Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1274/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art., 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "od 1 czerwca 2021 r."; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], orzekł o odmowie przyznania skarżącej J. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża J. G.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 15 lutego 2021 r. skarżąca złożyła wniosek z dnia 26 stycznia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem J. G. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W trakcie postępowania ustalono, iż zgodnie z przedłożonym wypisem orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 20 września 1993 r. nr [...] oraz orzeczeniem o niepełnosprawności nr [...] wydanym w dniu 9 lipca 2015 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, niepełnosprawność J. G. istnieje od 5 maja 1992 r.

Wójt podkreślił, że skarżąca jest osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji na rzecz wymagającego opieki J. G., nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki i faktycznie ją sprawuje, jednak w jego ocenie, nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na fakt odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ uznał przy tym, że żądanie strony zawarte w piśmie z dnia 10 lutego 2021 r. w pkt 2, tj. dotyczące uchylenia decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia wszelkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, stało się bezprzedmiotowe.

W odwołaniu J. G. zarzuciła naruszenie:

- w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez małżonka dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 lipca 2021 r. znak: [...] uchyliło decyzję z dnia [...] 2021 r. w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem J. G. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1 971,00 zł miesięcznie oraz na okres od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że skarżąca w oświadczeniu z dnia 10 lutego 2021 r. (zawartym we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak deklaracja taka nie usuwa negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która wynika wprost z ustawy. Zatem dla dalszego procedowania w określeniu uprawnienia strony do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne było określenie się skarżącej czy zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium uznało, że dopiero po ustaleniu wskazanej kwestii może rozważyć przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń. Jak wyjaśniło, postanowieniem z dnia 5 maja 2021 r., zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, poprzez wezwanie skarżącej do określenia w formie oświadczenia (złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego), czy rezygnuje z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu 28 czerwca 2021 r. wpłynęły materiały dowodowe, w tym decyzja z dnia [...] 2021 r., znak: [...] uchylająca w całości decyzję przyznającą J. G. specjalny zasiłek opiekuńczy.

Kolegium podkreśliło następnie, że stan faktyczny w sprawie bezspornie świadczy o tym, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki męża – J. G., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji nie miał wątpliwości co do tego, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad mężem i że rozmiar tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy, bowiem w tym stanie faktycznym uznał, że przysługuje jej uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Zebrana w aktach sprawy dokumentacja dotycząca stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, w tym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz informacje z wywiadu środowiskowego wskazują, iż skarżąca wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. J. G. jest osoba niepełnosprawną, porusza się na wózku inwalidzkim. Ww. podczas pracy uległ wypadkowi wskutek czego doszło do złamania kręgosłupa. J. G. pozostaje w stałym leczeniu poradni leczenia bólu - na ból kręgosłupa. Występują problemy z odleżynami. Nie wymaga pampersowania, jest w dobrym kontakcie logicznym. J. G. nie jest w stanie samodzielnie zaspakajać swoich podstawowych potrzeb życiowych, w związku z czym skarżąca sprawuje opiekę nad mężem. Do codziennych jej obowiązków należy: przygotowanie i podawanie posiłków, pomoc podczas mycia i ubierania, pomoc podczas załatwiania potrzeb fizjologicznych, zawożenie na rehabilitację i badania oraz wszelkie sprawy wynikające z prowadzenia gospodarstwa domowego, tj. pranie, zakupy , sprzątanie, robienie opłat.

Pomimo powyższego, organ l instancji uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem dokumenty zebrane w aktach sprawy nie dowodzą aby niepełnosprawność u J. G. powstała w okresie wskazanym w tym przepisie prawa. Zdaniem Kolegium stanowisko organu I instancji jest nieprawidłowe, albowiem wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1 b tej ustawy. SKO wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej.

Mając na uwadze powyższy wyrok TK oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, organ wskazał, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym z punktu widzenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem J. G.

SKO podkreśliło następnie, że w dniu 10 lutego 2021 r. skarżąca wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na skutek zleconego i przeprowadzonego dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w niniejszej sprawie, w dniu 26 maja 2021 r. złożyła ona oświadczenie, iż rezygnuje z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi na podstawie art. 155 K.p.a. o uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo wnioskodawczyni do specjalnego zasiłku opiekuńczego - ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. na 31 stycznia 2021 r. Następnie w zależności od dokonanych ustaleń organ miał podjąć działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ l instancji decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...] uchylił decyzję z dnia [...] 2020 r. Nr [...] ze skutkiem od dnia 31 stycznia 2021 r. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Z powyższego wynika więc, że J. G. rezygnując z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia w postaci wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Kolegium, mając powyższe na uwadze, decyzję organu I instancji - jako wadliwą, należało uchylić w całości i orzec o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w sprawie J. G. nie zachodzą przesłanki negatywne, które wykluczałyby jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i organ nie kwestionuje faktu sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Niemniej jednak skoro skarżąca otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy do 31 maja 2021 r., a powyżej opisana decyzja przyznająca to świadczenie została wyeliminowana dopiero w miesiącu czerwcu 2021 r. (pomimo, iż ze skutkiem od 31 stycznia 2021 r.), to w związku z tym nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, tj. od dnia 1 lutego 2021 r. do 31 maja 2021 r., bowiem w tym czasie zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy.

W dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nie złożyła skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. J. G. wówczas co prawda zadeklarowała, że rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uprzednie uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. na dzień 31 stycznia 2021 r., jednakże zażądała aby uchylenie to nastąpiło na końcowym etapie postępowania po ustaleniu, iż spełnia ona wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dlatego wniosła o realizację i nie wstrzymywanie wypłacania należnego zasiłku w okresie procedowania.

Wobec powyższego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy i art. 27 ust. 5 ustawy skarżącej nie mogło być przyznane, zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne na okres, na który miała już przyznane wcześniejszymi decyzjami ostatecznymi prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. G. zaskarżyła decyzje w części oddalającej przyznanie jej świadczenia

pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 31 maja 2021 r. zarzucając naruszenie:

- art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie ww. świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lutego 2021 roku do dnia 31 maja 2021 roku, pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 10 lutego 2021 r., zawierającego między innymi oświadczenie o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w jej sytuacji nastąpił zbieg prawa do

świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa do

świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony, pomimo dokonania wyraźnego

wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem prawa w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Art. 27 ust. 5 przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem – J. G., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji mąż skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim z uwagi na złamanie kręgosłupa. Pozostaje w stałym leczeniu poradni leczenia bólu. Występują u niego problemy z odleżynami. Nie jest w stanie samodzielnie zaspakajać swoich podstawowych potrzeb życiowych, w związku z czym skarżąca sprawuje nad nim opiekę. Do codziennych jej obowiązków należy: przygotowanie i podawanie posiłków, pomoc podczas mycia i ubierania, pomoc podczas załatwiania potrzeb fizjologicznych, zawożenie na rehabilitację i badania oraz wszelkie sprawy wynikające z prowadzenia gospodarstwa domowego tj. pranie, zakupy, sprzątanie, robienie opłat. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża. Spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021 r., pomimo że wniosek skarżącej został złożony 15 lutego 2021 r. Zdaniem Kolegium, dopiero w czerwcu 2021 r. ustała sytuacja zbiegu świadczeń, co uprawniało do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie bowiem decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga bowiem, że już we wniosku z dnia 10 lutego 2021 r. (15 luty 2021 r. data wpływu do organu) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. złożyła jednoznaczne oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak już wyżej wskazywano, art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Należy przy tym podkreślić, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystniejsza dla skarżącej w porównaniu z kwotą otrzymywaną tytułem specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestała pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy.

Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma data złożenia kompletnego wniosku. Należy przy tym podkreślić, że pozbawienie skarżącej wyższego świadczenia nastąpiło z winy organu I instancji, który odmówił jej tego świadczenia wbrew przepisom prawa, wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego i utrwalonemu orzecznictwu sądów administracyjnych. Organ II instancji nie przyznając świadczenia od dnia złożenia wniosku utrwalił te niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji w ww. zakresie. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.

Należy podkreślić, że skoro ustawodawca chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca niewątpliwe otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy w miesiącach od lutego 2021 r. do maja 2021 r., to skarżącej za wyżej wymieniony okres przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Nie może bowiem powstać sytuacja, na podstawie której otrzyma ona zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidział takiej sytuacji, ale jest to rozwiązanie zgodne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej, praworządności, czy równości co do prawa. Nie mogą bowiem powstać sytuacje, w których faktycznie w niektórych przypadkach osoba pobierająca świadczenie byłaby traktowana w sposób korzystniejszy niż inne osoby w takie samej sytuacji. Należy bowiem zaznaczyć, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy posiadali specjalny zasiłek opiekuńczy, zrezygnowali z niego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego a organy administracyjne prawidłowo stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznały im korzystniejsze świadczenie, pobierają jedynie jedno świadczenie. Na tym tle gdyby przyznać skarżącej pełne świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględniania wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego jej sytuacja byłaby niewątpliwie korzystniejsza. Z punktu widzenia stosowania prawa "równe traktowanie osób wymaga, by organy stosujące prawo dokonywały konkretyzacji norm generalno-abstrakcyjnych w normy konkretno-indywidualne bez nieuzasadnionego różnicowania. Innymi słowy, by nie traktowały odmiennie osób ze względu na takie ich cechy, które nie są prawnie relewantne" (P. Tuleja (w:) P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 32.). Zasada równego traktowania zakłada zarówno zakaz różnicowania negatywnego, jak i pozytywnego. W tym przypadku, gdyby skarżącej dodatkowo wypłacono świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości od lutego 2021 r. do maja 2021 r. byłaby traktowana w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych osób znajdujących się w tej samej sytuacji.

Wobec stwierdzonego naruszenia przez Kolegium ww. przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 119 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy w tym zakresie, organ mógł uwzględnić stanowisko prawne wyrażone wyżej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), na które składa się kwota w wysokości 480 zł z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.