Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2655/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg E. K. i Gminy [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z 10 września 2021 r. nr DN.rn.625.69.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) po rozpoznaniu odwołań P. M., Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Gminy [...] (Gmina) od decyzji Wojewody Małopolskiego (Wojewody) z 9 marca 2016 r., znak: WS- 111.7515.L2.2013.PP, w zaskarżonej części:

1. uchylił decyzję Wojewody z 9 marca 2016 r. w punkcie pierwszym i drugim;

2. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 9 marca 2016 r. w punkcie trzecim;

3. stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] (w granicach dawnych pgr [...], pgr [...] i pgr [...]), nr [...], nr [...] obręb [...] [...], jednostka ewidencyjna [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13);

4. stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...], nr [...] (w granicach dawnych pgr [...] i pgr [...]), nr [...], nr [...], nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

5. umorzył postępowanie pierwszej instancji w części dotyczącej działek nr [...], , obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].

Decyzja ta zapadła przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z 9 kwietnia 2001 r., A. M. zwrócił się do Wojewody o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że położony w [...] wraz z otaczającym go parkiem o pow. 475 ha, nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).

Wojewoda decyzją z 5 listopada 2002 r., znak: RR.IV.HW.7716-1/44/02, stwierdził, że objęty wykazem hipotecznym lwh [...] księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...][...] zespół pałacowo-parkowy w [...], obejmujący parcele katastralne: pb [...] o pow. 1,6349 ha, pb [...] o pow. 0,0129 ha, pb [...] o pow. 0,0349 ha, pgr [...] o pow. 0,3496 ha, pgr [...] o pow. 0,9679 ha, pgr [...] o pow. 0,5506 ha, Pgr [...] o pow. 0,2618 ha, pgr [...] o pow. 0,5586 ha, pgr [...] o pow. 1,1840 ha, pgr 12 opoW. 0,6370 ha, pgr [...] o pow. 1,4883 ha, pgr [...] o pow. 0,1428 ha, pgr [...] o pow. 0,0219 ha, pgr [...] o pow. 0,0137 ha i pgr [...] o pow. 0,3361 ha, całość łącznie o pow. 8,1950 ha - podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku.

Minister decyzją z 28 stycznia 2013 r., znak: GZrn-057-625- 562/02, uchylił zaskarżoną decyzją Wojewody z 5 listopada 2002 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ nadrzędny uznał, że niezbędne jest precyzyjne ustalenie żądania wnioskodawcy (granic terenu, którego ma dotyczyć rozstrzygnięcie w sprawie) oraz zebranie dodatkowego, archiwalnego materiału dowodowego.

Pismami z 30 lipca 2013 r., 24 września 2013 r. i 9 września 2015 r., P. M. (następca prawny A. M.) ostatecznie sprecyzował przedmiot i zakres wniosku do położonych w [...] działek ewidencyjnych, o aktualnych numerach: [...].

Wojewoda Małopolski decyzją z 9 marca 2016 r., znak: WS-III.7515.1.2.2013.PP, w punkcie pierwszym stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] (w granicach parceli pgr [...] i części parcel pgr [...] i pgr [...]), [...] i [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...]- nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w punkcie drugim stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] oraz [...] (w granicach parceli pgr [...]), obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w punkcie trzecim umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].

Odwołania od decyzji Wojewody z 9 marca 2016 r. wnieśli: P. M., Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Gmina.

P. M. w odwołaniu wyraził żądanie "zwrotu wszystkich wymienionych działek". W uzasadnieniu podkreślił unikatowość dworu w [...] oraz otaczającego go parku. Poza tym zaznaczył, że działki nr [...] i nr [...], na których stoi kapliczka z figurką Św. [...], nigdy nie miały rolniczego charakteru. Działka nr [...] wchodziła w skład parku, podobnie jak działki nr [...]. Jego zdaniem "tą samą funkcję co park stanowiły" działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...], na której znajdują się zabudowania gospodarcze, zostały nabyte przez ówczesny GS w sposób nieprawny. Działki nr [...], jako teren nieużytków powinny zostać zwrócone na zasadzie rekompensaty. Z treści odwołania oraz pisma z 22 czerwca 2016 r. wynika, że P. M. zaskarżył decyzję Wojewody w punktach 2 i 3.

Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], zaskarżył decyzję Wojewody w punkcie pierwszym. Odwołujący podniósł przede wszystkim naruszenie art. 2 ust, 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez, jego zastosowanie w odniesieniu do nieruchomości leśnych oraz "naruszenie przepisów stanowiących, że pozostaje w mocy nabycie własności, które nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, przed utratą jego mocy".

Gmina zaskarżyła decyzję Wojewody w części objętej punktem pierwszym, w zakresie stwierdzenia, że działki ewidencyjne nr [...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Poza tym, z treści uzasadnienia wynika, że odwołanie dotyczy również samego dworu, a więc działki na której jest posadowiony, tj. nr [...]. Odwołujący się podniósł, że na terenie całego majątku brak było wyodrębnionych budynków o charakterze administracyjnym, wobec czego należało przyjąć, że funkcja taka sprawowana była z dworu.

W efekcie, decyzja Wojewody Małopolskiego została zaskarżona w całości.

Minister decyzją z 3 listopada 2020 r., znak: GZ.rn.625.101.2016, w punkcie pierwszym uchylił decyzję Wojewody z 9 marca 2016 r. w zakresie działek wymienionych w punkcie 1 i 2; następnie w punkcie drugim utrzymał w mocy decyzję Wojewody w zakresie działek wymienionych w punkcie 3; dalej w punkcie czwartym Minister stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] (w granicach dawnych pgr [...] i pgr [...]), nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...]- nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w punkcie piątym umorzył postępowanie pierwszej instancji w części dotyczącej działek nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].

Decyzja Ministra z 3 listopada 2020 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Minister decyzją z 25 stycznia 2021 r., znak: SZ.rn.625.2.2021, stwierdził z urzędu nieważność swojej decyzji z 3 listopada 2020 r., z uwagi na jej skierowanie do osoby nieżyjącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 178/21, umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 listopada 2020 r.

Wobec zapadłych rozstrzygnięć, do rozpoznania zostały odwołania P. M., zastąpionego przez E. K., Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Gminy.

Decyzją z 10 września 2021 r. nr Minister po rozpoznaniu ww. odwołań od decyzji Wojewody z 9 marca 2016 r., w zaskarżonej części:

1. uchylił decyzję Wojewody z 9 marca 2016 r. w punkcie pierwszym i drugim;

2. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 9 marca 2016 r. w punkcie trzecim;

3. stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] (w granicach dawnych pgr [...], pgr [...] i pgr [...]), nr [...], nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13);

4. stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] (w granicach dawnych pgr [...] i pgr [...]), nr [...], nr [...], nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...]- nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

5. umorzył postępowanie pierwszej instancji w części dotyczącej działek nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].

W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie administracyjne w sprawie, dotyczy przejęcia zespołu dworsko-parkowego oraz innych konkretnie określonych działek, pochodzących z nieruchomości opisanych w lwh [...] tab. gm. kat. [...], należących do Z. M., a po jego śmierci w 1942 r. do A. M.. Majątek ten został przejęty na cele reformy rolnej, w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika z zaświadczeń Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 12 lipca 1946 r., z dnia 17 sierpnia 1946 r. oraz z dnia 9 września 1946 r.

Minister wskazał, że w trakcie postępowania pierwszej instancji, Wojewoda zlecił wykonanie opinii dotyczącej ustalenia, z jakich dawnych parcel katastralnych powstały działki ewidencyjne, będące przedmiotem postępowania. Opinia wykonana została przez geodetę uprawnionego Z. S. 25 maja 2015 r. Zawiera ona m.in. mapy synchronizacyjne działek ewidencyjnych i parcel katastralnych oraz wykaz synchronizacyjny.

Z wykazu synchronizacyjnego i mapy synchronizacyjnej wynika, że: obecna działka ewidencyjna nr [...] to dawne parcele pgr [...], pgr [...] oraz części parcel pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...] i część pgr [. . . ]. Działka ewidencyjna nr [. ..] to dawna parcela pgr [. ..]. Działka ewidencyjna nr [....] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka [... ] to część dawnej parceli [ .. . ] . Działka nr [...] to części dawny parcel pgr [. . . ], pgr [. . .] , pgr [...], pgr [...] oraz parcela pgr [. .. ]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnych parcel pgr [....] i pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnych parcel pgr [...] i pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to część dawnej parceli pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawna parcela pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to części dawnych parcel pgr [...] i pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to części dawnych parcel pgr [...], pgr [...], pgr [....], pgr [...] oraz parcele pgr [...], pgr [...], pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to części dawnych parcel pgr [...], pgr [...], pgr [...], pgr [...] i pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawne parcele pgr [...] i pgr [...]. Działka ewidencyjna nr [...] to dawne parcele pgr [...], pgr [...] i część dawnych parcel pgr [...] i pgr [...].

Ponadto w odniesieniu do powierzchni majątku Minister wskazał, że Sąd Rejonowy w [...] pismem z 31 października 2001 r. poinformował, że księga tabularna lwh [...] - która dotyczy spornego majątku - jest niekompletna i niemożliwe jest ustalenie stanu na dzień 1 września 1939 r. (ostatni wpis w księdze nastąpił 10 kwietnia 1929 r. na rzecz Z. M). W takiej sytuacji Minister zaznaczył, że należało posiłkować się innymi dokumentami archiwalnymi, w których wymieniona jest powierzchnia majątku.

