Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5034/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 61
journal: Dz.U. 2019 poz 498
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - t.j.
article: artr. 105 § 1 w zw. z art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 76/20 w sprawie ze skarg B.N. i Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zagospodarowania odpadów uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 76/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B.N., Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zagospodarowania odpadów.

Powyższe rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] października 2018 r. przy ul. [...] w [...] funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w [...] zatrzymali transport opadów wydzielających intensywny, nieprzyjemny zapach chemiczny. Według ich wcześniejszej wiedzy odpady miały zostać dostarczone do nieznanego podmiotu zlokalizowanego w [...] (woj. śląskie), jednak pojazd przewożący odpady ze Spółki, minął zjazdy na przedmiotową nieruchomość i skierował się na postój w [...]. Wobec podejrzenia, iż odpady mogą być niewłaściwie zagospodarowane Funkcjonariusze poinformowali Komendę Miejską Policji w [...] w poczynionych dotychczas ustaleniach oraz zwrócili się z prośbą o pilnowanie transportu.

W dniu [...] października 2018 r. Inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w [...] na wniosek Komendy Miejskiej Policji w [...] dokonali oceny odpadów zgromadzonych na naczepie o nr rej. [...] będącej własnością P. z siedzibą w [...]. Ustalono, że odpady transportowano ze Spółki, a odbiorcą miała być firma K. Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Według przedstawionego przez kierowcę "Dokumentu przewozowego materiałów innych niż niebezpieczne nr [...], zawartość naczepy została załadowana w [...] i oznaczona kodem 19 12 09 - minerały (piasek i kamienie), inne niż pochodzące z przetwarzania odpadów komunalnych. Inspektorzy WIOŚ ocenili zawartości naczepy i stwierdzili, że przewożony odpad nie jest minerałem. Ustalono, iż miejsce docelowego przeznaczenia to rekultywowany teren wyrobiska po wydobywaniu kruszywa, wobec czego ustalono, że odpad miał zostać przekazany nieuprawnionemu odbiorcy, bowiem znaczna zawartość związków chemicznych dyskwalifikowała odpad do wykorzystania go w celu wypełnienia terenu niekorzystnie przekształconego.

Badania odpadów zgromadzonych na naczepie pozwoliły Inspektorom na sklasyfikowanie odpadów jako odpady o kodzie 19 12 11* / Inne odpady (w tym zmieszane substancje i przedmioty) z mechanicznej obróbki odpadów zawierające substancje niebezpieczne). Posiadaczem odpadów o kodzie 19 12 11* jest Spółka, która przekazała odpady przewoźnikowi.

Następnie organ I instancji ustalił, że Spółka nie posiada wymaganych zezwoleń na zbieranie odpadów i pozwolenia zintegrowanego dla instalacji służącej do magazynowania odpadów, co uniemożliwia zwrócenie odpadów znajdujących się na naczepach na teren nieruchomości w [...]. Wobec ustalenia, że Spółka nie posiada wymaganego prawem pozwolenia zintegrowanego dla instalacji magazynowania odpadów niebezpiecznych w hali przy ul. [...] w [...], to nie ma możliwości organizacyjnych i technicznych pozwalających właściwie zagospodarować odpady znajdujące się na zatrzymanej naczepie. Organ I instancji ustalił ponadto, że firma S. z siedzibą w [...] posiada możliwości techniczne i organizacyjne pozwalające właściwie zagospodarować odpady o kodzie 19 12 11* /Inne odpady (w tym zmieszane substancje i przedmioty) z mechanicznej obróbki odpadów zawierające substancje niebezpieczne/ w instalacji do przetwarzania. W związku z powyższym organ I instancji zobowiązał spółkę do zagospodarowania przedmiotowych odpadów decyzją z dnia [...] maja 2019 r.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się Spółka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując odwołanie wskazało że stroną w postępowaniu zakończonym decyzją organu I instancji była spółka C. sp. z o.o. z siedzibą w [...] - podmiot ten był adresatem tej decyzji. W toku postępowania odwoławczego przed Kolegium, postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. (sygn. akt: [...]), Sąd Rejonowy dla [...] w [...], [...] Wydział Gospodarczy do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość dłużnika - spółki C. sp. z o.o. z siedzibą w [...], i wyznaczył syndyka w osobie D.G. Kolegium wskazało, że w myśl art. 144 ust. 1 art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r., poz. 498 ze zm., dalej "p.u.") po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. W myśl ust. 2 ww. artykułu postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że stroną postępowań administracyjnych, dotyczących masy upadłości upadłej spółki jest syndyk, który działa na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym, co wprost wynika z brzmienia przywołanego powyżej art. 144 ust. 2 p.u. w sprawie organ I instancji prowadził postępowanie - od momentu jego zainicjowania aż do zakończenia decyzją - z udziałem spółki C. Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Kolegium wskazało, że w postępowaniu administracyjnym zawsze musi uczestniczyć strona, a skierowanie aktu administracyjnego do podmiotu nie będącego w sprawie stroną i prowadzenie postępowania z udziałem takiego podmiotu stanowi naruszenie art. 29 k.p.a. Odpady zgromadzone na naczepie nie zostały przekazane podmiotowi legitymującemu się którymkolwiek z dokumentów, uprawniających do gospodarowania odpadami. Zatem uznać należy, że posiadaczem odpadów pozostaje spółka C. sp. z o.o. z siedzibą w [...] obecnie w upadłości, a odpady te wchodzą do masy upadłości przedmiotowej spółki. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że adresatem zaskarżonej decyzji i stroną postępowania winien być syndyk masy upadłości spółki C. sp. z o.o. z siedzibą w [...], a nie wskazana spółka jako samodzielny podmiot. Z uwagi na okoliczności stanu faktycznego sprawy - zmiana podmiotu mającego interes prawny w sprawie w rozumieniu art. 28 k.p.a., uzasadnione stało się, w ocenie Kolegium, uchylenie decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego. Decyzja organu I instancji została skierowana bowiem do podmiotu - Spółki, który nie może być stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego i postępowanie w sprawie nie może się toczyć z jej udziałem.

