Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 341/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi N. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO/organ) po rozpoznaniu odwołania N.W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Kierownik Działu [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] - odmówił N.W. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W.W. z uwagi na to, iż nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej – W.W., która pozostaje pod opieką wnioskodawcy, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Ponadto zdaniem organu pierwszej instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje również w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę, w tym przypadku wnioskodawca, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ wskazał, że odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowo zachowanym terminie, wniósł N.W.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia [...] listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. o sygn. akt [...] doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wskazał, że jego ojciec wymaga stałej, całodobowej opieki w codziennych czynnościach życiowych. Tym samym istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Odwołującego się zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Mając powyższe na uwadze odwołujący się wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Podał, że w momencie uzyskania przedmiotowego świadczenia zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. SKO wskazało, że wnioskiem z dnia [...] października 2021 roku N.W. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W.W.. Do wniosku dołączył m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] z którego wynika, że W.W., ur. [...].10.1925 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jednocześnie w oświadczeniu z dnia [...].10.2021 r. N.W. oświadczył, że sprawuje całodobową opieką nad ojcem. Opieka polega na utrzymaniu czystości w domu, utrzymaniu porządku w pokoju ojca, pomocy w kąpaniu, czesaniu, ubieraniu, robieniu zakupów, posiłków i realizacji recept. Pomaga także ojcu w odbywaniu spacerów na dwór i wozi do lekarza. Oświadczył, że nigdy nie podejmował zatrudnienia bowiem opiekował się tatą. Mama nie żyje od 3 lat, a siostra nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Z chwilą przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że mocą decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2020 r. Nr [...] N.W. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego na W.W. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...].11.2020 r. do [...].10.2021 r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2021 roku organ I instancji, powołując się na przesłankę art. 17 ust. 1b i 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy, odmówił N.W. świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO po przytoczeniu treści art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r, o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust 1 b odwołało się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014r. w sprawie o sygn. akt. [...] w którym Trybunał wskazał, że zakresie, w jakim przepis art. 17 ust 1 b powołanej wyżej ustawy różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art, 32 ust. 1 Konstytucji i uznało, że z tych przyczyn art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. W konsekwencji organ uznał, że przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób (których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia) należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. W świetle powyższego organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie jest dopuszczalne oparcie decyzji na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie SKO rozpoznaniu żądania odwołującego się nie może stać także na przeszkodzie fakt, że jest on już beneficjentem świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który otrzymuje z uwagi na opiekę nad ojcem – W.W.. Organ podniósł , że co prawda, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże - w myśl art. 27 ust. 5 ustawy - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r, o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Organ wskazał, że w sprawie niniejszej N.W. zrzekł się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w oświadczeniu z dnia [...] października 2021 r. jednoznacznie podał, że w momencie kiedy uzyska świadczenie pielęgnacyjne zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. SKO podniosło, że przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt nie spełnienia przez odwołującego innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z treści cytowanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zdaniem SKO, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wskazanym w art. 17 ust. 1 osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki: pierwsza dotyczy sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga natomiast przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linie zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki). Organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że odwołujący N.W. - jako syn niepełnosprawnego, wymagającego opieki W.W. - jest osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Osoba wymagająca opieki W.W. jest wdowcem i mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 1945 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.1994 r. Okoliczności te są bezsporne. W ocenie SKO wątpliwości budzi natomiast ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez odwołującego nad ojcem i powód niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w świetle złożonych przez niego zeznań. SKO podniosło, że odwołujący się w zeznaniach wskazał, że zamieszkuje z ojcem w mieszkaniu własnościowym stanowiącym własność ojca. Jest kawalerem i nie posiada dzieci. Razem z ojcem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podał, że tata ma jeszcze córkę, ale nie ma z nią żadnego kontaktu. Zapytany o swoją sytuację zdrowotną, zawodową i finansową odwołujący się wskazał, że jest osobą zdrową, pełnosprawną, nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Po skończeniu szkoły zawodowej około [...] lat temu nigdzie nie pracował, sprawował opiekę nad rodzicami. Od trzech lat, po śmierci mamy, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Zapytany zaś o sytuację zdrowotną W.W. i zakres sprawowanej opieki odwołujący się podał, że ojciec ma [...] lat i porusza się po mieszkaniu przy jego pomocy. Sporadycznie, głównie na noc korzysta z pieluchomajtek, w ciągu dnia zgłasza potrzeby fizjologiczne. Podał, że pomaga tacie przy ubieraniu, rozbieraniu się i przy czynnościach pielęgnacyjnych: golenie, czesanie, mycie. Tata posiłki, które on przygotuje, zjada samodzielnie. Nie wymaga on specjalistycznej diety. Wskazuje także, że tata nie korzysta z żadnej rehabilitacji, jest pod opieką lekarza rodzinnego, kardiologa i urologa. Wizyty u tych specjalistów odbywają się dwa razy do roku. Na koniec podał, że na opiekę nad tatą poświęca około 5-6 godzin dziennie. Po analizie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego SKO uznało, że udzielana przez odwołującego pomoc ojcu nie spełnia przesłanki, o której mowa w wyżej omawianym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem SKO materiał dowodowy sprawy wskazuje, że odwołujący wspiera swojego ojca w codziennym funkcjonowaniu, jednakże opieka przez niego sprawowana nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Organ podniósł, że wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyroki NSA: z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790; z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności (np. ojcem) - bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu, W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, gdyż prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wykonywane względem ojca czynności wypełniają odwołującemu cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z akt sprawy niepełnosprawny ojciec odwołującego nie jest osobą leżącą, posiłki spożywa samodzielnie. Takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept i podawanie 3x dziennie leków czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W związku z tym, w ocenie SKO, czynności związane z opieką nad ojcem nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust, 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. SKO uznało, że bezpośrednią przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez Pana N.W. nie jest konieczność zapewnienia całodobowej opieki niepełnosprawnemu ojcu. Podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja, zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Organ podniósł, że sam odwołujący się zeznał, że opieka nad tatą zajmuje mu około 5-6 godzin dziennie. Z uwagi na powyższe, w ocenie SKO, odwołującemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane jest bowiem spełnieniem łącznie wszystkich warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO zaznaczyło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swojemu rodzicowi, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku odwołującego. Odwołujący z uwagi na ciążący na nim obowiązek alimentacyjny wobec ojca, ma obowiązek udzielenia mu pomocy i wsparcia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł N.W. (skarżący) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało istotny wpływ na treść decyzji, a polegające na naruszeniu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji MOPS w [...] w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności, wobec całkowicie błędnego przyjęcia braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością opieki na ojcem W.W. w świetle orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji MOPS w [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., że ojciec ma [...] lat, a zakres sprawowanej przez niego opieki jest znaczny. Skarżący podał, że przygotowuje posiłki zgodnie z dietą cukrzycową i podaje ojcu wszystkie posiłki dnia. Podał, że zdarza się, że stan ojca się pogarsza do tego stopnia, że wymaga pomocy w karmieniu. Skarżący podał także, że podaje leki i sprawuje piecze nad prawidłowym ich podawaniem oraz częstotliwością. Podał także, że pomaga ojcu w ubieraniu i myciu, robi zakupy, sprząta. Umawia i realizuje wizyty lekarskie. Podał także że ojciec ma demencję, traci pamięć i ma zachwiania równowagi. Podał także, że zakres świadczonej ojcu pomocy uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Wskazać przy tym należy, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (w dacie wydawania zaskarżonej decyzji - Dz.U. z 2020 r. poz. 426 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżący niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2014 r. [...] niesporne jest również, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić moment powstania niepełnosprawności. Istotne natomiast dla ustalenia w niniejszej sprawie jest czy skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia z uwagi na zakres świadczonej przez niego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Ojciec skarżącego, urodzony [...] października 1925 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 1945 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.1994 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornie zatem ojciec skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś jego niepełnosprawność istnieje od 1994 r. tj. [...] roku życia (obecnie [...] lat).

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w takim stanie faktycznym, opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Jak wynika z zeznań skarżącego złożonych przed organem odwoławczym jak i z treści skargi takie właśnie czynności sprawowane w trakcie opieki nad ojcem wymienił skarżący (podał, że wykonuje czynności higieniczne, pomaga w ubieraniu, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, organizuje wizyty lekarskie, robi zakupy i realizuje recepty). Skarżący podał w toku zeznań, że opieka nad ojcem zajmuje mu 5-6 godzin dziennie jednakże organ nie wyjaśnił czy taki czas zajmują poszczególne czynności czy też ogólnie czas spędzony przez skarżącego z ojcem. Organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego a jedynie przesłuchał skarżącego nie wyjaśniając tej kwestii. Wobec zarzutów skargi wyjaśnić również należy czy ojciec skarżącego wymaga specjalnej diety a także czy z uwagi na demencję może samodzielnie przebywać w mieszkaniu. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Z akt wynika, że na sprawowanie takiej opieki wskazuje skarżący, jednak jej zakres nie został dostatecznie przez organy wyjaśniony. W tej sytuacji w ocenie Sądu, organy przedwcześnie uznały, że skarżący nie wykazał, że rezygnacja z podjęcia pracy zarobkowej, spowodowana była koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności tylko z tego powodu, że skarżący zeznał, że ta opieka zajmuje mu 5-6 godzin dziennie, a w konsekwencji naruszyły art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji. Zaznaczyć przy tym należy, że organy nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności, które oznacza jak wskazano wyżej, że sprawność organizmu jest naruszona na tyle, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy, a także wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. W ocenie Sądu zakres opieki jaki skarżący świadczy wobec ojca może uniemożliwiać mu podjęcie zatrudnienia z uwagi na schorzenia na jakie cierpi jego ojciec – i to organy winny wyjaśnić. Podkreślić przy tym należy, że według definicji przyjętej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) niepełnosprawnością określa się ograniczenie lub brak zdolności do wykonywania czynności w zakresie uważanym za normalny dla człowieka. Ograniczenie sprawności wynika z uszkodzenia i upośledzenia funkcji organizmu. Za niepełnosprawną uznawana jest osoba, której sprawność fizyczna lub umysłowa jest trwale bądź okresowo ograniczona i uniemożliwia normalne funkcjonowanie zawodowe i społeczne. W zależności od stopnia i zakresu ograniczenia funkcjonowania wyróżnia się właśnie trzy stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany i znaczny.

Niesporne jest, że skarżący jest osobą niepracującą zawodowo, lecz sama ta okoliczność nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Jak wynika bowiem z wyjaśnień skarżącego nie podejmował on zatrudnienia ponieważ sprawował i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym od 1994 r. ojcem. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w związku z opieką nad ojcem skarżący otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. i organ wówczas jego zaangażowania oraz niemożności podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaniem tej opieki nie kwestionował. W tej sytuacji faktycznej rozważania organu w zakresie przyczyn nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącego wobec braków w materiale dowodowym są dowolne i nieuzasadnione. Z okoliczności faktycznych niniejszej prawy wynika, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad [...] letnim ojcem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność, wymagającym pomocy osób trzecich, skarżący może nie być w stanie podjąć pracy zarobkowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej przeprowadzą wywiad środowiskowy podczas którego zweryfikują zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem (i jej czas), a następnie dokonają oceny stanu faktycznego, według wskazań zawartych w niniejszym wyroku mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) a następnie ponownie rozpatrzą wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.