I tak w aktach sprawy znajduje się Arkusz posiadłości gruntowej majątku należącego do Z. M., gdzie wpisano, że miał on 475 ha całkowitej powierzchni (w tym m.in. nieużytków 46,99 ha, gruntów pod zabudowaniami 2,07 ha, lasów 258,24 ha, pastwisk 10,28 ha, ogrodów 0,56 ha, łąk 11,53 ha, roli 143,54 ha). W pozyskanej z Archiwum Akt Nowych ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zanotowano 424,1 ha powierzchni ogólnej (w tym m.in. 124 ha gruntów ornych, 15 ha łąk, 19,3 ha pastwisk, 1,6 ha sadów owocowych, 1,7 ha gruntów pod zabudowaniami, 4 ha nieużytków, 254,6 ha lasów). Archiwum Narodowe w [...], przy piśmie z 20 czerwca 2013 r., przesłało dokument - Obszary majątków przejętych na cele reformy rolnej w powiecie [...], gdzie w rubryce dotyczącej ogólnego obszaru podano wartość 169,46 ha. Z dokumentu tego nie wynika jednak, czy jest to obszar całej powierzchni, tylko użytków rolnych, czy może powierzchni rozparcelowanej. W zaświadczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 23 sierpnia 1957 r. napisano, że majątek ziemski w [...] zajmował ogółem nieco ponad 475 ha (w tym: rola 143,54 ha, łąki 11,53 ha, ogrody 0,5 ha, pastwiska 10,3 ha, las 258,24 ha, budowle 2,07 ha, nieużytki 46,99 ha, stawy 1,94 ha). W ocenie Ministra, istotnym dokumentem jest inwentarz spadku po Z. M., zmarłym 16 września 1942 r. Dokument ten ma o tyle dużą wartość, że zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 2 lit. e) tego dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Założyć zatem można, że wielkość powierzchni ogólnej opisanego w nim majątku nie zmieniła się od daty jego sporządzenia, do chwili jego przejścia na cele reformy rolnej. Według tego dokumentu, na dobra tabularne [...] lwh [...] składało się 464,36 ha (w tym: 137,01 ha roli, 12,44 ha łąk, 16,18 ha pastwisk, 0,27 ha ogrodów, 25,20 ha nieużytków, 268,38 ha lasów, 2,05 ha pod zabudowaniami, 1,28 ha dróg, 26,47 ha potoków).

Podsumowując Minister wskazał, że z wyjątkiem jednego dokumentu, w którym podano powierzchnię ogólną 169 ha (nie wyjaśniając przy tym, czy jest to cała powierzchnia, czy np. tylko użytków rolnych) - w pozostałych dokumentach mowa jest o powierzchni 420-475 ha (dokumenty te wyszczególniają, jakie użytki wchodziły w skład nieruchomości). Wobec tego - pomimo rozbieżności w dokumentach - zasadne jest przyjęcie, w ocenie Ministra,, że powierzchnia ogólna majątku w [...], znacznie przekraczała 100 ha. Spełniona zatem została przesłanka obszarowa, warunkująca przejęcie majątku na cele reformy rolnej.

W takiej sytuacji Minister wskazał, że należało ustalić, jaki był charakter gruntów (poszczególnych działek) będących przedmiotem postępowania. Przedmiotem postępowania odwoławczego są obecne działki ewidencyjne: nr [...], nr, [...], nr [...], nr [...], nr [...] (w granicach parceli pgr [...] i części parcel pgr [...] i pgr [...]), nr [...], nr [...], nr [...], nr [...[, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] - w stosunku do których Wojewoda orzekł, że nie podpadały po działanie przepisów o reformie rolnej; nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (w granicach parceli pgr [...], pgr [...] i pgr [...]) - w stosunku do których Wojewoda orzekł, że podpadały pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] - w stosunku do których Wojewoda umorzył postępowanie administracyjne.

Minister wskazał, że Wojewoda stwierdził, że działka nr [...] - nie podlegała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na okoliczność, że na działce tej zlokalizowane są budynki starego dworu oraz oficyny, które - według ustaleń organu pierwszej instancji - miały charakter mieszkalny. Oznacza to, że w stosunku do tej działki należało ustalić, czy istniał między nią (budynkiem na niej posadowionym), a gospodarczą częścią nieruchomości - związek funkcjonalny. Minister wskazał, że zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy opracowaniem/dokumentacją historyczną autorstwa T. P. "Dwór w [...]" z 1984 r., budynek dworu usytułowany jest we wschodniej części zespołu dworskiego, na obszarze terasy przechodzącej w skarpę terenową, wznoszącą się ponad koryto rzeki [...] i wpadającego do niej od zachodu potoku [...]. Otoczony jest on starodrzewiem założenia parkowego. Wzniesiony został w drugiej połowie XVII wieku. Opracowanie wymienia kilka pomieszczeń, w tym jedno charakterystyczne - kaplicę, zajmującą największą część budynku. Odnośnie budynku oficyny (służbówki), w dokumencie tym napisano, że usytuowana jest na północ od budynku dworu, w jego bezpośrednim sąsiedztwie - przejściowo scalona z budynkiem dworu. Organ II instancji zaznaczył również Narodowy Instytut Dziedzictwa, przy piśmie z 7 czerwca 2013 r., przesłał uwierzytelnione kopie dokumentacji obiektów całego zespołu. Wśród niej jest m.in. karta ewidencyjna dworu i oficyny. Wynika z niej, że sam budynek powstał w 1677 r., a jego przeznaczenie pierwotne zostało określone jako "mieszkalno-reprezentacyjne". Ponadto zanotowano tu, że dwór nie wchodzi w skład zabudowy folwarcznej, która zlokalizowana jest na zachód (obecna działka ewidencyjna nr [...]). Z karty ustalić również można, że budowla ma kształt prostokąta, o wnętrzu trzytraktowym, z sienią i korytarzem międzytraktowym na osi zachodniego boku budynku. Poza pomieszczeniem kaplicy, dokument ten nie wymienia jakie funkcje spełniały inne pomieszczenia (z planu wynika, że były jeszcze cztery). Odnośnie karty ewidencyjnej oficyny, wspomina ona, że została ona dobudowana do dworu, a jej funkcja to mieszkanie. Jednocześnie inwentarz spadku po Z. M., zmarłym [...] września 1942 r. podaje, że budynek dworu składał się z 8 pokoi, kuchni, spiżarni i łazienki. Natomiast oficyna miała 2 pokoje. Z kolei w treści Ewidencji parków i ogrodów [...]-[...] Ogród [....], datowanej na listopada 1976 r., w części poświęconej układowi przestrzennemu oraz analizie zachowania układu zabytkowego znajduje się fragment, gdzie napisano, że "przy dworku rośnie kilka brzóz, dereń i pigwowiec. Wskazują one, że najbliższe otoczenie dworku było obsadzone ozdobnymi krzewami"

Organ wskazał jednocześnie, że w zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach brak jest informacji, że na obecnej działce nr [...] poza dworem oraz budynkiem oficyny dworskiej były jakiekolwiek inne obiekty, a tym bardziej budynki, w których mogła być prowadzona działalność gospodarcza. Brak jest również jakiejkolwiek informacji, jakoby z tej części założenia dworskiego prowadzony był bezpośredni zarząd nad częścią gospodarczą majątku. Dokumenty nie potwierdzają, że w omawianych budynkach znajdowały się pomieszczenia o takich cechach architektonicznych, jak kancelaria, czy kantor (skąd mógł być sprawowany zarząd). Zamiast tego w zgromadzonej dokumentacji wyczytać można, że dwór i oficyna spełniały jedynie funkcję reprezentacyjno-mieszkaniową.

Z tego powodu , w ocenie Ministra, uznać należało, że działka nr [...] - nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że działki nr [...], nr [...] i nr [...] - nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na fakt, że znajdowały się one w granicach zespołu dworsko-parkowego.

