na mocy art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 180 § 1 K.p.a.

Po drugie, przed wydaniem decyzji stwierdzającej uchybienie terminu, w oparciu dane z systemu teleinformatycznego Zakładu wykorzystanego do doręczenia decyzji, podjąć czynności weryfikujące, czy korespondencja elektroniczna została prawidłowo skierowana do doręczenia płatnikowi. Konieczne było także dołączenie do akt dokumentu potwierdzającego doręczenie stronie decyzji, na warunkach określonych w K.p.a. Do akt powinno zatem być dołączone urzędowe poświadczenie doręczenia decyzji, o którym mowa przepisach art. 46 § 4 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w lipcu 2020 r.) oraz dowody awizacji, o jakiej mowa w art. 46 § 4 i 5 K.p.a. Do tej sytuacji procesowej nie znajdował bowiem zastosowania przepis art. 34 § 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tymczasem z załączonego do akt wydruku z programu teleinformatycznego Zakładu wynika tylko, w jakim dniu organ uznał decyzję za doręczoną. Nie zgromadzono natomiast dowodów potwierdzających dokonywanie czynności związanych z doręczaniem. Z uwagi natomiast na stanowisko płatnika wyrażone w "reklamacji" oraz w skardze do Sądu o braku dostępu do dokumentu decyzji, Zakład powinien odnieść się również do tej argumentacji i zweryfikować, czy dokument taki jest dla płatnika dostępny. Jest to bowiem uprawnienie procesowe związane z dostępem do akt sprawy, gwarantowane bezpośrednio regulacją zawartą w art. 46 § 8 K.p.a., a także przepisami art. 73 K.p.a. W przypadku natomiast niewątpliwego ustalenia, że decyzja z [...] lipca 2020 r. została skutecznie doręczona, niezależnie od jej faktycznego odbioru przez płatnika (zapoznania się z nią), Zakład powinien poddać procesowej kwalifikacji pismo płatnika z 28 września 2020 r. Mając bowiem na względzie przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy o COVID, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej albo do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić stronę o uchybieniu terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i 2). Przedłożone Sądowi akta sprawy nie zawierają dowodu realizacji przez organ tego obowiązku, a powinny być one podjęte przed wydaniem decyzji stwierdzającej uchybienie terminu, o ile płatnik składek potwierdzi, że złożona "reklamacja" stanowiła środek odwoławczy.

Z podanych względów Sąd, mając na względzie przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz powołane w dotychczasowej części uzasadnienia przepisy K.p.a., ustawy systemowej oraz ustawo o COVID, uchylił kontrolowaną decyzję. Wydano ją przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rzeczą Zakładu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie poczynienie ustaleń odpowiadających stanowisku Sądu zaprezentowanym w uzasadnieniu. W razie potwierdzenia, że decyzję doręczono skutecznie za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, na co w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów art. 391 § 1 K.p.a. płatnik wyraził zgodę składając podanie drogą elektroniczną, Zakład wdroży rozwiązanie prawne określone w art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID, tak co do środka odwoławczego, jak i obowiązku uzupełnienia/poprawienia wniosku inicjującego postępowanie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wniosek płatnika, pomimo że zgłoszony w terminie, zawierał istotne braki. Nie zgłaszał bowiem do ubezpieczenia pracowników, a nie zadeklarował dotychczas wysokości przychodu, od którego uzależnione było przyznanie mu żądanej pomocy w ramach środków mających służyć przeciwdziałaniu negatywnym skutkom gospodarczym epidemii COVID-19. W zależności od tego, czy wezwanie to zostanie wykonane w wyznaczonym terminie, Zakład podejmie dalsze czynności procesowe w sprawie.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.