Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 979/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 70  par. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor) w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P.L. (dalej: Skarżący) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (dalej: Naczelnik) prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w kwocie należności głównej [...] zł plus należne odsetki za zwłokę. Pierwotnie tytuł wykonawczy wystawiony został [...]r., jednakże z uwagi na jego utratę wystawiono ponowny tytuł wykonawczy [...]r.

Pismem z dnia 18 grudnia 2020 r. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika nr [...] z powodu przedawnienia dochodzonych zobowiązań podatkowych. Pełnomocnik wskazał, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. prowadzi egzekucję z udziału Skarżącego w nieruchomości położonej w R., gmina L., dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...] na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2012, 2004, 2011 i 2010. Zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: O.p.) powyższe zobowiązania przedawniły się (za rok 2012 - 31 grudnia 2018r., za rok 2004 - 31 grudnia 2010 r., za rok 2011 - 31 grudnia 2017 r., za rok 2010 - 31 grudnia 2016 r.). Ponadto Skarżący wskazał, iż zobowiązania wynikające z tytułu wykonawczego obejmującego zaległości w podatku dochodowym za rok 2011 uległy przedawnieniu i zostały zabezpieczone hipoteką wpisaną po dacie ich przedawnienia, również sam wniosek o wpisanie hipoteki został złożony już po ich przedawnieniu tj. 19 lutego 2019 r. Pełnomocnik podniósł także, iż zobowiązany nie otrzymywał żadnych zawiadomień o stosowanych środkach egzekucyjnych, również o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego doręczonego w dniu [...]r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygnatura akt SK 40/12, którym zakwestionowano konstytucyjność przepisu art. 70 § 6 O.p., którego treść przeniesiono do art. 70 § 8, pełnomocnik stwierdził, iż wyrok ten powinien stanowić podstawę do odmowy stosowania art. 70 § 8 O.p. i uwzględnienia zarzutu przedawnienia.

2.2. Naczelnik postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r.

2.3. W zażaleniu na ww. postanowienie wniesiono o jego uchylenie z uwagi na naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 1427 ze zm., dalej: ustawa egzekucyjna, u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.) w związku z art. 70 § 8 O.p. oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik podnosił, iż doszło do przedawnienia zobowiązania wynikającego z tytułu wykonawczego nr [...], ponieważ zobowiązany od roku 2003 nie posiadał rachunków bankowych w żadnym banku, więc nie mogło dojść do skutecznego ich zajęcia. Zajęcie nieruchomości nastąpiło dopiero z dniem 15 października 2019 r., czyli po upływie terminu przedawnienia. Pełnomocnik wyjaśnił, iż zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych odmawia się stosowania przepisu art. 70 § 8 O.p. powołując się na jego niekonstytucyjny charakter stwierdzony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygnatura akt SK 40/12. Co prawda wyrok ten dotyczył art. 70 § 6 O.p. obowiązującego do 31 grudnia 2002 r., ale juź w dacie rozpoznawania sprawy przez Trybunał obowiązywał art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, w którym powtórzono tę normę prawną i dlatego do niego mają zastosowanie te same zastrzeżenia.

2.4. Dyrektor zaskarżonym postanowieniem uznał zażalenie za bezzasadne.

W motywach uzasadnienia przywołał art. 59 § 1 oraz art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej i wskazał, że podnoszona przez stronę argumentacja nie mogła stanowić podstawy do uwzględnienia żądania umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, albowiem nie doszło do przedawnienia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2010.

Ustawodawca przewidział w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, iż obowiązek wygasł z innego powodu, którym w tym przypadku mogło być jego przedawnienie.