Ze skargą na powyższe rozstrzygnięcie wystąpił Prokurator Prokuratury Okręgowej zarzucając jej naruszenie art. 105 § 1 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Ze skargą wystąpił również B.N. zarzucając mu obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 15 k.p.a.; art. 77 § 1 k.p.a.; art. 107 § 3 k.p.a., art. 136 § 1-4 k.p.a.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoją dotychczasową argumentację, wnosząc o ich oddalenie. Również syndyk masy upadłości wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżących na jego rzecz kosztów postępowania.

Rozpoznając skargi Sąd wskazał, że kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest oznaczenie konsekwencji procesowych powstania stanu upadłości strony postępowania administracyjnego w toku postępowania administracyjnego przed organem drugiej instancji. Wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 144 ust. 1 p.u., po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że w postępowaniach dotyczących masy upadłości legitymowanym do występowania w nich jest jedynie syndyk masy upadłości. Postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka lub przeciwko niemu, a syndyk takie postępowania prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Upadły zachowuje legitymację jedynie w sprawach, które nie dotyczą masy upadłości. Zdaniem Sądu w tym kontekście nie powinno budzić wątpliwości, że wynik niniejszego postępowania mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego, skoro zobowiązana spółka celem wykonania decyzji organu I instancji winna zagospodarować przedmiotowe odpady na własny koszt, a zatem uprawomocnienie decyzji doprowadziłoby w dalszej kolejności do powstania kolejnego zobowiązania po stronie upadłej spółki. Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie będzie miał zatem zastosowania art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a., bowiem ogłoszenie upadłości nastąpiło [...] września 2019 r. postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...], a decyzja pierwszoinstancyjna zapadła [...] maja 2019 r., a więc przed tą datą. Organ prowadził postępowanie bez uwzględnienia skutków ogłoszonej upadłości, które wynikają z art. 144 w zw. z art. 160 ust. 1 p.u. Podniósł, iż z zestawienia obu przepisów wynika, że po ogłoszeniu upadłości jedyną osobą uprawnioną do reprezentowania upadłej spółki po wszczęciu postępowania upadłościowego jest syndyk masy upadłości, który prowadzi te postępowania na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Z powyższego przepisu nie można wyprowadzać wniosku, aby syndyk stawał się zupełnie niezależnym podmiotem praw i obowiązków, stroną postępowania w znaczeniu materialnoprawnym w miejsce dotychczasowej strony. Wyjaśnił, że stwierdzenie ustawodawcy, iż syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości oznacza, że przysługuje mu legitymacja do występowania w tych postępowaniach, jednak jest to strona w znaczeniu wyłącznie formalnym. Syndyk działa bowiem w imieniu własnym. Jednakże w znaczeniu materialnym stroną pozostaje nadal upadły, który jest podmiotem stosunku prawnego, którego postępowanie dotyczy. Sam upadły nie posiada jednak legitymacji procesowej (formalnej), nie może więc działać osobiście i syndyk działa za niego. Wynika to m.in. z art. 160 ust. 1 p.u., zatem skutki czynności syndyka, wchodzących w zakres zarządu masą upadłości, dotyczą bezpośrednio upadłego, co na gruncie postępowania administracyjnego oznacza to, że jako jego strona powinien nadal być oznaczany upadły. W ocenie Sądu, w szczególności decyzja administracyjna powinna jako stronę oznaczać właśnie upadłego. Natomiast realizacja uprawnień strony, będącej upadłym, musi się odbywać z uwzględnieniem treści art. 144 ust. 1 p.u. Także w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że użyte w art. 144 ust. 1 p.u. wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach.