Minister wskazał, że w aktach sprawy znajdują się m.in. dokumenty pozyskane z zasobów Archiwum Zakładowego Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w [...], zespołu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...], dotyczącego resztówek PFZ - powiat [...] z lat 1946-1964 - wśród których jest kolorowy Plan sytuacyjny resztówki rozparcelowanego majątku [...], sporządzony w dniu 15 lipca 1945 r. Z planu tego wynika, że obecna działka ewidencyjna nr [...] oznaczona jest jako ogrody i drogi (na planie jest to nr[...] i[....]), obecna działka ewidencyjna nr [...] oznaczona jest jako ogrody (na planie jest to nr [...]), natomiast obecna działka ewidencyjna nr [...] oznaczona jest jako ogrody, drogi i budowlana (na planie jest to nr 15, 16 i 14). Zdaniem Ministra, istotne dla niniejszego postępowania jest również to, że plan ten rozróżnia ogrody i lasy. Przy czym lasy oznaczone są na planie pod numerem 3, przy którym w uwagach w tabeli zestawienia kultur widnieje dopisek 'Park'. Sugeruje to, że park znajdował się jedynie w tej części resztówki (na południowy-wschód od budynku dworu, wzdłuż rzeki [...]). Tabela zestawienia kultur na Planie sytuacyjnym resztówki podaje, że lasy (park) zajmowały pow. 1,5975 ha, podczas gdy ogrody zajmowały łącznie powierzchnię 1,5677 ha (0,8204 ha i 0,7473 ha). Ogólny obszar resztówki to 22,6544 ha. Z zasobów Archiwum Zakładowego Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] do akt sprawy załączono również: Opis resztówki [...] z dnia 1 czerwca 1949 r. o ogólnym obszarze 17,33 ha, gdzie wymienia się m.in. parki i lasy o pow. 6,49 ha oraz sady o pow. 4,4 ha (na co składa się: 210 sztuk jabłoni, 4 sztuki grusz, 32 sztuki wiśni, 12 sztuk śliw). Organ odwoławczy wskazał, że kolejny dokument to protokół zdawczo-odbiorczy przekazania gospodarstwa rolnego resztówki [...] przez Zarząd Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska z [...] na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w [...]. Podaje on 21,90 ha powierzchni ogólnej, w tym m.in. 1,5 ha sadów (na co składa się: 163 sztuki jabłoni owocujących i 15 sztuk nieowocujących, 16 sztuk śliwki węgierki, 15 sztuk czereśni, 3 sztuki gruszy, 15 sztuk wiśni). Zaznaczono jednak, że komisja nie miała dokładnego planu sytuacyjnego ani mapy katastralnej. Ponadto ze sporządzonego w dniu 28 lutego 1950 r. protokołu przejęcia resztówki [...] od Średniej Szkoły [...] w [...] i przekazania Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w [...], o pow. 12,1 ha, wynika, że w jej skład wchodziły grunty orne o pow. 2,3 ha, łąki o pow. 1,2 ha, pastwiska o pow. 5,0 ha, sady owocowe o pow. 0,8 ha, parki o pow. 1,5 ha i grunty pod zabudowaniami o pow. 1,0 ha. Wartości te bardzo zbliżone są do wartości wymienionych w punktach 1-8 tabeli zestawienia kultur na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku [...], sporządzony 15 lipca 1945 r. Ponadto Minister wskazał, że w tym samym dniu, tj. 28 lutego 1950 r., sporządzono kolejny dokument:. Protokół w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówek. Odnotowano w nim, że cała resztówka znajduje się w zarządzie Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w [...] i ma pow. 21,88 ha (grunty orne o pow. 2,6 ha, łąki o pow. 4,8 ha, pastwiska o pow. 6,88 ha, sad i ogrody o pow. 1,5 ha, parki o pow. 1,5 ha, stawy o pow. 3 ha, drogi i podwórza o pow. 0,8 ha i nieużytki o pow. 0,8 ha). W dokumencie tym, co Minister podkreślił, potraktowano jako jeden użytek sady i ogrody.

Minister zaznaczył również, że z zasobów Archiwum Zakładowego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] pozyskano także Szkic resztówki [...]. Naniesiony na nim ołówkiem kolejny numer strony akt (tj. 236) sugeruje, że był to załącznik do Protokołu z 28 lutego 1950 r. (przy jego sporządzaniu obecny był 'architekt powierzchniowy'). Ze szkicu tego wynika, że na obecnych działkach ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...] zlokalizowane są grunty określane jako ogród. Dodatkowo w północno-wschodniej części działki [....] naniesiony jest budynek cieplarni (szklarni). Kontury tego obiektu uwidocznione są też na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku [...], sporządzonym w dniu 15 lipca 1945 r. O ogrodach i drzewach owocowych mowa jest też w dokumentach z drugiej połowy lat pięćdziesiątych: Protokole korekty rozliczenia, sporządzonego przez P.Z.R. 15 listopada 1955 r. oraz Protokole zdawczo-odbiorczym z przekazania resztówki przez Państwowy Fundusz Ziemi, z 23 marca 1957 r. Ponadto do akt sprawy załączona została dokumentacja pozyskana z Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Na Szkicu [...][...] - Ogród [...], datowanym na listopad 1976 r., w miejscu działki ewidencyjnej nr [...] naniesione są drzewa owocowe. W treści Ewidencji parków i ogrodów [...][...] - Ogród [...], w części poświęconej układowi przestrzennemu oraz analizie zachowania układu zabytkowego znajduje się fragment, w którym mowa o tym, że "pomiędzy terenami Kółka Rolniczego a zakolem drogi, znajduje się kilkanaście drzew owocowych. Są to pozostałości po dawnym sadzie dworskim".

Zdaniem Ministra, wymienione dokumenty jednoznacznie pokazują, że obecne działki ewidencyjne nr [...] były nieruchomościami ziemskimi. Znajdowały się na nich zabudowania gospodarcze (południowo-zachodnia część działki nr [...]), droga dojazdowa do zabudowań gospodarczych albo ogród, który w tym przypadku utożsamiany jest z sadem owocowym. Protokoły, Plan sytuacyjny i Szkic resztówki używają zamiennie nazwy sadu i ogrodu, podając przy tym ilość sztuk drzew owocowych oraz informację na temat ich owocowania. Ewidencja z Narodowego Instytutu Dziedzictwa mówi wprost o sadzie dworskim. Nie budzi zatem wątpliwości organu drugiej instancji, że mowa jest w tym wypadku o sadzie owocowym, który jest użytkiem rolnym.

Wobec powyższego, W ocenie Ministra uznać należało, że obecne działki ewidencyjne nr [...]. nr [...] i nr [...] podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Minister odnośnie działki o nr [...] wskazał, że Wojewoda stwierdził, że jej część, w granicach parceli pgr [...] i części parcel pgr [...] i pgr [..] - nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Natomiast pozostała część tej działki, tj. w granicach parceli pgr [...], pgr [...] i pgr [...] - podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że pgr [...] i części parcel pgr [...] i pgr [. . . ] składały się na zespół dworsko-parkowy, natomiast pgr [. . . ], pgr [ ... ] i pgr [. . .] były działkami rolnymi. Tymczasem, jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy mapy synchronizacyjnej działek ewidencyjnych i parcel katastralnych - działka nr [... ] to części dawnych parcel pgr [.. .], pgr[...], pgr [...], pgr [...] oraz cała parcela pgr [...]. Parcela pgr [...] - o której wspomina Wojewoda - zlokalizowana jest na zachód w stosunku do działki nr [...] i nie mieści się w jej granicach, co oznacza, że pgr [...] nie powinna być oceniana w kontekście działki nr [...]. Z porównania Planu sytuacyjnego resztówki rozparcelowanego majątku [...], sporządzonego 15 lipca 1945 r. z mapą synchronizacyjną działek ewidencyjnych i parcel katastralnych wynika, że zaznaczone na niej ogrody (jako nr 2), pokrywają się z dawnymi parcelami pgr [...] i pgr[...] w obrysie obecnej działki nr [...]. Parcela pgr [...] oznaczona jest na Planie sytuacyjnym jako rola (północna część obszaru zaznaczonego jako nr [...]). Natomiast parcele pgr [...] i pgr [...] pokrywają się z zachodnią częścią obszaru oznaczonego jako lasy (na Planie jest to nr [...], przy którym w uwagach w tabeli zestawienia kultur widnieje dopisek 'Park'). Na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku [....], sporządzonym 15 lipca 1945 r., widnieją dwa obszary oznaczone jako ogrody, zajmujące łącznie powierzchnię 1,5677 ha (0,8204 ha i 0,7473 ha). W tym samym miejscu ogrody zaznaczone są także na Szkicu resztówki [...], załączniku do Protokołu z 28 lutego 1950 r. w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówek. Przytoczone wcześniej w uzasadnieniu dokumenty: Opis resztówki [...] z 1 czerwca 1949 r., Protokół zdawczo-odbiorczy przekazania gospodarstwa rolnego resztówki [...] przez Zarząd Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska z [...] na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w [...], Protokół w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówek z dnia 28 lutego 1950 r., Protokół korekty rozliczenia, sporządzonego przez P.Z.R. 15 listopada 1955 r. oraz Protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania resztówki przez Państwowy Fundusz Ziemi z 23 marca 1957 r. - traktują o ogrodach, co do których używają zamiennie nazwy sad, podając przy tym ilość sztuk drzew owocowych oraz informację na temat ich owocowania. W ocenie Ministra, wynika z tego, że nawet jeżeli ogród miał walory krajobrazowe, to jednak przesądzające w kontekście przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jest możliwość jego wykorzystania w produkcji rolniczej. A taką bez wątpienia jest sadownictwo, będące jedną z dziedzin ogrodnictwa. Zwłaszcza, jeżeli weźmie się pod uwagę, że mowa tu ogrodzie/sadzie z ok. 250 sztukami drzew owocowych.

Odnośnie parceli pgr [...], Minister wskazał, że oznaczona jest na Planie sytuacyjnym jako rola (północna część obszaru zaznaczonego jako nr [...]). Taki jej charakter pgr [...] przypisany jest również w Arkuszu posiadłości gruntowej lwh [...]. Nie ulega zatem wątpliwości, że był to użytek rolny.