W postępowaniu jednak prowadzonym wobec Skarżącego organ egzekucyjny po otrzymaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r. zwrócił się do komórki wierzycielskiej o stanowisko w przedmiocie zgłoszonego przez zobowiązanego wniosku. Opierając się na tym stanowisku Naczelnik wyjaśnił, iż bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., objętego tytułem wykonawczym nr [...] został przerwany na podstawie art. 70 § 4 O.p. wskutek zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęć rachunków bankowych w A oraz B, doręczonych Bankom w dniu 17 lutego 2014 r., natomiast zobowiązanemu [...]r. Zaległość ta została następnie zabezpieczona przez wpis do hipoteki w dniu [...]r. na wniosek złożony do sądu 19 października 2018 r. W związku z powyższym więc przedmiotowa zaległość na mocy art. 70 § 8 O.p. nie uległa przedawnieniu, jednak od 19 lutego 2019 r. może być egzekwowana wyłącznie z przedmiotu hipoteki.

Zgodnie z art. 70 § 1 O.p., zaległości podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Natomiast w myśl art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia, biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny dokonał skutecznej czynności zajęcia rachunków bankowych Skarżącego, zatem bieg terminu przedawnienia zaległości w podatku od dochodowym od osób fizycznych za 2010 r., został przerwany w dniu 17 lutego 2014 r. i zaczął biec na nowo od dnia następującego tj. od [...]r. W dniu 19 października 2018 r. organ egzekucyjny złożył do Sądu Rejonowego w T. wniosek o wpis hipoteki, którego dokonano w dniu [...]r. Ponadto Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. m.in. na podstawie dalszego tytułu wykonawczego nr [...], zawiadomieniem z [...]r. nr [...] wszczął egzekucję z % udziałów Skarżącego w nieruchomości położonej w miejscowości R., gmina L., dla której Sąd w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Hipoteka na nieruchomości zobowiązanego ustanowiona została w 2019 r., a więc w okresie obowiązywania zmienionego już art. 70 § 8 O.p., którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy, a zatem pozostaje on w obrocie prawnym.

Nie bez znaczenia przy tym jest, że zawarty w Konstytucji RP - art. 7 nakazuje organom władzy publicznej działanie na podstawie i w granicach prawa, a zgodnie z art. 87 Konstytucji - źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.

Tym samym należności objęte ww. tytułem wykonawczym podlegają egzekucji administracyjnej, gdyż nie uległy przedawnieniu.

2.5. W skardze pełnomocnik Skarżącego, zaskarżając w całości ww. postanowienie Dyrektora zarzucił naruszenie:

1) art. 70 § 4 O.p. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, podczas gdy właściwe zestawienie tego przepisu z aktami sprawy powinno doprowadzić organ egzekucyjny do wniosku, że Skarżący nie został powiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunków bankowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2) art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 § 1 O.p. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. względem Skarżącego nie uległo przedawnieniu, w sytuacji, gdy upłynął wymagany przez drugi ze wspomnianych przepisów okres 5 łat, co powinno doprowadzić organy do wniosku, iż przedmiotowe zobowiązanie podatkowe wygasło w całości wskutek przedawnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3) art. 70 § 8 O.p. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że możliwe jest egzekwowanie zaległości podatkowej wobec Skarżącego z przedmiotu hipoteki, w sytuacji, gdy zobowiązanie Skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. uległo przedawnieniu w dniu 31 grudnia 2016 r., a wniosek o ustanowienie hipoteki został złożony do Sądu Rejonowego w T. w dniu 19 października 2018 r., a dodatkowo przez nieuwzględnienie treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (SK 40/12), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ww. przepis jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

4) art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 59 § 3 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. przez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec Skarżącego w sytuacji, gdy zachodziła przesłanka wygaśnięcia obowiązku z powodu jego przedawnienia, co zdecydowanie miało istotny wpływ na wynik sprawy,

5) art. 8 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako: k.p.a) w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na nieuzasadnionym odstąpieniu od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, tj. nieuwzględnienie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjny eh uznających art. 70 § 8 O.p., za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, jak wywodzi w treści wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12, Trybunał Konstytucyjny,

6) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy błędnego postanowienia organu I instancji, podczas, gdy organ II instancji winien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylając postanowienie organu I instancji i umarzając to postępowanie w całości.

