Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 3/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4,  ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. R. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.R. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wydana w następującym stanie sprawy;

Wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2021 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem S.R., ur. [...] 1965 r.

Decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: "k.p.a.") i art. 17, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.") odmówił przyznania skarżącej świadczenia.

Uzasadniając powyższe organ wskazał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021 r. wydanego przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność męża skarżącej istnieje od 5 lipca 2014 r., a więc nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., uprawniającym do przyznania świadczenia. Po drugie S.R. ma troje dzieci, żadne z nich nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ich obowiązek alimentacyjny względem ojca wyprzedza obowiązek alimentacyjny żony, czyli skarżącej. Ponadto fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, również zdaniem organu stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Po trzecie skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, co z kolei wyklucza przyznanie świadczenia wobec treści art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. W ocenie organu brak jest również związku pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, z uwagi na fakt, iż jest ona uprawniona do emerytury i to w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

a) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której stanowi on podstawę przyznania ww. świadczenia osobie pozostającej w związku małżeńskim, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego wobec współmałżonka;

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, który wedle powszechnej wykładni powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria z art. 17 ust. 1 (lub ust. 1a) u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji;

c) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

d) błędną wykładnię art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawują nad nią opieki;

e) błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

f) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej ww. przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 17 u.ś.r., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji niesłusznie wydał decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, został uznany za niegodny z Konstytucją RP. SKO wyjaśniło, że w konsekwencji powyższego orzeczenia, organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia, a zatem okoliczność ta nie może stanowić podstawy do odmowy jego przyznania.

W odniesieniu do drugiej z wymienionych przez Burmistrza przyczyn wydania decyzji odmownej, Kolegium wskazało, że małżonek wykonujący opiekę nad drugim małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast w świetle art. 130 K.r.o., małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. Jak wyjaśniło SKO, wykładnia gramatyczna przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaprezentowana przez organ I instancji, prowadziłaby do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki.

Organ odwoławczy stwierdził jednak, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe z uwagi na negatywną przesłankę przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. skarżąca ma ustalone prawo do emerytury od 1 stycznia 2018 r. na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] i emerytura ta nadal jest jej wypłacana. Organ zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednak wskazał, że wyrok ten nie odnosi się do osób, które mają ustalone prawo do innego typu renty bądź emerytury. Kolegium wskazało, że w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyznania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy wysokością świadczenia i wysokością emerytury. W ocenie SKO, dopiero zawieszenie prawa do emerytury, co skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Organ stwierdził, że ww. negatywna przesłanka nie została wyeliminowana, gdyż skarżąca nie zawiesiła prawa do emerytury, mimo że posiadała wiedzę o konieczności dokonania powyższego, na co wskazuje treść składanych w toku postępowania pism. Podkreślił, że ciężar dokonania wyboru świadczenia i złożenia wniosku o zawieszenie emerytury nie spoczywa na organie, a zatem Burmistrz nie był zobowiązany ani uprawniony do wzywania skarżącej do rezygnacji z pobierania emerytury.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca wniosła o uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto z ostrożności procesowej w kontekście poprzedniego zarzutu, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez skarżącą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia oraz naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości pobieranej emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica ta uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę, jak również poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ponadto - ewentualnie - skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania jej, o uznaniu okoliczności pobierania emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty są zasadne.

Przedmiotem postępowania było świadczenie pielęgnacyjne, o przyznanie którego wnioskowała skarżąca z tytułu sprawowania opieki nad swoim niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do ust. 5 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

2) osoba wymajająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, (...)

3) na osobę wymagająca opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.

Sąd w pełni podziela stanowisko SKO co do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., istnienia obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie i braku możliwości uznania, że w kontrolowanej sprawie przepis ten stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia. Nie ma też potrzeby powielania w niniejszym uzasadnieniu wyroku jednolitego w orzecznictwie i nie budzącego już od wielu lat żadnych wątpliwości poglądu co do skutków zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dotyczącego niezgodności z przepisami Konstytucji RP art. 17 ust. 1b u.ś.r. Właśnie na skutek ww wyroku Trybunału został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę.

Sporne natomiast pozostało czy fakt pobierania przez skarżącą emerytury w okolicznościach sprawy stanowi zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przeszkodę do przyznania prawa do świadczenia, w tym w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą tego świadczenia i kwotą pobieranej emerytury, a także czy działająca z profesjonalnym pełnomocnikiem skarżąca miała obowiązek, bez dodatkowych informacji ze strony organów, zawieszenia wypłaty emerytury. Ten ostatni zarzut skargi został złożony niejako na wypadek nieuwzględnienia zarzutów wcześniejszych, lecz nie ma to znaczenia w świetle art. 134 § 1 P.p.s.a.

Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Podkreśla się w nim, że brak jest wyraźnego unormowania prawnego, pozwalającego rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego proporcjonalnie do wysokości pobieranej emerytury bądź renty. Powyższe naruszałoby bowiem wyraźną treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który to przepis wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo, a zatem nie zezwala na samodzielne określanie jego wielkości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Zwraca się też uwagę, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między wysokością ustawową a wysokością pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego powodowałaby duże trudności w zakresie ustalania wielkości świadczenia należnego do wypłaty, a to np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, a także z uwagi na ewentualność waloryzacji wysokości emerytury czy renty. W takiej sytuacji de facto wprowadzonoby do porządku prawnego nowy rodzaj świadczenia tj. wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego, z czym nie można się zgodzić, bo jest to rozwiązanie pozaprawne.

