Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2231/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 69a ust. 1, art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 i 2, art. 5, art. 70, , art. 8a ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 42 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2018 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 69a ust. 1 i art. 65 pkt 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm.) decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], sprzeciwił się wpisowi P. B. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], dokonanemu na mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] ("ORA") Nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.

Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

P. B. ("skarżący") zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. w związku z zajmowaniem stanowiska komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Do wniosku dołączył kwestionariusz osobowy, życiorys, informację o niekaralności, dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych, świadectwo zdania egzaminu komorniczego, decyzję o powołaniu na stanowisko komornika sądowego oraz zaświadczenie z Izby Komorniczej w [...], z którego wynika, iż wobec skarżącego nie było prowadzone żadne postępowanie dyscyplinarne.

Po przeprowadzeniu postępowania ORA w [...] uznała, że skarżący spełnia przesłanki konieczne do wpisu, wobec czego uchwałą z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] wpisała go na listę adwokatów tej izby.

Uchwała wraz z aktami sprawy wpłynęła do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 24 stycznia 2017 r. W dniu 17 lutego 2017 r. Departament Wykonywania Orzeczeń i Probacji poinformował Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej o wniosku Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 4 stycznia 2017 r. do Komisji Dyscyplinarnej przy Krajowej Radzie Komorniczej o wszczęcie postpowania dyscyplinarnego wobec Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] P. B.

Pismem z dnia 17 lutego 2017 r., na podstawie art. 69 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze Minister Sprawiedliwości zwrócił akta osobowe P. B., nadesłane wraz z uchwałą o wpisie, w celu uzupełnienia przez ORA w [...] materiału dowodowego poprzez załączenie do akt postępowania administracyjnego kopii wskazanego wniosku Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Akta sprawy wpłynęły ponownie do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 15 maja 2017 r. wraz z informacją, iż Komisja Dyscyplinarna przy Krajowej Radzie Komorniczej odmówiła przekazania Radzie odpisu żądanego dokumentu. Podobnie skarżący nie udostępnił na prośbę ORA w [...] odpisu przedmiotowego wniosku o wszczęcie wobec niego postępowania dyscyplinarnego.

Jednocześnie w dniu 22 maja 2017 r. Departament Wykonywania Orzeczeń i Probacji przekazał Departamentowi Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej kopię wniosku Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 4 stycznia 2017 r. do Komisji Dyscyplinarnej przy Krajowej Radzie Komorniczej o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] – P. B.

W tych okolicznościach została wydana wymieniona na wstępie decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2017 r. W ocenie organu skarżący spełnia wynikające z przepisów ustawy wymagania formalne, polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i od 2013 r. nieprzerwanie wykonuje zawód komornika sądowego, to jednocześnie zdaniem organu zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, a zatem zachodzi przeszkoda prawna w odniesieniu do wpisu strony na listę adwokatów.

Negatywną przesłankę wpisową organ wywiódł z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze z zastosowaniem wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Zdaniem organu uznanie komornika za funkcjonariusza publicznego, działającego przy sądzie rejonowym oznacza, że egzekucja sądowa w sprawach cywilnych jest aktem władzy publicznej, a zatem komornik co prawda nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, ale wykonuje czynności egzekucyjne jako szczególnego rodzaju funkcje państwa w obszarze wymiaru sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości uznał, że funkcjonalnie status prawny komornika sądowego mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Zdaniem organu w każdej sytuacji deklarowanego wykonywania zawodu komornika po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów, łączenie zajęć wymienionych w tym przepisie ze statusem prawnym adwokata, jako stwarzające samo przez się konflikt interesów, stanowi o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. W tym stanie faktycznym, w sytuacji gdy strona, złożywszy wniosek o wpis na listę adwokatów, deklaruje pozostanie na stanowisku komornika po wpisie, wpisanie go na listę adwokatów jest nieuprawnione.