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie w całości ww. postanowienia Dyrektora oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika i umorzenie postępowania egzekucyjnego, wstrzymanie wykonania skarżonego postanowienia, zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, iż Skarżący stoi na stanowisku, że nie posiadał rachunków bankowych we wskazanych przez organ I instancji bankach w 2014 r., a także, że nie otrzymał od Naczelnika zawiadomienia, na które powołuje się tenże organ. Tym samym, należało zarzucić organowi II instancji naruszenie przepisu art. 70 § 4 O.p., który zastosowano w sposób nieprawidłowy.

W konsekwencji, skoro nie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia w okresie 5 lat, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (ad vocem art. 70 § 1 O.p.), to należy uznać, że na mocy art. 59 § 1 pkt 9 zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia z dniem 31 grudnia 2016 r. Organy obydwu instancji dokonały zatem niewłaściwej subsumpcji tych przepisów pod stan faktyczny, a tym samym dokonały ich błędnej wykładni. Niezastosowanie wskazanych przepisów ordynacji podatkowej zdecydowanie miało wpływ na wynik sprawy. Prawidłowa ocena kwestii przedawnienia powinna bowiem doprowadzić organy do stanowiska zgodnego z wnioskiem Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dalsze działania organu egzekucyjnego I instancji, związane z ustanowieniem hipoteki przymusowej wobec udziału Skarżącego w ww. nieruchomości położonej w R., gm. L., w obliczu zaprezentowanych powyżej okoliczności ocenić należy jako bezpodstawne. Jak wskazują organy, wniosek o ustanowienie tej hipoteki został złożony do Sądu Rejonowego w T. 19 października 2018 r., podczas gdy zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2016 r. Tym samym, organ prowadząc egzekucję z ustanowionej hipoteki naruszył art. 70 § 8 O.p. pomimo, że należność podatkowa, w myśl art. 59 § 1 pkt 9 O.p. wygasła.

W dalszej kolejności Skarżący przywołał stanowisko TK, który w wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 uznał regulację art. 70 § 8 O.p za niezgodną z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Wprawdzie wyrok dotyczył art. 70 § 6 O.p. obowiązującego do 31 grudnia 2002 r., ale już w dacie rozpoznawania sprawy przez Trybunał obowiązywał art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu, w którym powtórzono tę normę prawną, rozszerzoną o zastaw skarbowy i dlatego do niego mają zastosowanie te same zastrzeżenia.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie jest dopuszczalne uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego w jaki sposób zostały one zabezpieczone. Konsekwencją tego wyroku jest brak możliwości wywodzenia przez organ, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie przedawniają się i że można prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia.

Zdaniem Skarżącego, organy egzekucyjne nie mogły zatem skutecznie powoływać się na art. 70 § 8 O.p. Podobne stanowiska prezentował Naczelny Sąd Administracyjny: wyrok z 13 grudnia 2013 r., II FSK 1807/12; z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; z 18 lipca 2014 r., I FSK 1042/13; z 16 września 2014 r., I FSK 317/14; z 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14; z 22 maja 2015 r., II FSK 316/14; z 17 września 2015 r., I FSK 949/14; z 20 października 2016 r., II FSK 2467/14; z 10 stycznia 2017 r., II FSK 3552/14; z 9 lutego 2017 r., II FSK 3236/16; z 20 kwietnia 2017 r., I FSK 1834/15; z 30 stycznia 2018 r., I FSK 1976/17; z 29 marca 2018 r., I FSK 17/18; z 6 czerwca 2018 r., II FSK 1454/16; z 24 stycznia 2019 r., II FSK 271/17. W tym zakresie można mówić o utrwalonej praktyce orzeczniczej, a zatem odejście od tej praktyki uprawnia do postawienia zarzutu naruszenia art. 8 § 2 k.p.a.

Błędy organów dokonane w obrębie wspomnianych przepisów ordynacji podatkowej doprowadziły je do konstatacji, że w sprawie nie zaszła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.). W ocenie Skarżącego, gdyby organy egzekucyjne w sposób prawidłowy dokonały wykładni oraz właściwie zastosowałyby przepisy ordynacji podatkowej, w sprawie tej doszłoby do umorzenia prowadzonego bezpodstawnie postępowania egzekucyjnego.

