Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1209/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2008-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 lit a i c w związku z art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak – Siuda /spr./, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008 r. r. sprawy ze S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 20 ust. 3 w związku art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) odmówił przyznania S. K. uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w zw.

z ust. 3.

W uzasadnieniu organ podał, że pismem z dnia 04.05.2007 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że formacje KBW brały udział w walkach zbrojnych

z następującymi organizacjami:

- formacje KBW Kraków – 1945-1946 r. – Armia Krajowa, Narodowe Siły Zbrojne i inne ugrupowania, - 1947 r. – Armia Krajowa, Narodowe Siły Zbrojne, w okresie od kwietnia do listopada 1947 r. – UPA,

- formacje KBW Warszawa; - 1946 r. – Armia Krajowa, Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość" oraz inne ugrupowania, - 1947 r. Narodowe Siły Zbrojne, Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" oraz inne ugrupowania.

Nadto Kierownik wskazał, że w piśmie z WKU z dnia 03.03.1977 r. znajduje

się informacja, że zmarły brał osobiście udział w walce z "bandami".

Zgodnie z art. 20 ust. 3 uprawnienia o których mowa w art. 2 ww. przepisu przysługują wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałe po kombatantach i innych osobach uprawnionych.

Przyjmowany powszechnie jest pogląd, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Uprawnienia wdowy po kombatancie jakkolwiek pochodne od statusu męża powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej (wyrok SN

z 11.12.2002 r. IIRN 57/02). Zatem ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie.

Dalej organ podał, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej .

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego (uchwała 7 sędziów SN z 7 maja 1992 r., sygn. II UZP 7/91).

Zatem, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego zmarły mąż skarżącej pełniąc służbę w jednostkach wojskowych KBW prowadził działalność operacyjną przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu.

Odnosząc się do zawartego w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c zwrotu "zadania śledcze i operacyjne" organ wskazał, że należy interpretować go rozdzielnie ( wyrok NSA

z 25.02.1999 r., sygn. akt V S.A. 1663/98 ). Z wyjaśnienia w ww. wyroku charakteru służby w KBW, w której służbę pełnił S. K., jednoznacznie wynika, że jest to działalność o której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. zatem wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych lub tylko zadań śledczych daje organowi kompetencje do zastosowania ww. przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. podniosła, że powołane przez organ orzeczenia NSA i SN wydane zostały na tle całkowicie odmiennych stanów faktycznych, gdyż dotyczyły osób, które uzyskały status kombatanta na podstawie przepisów obowiązujących do chwili wejścia w życie ustawy, natomiast jej zmarły mąż uzyskał potwierdzenie statusu kombatanta na mocy obowiązującej obecnie ustawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił wniosku S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia

[...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w zw.

z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ww. ustawy o kombatantach utrzymał w mocy ww. decyzję własną z dnia [...].

Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, organ administracji ponowił argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], a nadto stwierdził, że skarżąca nie wskazała żadnych nowych faktów.

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w roku 1945 do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi oraz do zapewnienia porządku publicznego. W wyroku z dnia 7 maja 1991 r. (sygn. akt II UZP 7/91) Sąd Najwyższy stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Mąż skarżącej pełnił służbę wojskową w tej formacji, natomiast

z zaświadczenia WKU w Gryficach z dnia 03.03.1977 r. oraz pisma IPN w Warszawie z dnia 26.04.2007 r. wynika, że podczas służby zwalczał formacje należące do podziemia niepodległościowego.

Mąż S. K. zwalczając ww. formacje wykonywał zadania związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób o których mowa w ww. artykule, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14.12.2000 r. (sygn. akt VSA/423/00) wskazał, że ..... fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Ze względu na powyższe okoliczności podnoszony fakt służby zmarłego w Wojsku Polskim od kwietnia 1944 r. do maja 1945 r. nie może mieć wpływu na zmianę decyzji Kierownika.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Skarżąca wskazała, że w jej ocenie organ naruszył art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c , przez przyjęcie, że zwrot działania śledcze i operacyjne należy interpretować rozdzielnie i wykazanie wykonywania tylko zadań operacyjnych wystarczyło organowi do pozbawienia jej uprawnień kombatanckich. Ponadto organ błędnie uznał, że służba S. K. w Wojsku Polskim od kwietnia 1944 r. do maja 1945 r. nie może mieć wpływu na zmianę decyzji.