Ponadto, w związku z uprawnieniem do dokonania samodzielnej oceny spełniania przesłanek rękojmi Minister Sprawiedliwości ustalił, że Prezes Sądu Okręgowego w [...] wystąpił do Komisji Dyscyplinarnej przy Krajowej Radzie Komorniczej z wnioskiem z dnia 30 grudnia 2016 r. o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec strony, w związku z wykonywaniem przez niego zawodu komornika sądowego. Prezes Sądu Okręgowego w [...] zarzucił skarżącemu:

1) rażącą obrazę przepisu prawa art. 825 pkt 1 k.p.c. polegającą na tym, że mimo złożenia przez wierzycieli w dniu 21 lipca 2014 r. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie przez dłużnika całości zadłużenia w przedmiotowej sprawie egzekucyjnej, Komornik zaniechał umorzenia postępowania egzekucyjnego i w dniu 17 września 2014 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużnika, powołując jako podstawę tej czynności tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty wydanego w dniu 4 kwietnia 2014 r. przez Sąd Rejonowy [...] w [...], zaopatrzonego w dniu 22 maja 2014 r. w klauzulę wykonalności, z którego to tytułu wykonawczego wynikająca należność została według wierzycieli uregulowana w całości przez dłużnika w dniu 12 lipca 2014 r.;

2) rażącą obrazę przepisu prawa art. 825 pkt 1 k.p.c. polegającą na tym, że Komornik, mimo złożenia przez wierzycieli w dniu 21 lipca 2014 r. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie przez dłużnika w dniu 12 lipca 2014 r. całości zadłużenia w przedmiotowej sprawie egzekucyjnej, nie umorzył postępowania egzekucyjnego, lecz postanowieniem wydanym w dniu 24 lipca 2014 r., a następnie postanowieniem wydanym w dniu [...] stycznia 2016 r. zakończył postępowanie egzekucyjne ustalając na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia;

3) rażącą obrazę przepisów prawa art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2016 poz. 1138) w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 września 2016 r., to jest ustalonym ustawą z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2013 poz. 1513) w związku z art. 767 § 4 zdanie trzecie k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 września 2016 r., to jest ustalonym ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 Nr 233 poz. 1381) polegającą na tym, że Komornik, mimo że uwzględnił w całości skargę dłużniczki A. S. złożoną na podjętą w sprawie egzekucyjnej [...] czynność Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] P. B. w postaci postanowienia z dnia 24 lipca 2014 r. o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego (w trybie której skarżąca kwestionowała ustalenie opłaty stosunkowej w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, uznając za należną opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania) i uchylił to postanowienie w całości, następnie wydał w dniu [...] stycznia 2016 r. postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego ustalając w nim ponownie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia;

4) naruszenie godności urzędu komornika poprzez opisane powyżej postępowanie i naruszenie określonych w § 7 Kodeksu Etyki Zawodowej Komornika zasad wykonywania czynności zawodowych według najlepszej woli i wiedzy oraz należytej staranności, które to naruszenia mogą doprowadzić do podważenia zaufania do zawodu - w rozumieniu §1 ust. 2 tego Kodeksu.

Choć powyższe postępowanie jest w toku, to jednak zachowania opisane we wniosku Prezesa Sądu Okręgowego w [...] podważają - w ocenie Ministra - rękojmię wykonywania zawodu adwokata. Charakter czynności podejmowanych przez skarżącego jako pełniącego czynności komornika sądowego mimo wniosków wierzycieli o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz brak współpracy z ORA w [...] w zakresie przekazania Radzie żądanych dokumentów godzi, z uwagi na kandydowanie do zawodu zaufania publicznego, przede wszystkim w szacunek do wymiaru sprawiedliwości oraz dobro stron i osób trzecich.

Następnie Minister wskazał, ze wykonywanie zawodu adwokata wiąże się z obowiązkiem przestrzegania prawa, określonych standardów oraz zasad etyki i godności. Od przedstawicieli tego zawodu żąda się takich przymiotów jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, a nadto takiego postępowania i takiego zachowania, które odpowiada ocenom moralnym i etycznym, gwarantującym właściwe wykonywanie zawodu. Tymczasem zachowania skarżącego, będące przedmiotem postępowania przed organami dyscyplinarnymi samorządu komorniczego, w ocenie Ministra Sprawiedliwości nie tylko zmniejszają publiczne zaufanie do danej profesji, ale co istotniejsze poddają krytyce profesjonalizm zawodowy jako taki. Postawa skarżącego w toku postepowania o wpis na listę adwokatów przed ORA w [...] wyrażająca się nieprzekazaniem żądanych dokumentów, świadczy zaś o braku odpowiedzialności i odwagi cywilnej.