2.6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor, podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o jej oddalenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

3.1. Skarga okazała się zasadna.

3.2. Na wstępie wskazać należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).

3.3. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika nr [...] z powodu przedawnienia dochodzonych zobowiązań podatkowych.

Rozstrzygnięcie o zasadności wniesionej skargi wymaga zatem przesądzenia czy stanowisko organów egzekucyjnych co do braku przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 tj. przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. jest prawidłowe, zarówno w odniesieniu do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia tego zobowiązania wskutek zastosowania – zdaniem Dyrektora - środka egzekucyjnego, jak i braku przedawnienia z uwagi na ustanowienie hipoteki na udziale Skarżącego w nieruchomości.

3.4. Odnosząc się w pierwszej kolejności do skutków ustanowienia hipoteka w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych wskazać należy, że zagadnienie to było już przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, m.in. w prawomocnym wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r. I SA/Gl 1069/20, od którego NSA oddalił skargę kasacyjną wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2021r. III FSK 3865/21. Skład orzekający stanowisko zawarte w tych judykatach aprobuje i przyjmuje za własne, co oznacza, że w dalszych rozważaniach posłuży się argumentacja w nich zaprezentowaną.

W tych ramach wskazać należy, że zgodnie z literalną wykładnią art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Niemniej jednak Trybunał Konstytucyjny w powoływanym przez skarżącego wyroku z dnia 8 października 2013 r., w pkt 2 sentencji stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Obecnie odpowiednikiem tego przepisu jest właśnie art. 70 § 8 o.p. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, do którego Sąd orzekający się przychyla, że brzmienie obu wskazanych przepisów oraz zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego konstatacje, uzasadniają wniosek, że także - obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. - art. 70 § 8 O.p. nie spełnia standardów konstytucyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r. I FSK 317/14, wyrok NSA z dnia 18 lipca 2014 r. I FSK 1176/13; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2015 r. I SA/Gl 619/14, Lex nr 1623087; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r. I FSK 1834/15).

W tej sytuacji, dokonując wykładni art. 70 § 8 O.p., nie można poprzestać tylko na jego literalnym brzmieniu, jako niezgodnym z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Konieczne jest zatem dokonanie wykładni prokonstytucyjnej, która stanowi jedną z najważniejszych reguł wykładni systemowej (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 127). W analizowanej sytuacji zachodzi bowiem tzw. oczywista niekonstytucyjność przepisu.

Zasadnie NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. I FSK 36/13 uznał, że sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 32). Tego typu założenie - co ma szczególne znaczenie w tej sprawie - występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268). W tym przypadku nie sposób zaprzeczyć, że regulacja art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. jest tożsama z art. 70 § 8 o.p. w zakresie problemów, które doprowadziły Trybunał Konstytucyjny do wniosku o niekonstytucyjności tego pierwszego przepisu.

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 maja 2007 r. o sygn. akt SK 36/06 (OTK-A z 2007 r. nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem.

Oznacza to, że także na gruncie art. 70 § 8 O.p. ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1 – 7 O.p., a więc, o ile nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia danego zobowiązania (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. II FSK 1764/14, Lex nr 1656216; wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 stycznia 2015 r. I SA/Kr 1758/14, Lex nr 1624830). Komplementarnie należy dodać, że stosowanie wykładni prokonstytucyjnej obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej (wyrok WSA w Kielcach dnia 21 maja 2015 r. II SA/Ke 322/15, CBOSA).

Reasumują tą część rozważań stwierdzić należy, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką ulegają przedawnieniu na zasadach ogólnych, pomimo brzmienia art. 70 § 8 o.p.