Wobec tego, w ocenie Ministra, przyjąć należy, że obecna działka ewidencyjna nr [...], w granicach dawnych pgr [...], pgr [...] i pgr [...] - podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Minister wskazał, że w przypadku omawianej działki, w granicach pgr [...] i pgr [...], na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku [...] z 15 lipca 1945 r. pokrywa się z zachodnią częścią obszaru oznaczonego jako lasy. Na Planie, w uwagach w tabeli zestawienia kultur przy pozycji nr 3 widnieje dopisek 'Park'. W treści Ewidencji parków i ogrodów [...][...] - Ogród [...] i napisano, że "właściwe zadrzewienie znajduje się pomiędzy rzeką [...] a skarpą. Równolegle do [...] biegnie aleja wysadzana starymi drzewami". Aleja ta ma tworzyć wyraźne wnętrze parkowe. Jej przebieg odzwierciedlony został na Szkicu [...]-[...] Ogród [...] z listopada 1976 r. Oznacza to, że były to tereny nienadające się do wykorzystania w produkcji rolniczej.

W efekcie, w ocenie Ministra, obecna działka ewidencyjna nr [...], w granicach dawnych parcel pgr [...] i pgr [...] - nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Ponadto Minister zaznaczył, że ustalenia dotyczące działki ewidencyjnej nr [...], w granicach dawnych parcel pgr [...] i pgr [...], dotyczą także obecnych działek nr [...], nr [...] i nr [...]. Organ pierwszej instancji stwierdzając, że działki te nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, uzasadnił tym, że stanowiły grunty leśne wchodzące w skład kompleksu, o łącznej pow. 258,2405 ha, a ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela nastąpiło na podstawie Protokołu przejęcia majątku leśnego z 14 czerwca 1945 r., wydanego na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Minister odnośnie powyższego wskazał, że w aktach sprawy znajduje się Protokół z przejęcia majątku leśnego [...], w którym zawarto informację, że przejęcia majątku leśnego dokonano 14 czerwca 1945 r. Nie wymieniono w nim jednak, jakie konkretnie działki przejęto. Ograniczono się jedynie do stwierdzenia, że ogólna powierzchnia przejmowanego majątku leśnego wynosi 258,2405 ha i że objęty jest on lwh [...], gminy katastralnej [...]. Jednakże z ksiąg wieczystych KW nr [....], w których opisane są działki nr [...] - nie wynika jakoby podstawą ich przejęcia na Skarb Państwa był dekret o lasach (w przypadku innych leśnych nieruchomości objętych zakresem postępowania, taka podstawa przejęcia została wymieniona w księdze wieczystej). Wobec tego, ocenie Ministra, należało zbadać, czy działki te podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. W zakresie tym analogiczne są ustalenia, jak w przypadku działki nr [...], w granicach dawnych parcel pgr [...] i pgr [...].

Minister zaznaczył, że obecna działka ewidencyjna nr [...] to dawna aleja lipowa, która zgodnie z Ewidencją parków i ogrodów [...][...] - Ogród [...], biegła równolegle do rzeki [...], tworząc wyraźne wnętrze parkowe. Natomiast obecne działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], to tereny stanowiące "właściwe zadrzewienie", położone pomiędzy rzeką [...] a skarpą. Bez wątpienia był to park (teren zadrzewiony), który nie nadawał się do wykorzystania w produkcji rolnej.

Z tego powodu, w ocenie Ministra, należało uznać, że działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i nr [...]- nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Odnośnie obecnej działki ewidencyjnej nr [...] Minister wskazał, że graniczy ona od zachodu z aleją lipową, przy jej południowym końcu. W kontekście terenów zajętych przez tą działkę mowa jest w Ewidencji parków i ogrodów [...][...] - Ogród [...], gdzie napisano, że "południowa część ogrodu wraz z aleją została zajęta na ośrodek wczasowy "[...]" i ogrodzona siatką. Kilka starych drzew znajduje się pomiędzy dworkiem a ośrodkiem "[...]". Drzewa te wraz z aleją starych lip tworzą wyraźne wnętrze ogrodowe, które dalej przechodzi na obecny teren campingowy, dawne ogrody warzywno-owocowe". Załączony do opracowania Szkic orientacyjny [...]- [...] Ogród [...] umiejscawia ośrodek campingowy "[...]" na obecnej działce nr [...] z adnotacją "tereny dawnego sadu". Działka ta została zidentyfikowana jako "dawny ogród dworski" na mapie: [...] otocznie dworu, w skali 1:2000, opracowanej przez mgr inż. arch. Z. S., datowanej na grudzień 2000 r. (brak daty dziennej).

Zdaniem Ministra, biorąc pod uwagę, że na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku [...] z 15 lipca 1945 r., obszar ten zaznaczono jako rola, uzasadnione jest stwierdzenie, że nadawał się on do wykorzystania w działalności rolniczej. A zatem obecna działka ewidencyjna nr [...] podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Minister wskazał w dalszej części decyzji, że przedmiotem postępowania jest również obecna działka ewidencyjna nr [...]. Organ pierwszej instancji uznał, że działka ta podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, z uwagi na fakt, że znajdowały się na niej obiekty gospodarcze. Omawiana działka usytuowana jest na południowy-zachód względem dawnego dworu. Zarówno na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku [...] z 15 lipca 1945 r., jak i na Szkicu resztówki [...], w omawianym miejscu naniesione są kontury budynków, które oznaczono jako: spichlerz i stodoła. Sama działka na wspomnianym Planie, w zestawieniu kultur widnieje jako teren pod zabudowaniami (punkt 14 i część punktu 1). Obszar ten został również zidentyfikowany na mapie [...] otoczenia dworu, w skali 1:2000, jako "zabytkowa zabudowa gospodarcza dworu". Istnienie budynków gospodarczych, takich jak obora, stajnia, spichlerz, stodoła, wozownia, szopa potwierdzają: Opis resztówki [....] z 1 czerwca 1949 r., Protokół zdawczo-odbiorczy przekazania gospodarstwa rolnego resztówki [...] przez Zarząd Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska z [...] na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w [...], Protokół w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówek z dnia 28 lutego 1950 r., Protokół korekty rozliczenia, sporządzonego przez P.Z.R. 15 listopada 1955 r. oraz Protokół zdawczo- odbiorczy z przekazania resztówki przez Państwowy Fundusz Ziemi z 23 marca 1957 r. Potwierdzenie istnienia budynków znajduje się również w inwentarzu spadku po Z. M. Ponadto w aktach sprawy znajdują się przesłane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa karty ewidencyjne zabytków: stodoły, stajni, spichlerza, których użytkowanie, poza pierwotnym przeznaczeniem, zostało określone jako magazyn.

Nie ulega wątpliwości, zdaniem Ministra, że obecna działka ewidencyjna nr [...], w chwili jej przejęcia na cele reformy rolnej, była zabudowana typowymi budynkami gospodarczymi, których funkcja związana była bezpośrednio z działalnością rolniczą. Obszar ten podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

W dalszej części decyzji organ odwoławczy wskazał, że obecne działki nr [...] i nr [...], wykorzystywane są aktualnie jako droga. Funkcja ta w zakresie tego obszaru nie zmieniła się. Zestawienie dawnej mapy katastralnej z aktualną mapą ewidencyjną pozwala przyjąć, że dojazd do części folwarcznej majątku odbywał się drogą od strony północnej, a jej częścią była parcela pgr [...]. Droga wykorzystywana była na potrzeby części folwarcznej majątku [....], była bowiem szlakiem komunikacyjnym pomiędzy zabudowaniami gospodarczymi majątku a częścią, na której prowadzono bezpośrednio działalność rolniczą.