Podsumowując, Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, co podważa jego przydatność do wykonywania zawodu adwokata, jako zawodu zaufania publicznego sprawowanego zarówno w interesie wymiaru sprawiedliwości, jak i przyszłych klientów.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w trybie autokontroli na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. ewentualnie o jej uchylenie w całości przez Sąd i zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób pobieżny, skutkujący wybiórczą oceną zgromadzonego materiału dowodowego i brakiem jego wszechstronnej oceny, a także przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która w realiach niniejszego postępowania przybrała postać oceny całkowicie dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej z wymową zgromadzonego materiału dowodowego. W szczególności skarżący podniósł, że postępowanie dyscyplinarne wszczęte wobec jego osoby nie zostało jeszcze zakończone, nieuprawnione jest zatem stawianie przez Ministra tezy, że zachowania opisane we wniosku Prezesa Sądu Okręgowego w [...] podważają rękojmię do wykonywania przez niego zawodu adwokata;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 72 ust 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania że przepis ten stanowi negatywną przesłankę wpisu na listę adwokatów, podczas gdy stanowi on materialnoprawną przesłankę utraty uprawień i jako taki może mieć zastosowanie wyłącznie do skreślenia z listy adwokata wykonującego zawód wobec objęcia przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub w wypadku rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza, a nie do nabycia uprawnienia do wykonywania zawodu i wpisu na listę adwokatów;

b) art. 65 pkt 1, art. 66 ust 1 pkt 2, art. 68 ust. 2 i 4 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez błędną ich wykładnię prowadzącą do uznania że nie ma podstaw do wpisu na listę adwokatów, podczas gdy w sprawie spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata i uzyskania wpisu na listę adwokatów, w szczególności brak jest potwierdzenia, iż skarżący z uwagi na wszczęte postępowanie dyscyplinarne co do wykonywanego zawodu komornika nie daje rękojmi wykonywania zawodu adwokata.

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo rozwinął i uzasadnił podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie dniu 15 maja 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie przyznał, że wobec skarżącego zapadło orzeczenie dyscyplinarne w I instancji i od tego orzeczenia złożono odwołanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a."

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oceniana z uwzględnieniem ww. kryteriów nie narusza prawa. W działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości zostało oparte o treść art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w myśl którego wpis uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata (...).

Minister Sprawiedliwości w ww. trybie kontroluje dokonany wpis pod względem zgodności z prawem i bada czy wszystkie ustawowe przesłanki dokonania wpisu zostały spełnione. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej. Zacytowany przepis zakreśla termin prawa materialnego do wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu wobec uchwały o wpisie.

W sprzeciwie Ministra Sprawiedliwości wskazano, że uchwała organu samorządu adwokackiego o wpisie skarżącego na listę adwokatów jest nieprawidłowa z dwu powodów.

Po pierwsze, w ocenie Ministra Sprawiedliwości - jakkolwiek pan P. B. spełnia wymagania formalne, tj. korzysta z pełni praw publicznych i posiada pełną zdolność do czynności prawnych, wykształcenie prawnicze i od 2013 r. nieprzerwanie wykonuje zawód komornika sądowego, to jednocześnie zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Jak wskazał Minister w świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Skoro zatem, w myśl cytowanego wyżej art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach, o których mowa w tym przepisie (przepis ten w ocenie Ministra dotyczy również komornika, gdyż wykonywanie tego zawodu mieści się w szeroko rozumianym pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości), to tym samym osoba zajmująca stanowisko komornika nie może podlegać wpisowi na listę adwokatów.

Po drugie, zdaniem Ministra Sprawiedliwości skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Przepis ten stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jako uzasadnienie swojego stanowiska w ww. zakresie Minister przede wszystkim powołał okoliczności wynikające z wniosku z dnia 30 grudnia 2016 r. Prezesa Sądu Okręgowego w [...], który wystąpił do Komisji Dyscyplinarnej przy Krajowej Radzie Komorniczej o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego w związku z wykonywaniem przez niego zawodu komornika sądowego. Ww. wniosek został omówiony w części historycznej uzasadnienia i nie ma potrzeby w tym miejscu powtarzać formułowanych w nim zarzutów wobec skarżącego.