W odpowiedzi na skargę, organ nie znajdując podstaw do zmiany wydanej decyzji podtrzymał stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Dodatkowo pismem z dnia 3 stycznia 2008 r. pełnomocnik skarżącej adwokat R. O. złożył pismo uzupełniające skargę, w którym podniósł, że decyzja winna być uchylona z powodu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego:

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego i jego błędną oceną, m.in. z zaświadczenia WKU z dnia 03.03.1977r., wynika jedynie, że jednostka w której służył zmarły prowadziła walki z "bandami" i nie wiadomo skąd Kierownik wie, że pod pojęciem "bandy" kryją się organizacje, bądź osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Również w ocenie pełnomocnika pismo z IPN z dnia 26.04.2007 r. nie może służyć przeciwko S. K., gdyż organ całkowicie zignorował końcowy fragment tego pisma,

- art. 16 w związku z art. 110 K.p.a. przez wydanie decyzji sprzecznej z decyzją z dnia 10.02.1994 r.- uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych lub też stwierdzenie ich nieważności może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie, natomiast dopóki to nie nastąpi i nie zostaną one skutecznie wzruszone, organ administracji, który je wydał jest nimi związany, a ponieważ S. K. w chwili śmierci był kombatantem na mocy decyzji ostatecznej z dnia 10.02.1994 r., która nie została nigdy uchylona, to zdaniem pełnomocnika wyklucza możliwość jej zmiany, a tym samym skarżąca jest wdową po kombatancie

- naruszenie prawa materialnego tj.

- art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.c i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych, ponieważ zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdziły, aby zmarły S. K. był osobą o której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, nie wykazano też, że pełniąc służbę wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP, co oznacza, że gdyby żył to zachowałby uprawnienia kombatanckie. Nadto zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione min. W art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c, a wdowa po kombatancie nie jest taką osobą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć nie ze wszystkimi zarzutami w niej podniesionymi należy się zgodzić.

Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia prawidłowości zastosowania przez organ administracji art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Przepis art. 20 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy określa uprawnienia socjalne przysługujące wdowom lub wdowcom, emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Jak słusznie zauważył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przytaczając wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r., II RN 57/2002 (OSNP 2004, nr 2, poz. 24)

w uzasadnieniach wydanych w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięć, uprawnienia wdowy mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż zachowałby je gdyby żył. A zatem wdowie przysługuje jej własne uprawnienie, którego przesłanką jest "bycie wdową po kombatancie", dlatego też, uprawnienia wdów po kombatantach, jakkolwiek pochodne od statusu mężów, powinny być oceniane w odniesieniu do ich osobistej sytuacji prawnej. Stwierdzenie to nabiera znaczenia zwłaszcza wówczas, gdy stan prawny istniejący w chwili zgłoszenia wniosku różni się od obowiązującego za życia osoby, uznanej za kombatanta. Analiza ustawy o kombatantach przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne jest ustalenie,

iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia kombatanckie gdyby żył. Jeżeli zatem wdowa po kombatancie powołuje się na fakty, z którymi ustawa wiąże jej uprawnienia ze względu na zmianę prawa, dopuszczalna a nawet konieczna jest ponowna ocena

uprawnień kombatanckich jej męża i nie jest to postępowanie weryfikacyjne

w stosunku do osoby zmarłej, lecz ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy

w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie.

Jednak należy zauważyć, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy

o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych

i okresu powojennego uprawnienia określone w tej ustawie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej . Z analizy tego przepisu wynika zatem, że zatrudnienie, służba lub pełnienie funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej stanowi podstawę do wydania na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ww. ustawy o kombatantach decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, niezależnie od tego z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane bądź decyzji o odmowie przyznania uprawnień określonych w omawianej ustawie, w tym uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 osobom wymienionym w ust. 3 tego przepisu, lecz pod warunkiem wykonywania podczas i w związku z tą działalnością zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Mówiąc inaczej samo "zatrudnienie, służba lub pełnienie funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej" nie stanowi samodzielnej przesłanki do zastosowania omawianego unormowania i konieczne jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego wykonywania tego rodzaju zadań śledczych i operacyjnych.