Sąd stanął na stanowisku, iż w rozpoznawanej sprawie, gdyby Kolegium zawiesiło postępowanie, a następnie po ustaleniu osoby syndyka upadłości spółki, wezwało go do udziału w sprawie, wówczas to syndyk masy upadłości miałby prawo jedynie do złożenia skargi na decyzję organu II instancji, pozbawiony byłby zaś prawa do złożenia odwołania na decyzję organu I instancji mimo, że to on byłby podmiotem wskazanych w owej decyzji zobowiązań. Powyższe rozwiązanie byłoby sprzeczne z zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu, jak również z zasadą dwuinstancyjności postępowania.

Rozpoznając skargę B.N. Sąd wskazał, iż w ramach przedmiotowego postępowania stroną jest upadła Spółka, jednakże z uwagi na szczególną regulację zawartą w art. 144 p.u., w jej imieniu działa wyłącznie syndyk. Przy czym tylko on jest uprawniony do wszczęcia postępowania i udziału w prowadzonym postępowaniu. W ramach postępowania zakończonego kontrolowaną decyzją syndyk nie uczestniczył, zatem pozbawiony był możliwości skutecznego reprezentowania interesów upadłej Spółki, zatem organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie, ponieważ w postępowaniu tym upadłą Spółkę musi reprezentować syndyk. Podkreślić należy, że poddana kontroli decyzja nie oznacza, że postępowanie w sprawie nie będzie prowadzone, a jedynie wskazuje, że winno ono być prowadzone w stosunku do upadłej Spółki prawidłowo reprezentowanej, tak aby miała zapewnioną prawidłową reprezentację w toku prowadzonego postępowania.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] i w skardze kasacyjnej zarzucił mu:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, a to art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 28 k.p.a. polegające na wadliwym przyjęciu za organem odwoławczym, że skoro decyzja organu I instancji została skierowana do C. sp. z o.o. z siedzibą w [...], która po wydaniu ww. decyzji organu I instancji postawiona została w stan upadłości, a więc do podmiotu, który nie może być stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego, to postępowanie to stało się bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych, podczas gdy - stosownie do treści art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 61 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, dalej: "p.u." (Dz.U. z 2019 r., poz. 498 ze zm.), w prawa i obowiązki upadłego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym masy upadłości spółki, w sprawie o zobowiązanie jej do zagospodarowania odpadów, zakończonej zaskarżoną decyzją, wstąpił syndyk masy upadłości spółki C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w [...], a w konsekwencji

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprze błędne ich zastosowanie, a to art. 3 § 1, art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a, w zw. z art. 10 § 1 i art, 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego - dalej: k.p.a. (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) tj. bezzasadne oddalenie ww. skargi Prokuratora Okręgowego w [...] od ww. decyzji SKO w [...] z dnia [...] listopada 2019 r., o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania w całości, podczas gdy sąd I instancji powinien uchylić w całości zaskarżoną decyzję organu II instancji, albowiem została ona wydana bez udziału syndyka masy upadłości spółki C. sp. z o.o. w [...], jako strony postępowania oraz pomimo, że organ II instancji, po dopuszczeniu do udziału w sprawie syndyka, powinien był następnie uchylić tylko pkt I zaskarżonej decyzji organu I instancji i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, wskazując jako zobowiązanego do zagospodarowania wymienionych decyzją odpadów, syndyka masy upadłości spółki C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w [...].