Odnosząc się do ww. argumentów Ministra Sprawiedliwości, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podzielił stanowiska ww. organu w tej części, w której wskazano jako przeszkodę do dokonania wpisu skarżącego na listę adwokatów fakt, że wykonuje on zawód komornika sądowego.

Zauważyć bowiem należy, że przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi wobec kandydata na adwokata, których spełnienie decyduje o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, na podstawie art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 ustawy - Prawo o adwokaturze. Zatem ustawodawca wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów, a których pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, a druga wykonywanie tego zawodu. Druga ze wskazanych powyżej sytuacji powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 ustawy - Prawo o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata.

Z uwagi na powyższe nie można - tak jak zrobił to Minister Sprawiedliwości - wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która wykonuje zawód komornika sądowego. Przyjmując nawet, że zawód komornika sądowego należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, nie można na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu komornika sądowego na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata.

Ww. przepis ma bowiem zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze żadnych przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Jednocześnie ustawodawca przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Tak więc ustawa - Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata, tj. wpisu na listę adwokatów, przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Regulację wynikającą z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze należy odnosić wyłącznie do sytuacji wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można zaakceptować wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały wprost wyrażone w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska.

Odmienną w ww. zakresie regulację ustawodawca przewidział w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 233, z późn. zm.) w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/2011, publ. LexPolonica nr 3921461).

Tak więc argumentacja Ministra Sprawiedliwości odnosząca się do statusu skarżącego jako komornika nie mogła przesądzić o zasadności sprzeciwu wobec wpisu skarżącego na listę adwokatów.

O prawidłowości decyzji Ministra Sprawiedliwości zdecydowało powołanie w sprzeciwie okoliczności związanych ze wszczęciem postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego jako okoliczności podważających jego kwalifikacje etyczno- moralne do wykonywania zawodu adwokata.

W tym miejscu wskazać należy, że zwroty zawarte w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, takie jak "nieskazitelny charakter" czy "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu" należą do pojęć nieostrych. Pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata" w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumie się jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Pojęcie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku radcy prawnego, będzie wykonywany prawidłowo. Składają się na nią cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać radcą prawnym. O nieskazitelności charakteru z kolei świadczą takie przymioty osobiste jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Nieskazitelność charakteru nie jest stopniowalna (nie można być nieskazitelnym znacząco albo minimalnie).

Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zaś postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu adwokata. O posiadaniu wyżej wymienionych przymiotów może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej również w dłuższym okresie czasu i do oceny tej są uprawnione organy właściwe w sprawie.

Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne.

Ww. zwrotów nie definiuje się w sposób jednoznaczny i abstrakcyjny. Trafnie podnosi się w piśmiennictwie, że ratio umieszczenia takiego zwrotu w treści przepisu stanowi, aby miał on zakres możliwy do wypełnienia w konkretnym przypadku. Ukonkretnienie znaczenia przepisu przez uwzględnienie stanu faktycznego, nie zaś odczytywanie znaczenia tekstu in abstracto, należy zaś do sfery stosowania prawa (por. E. Łętowska, "Interpretacja a subsumcja zwrotów niedookreślonych i nieostrych"; Państwo i Prawo, 7-8/2011).

Jak wynika z akt sprawy Minister Sprawiedliwości uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Zdaniem Sądu, taka ocena organu nie jest dowolna. Przytoczona przez Ministra argumentacja jest logiczna i przekonywująca. Organ dokonał w tym zakresie prawidłowej oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy.

Należy powtórzyć, że zgodnie z art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto spełnia przesłanki wymienione w pkt 1-4, w tym przesłankę z pkt 1, tj. nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Badanie przez Ministra Sprawiedliwości prawidłowości uchwały okręgowej rady adwokackiej o wpisie na listę adwokatów, przesłanej na podstawie art. 69a ust. 1 ustawy, odbywa się pod kątem przesłanek z art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze. Oznacza to, że jeżeli Minister Sprawiedliwości poweźmie informacje o okolicznościach mogących rzutować na przesłankę nieskazitelnego charakteru osoby wpisanej na listę adwokatów, jak i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata powinien sprzeciwić się takiemu wpisowi.

Uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do wyrażenia sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów stanowi element nadzoru nad działalnością samorządu prawniczego. Analiza instytucji tego nadzoru została dokonana przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1 grudnia 2009, sygn. akt K 4/08. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że nadzór Ministra Sprawiedliwości uzasadniony jest potrzebą ochrony wartości konstytucyjnych takich jak ochrona praw obywateli oraz bezpieczeństwa obrotu prawnego. Ze względu na ochronę osób korzystających z pomocy prawnej świadczenie tego rodzaju pomocy nie może być pozostawione poza określoną przez ustawodawcę kontrolą jej formy i jakości przez organ władzy państwowej.

W pełni zgadzając się z argumentacją przedstawioną przez Trybunał Konstytucyjny zwrócić należy uwagę także na pogląd prawny wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 1001/08, adekwatny również w niniejszej sprawie, zgodnie z którym: "Minister Sprawiedliwości ma prawo do badania, w ramach przyznanego mu w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, tego wpisu z punktu widzenia wszystkich wymagań określonych w art. 65 tej ustawy".

Sąd rozpoznając sprawę miał także na uwadze wydany dnia 16 maja 2003 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok o sygn. akt II SA 2343/01, w którym NSA, sformułował ocenę prawną, zgodnie z którą "sam fakt, iż wobec skarżącego postawiono zarzuty popełnienia przestępstwa i to przestępstwa związanego z wykonywaniem zawodu prokuratora spowodował utratę przez skarżącego przymiotów określonych w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze". W niniejszym postępowaniu skarżącemu postawiono zarzuty w postępowaniu dyscyplinarnym, co nie uniemożliwia powołania się na powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego. Także bowiem zdaniem Sądu orzekającego ustalone w sprawie skarżącego ww. okoliczności poddają w wątpliwość nieskazitelność jego charakteru. Powołując się na utrwaloną linię orzeczniczą, jak już wcześniej była o tym mowa, jako cechy nieskazitelności charakteru wskazuje się cechy wartościujące kandydata w sferze etyczno-moralnej. Zdaniem Sądu obejmują one również pełną wiarygodność kandydata i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność.

Tak więc przy wpisywaniu na listę osób wykonujących zawód zaufania publicznego nie może być jakichkolwiek wątpliwości natury etyczno-moralnej co do kandydata na do wykonywania takiego zawodu. Zatem tak długo jak takie wątpliwości istnieją (tu wynikają z faktu prowadzenia wobec skarżacego postępowania dyscyplinarnego), tak długo wpis na listę adwokatów nie może być dokonany.

Za chybiony w związku z tym Sąd uznał zarzut naruszenia art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r. (SK 15/02) wskazał, że konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. W tej sprawie takie okoliczności, jak wina nie były badane, a organ nie orzekał o odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącego. Stąd organ nie mógł naruszyć w postępowaniu zasady domniemania niewinności.

Minister Sprawiedliwości, składając sprzeciw od wpisu na listę adwokatów, rozstrzygał kwestię prawidłowości wpisu skarżącego na listę adwokatów w sytuacji wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego, stwierdzając, że ta okoliczność nie pozwala uznać, iż skarżący spełnia konieczny warunek nieskazitelności charakteru. Wszechstronne badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, zarówno organ samorządu zawodowego, jak i Minister Sprawiedliwości, powinien bowiem brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc wszystkie znane im zdarzenia.

Tak więc, zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości prawidłowo ustalił stan faktyczny niezbędny do wydania zaskarżonej decyzji. Skarżący zaś - poza polemiką z okolicznościami wynikającymi z akt sprawy - nie zakwestionował skutecznie zgromadzonych przez organy dowodów, ani okoliczności z nich wynikających.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego są zatem chybione. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, które pozwoliło ustalić istotne w sprawie fakty. Analiza materiału dowodowego, leżąca przecież w gestii organu, została oparta na wszechstronnej jego ocenie. Organ dokonał oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Ocenie wyrażonej przez organ w zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu subiektywizmu. Organ uzasadnił bowiem swoje stanowisko odwołując się do konkretnych dowodów uwzględniając przy ich ocenie zasady logiki i doświadczenia życiowego. Tak więc ocena Ministra Sprawiedliwości wyrażona w ww. zakresie nie nosi cechy dowolności i nie ma podstaw aby ją podważać.W ocenie Sądu działanie organu było prawidłowe, w uzasadnieniu decyzji organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.