Organ administracji uzasadniając zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych

i okresu powojennego zobowiązany jest wykazać w sposób przekonywujący zaistnienie okoliczności odpowiadających hipotezie wynikającej z tego przepisu normy prawnej. Ustalenia poczynione w tym przedmiocie powinny natomiast znajdować oparcie w aktach sprawy, czego w rozpatrywanym przypadku zabrakło.

Z akt administracyjnych wynika wprawdzie, że zmarły mąż skarżącej pełnił służbę w jednostkach wojskowych KBW, która prowadziła walki z bandami od 24 maja 1945 r. do 10 lutego 1947 r., a zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uznaje się, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, to jednakże w aktach administracyjnych brak jest dowodów świadczących o tym, że zmarły S. K. podczas

i w związku z tą działalnością osobiście wykonywał zadania o jakich stanowi art.. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ww. ustawy o kombatantach.

W ocenie Sądu dowodu na tę okoliczność nie może stanowić powoływane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych zaświadczenie z dnia 3.03.1977 r. z WKU podające, że zmarły pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim od 13.04.1944 r. do 10.02.1947 r. w tym

w jednostce KBW, która prowadziła walki z bandami od 24.05.1945 r. do 10.02.1947 r.. Dowodu takiego nie może stanowić również pismo IPN z dnia 26.04.2007 r.,

z którego treści poza tym, że formacje KBW Kraków w latach 1945-1947 brały udział w walkach z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz Ukraińską Powstańczą Armią, zaś formacje KBW Warszawa w latach 1945 – 1947 walczyły

z Armią Krajową, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym oraz Ukraińską Armią Powstańczą nie wynika charakter udziału zmarłego w walkach prowadzonych przez ww. jednostki.

Tak więc w rozpatrywanej sprawie brak jest dowodów wskazujących na wykonywanie przez S. K. zadań śledczych i operacyjnych w związku ze służbą w KBW.

Niewyjaśnienie przez organ stanu faktycznego sprawy w sposób właściwy

z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. miało zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że S. K. w chwili śmierci był kombatantem na mocy decyzji ostatecznej z dnia 10.02.1994 r., która nie została nigdy uchylona, co wyklucza możliwość jej zmiany oraz, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione min.

w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c a wdowa po kombatancie osobą taką nie jest skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez SN w uchwale

z dnia 25 stycznia 1996 r. (sygn. akt III AZP 32/95). Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich także osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie

i utrwalenie władzy ludowej". Pozbawienie uprawnień w takiej sytuacji jest obligatoryjne i nie zależy od uznania organu, gdyby więc zmarły mąż skarżącej po wejściu w życie ustawy o kombatantach wniósł o uzyskanie uprawnień wyłącznie

w oparciu "o uczestniczenie w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" to uprawnień tych nie uzyskałby, gdyż nie spełnia pozytywnych przesłanek ustawy, natomiast gdyby na takiej podstawie uzyskał uprawnienia przed wejściem w życie ustawy, to byłby ich pozbawiony z mocy art. 25 ust. 2 pkt 2. Cytowany artykuł dotyczy wprost pozbawiania uprawnień kombatantów i innych osób uprawnionych a nie wdów po nich, jednakże mając na uwadze, iż są to uprawnienia pochodne, które zależą od istnienia uprawnień pierwotnych, należy uznać, że jeżeli osoba od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne.

Tym samym przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach należy rozumieć nie tylko wprost, tzn. w ten sposób, że stanowi on podstawę pozbawienia uprawnień samego kombatanta, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje prawa wyłącznie z istnienia jego uprawnień.

Mając na uwadze naruszenie wskazanych wcześniej przepisów prawa, na mocy art. 145 §1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...].

Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnia treść art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.