W oparciu o przytoczone zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto oświadczył, iż zrzeka się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Prokurator wskazał, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 61 p.u., przy czym dokonując ich wykładni, uwzględnić należy dyspozycję art. 147 p.u., bowiem wobec braku w tym zakresie bardziej szczegółowej regulacji prawnej, przy zastosowaniu analogii, należy przyjąć, że również w postępowaniu administracyjnym w przypadku gdy dotyczy ono - masy upadłości - dochodzi do podstawienia procesowego syndyka w miejsce upadłego oraz że jest to podstawienie bezwzględne, przy którym legitymację procesową ma tylko syndyk.

Cytując treść art. 61 p.u. wyjaśnił, iż termin "majątek" na gruncie tego przepisu rozumieć należy w jego wąskim znaczeniu, tj. jako ogół aktywów majątkowych przysługujących określonemu podmiotowi. Podniósł, że w skład masy upadłości wchodzi zatem wszystko, co może być spieniężone, a tym samym ma szanse zostać użyte na zaspokojenie wierzytelności. Sprawami dotyczącymi masy upadłości są także sprawy, których rozstrzygnięcie może oddziaływać na majątek wchodzący w skład masy upadłości, bez względu na to, czy rozstrzygnięcie polega na zasądzeniu świadczenia, ustaleniu albo ukształtowaniu. Tym samym postępowanie administracyjne w toku którego wydano zaskarżoną decyzję zobowiązującą upadłego do zagospodarowania odpadów na własny koszt, z samej swej istoty, ma wpływ na masę upadłości Spółki.

Skarżący kasacyjnie wskazał także na treść art., 144 p.u. oraz art. 174 § 1 pkt 4 oraz art. 174 § 3 i art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c. podnosząc, że skoro przepisy dotyczące postępowania cywilnego oraz postępowania polubownego (art. 147 p.u.) nakazują wprost zawieszenie postępowania dotyczącego masy upadłości po postawieniu jego strony w stan upadłości to, na zasadzie analogii i zgodnie z art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a., który nakazuje organowi zawieszenie postępowania, gdy strona utraciła zdolność do czynności prawnych – w zakresie objętym postępowaniem. Dalej wywodził, że pojęcia "postępowań dotyczących masy upadłości" nie można utożsamiać z "postępowaniami o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy upadłości", o których mowa w art. 145 ust. 1 p.u., bowiem istnieją postępowania dot. "masy upadłości", jednocześnie nie dot. "wierzytelności podlegających zgłoszeniu do masy upadłości". W ocenie Prokuratora należy przyjąć, iż uprawnienie do żądanie wydania w postępowaniu administracyjnym decyzji zobowiązującej do zagospodarowania odpadów na koszt własny, jako że nie należy do kategorii wierzytelności objętych katalogiem z art. 236 ust. 1 p.u.- nie podlega zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym.

Podniósł również, że za możliwością zastosowania w realiach niniejszej sprawy ww. analogii przemawia także dyspozycja art. 30 § 1 k.p.a., tj. że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO w [...] wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną syndyk masy upadłości C. Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w [...] wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2021 r. B.N. poparł skargę kasacyjną Prokuratora.

W piśmie procesowym z [...] maja 2021 r. B.N. wniósł o nieuwzględnienie stanowiska syndyk.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego była już podobna sprawa (wyrok NSA z dnia 5 października 2021 r., III OSK 3961/21), zaś Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w tym orzeczeniu.

Stosownie do treści art. 144 ust. 1 p.u., po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, ale we własnym imieniu - art. 144 ust. 2 p.u. Tym samym udział w procesie syndyka zamiast upadłego jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. Dokonywanie czynności prawnej przez zastępcę pośredniego we własnym imieniu oznacza, że skutki tej czynności - nabycie praw lub zaciągnięcie zobowiązań - dotykają jego sfery majątkowej. Należy jednak pamiętać, iż syndyk nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim upadłego, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy.

Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego, które polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym.

W przypadku spraw dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym, co należy zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. W sytuacji tej legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Tym samym zarządca realizuje w procesie dotyczącym masy upadłościowej prawa upadłego w imieniu własnym dochodząc prawa podmiotowego upadłego lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do upadłego.

Rozpoznając w pierwszej kolejności zarzut naruszenia art. 105 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. zgodzić się należy ze stanowiskiem zajętym przez skarżącego kasacyjnie, iż w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji została skierowana do spółki, która po wydaniu decyzji organu I instancji postawiona została w stan upadłości - a więc do podmiotu, który nie może być stroną postępowania administracyjnego - to postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych. Powyższe wynika z treści art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 61 p.u., bowiem zgodnie w tymi przepisami, w prawa i obowiązki upadłego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym masy upadłości spółki wstąpił syndyk masy upadłości.