Wniosek z tego, w ocenie Ministra jest taki, że wspomniane działki nadawały się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Minister wskazał również, że organ pierwszej instancji orzekł, że działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] podlegały przejęciu na cele reformy rolnej, gdyż miały one charakter łąki. Z wykazu synchronizacyjnego i mapy synchronizacyjnej wynika, że działki te nosiły oznaczenie pgr [...], a wcześniej pgr [...]. Zgodnie z Arkuszem posiadłości gruntowej, parcelę tą określono jako łąkę. Taka sama informacja widnieje w wyciągu z księgi gruntowej Iwh [...]. Nie ma zatem wątpliwości, w ocenie Ministra, że obecne działki nr [...] i nr [...] były użytkiem rolnym i z tego powodu podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Organ odwoławczy wskazał również, że w oparciu o te same dokumenty ustalono, że obecna działka ewidencyjna nr [...] również była użytkiem rolnym. Z mapy synchronizacyjnej wynika, że omawiana działka nosiła oznaczenie pgr [...]. Parcele oznaczone pod numerem [...] w Arkuszu posiadłości gruntowej oraz w wyciągu ż księgi gruntowej lwh [...] oznaczone są jako rola. Wobec tego uzasadnione jest, zdaniem Ministra, twierdzenie, że działka ta nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Minister wskazał, że w toku postępowania odwoławczego ocenie poddano również obecne działki ewidencyjne nr [...]. Wojewoda stwierdził, że działki te nie podpadały pod działanie przepisów o reformie rolnej, gdyż stanowiły grunty leśne wchodzące w skład kompleksu, o łącznej pow. 258,2405 ha, a ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela nastąpiło na podstawie Protokołu przejęcia majątku leśnego z 14 czerwca 1945 r., wydanego na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Minister wskazał, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich, co do zasady nie przechodziły na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcie na własność Państwa tych gruntów regulował bowiem odrębny akt prawny, tj. wspomniany dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. W myśl art. 1 tego dekretu, lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych, przechodziły na własność Skarbu Państwa z dniem ogłoszenia dekretu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2735/13). W konsekwencji, orzekanie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej, która oprócz użytków rolnych obejmowała również lasy jest zasadne jedynie do nieruchomości ziemskich, w skład których wchodziły lasy i grunty leśne, które nie przekraczały 25 ha (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 706/17). W przypadku, gdy lasy i grunty leśne przekraczały powierzchnię 25 ha, organy administracji nie mogły orzekać o ich podpadaniu pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania administracyjnego wynika, że w skład majątku ziemskiego [...] wchodziły znaczne obszary leśne. Dowodzi temu szereg dokumentów archiwalnych. Inwentarz spadku po Z. M., zawiera informację, że "ogólny obszar lasów wynosi 467 morgów i 1008 sążni kwadratowych, czyli 268 ha 91 arów 88 metrów kwadratowych". Dokument ten ponadto zawiera opis ich lokalizacji i ukształtowania terenu na którym są położone, wiek drzew, skład gleby oraz drzewostan. W Arkuszu posiadłości gruntowej majątku należącego do Z. M. zanotowano, że w 1940 r. lasy zajmowały powierzchnię 258,2405 ha. W zaświadczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 23 sierpnia 1957 r., napisano, że na majątek ziemski w [...] składał się m.in. las o pow. 258,2405 ha, który nie został rozparcelowany. W aktach sprawy znajduje się istotny dla rozstrzygnięcia - Protokół z przejęcia majątku leśnego [...]. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, protokół taki sporządzano podczas czynności przejęcia lasów i gruntów leśnych oraz innych nieruchomości, jak np. gruntów deputowanych administracji i straży leśnej. W omawianym protokole zanotowano, że przejęcia majątku leśnego dokonano 14 czerwca 1945 r. w kancelarii Nadleśnictwa Państwowego [...]. Nie wymieniono w nim jednak, jakie konkretnie działki przejęto. Ograniczono się jedynie do stwierdzenia, że ogólna powierzchnia przejmowanego majątku leśnego wynosi 258,2405 ha i że objęty jest on Iwh [...], gminy katastralnej [....]. Dodatkowo Minister wskazał na znajdujący się w aktach sprawy, pozyskany z Archiwum Akt Nowych przy piśmie z 8 marca 2002 r. dokument - Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6.9.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przy pozycji dotyczącej majątku w [...], w kolumnie 'Lasy wyłączone dekretem z dnia 12.12.44', widnieje liczba 254,6 ha.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Ministra, nie ulega wątpliwości, że w majątku ziemskim [....], znajdowały się lasy o powierzchni znacznie przekraczającej 25 ha, które przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów. Choć protokół z przejęcia lasów nie zawierał informacji, jakie konkretnie przejęto nim działki, to widnieje on, jako dokument stanowiący podstawę wpisu własności Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] – w księdze wieczystej nr [...]. Księga ta prowadzona jest dla obecnych działek ewidencyjnych: nr [...].

Oznacza to, zdaniem Ministra, że w stosunku do tych działek organy administracji nie mogą orzekać o ich podpadaniu pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec tego, należało umorzyć postępowanie administracyjne w stosunku do działek nr [...].

Końcowo Minister wskazał, że przedmiotem postępowania administracyjnego były działki ewidencyjne: nr [...] - w stosunku do których Wojewoda umorzył postępowanie administracyjne. Zgodnie z wykazem synchronizacyjnym, obecne działki ewidencyjne nr [...], ujawnione są w aktualnej księdze wieczystej nr [...], skąd zostały przepisane z Iwh [...], gdzie widniały jako parcela pgr [...]. Tymczasem przejęty na cele reformy rolnej majątek ziemski [...], należący do Z. M., a następnie jego następcy prawnego A. M. - objęty był dawną lwh [...]. Oznacza to, zdaniem Ministra, że w zakresie działek nr [..], nr [...] i nr [...] - wnioskodawca nie ma legitymacji czynnej w sprawie, gdyż nie należały one do jego poprzedników prawnych. Wynika to również z przesłanej przy piśmie z 9 listopada 2015 r. przez Sąd Rejonowy Wydział [...] Ksiąg Wieczystych w [...] lwh [...] i [....], gdzie jako właściciel wykazana jest Gmina [...] od 1900 r.

Minister wskazał, że analogicznie ma się sytuacja z obecnymi działkami ewidencyjnymi nr [..] i nr [...], opisanymi w aktualnej księdze wieczystej nr [....], skąd zostały przepisane z lwh [...], gdzie widniały jako parcele pgr [...] i [...].Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W niniejszej sprawie, zdaniem Ministra, brak jest podmiotu legitymowanego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że działki ewidencyjne nr [...]. nr [...], nr [...]. nr [...], nr [...]. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit, ej dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W związku z tym należało umorzyć postępowanie administracyjne w podanym zakresie.

Końcowo Minister wskazał, że P. M. w odwołaniu wyraził żądanie "zwrotu wszystkich wymienionych działek". Podkreślił unikatowość dworu w [...] oraz otaczającego go parku. Poza tym zaznaczył, że działki nr [...] i nr [...], na których stoi kapliczka z figurką św. [...][...], nigdy nie miała rolniczego charakteru. Działka nr [...] wchodziła w skład parku, podobnie jak działki nr [...] Jego zdaniem, "tą samą funkcję co park stanowiły" działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...], na której znajdują się zabudowania gospodarcze, nabyte przez ówczesny GS w sposób nieprawny. Działki nr [...], jako teren nieużytków powinny zostać zwrócone na zasadzie rekompensaty. Minister zaznaczył, że uzasadnienie odwołania ogranicza się jedynie do subiektywnego wyrażenia stanowiska, bez odniesienia się do ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji. Nie wskazuje na konkretne dokumenty, które sugerowałyby odmienny stan faktyczny od ustalonego przez Wojewodę. Odwołujący się nie załączył również dodatkowych archiwalnych dokumentów, w związku z czym organ drugiej instancji dokonał ponownej analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów i doszedł do wniosków, które znalazły wyraz w rozstrzygnięciu niniejszej decyzji.

Odwołujący się Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], który zaskarżył decyzję Wojewody w punkcie pierwszym, podniósł przede wszystkim naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego zastosowanie w odniesieniu do nieruchomości leśnych oraz naruszenie przepisów, które stanowią, że pozostaje w mocy nabycie własności, które nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, przed utratą jego mocy.

Organ administracji drugiej instancji wskazał, że w pełni podzielił zarzut Nadleśnictwa [...], że w stosunku do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów - nie miały zastosowania przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. A co za tym idzie, nieruchomości te nie mogą zostać objęte postępowaniem prowadzonym w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z kolei Gmina zaskarżając decyzję Wojewody podniosła, że na terenie całego majątku brak było wyodrębnionych budynków o charakterze administracyjnym, wobec czego należało przyjąć, że funkcja taka sprawowana była z dworu. Minister odnośnie powyższego wskazał, że w trakcie postępowania nie znaleziono jednak żadnych dowodów, które przemawiałyby za tezą, że z dworu prowadzony był bezpośredni zarząd nad częścią gospodarczą majątku. Kwestia ta została wyjaśniona wyżej w uzasadnieniu, w części dotyczącej działki nr [...].

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. K. (Skarżąca) oraz Gmina [...] (Gmina).

Pierwsza ze skarg zaskarżyła zaskarżoną decyzję w jej punkcie pierwszym, trzecim oraz piątym, zarzucając jej:

1. naruszenie art. 1, art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędną wykładnię pojęć: "nieruchomości ziemskie" "charakter rolniczy" i "związek funkcjonalny" oraz celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z orzecznictwem, w tym uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06, a w konsekwencji stwierdzenie, że obecne działki ewidencyjne nr [...] (w granicach dawnych pgr [...], pgr [...] i pgr [...] ), [...], obręb [...] [....] podpadały pod działanie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN;

2. naruszenie § 5 w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że obecne działki ewidencyjne nr [....] (w granicach dawnych pgr [...], pgr [...] i pgr [...] ), [...], obręb [...] [...] miały charakter rolniczy w dniu 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r.;

3. naruszenie § 5 w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że organ nie jest uprawniony do wyrzeczenia, że obecne działki ewidencyjne nr [....], stanowiące lasy nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN;

4. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 4 K.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego i stwierdzenie, że działki nr [...], nr [...], nr [...] nie stanowiły części zespołu parkowo dworskiego oraz nie stanowiły, mimo, że stanowiły część zespołu dworsko-parkowego w postaci ogrodów (przydomowych), o charakterze rekreacyjnym, ściśle i funkcjonalnie związane z dworem;

5. naruszenie 7 w zw. z art. 77 § 1 i 4 K.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i stwierdzenie, że działka [...] w granicach parceli pgr [...], pgr [...] i pgr [...] nie stanowiła ogrodów wchodzących w skład zespołu parkowo-dworskiego (przydomowych), o charakterze rekreacyjnym;

6. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 4 K.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i stwierdzenie, że działka nr [...] miała charakter rolny i nie wchodziła w skład zespołu parkowo-dworskiego, o charakterze rekreacyjnym;

7. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 4 K.p.a, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, a w konsekwencji przyjęcie, że obecne działki nr [....] i nr [...] stanowiące drogę stanowiły dojazd tylko do części folwarcznej majątku, zatem jakie nieruchomości ziemskie o charakterze rolnym podpadały pod działanie dekretu PKWN o reformie rolnej;

8. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 4 K.p.a, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, a w konsekwencji przyjęcie, że obecne działki nr [...] nie wchodziły w skład zespołu parkowo-dworskiego, stanowiąc tereny o charakterze rolnym;

9. naruszenie art. 2, 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 8 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej Konwencja) oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji przez rozszerzającą wykładnię przepisów nacjonalizacyjnych w demokratycznym państwie prawa.