Brak możliwości przyznania świadczenia, którego wysokość nie wynika z przepisów tylko z comiesięcznych obliczeń organów w sytuacji sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą potwierdza także aktualny stan prawny. Od dnia 1 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021 r., poz. 2314), która określa warunki nabywania prawa, tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania świadczenia wyrównawczego dla osób uprawnionych do takiej emerytury. Zdaniem Sądu, uchwalenie takiego aktu skierowanego do grupy osób pobierających określone świadczenie emerytalne potwierdza, że na gruncie obowiązujących przepisów nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości innej niż przewiduje art. 17 ust. 3 u.ś.r. stanowiącej różnicę pomiędzy otrzymywanym świadczeniem emerytalnym i rentowym a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby było to możliwe wyżej przywołany akt byłby zupełnie zbędny w systemie prawa.

W orzecznictwie uznano jednak, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegająca na bezwzględnym wyeliminowaniu z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego podmiotów, które spełniają wskazaną w tym przepisie przesłankę naruszałaby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 konstytucji RP). Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zaś zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sądy wskazywały, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja takich osób została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Sądy podkreślały, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Zwracano uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W konsekwencji przyjęto, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291 ze zm.), dalej zwanej "u.e.r.F.U.S.", zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. W świetle zaś art. 134 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 wskazanego aktu, w razie powstania okoliczności uzasadniających zawieszenie prawa do świadczenia wypłatę tego świadczenia wstrzymuje się, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z dnia 23 lutego 2022 r. I OSK 1080/21).

W takiej sytuacji przyjmuje się, że emerytura choć jest prawem niezbywalnym, to jej zawieszenie skutkuje wyeliminowaniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Wynikająca bowiem z tego ostatniego przepisu niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związana jest nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją tj. wypłatą świadczenia. Wstrzymanie więc wypłaty emerytury usuwa wskazaną przeszkodę. Wówczas należy przyjąć, że osoba sprawująca opiekę przez wybór świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnowała z emerytury, eliminując w ten sposób negatywną przesłankę z powołanego przepisu.

Ponadto, uzasadnione jest uznanie - a wynika to również ze wskazanego orzecznictwa sądowego dopuszczającego dokonanie przez stronę wyboru korzystniejszego świadczenia - że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od tego, by strona przedłożyła decyzję wstrzymującą jej wypłatę emerytury, organy administracji winny poinformować stronę. Obowiązek ten wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, w myśl art. 79a K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Tych obowiązków organu nie wyłącza fakt, że strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Rzeczywiście nie jest rolą organu podejmowanie decyzji w zakresie wyboru świadczenia. Organ nie może też wzywać strony do rezygnacji z pobierania emerytury. Chodzi jednak o to, by strona otrzymała od organu dokładne pouczenie co do swojej sytuacji faktycznej i prawnej tak, by na tej podstawie sama mogła podjąć decyzję co do ewentualnych dalszych działań.

W kontrolowanej sprawie istotne jest także, że organ I instancji zakwestionował też, że skarżąca spełnia wszystkie wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki, wśród innych podstaw odmowy przyznania świadczenia wskazując m.in., że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem uznał, że nie pracuje bo pobiera emeryturę. Wymaganie w tych okolicznościach od strony, by zawiesiła prawo do emerytury, bez pewności czy rzeczywiście zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać zaakceptowane w świetle powyższych zasad i w aspekcie bezpieczeństwa socjalnego takiej osoby.

W świetle obowiązku informowania, o którym mowa w przepisach art. 9 i art. 79a k.p.a. w ocenie Sądu, bez zapewnienia, że jedyną przeszkodą do przyznania stronie tego świadczenia jest pobieranie przez nią emerytury, jest naruszeniem tych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji stanął na stanowisku, że skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika miała wiedzę o tym, że aby uzyskać prawo do świadczenia musi zawiesić prawo do emerytury. Jak wcześniej wskazano w przepisach k.p.a. próżno szukać przepisu, który zwalniałyby organ z obowiązków informacyjnych wtedy kiedy stronę reprezentuje adwokat albo radca prawny. Po wtóre wobec stanowiska organu I instancji skarżąca nie mogła mieć pewności, że uzyska prawo do świadczenia jeśli przedstawi decyzję o zawieszeniu prawa do emerytury. SKO zaś nie wypowiedziało się w tym przedmiocie w ogóle. Trzeba mieć na uwadze, że zawieszenie prawa do emerytury wywołuje daleko idące skutki dla strony, gdyż w jego wyniku strona nie otrzymuje świadczenia emerytalnego. Trudno więc wymagać od strony, aby ta wystąpiła o zawieszenie tego prawa niejako "z góry" w sytuacji, gdy nie ma pewności, że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Dlatego tak ważne jest informowanie.

Ponadto w kontrolowanej sprawie pełnomocnik strony traktował tę sytuację jako opcję ewentualną, ostatnią, gdyby nie podzielono poglądów, które uważał za słuszne i możliwe do uwzględnienia w okolicznościach sprawy.

Mając na uwadze powyższe uchybienia przepisom postepowania, a to art. 8, art. 9 i art. 79a k.p.a., które niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).

W ponownym postępowaniu organy ustalą czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego mając na uwadze, że przepisy u.ś.r. przewidują nie tylko sytuację, że strona ma zrezygnować z zatrudnienia ale też stan, w którym takiej pracy nie podejmuje z tego względu, że sprawuje opiekę nad osobą, wobec której ma obowiązek alimentacyjny. Jeśli ustalą, że jedyną przeszkodą do uzyskania prawa do świadczenia jest pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego poinformują o tym stronę i zakreślą jej odpowiedni termin do przedłożenia decyzji wykazującej zawieszenie prawa.