Konstrukcja prawna podstawienia procesowego bezwzględnego sprawia, że w każdym momencie postępowania administracyjnego istniał podmiot tego postępowania i jednocześnie adresat obowiązków wynikających z decyzji organu I instancji. Sytuacja ta natomiast sprawia, że niemożliwe jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Należy jednak pamiętać, iż odrębną kwestią pozostaje przynajmniej tymczasowa utrata przez upadłego legitymacji formalnej, w wyniku ogłoszenia upadłości i wyznaczenia syndyka, która oznacza w istocie, że upadły zostaje pozbawiony zdolności do podejmowania działań w postępowaniu (a więc w swojej części zdolności do czynności prawnych), w takim zakresie, w jakim legitymację formalną uzyskuje syndyk (subrogacja). W konsekwencji możliwe jest zatem ewentualne zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a. do czasu zgłoszenia się syndyka masy upadłości.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że gdyby organ odwoławczy zawiesił postępowanie, a następnie po ustaleniu syndyka masy upadłości spółki, wezwał go do udziału w sprawie, to miałby on jedynie prawo do złożenia skargi na decyzję organu odwoławczego, natomiast pozbawiony byłby prawa do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji, pomimo że byłby adresatem obowiązków wskazanych w decyzji tego organu. Nie sposób jednak pominąć, iż stanowisko to pomija treść normatywną art. 144 ust. 1 i ust. 2 p.u. Z przepisu tego wynika natomiast z jednej strony, że po ogłoszeniu upadłości postępowanie administracyjne może być nie tylko wszczęte wobec syndyka, ale również prowadzone wobec niego. W konsekwencji należy przyjąć, że ustawodawca zakłada ciągłość postępowania, co jest następstwem konstrukcji prawnej podstawienia procesowego. Z drugiej zaś strony, syndyk działa wprawdzie w imieniu własnym, ale na rzecz upadłego.

Co istotne zaprezentowane przez Sąd I instancji stanowisko pomija również inne, przyjęte w k.p.a. rozwiązania procesowe, np. obowiązek zawieszenia postępowania w przypadku śmierci strony w sprawach, które nie są ściśle związane z prawami i obowiązkami strony. Bezsporne jest bowiem, że w takich sprawach postępowania administracyjne musi ulec zawieszeniu do czasu ustalenia następców prawnych, również już po wydaniu decyzji organu I instancji, ale przed rozpoznaniem odwołania. Następcy prawni zmarłego, w takiej sytuacji, mają możliwość złożenia tylko skargi do sądu administracyjnego i niejako zostają pozbawieni możliwości złożenia odwołania od decyzji organu I instancji, chociaż stają się adresatem praw lub obowiązków wynikających z tej decyzji. Nie mniej jednak konstrukcja następstwa prawnego, tak jak konstrukcja podstawienia procesowego zakłada ciągłość postępowania administracyjnego i nie oznacza konieczności umorzenia tego postępowania jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.).

W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji została wydana przed ustanowieniem syndyka masy upadłości, co oznacza, że decyzja ta prawidłowo została skierowana do spółki. Natomiast w dacie wydania decyzji organu odwoławczego legitymację formalną posiadał już syndyk masy upadłości na podstawie art. 141 ust. 1 i 2 p.u. Tym samym decyzja organu II instancji powinna zostać skierowana do syndyka masy upadłości, który wstąpił do postępowania w drodze podstawienia procesowego bezwzględnego. Podkreślenia wymaga, iż otwarcie postępowania upadłościowego spowodowało, że tylko syndyk mógł być adresatem decyzji nakładającej obowiązki w zakresie zagospodarowania odpadów. Powyższe jest konsekwencją faktu, iż to syndyk masy upadłości dysponował w tej sprawie legitymacją procesową.

W konsekwencji wyżej przedstawionych rozważań nie ulega wątpliwości, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. Okoliczności tej nie dostrzegł natomiast Sąd I instancji. Tym samym zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 10 i art. 28 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. okazał się zasadny, co jest konsekwencją tego, że po myśli art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 61 p.u., w prawa i obowiązki upadłego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym masy upadłości spółki wstąpił syndyk masy upadłości. Z tych przyczyn konieczne okazało się uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z [...] grudnia 2019 r.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.