W oparciu o powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie 1 w punkcie 3 oraz w punkcie 5 i przekazanie sprawy organowi w tym zakresie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Skarżąca Gmina zarzuciła decyzji Ministra jej niezgodności z prawem – w zakresie zawartego w punkcie 4 decyzji stwierdzenia, że działki ewidencyjne nr [...] (w granicach dawnych pgr. [...] i pgr. [...]), nr [...] obręb [...] [....], jednostka ewidencyjna [...]- nie podpadały pod działanie art.2 ust. 1 lit, e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) przepisów prawa procesowego - art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U, z 2021 r. poz.735) poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, a zarazem naruszenie przepisu art.80 K.p.a. w zakresie dokonanych ustaleń

Wobec powyższego Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w zakresie punktu czwartego i orzeknięcie co do istoty sprawy, że przedmiotowe nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w tym zakresie i przekazanie organowi II instancji sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności

z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako p.p.s.a.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skargi są nieuzasadnione, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie narusza prawa.

Wstępnie zauważyć należy, że organy orzekały o wielu nieruchomościach o różnym stanie faktycznym i prawnym, co wynikało z ostatecznego zakresu wniosku P. M. (następcy prawnego A. M.) o stwierdzenie, że działki ewidencyjne o aktualnych numerach: [...], stanowiące byłą własność Z. M., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej: dekret o reformie rolnej. W powyższej sytuacji orzeczenie w stosunku do każdej z nieruchomości (o różnym statusie przedmiotowym i prawnym) mogłoby stanowić przedmiot osobnej decyzji administracyjnej. Ta konstatacja jest konieczna w kontekście złożonych w sprawie skarg i podniesionych tam zarzutów.

Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 września 2021 r. zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Ostatecznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podzielił poszczególne nieruchomości objęte wnioskiem spadkobiercy właściciela na trzy grupy (oprócz działek [....], w stosunku do których postępowanie zostało umorzone przez organ I instancji, a organ drugiej instancji utrzymał to rozstrzygniecie w mocy) i orzekł reformatoryjnie, iż następujące nieruchomości (działki ewidencyjne nr [...]- w granicach dawnych pgr [....], pgr [...] i pgr [...]), nr [...] nr [...]) podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, a następujące nieruchomości ( działki nr [...], nr [...] - granicach dawnych pgr [...] i pgr [...] oraz nr [...], nr [...], nr [....]) nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej oraz umorzył postępowanie co do działek nr [...].

Organ II instancji bardzo dokładnie przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy celem zbadania, które działki wskazane przez P. M. podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Uwzględniając wszystkie zebrane w sprawie dowody Sąd w składzie orzekającym podzielił stanowisko organu odwoławczego, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W ocenie sądu dokonany przez Ministra (w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51, dalej jako "rozporządzenie") podział na nieruchomości, które podpadają i nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, nie narusza wymienionego ostatnio przepisu. Rozważania w tej kwestii należy rozpocząć od przytoczenia treści tego przepisu i odwzorowania, jak w orzecznictwie rozumie się objęcie danej nieruchomości art. 2 ust. 1 lit e) dekretu. Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e, przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Następnie należy wskazać, że na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26). W uzasadnieniu powyższej uchwały oraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Chociaż uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe.

Dekret nie obejmował bowiem (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Z tych też przyczyn w orzecznictwie wskazywano na konieczność badania tych związków, ale jedynie wówczas, gdy pewna część przejętej nieruchomości (np. zespół pałacowo parkowy) funkcjonowała odrębnie od reszty majątku, przez co nie podpadała pod działanie dekretu. Zatem pomimo okoliczności, że majątki ziemskie stanowiły zazwyczaj jednolite kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład nieruchomości miały charakter rolniczy. W szczególności w przypadku nieruchomości zabudowanych istotne jest wykazanie, czy budynek (lub jego część) był trwale, w sposób architektoniczny, przystosowany jako obiekt budowlany do prowadzenia działalności rolniczej.

Przechodząc następnie do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że okolicznością nie budzącą wątpliwości jest to, że majątek należący do Z. M. przekraczał ogólny normatyw powierzchniowy określony art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, jak też normatyw użytków rolnych, co potwierdza znajdujący się w aktach sprawy dokumenty w postaci:

- arkuszu posiadłości gruntowej majątku należącego do Z. M., gdzie wpisano, że miał on 475 ha całkowitej powierzchni;

- ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zanotowano 424,1 ha powierzchni;

- obszarów majątków przejętych na cele reformy rolnej w powiecie [...], gdzie w rubryce dotyczącej ogólnego obszaru podano wartość 169,46 ha;

- zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 23 sierpnia 1957 r., gdzie napisano, że majątek ziemski w [...] zajmował ogółem nieco ponad 475 ha,

- inwentarza spadku po Z. M., zmarłym w dniu 16 września 1942 r. Według tego dokumentu, na dobra tabularne [...] Iwh [...] składało się 464,36 ha.

Zatem za z wyjątkiem jednego dokumentu, w którym podano powierzchnię ogólną 169 ha - w pozostałych dokumentach mowa jest o powierzchni 424-475 ha.

Wobec tego - pomimo rozbieżności w dokumentach - zasadne jest przyjęcie, że powierzchnia ogólna majątku w [...], znacznie przekraczała 100 ha. Spełniona zatem została przesłanka obszarowa, warunkująca przejęcie majątku na cele reformy rolnej.

Ze względu na treść zaskarżonej decyzji i jej rozbudowany charakter każda ze złożonych w sprawie skarg (E. K.– następczyni prawnej P. M. oraz Gminy [...]) dotyczy innych rozstrzygnięć.

Skarżąca E. K. zaskarżyła decyzję Ministra z 10 września 2021 r. w zakresie pkt 1, 3 oraz 5 decyzji. W swojej skardze dowodzi przede wszystkim, że będące przedmiotem niniejszego postępowania działki ewidencyjne oznaczone aktualnie nr [...] ( w granicach dawnych pgr [..], pgr [...] i pgr [...]) oraz nr [...] i nr [...] nie podlegały pod działanie dekretu o reformie rolnej, gdyż były funkcjonalnie związane z zespołem parkowo-dworskim. Swoje stanowisko opiera przede wszystkim na okoliczności związanej ze znajdującymi się na przedmiotowych działkach zadrzewieniami oraz drogami.

Jednak należy zauważyć, że z dokumentów archiwalnych zgromadzonych w trakcie trwającego postępowania, w szczególności z Planu sytuacyjnego resztówki rozparcelowanego majątku [...], sporządzonego w dniu 15 lipca 1945 r. wynika, że obecna działka ewidencyjna nr [...] oznaczona jest jako ogrody i drogi (na planie jest to nr [...] i [...]), obecna działka ewidencyjna nr [...] oznaczona jest jako ogrody (na planie jest to nr[...]), zaś obecna działka ewidencyjna nr [...] oznaczona jest jako ogrody, drogi i budowlana (na planie jest to nr [...]). Tabela zestawienia kultur na tym Planie sytuacyjnym resztówki podaje, że lasy (park) zajmowały pow. 1,5975 ha, podczas gdy ogrody zajmowały łącznie powierzchnię 1,5677 ha (0,8204 ha i 0,7473 ha). Również sporządzone w terminie późniejszym dokumenty (opis resztówki [...] z 1949 r., protokół zdawczo odbiorczy przekazania gospodarstwa rolnego resztówki [...] przez Zarząd Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska z [...] na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w [...]. protokół przejęcia resztówki [...] z 28 lutego 1950 r., protokół w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówek z 28 lutego 1950 r, ) wskazują, że majątku [...] oprócz parku znajdowały się również sady i ogrody ( w niektórych dokumentach tych nazw używano zamiennie). W opisie resztówki z 1 czerwca 1949 r. opisano też jakie drzewa znajdowały się na przejętych gruntach ( było to 210 sztuk jabłoni, 4 sztuki grusz, 32 sztuki wiśni, 12 sztuk śliw). Trafnie zatem organy uznały, że takie użytki i areał upraw przekraczały owocowo- warzywne potrzeby rodziny.