Tym samym stanowisko organów obu instancji w wydanych postanowieniach odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką jest błędne i nie zasługuje na aprobatę Sądu, który zobowiązany jest stosowania prokonstytucyjnej wykładni prawa. Rację ma zatem skarżący, który wskazując na wyrok TK z dnia 8 października 2013 r. podnosi, że ustanowienie hipoteki na nieruchomościach nie skutkuje brakiem przedawnienia zabezpieczonych w ten sposób zobowiązań podatkowych. Na gruncie art. 70 § 8 O.p. ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił zarzuty Skarżącego, że organy egzekucyjne nie mogły zatem skutecznie powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p.

Rację ma również Skarżący podnosząc, że w tym zakresie można mówić o utrwalonej praktyce orzeczniczej, a odejście od tej praktyki w rozpoznawanej sprawie narusza zdaniem Sądu art. 8 § 2 k.p.a.

3.5. W dalszej kolejności podnieść trzeba, iż niezależnie od powyższych uwag wątpliwości Sądu budzi stanowisko organów egzekucyjnych co do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. wskutek zastosowania środka egzekucyjnego – zajęcia rachunków bankowych.

Skarżący stoi na stanowisku, że nie posiadał rachunków bankowych we wskazanych przez organ I instancji bankach w 2014 r., a także, że nie otrzymał od Naczelnika zawiadomienia, na które powołuje się tenże organ.

Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się: 1) zawiadomienie z dnia [...]r. o zajęciu rachunków bankowych skarżącego w A oraz informacja Banku z [...]r., iż istnieje przeszkoda w realizacji zajęcia w postaci braku środków pieniężnych na rachunkach, 2) zawiadomienie z dnia [...]r. o zajęciu rachunków skarżącego w B oraz pismo Banku z 19 lutego 2015 r. że istnieje przeszkoda w realizacji zajęcia rachunków, gdyż nastąpił zbieg egzekucji z rachunków (egzekucje komornicze).

Ponadto w aktach administracyjnych znajdują się też poświadczone za zgodność z oryginałem kopie zpo, wskazujące, iż ww. zawiadomienia o zajęciu doręczono skarżącemu - odbiór w dniu [...]r., przy czym na zpo zaznaczono, iż odebrał ADRESAT, podczas gdy wpisane jest nazwisko (nieczytelnie) "J.L." i jest adnotacja która wskazywać może na pełnomocnictwo pocztowe odbiorcy.

W ocenie Sądu zarzuty Skarżącego w przedmiocie nieskuteczności zastosowania środka egzekucyjnego w postać zajęć rachunków bankowych, których według skarżącego nie był on posiadacz, wraz z kwestią prawidłowego zawiadomienia o tym fakcie należy wyjaśnić, czego organ nie uczynił.

Rozstrzygnięcie w tej kwestii pozwoli na przesądzenie czy doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia w okresie 5 lat, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 O.p.), a w konsekwencji czy prawidłowe jest stanowisko Skarżącego, że w sprawie znajdzie zastosowanie art. 59 § 1 pkt 9 O.p., albowiem zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia z dniem 31 grudnia 2016 r.

Jest również konieczne dla przesądzenie czy hipoteka przymusowa wobec udziału Skarżącego w ww. nieruchomości położonej w R., gm. L., ustanowiona została w okresie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego od osób fizycznych za 2010r. wymaga w pierwszej kolejności ustalenia przez Dyrektora kwestii skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego.

Zgodnie bowiem z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

Tym samym przesądzenie przez Sąd zasadności zarzutów naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a uznać należało za przedwczesne.

3.6. Mając na uwadze powyższe rozważania, Dyrektor rozpozna sprawę ponownie, stosując prawidłową wykładnię art. 70 § 8 O.p. oraz wyjaśni czy w świetle podnoszonych przez Skarżącego zarzutów doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, a tym samym do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. Ustalenia w tym zakresie pozwolę na prawidłowe rozstrzygnięcie czy ziściła się przesłanka warunkująca umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl

3.7. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające, gdyż dotknięte są one tymi sami wadami.

O kosztach postępowania w kwocie 100 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.