Także działka nr [...] w granicach parceli pgr [...] i części parcel pgr [...] i [...] w ww. dokumentach wymieniana była jako ogrody ( pgr [...] i [...]) oraz rola ( pgr [...]). Zatem słusznie zwrócił uwagę organ II instancji, że majątek poza częścią parkową miał również sady i ogrody. Uwzględniając zatem fakt, że za użytki rolne po myśli § 4 rozporządzenia MRiRR, uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe, objęty zaskarżonym rozstrzygnięciem fragment dawnego majątku [...] obejmujący powyższe nieruchomości miał charakter rolny. Taki stan świadczy tym samym o hipotetycznej możliwości prowadzenia gospodarki rolnej , co z kolei świadczy o rolniczym charakterze nieruchomości i jest wystarczające dla uznania, że wraz z pozostałą rolną częścią majątku podlegały one działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Niewątpliwie również charakter rolny miały działki [...], które w arkuszu posiadłości gruntowej oraz w wyciągu z księgi gruntowej lwh [...] zostały oznaczone odpowiednio jako łąki ( działki nr [..] i [...] dawniej oznaczone jako pgr [...] i [...]) oraz jako rola (działka nr [...] dawniej oznaczona jako pgr [...] i [...]).

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że także działka nr [...] miała charakter rolniczy. Wynika to z ewidencji parków i ogrodów [...] [...]-Ogród [...], za mapy [...] - otoczenie sporządzonej przez mgr. inż. arch. Z.S. z 2000 r. oraz z planu sytuacyjnego resztówki rozparcelowanego majątku [...] z 15 lipca 1945 r. Z wszystkich tych dokumentów wynika, że działka ta opisywana jest jako teren dawnego sadu lub rola. W kontekście zatem wyżej przytoczonego § 4 rozporządzenia MRiRR niewątpliwie miała charakter rolny.

Skoro zatem na omawianym obszarze występowały użytki o charakterze rolnym, które były lub mogły być wykorzystane na cele reformy rolnej, to mogły one być przejęte, w zgodzie z omawianymi przepisami, na tak określony cel.

Zdaniem sądu należy również podzielić stanowisko organu co do rolnego charakteru działek nr [...] ( dawne parcele pgr [...] i [...]) i nr [...] ( dawna parcela pgr [...]), które wykorzystywane były jako droga. Aktualne przeznaczenie tych działek jest tożsame. Wynika to z porównania aktualnych map ewidencyjnych z dawną mapą katastralną. Droga znajdująca się na tych nieruchomościach wykorzystywana była do dojazdu do części folwarcznej majątku. Takie wykorzystanie gruntów kwalifikuje je jako część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Nawet jeśli przyjąć - jak wywodzi skarżąca - że te działki były wykorzystywane jako dojazd do części rezydencjalnej majątku [...], nie mogło to w sposób zasadniczy rzutować na ocenę charakteru tworzących go użytków, a co za tym idzie jego przydatności dla realizacji celów reformy rolnej, wymienionych w art. 1 pkt 2 dekretu. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że cele dekretu oraz jego zakres upoważniają do twierdzenia, że pojęciem "nieruchomość ziemska" objęte zostały grunty, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, w tym również grunty zabudowane, na których zlokalizowane są zabudowania gospodarcze, budynki przemysłu rolnego i inne budynki funkcjonalnie związane z prowadzeniem działalności wytwórczej w rolnictwie, a także grunty na których znajdują się urządzenia melioracji wodnej, drogi dojazdowe do użytków rolnych, stawy rybne, itp. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 644/17, podkreślił, że zakresem normowania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeśli idzie o identyfikację nieruchomości, które podpadały pod działanie tego przepisu były objęte nie tylko te nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, które w momencie wejścia w życie dekretu faktycznie były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie (w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej), ale także te, które ówcześnie "nadawały się" (były przydatne) do takiego wykorzystania lub wykorzystania na inne cele reformy rolnej. Innymi słowy, sama potencjalna możliwość wykorzystania danej nieruchomości o charakterze rolnym na szeroko rozumiane cele reformy rolnej mogła być uznana za wystarczającą dla stwierdzenia, że nieruchomość ta podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, o ile możliwość takiego wykorzystania znajdowała racjonalne uzasadnienie gospodarcze (por. wyrok NSA z 28 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 2569/14).

Również za prawidłowe należy uznać ustalenia organu co do działki nr [...], z uwagi na fakt, że znajdowały się na niej budynki gospodarcze takie jak spichlerz i stodoła ( vide: Plan sytuacyjny resztówki rozparcelowanego majątku [...] z 15 lipca 1945 r., opis resztówki [...] z dnia 1 czerwca 1949 r., protokół zdawczo-odbiorczy przekazania gospodarstwa rolnego resztówki [...] przez Zarząd Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska z [....] na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w [...], protokół w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówek z dnia 28 lutego 1950 r. protokół korekty rozliczenia, sporządzonego przez P.Z.R. w dniu 15 listopada 1955 r. oraz protokół zdawczoodbiorczy z przekazania resztówki przez Państwowy Fundusz Ziemi, z dnia 23 marca 1957 r.). Niewątpliwie zabudowania w postaci spichlerza i stodoły były wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Zatem przedstawione wyżej orzecznictwo ma zastosowanie również w stosunku do przedmiotowych nieruchomości.

Wbrew zarzutom skargi E. K. organ w zaskarżonej decyzji ustalił prawidłowo charakter ww. działek na podstawie szerokiego materiału dowodowego szczegółowo wymienionego w zaskarżonej decyzji. Warto w tym miejscu przypomnieć, że postępowanie w niniejszej sprawie jest prowadzone od 2001 r. Brak jest podstaw by ustalenia powyższe zakwestionować, a twierdzenia strony skarżącej, że działki nr nr [...]( w granicach dawnych pgr [...], pgr [...] i pgr [...]) oraz nr [...], nr [...] nie podlegały pod działanie dekretu o reformie rolnej pozostają gołosłowne i stanowią jedynie polemikę z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym przez organ II instancji.

Zdaniem Sądu organ w sposób prawidłowy dokonał także oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad wynikających z art. 7, 77 § 1 , a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowo również zastosowano i dokonano wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.

Również za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.

Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, poza sytuacjami współstosowania Konstytucji, oznacza wydanie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie bezpośrednio na podstawie normy konstytucyjnej. Potrzeba wydania aktu stosowania prawa na podstawie normy konstytucyjnej wynikać może albo z braku regulacji ustawowej czy innej podkonstytucyjnej albo z zaistnienia sprzeczności aktu podkonstytucyjnego z normą konstytucyjną. Kompetencje w zakresie oceny zaistnienia takiej sprzeczności w polskim systemie prawnym ma Trybunał Konstytucyjny. Przyjmuje się, że sądy co do zasady mogą rozstrzygać taką sprzeczność w sytuacji oczywistej niekonstytucyjności przepisu, wtórnej niekonstytucyjności przepisu bądź w stosunku do aktów podustawowych (szerzej zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znacznie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Lexis Nexis Warszawa 2010, Wydanie 2, s. 28-37).

Nie można też pominąć, że przepisy dekretu były już przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, który rozpoznawał także skargę o stwierdzenie niezgodności art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 32 Konstytucji RP. Jak wyraził to Sąd Najwyższy w wyroku z 26 marca 2004 r., sygn. akt IVCK 188/03, to, że Trybunał postanowieniem z dnia 28 listopada 2001 r., SK 5/01 (OTK 2001/8/266), umorzył postępowanie w tym przedmiocie z powodu utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu, nie oznacza przejścia na sąd kompetencji do orzekania o niezgodności omawianego przepisu z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny ograniczył się wówczas do interpretacji wskazanego przez wnioskodawcę przepisu i nie dokonywał ani oceny legalności wydania dekretu o reformie rolnej przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, ani oceny zgodności treści tego dekretu z obecnie obowiązującymi normami konstytucyjnymi. Jednocześnie stwierdził, że "pełna ocena suwerenności i legalności PKWN, jako polskiego prawodawcy należy do współczesnego, demokratycznego ustrojodawcy" (por. Uzasadnienie uchwały z 16 kwietnia 1996 r., sygn. W. 15/95, OTK ZU Nr 2/1996, poz. 13). Mimo bowiem, iż omawiany przepis dekretu miał charakter jednorazowej regulacji prawnej i w tym znaczeniu utracił moc prawną, to jednak nadal pozostają w mocy jego skutki prawne, a które były akceptowane wyraźnie lub w sposób dorozumiany przez późniejszego ustawodawcę i doprowadziły do powstania nowych, trwałych stosunków prawnych. Złożoność problemów prawnych związanych ze stanem faktycznym ukształtowanym przez dekret uniemożliwia więc, zdaniem Sądu, bez pozytywnej ingerencji obecnego ustawodawcy, zmianę lub odwrócenie skutków dekretu, które sięgają bardzo głęboko w sferę dzisiejszych stosunków własnościowych i praw nabytych na jego podstawie. Ponadto, posługiwanie się aktualnymi standardami prawnymi państwa demokratycznego do generalnej oceny zdarzeń z okresu wejścia w życie dekretu (końcowy okres II wojny światowej oraz wczesne lata powojenne), nie dałoby się usprawiedliwić nawet uzasadnionym postulatem sprawiedliwości społecznej. Istotna jest bowiem tutaj kwestia zasięgu społecznego i gospodarczego dekretu, który wywołał skutki o charakterze makrospołecznym, dotykając bardzo szerokiego kręgu adresatów, w sposób zasadniczy redefiniując pojęcie własności.

Z tożsamych względów, uwzględniając obowiązujący stan prawny, wolę ustawodawcy oraz charakter i skutki dekretu Sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia powołanych w skardze przepis art. 1 Protokołu nr 1 (Protokołu Dodatkowego) Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. W tym zakresie należy odwołać się jeszcze do wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2 marca 2005 r. w sprawie von Maltzan i inni przeciwko Niemcom (GC), nos. 71916/01, 71917/01 and 10260/02, § 74, 77, 78 and 112, ECHR 2005-V), w którym Trybunał wskazał, że pozbawienie praw do nieruchomości w trybie nacjonalizacji było aktem jednorazowym i nie kreuje ciągłej sytuacji pozbawienia mienia (tak też Malhous przeciwko Czeskiej Republice (dec.) (GC), no. 33071/96, ECHR 2000-XII). Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 11 stycznia 2017 r. (sygn. akt I OSK 341/15), skoro przejęcie nieruchomości w trybie reform rolnej nastąpiło w 1944 r. bez odszkodowania, to w dacie ratyfikacji Pierwszego Protokołu przez Polskę tj. 10 października 1994 r. nie istniało jakiekolwiek prawo do przejętego mienia, czy ekspektatywa jego restytucji. Artykuł 1 Pierwszego Protokołu nie może być bowiem interpretowany jako nakładający na Państwa generalny obowiązek rewindykacji nieruchomości przejętych przed ratyfikowaniem Konwencji. W tym zakresie jest to pozostawione uznaniu poszczególnych Państw (Jantner przeciwko Słowacji no. 39050/97, § 34, 4 marca 2003).

Z kolei skarżąca Gmina [...] dowodzi, że zespół dworsko – parkowy majątku [...], obejmujący obecnie działki nr [...] (w granicach w granicach dawnych pgr [...] i pgr [...]) nr [...] - był funkcjonalnie powiązany z nieruchomością ziemską.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że po podjęciu uchwały z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06, w orzecznictwie jednolicie jest prezentowany pogląd, podkreślający znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa, w myśl dekretu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto również, że pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu, z uwzględnieniem orzecznictwa administracyjnego nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Wobec tak ogólnie sformułowanej definicji "związku funkcjonalnego", przy braku konsekwencji terminologicznej, ustalenie, co do występowania takiej zależności - w kontekście rozpatrzenia określonej sprawy - możliwe jest jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym. W orzeczeniach, w których nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego" podkreślane jest, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak się wywodzi, nie były one przydatne dla celów wskazanych w lit. a-c/ ust. 2, natomiast cele wskazane pod lit. d i e/ mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (patrz tak uchwała NSA sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA sygn. akt I OSK 523/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08).

Analiza treści uzasadnienia decyzji drugiej instancji wskazuje, że główny spór dotyczył tego, czy budynek dworski służył do zarządu majątkiem, w sytuacji braku w obrębie przejmowanego majątku innych budynków, z których mógł być sprawowany zarząd majątkiem. W ocenie sądu rozpoznającego sprawę, organ drugiej instancji dokonując oceny powyższej kwestii prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Z ustaleń organu wynika, że działka nr [...] zabudowana była budynkiem starego dworu oraz oficyny, które miały charakter mieszkalny. Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy opracowaniem autorstwa T. P. "Dwór w [...]" z 1984 r., budynek dworu usytułowany jest we wschodniej części zespołu dworskiego, na obszarze terasy przechodzącej w skarpę terenową, wznoszącą się ponad koryto rzeki [...] i wpadającego do niej od zachodu potoku [...]. Otoczony jest on starodrzewiem założenia parkowego. Inwentarz spadku po Z. M., zmarłym w dniu 16 września 1942 r. podaje, że budynek dworu składał się z 8 pokoi, kuchni, spiżami i łazienki. Natomiast oficyna miała 2 pokoje. Z kolei w treści Ewidencji parków i ogrodów [...][...] - Ogród [...], datowanej na listopada 1976 r., w części poświęconej układowi przestrzennemu oraz analizie zachowania układu zabytkowego znajduje się fragment, gdzie napisano, że najbliższe otoczenie dworku było obsadzone ozdobnymi krzewami.

Natomiast działka [...] (w granicach dawnych pgr [...] i [...]) na Planie sytuacyjnym resztówki rozparcelowanego majątku z 15 lipca 1945 r. opisana jest jako park. Także w ewidencji parków i ogrodów [...][...] –Ogród napisano, że właściwe zadrzewienie znajduje się miedzy rzeką [...] a skarpą. Zatem z przedstawionych opisów zarówno w dacie bliskiej wejścia w życie dekretu (1945 r.), jak również w dacie późniejszej (1976 r.) wynika, że sposób zagospodarowania tej nieruchomości był tożsamy- teren zadrzewiony, stanowiący park.

Te same ustalenia odnoszą się również do działek nr [....]. Z w ewidencji parków i ogrodów [...][...] –Ogród wynika, że na przedmiotowych działkach znajduje się aleja lipowa, biegnąca równolegle do rzeki [...] oraz tereny zadrzewione. Brak jest zatem dowodów by w jakikolwiek sposób do działalności rolniczej były lub mogły być wykorzystywane powyższe nieruchomości. Były to tereny zadrzewione o charakterze rekreacyjnym, wkomponowane w część założenia parkowo-dworskiego, stanowiący jego istotny element krajobrazowy. W związku z czym prawidłowo organ uznał, że nie miały one charakteru ziemskiego. Wszystkie zarzuty Gminy [...] sprowadzają się do twierdzenia, że część rolna majątku ziemskiego [...] związana była z częścią tego majątku będącego zespołu dworsko- parkowego [...]. Jednak w judykaturze wyrażany jest pogląd, że "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. W istocie, więc ugruntowane w judykaturze pojęcie nie dotyczy metodologicznie związku funkcjonalnego (relacji jednostronnej zależności), lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku. Analiza aktualnego orzecznictwa, w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", prowadzi do wniosku, że dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać sformułowane w judykaturze tezy:

- rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich, dwory

i pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcja rolną, były dla tej produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne,

- o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne, brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, nieoddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron, źródła dochodów właściciela, zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski,

- istotne znaczenie dla istnienia "związku funkcjonalnego" ma miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części rezydencjalnej lub poza nią,

- dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (uznanie, że nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralną część parku), wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie,

- rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na rzecz Państwa.

Słusznie zatem organy orzekające w sprawie uznały, że dworek będący domem mieszkalnym wraz z oficyną mieszkalną oraz parkiem nie był wykorzystywany dla celów rolnych. Zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości, w budynku dworu(pałacu), nie przesądza o istnieniu więzi funkcjonalnej między takim budynkiem, a gospodarstwem rolnym, na co zwraca uwagę liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie sposób było dowieść faktu, że zespół dworsko-parkowy miał charakter rolniczy, ani funkcjonalnego związku tej części majątku z gruntami rolnymi. Wobec braku dowodów przeciwnych powyższym rozstrzygnięcie organu uznać należy za słuszne i prawidłowe.

Prawidłowe jest również to stanowisko organu, które dotyczy umorzenia postępowania odnośnie działek nr [...].

Z ustaleń poczynionych przez organu obu instancji wynika, ze majątek ziemski w [...] z całą pewnością miał ponad 100 ha użytków rolnych oraz ponad 25 ha lasów. Te zaś, o ile przekraczały 25 ha, przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82), wobec czego nie mogły być objęte dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dekret o lasach miał charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przejęcie gruntów leśnych następowało z mocy prawa bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnej decyzji (tak art. 1 ust. 1 dekretu). Ponadto rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu, tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 16) nie zawierało analogicznych unormowań jak rozporządzenie tegoż Ministra z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., które przewidywało kompetencje wojewódzkich urzędów ziemskich do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, i określało tryb odwoławczy od decyzji tych urzędów. Takie uregulowanie zdaniem Sądu oznaczało, iż osoba uprawniona mogła wystąpić o wyłączenie nieruchomości spod działania dekretu na zasadach ogólnych. Żądanie takie mogło być oparte na zarzucie, że nieruchomość nie ma charakteru leśnego, nie przekracza 25 ha (art. 1 ust. 1 dekretu), albo na zarzucie, że podlega ona wyłączeniom określonym w art. 1 ust. 3 dekretu. Wobec tego, że dekret z 12 grudnia 1944 r. został uchylony i wydanie takiej decyzji nawet o charakterze deklaratoryjnym - nie może obecnie wchodzić w rachubę - spór co do takiego przejścia może nastąpić przed sądem powszechnym w trybie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a jej rzeczywistym stanem prawnym (tak SN w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, opublikowanej w ONSC 1994 r., zeszyt 11, poz. 212). Tym samym organ prawidłowo uznał, że brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia. W konsekwencji zatem w takiej sytuacji organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie.

Prawidłowo również organy obu instancji uznały, że również co do działek nr [...] i nr [...] postępowanie winno zostać umorzone ( chociaż z innych przyczyn niż w stosunku co do działek nr [...]). Działki ewidencyjne nr [...] ( dawna parcela pgr [...]) pochodziły z dawnego lwh [...], gdzie jako właściciel od 1900 r. wpisana była Gmina [...]. Tymczasem dawny majątek Z. M. objęty był dawnym lwh [...]. Fakt, że parcele te nie stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej własności Z. M. oznacza, że P. M. (następca prawny tej osoby) nie miał legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że są one wyłączone spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w tej części. Z poglądów bowiem prezentowanych zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, wynika, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony – osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99 Lex 54727).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).

Wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl