Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1124/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 i 2 art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b c g art. 9 ust. 1 art. 89 pkt 2 art. 139 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 36 poz 175
law: PROTOKÓŁ Nr 1 I Nr 4 DO KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI sporządzony w Paryżu dnia 20  marca 1952 r. oraz sporządzony w Strasburgu dnia 16 września 1963 r.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Roman Hauser Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O.H.Z. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 519/17 w sprawie ze skargi O.H.Z. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [..] znak [..] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 519/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I Instancji") oddalił skargę O.H.Z. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: "Ośrodek hodowli", "Skarżący" lub "Skarżący kasacyjnie") na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister" lub "organ odwoławczy") z dnia [..], znak [..],, w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków.

Powyższe orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z [..],r., nr [..],, Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie (dalej: "Wojewódzki Konserwator Zabytków" lub "organ I instancji") wpisał do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego pod numerem rejestru [..],zabytek nieruchomy: dawny zespól zabudowy folwarcznej (zabudowa gospodarcza, dawny dom rządcy ob. budynek mieszkalny nr [..],) wraz z podwórzem gospodarczym w miejscowości P., gm. P., pow. C.. W skład zespołu wchodzą: budynek stodoły – nr ewid. [..], budynek stodoły z oborą – nr ewid. [..],, budynek stajni z magazynem i wozownią – nr ewid. [..],, dom rządcy ob. budynek mieszkalny. Ochroną prawną objęto również aleję lipową w osi wjazdu podwórza gospodarczego zlokalizowaną na dz. nr [..],, w granicach nieruchomości gruntowych nr [..], (część działki) i [..],obręb ewid. [..], P., gm. P. (całość obiektu wpisanego do rejestru zabytków dalej jako: "zespół zabudowy folwarcznej"). Wojewódzki Konserwator Zabytków dokonał przedmiotowego wpisu działając na podstawie art. 3 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b), c), g), art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 2 i art. 139 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r., Nr 162, poz. 1568 ze zm.; dalej: "ustawa o ochronie zabytków").

W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej zostało wszczęte w dniu [..],. W dniu [..],r. przed wydaniem decyzji przeprowadzono ponowne oględziny przedmiotowego zespołu z udziałem zainteresowanych stron postępowania. Z oględzin sporządzono protokół oraz aktualną dokumentację fotograficzną. Przedstawiciel właściciela nieruchomości w protokole z oględzin wniósł uwagę, iż właściciel zabudowy i terenu podtrzymuje swoje stanowisko z lat ubiegłych i zwraca się z prośbą do konserwatora o nie wpisywanie obiektu do rejestru zabytków.

Wojewódzki Konserwator Zabytków po analizie akt sprawy i materiału dowodowego, w oparciu o materiały źródłowe, kartę ewidencyjną zespołu zabudowy folwarcznej, karty ewidencyjne zabytku architektury i budownictwa budynków: stodoły, stodoły z oborą, stajni z magazynem autorstwa H. Klundera z 1991 r., ewidencję ogólną dendrologiczno-techniczną parku pałacowego zlokalizowanego w Płótnie autorstwa H. Greckiego z 1985 r., "Opinię na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem położonej na dz. nr [..], w miejscowości P., gm. ., pow. C.i" opracowaną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy Szczecin z 2013 r., opinię dotyczącą zasadności wpisu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem gospodarczym na dz. nr [..],w miejscowości P., gm. P. opracowaną przez Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie z 2013 r., opinię Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie dotyczącą oceny wartości zabytkowej zespołu folwarcznego w Płotnie oraz zasadności wpisu do rejestru zabytków autorstwa prof. dr hab. Jana Skuratowicza oraz Marii Andrzejewskiej z 2015 r., oraz po przeprowadzonych oględzinach uznał, że zespół zabudowy folwarcznej kwalifikuje się do objęcia formą ochrony konserwatorskiej jaką jest wpis do rejestru zabytków, ze względu na zachowane wartości zabytkowe (zachowana oryginalna bryła, zachowany oryginalny materiał budowlany i konstrukcyjny, zachowane elementy pierwotnego wyposażenia, zachowane artystyczne wykończenie elewacji dekoracyjnie opracowanym detalem architektonicznym) i zachowane pierwotne ukształtowanie.

Ośrodek hodowli nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł odwołanie do organu odwoławczego.

Decyzją z dnia [..], nr [..], Minister utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na podstawie analizy akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza przepisów prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniósł Ośrodek hodowli. Skarżący zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, jednocześnie wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na powyższą skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2017 r. o sygn. akt VII SA/Wa 519/17 Sąd I instancji oddalił przedmiotową skargę.

Sąd ten podniósł, że stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o ochronie zabytków, ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. stan techniczny budynku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną, jeżeli spełnia on przesłanki z art. 3 pkt 1 ustawy. Sąd I instancji wskazał następnie, że w przedmiotowej sprawie uznanie, iż obiekt spełnia kryteria zabytku, nastąpiło po przeprowadzeniu oględzin, w dniu [..],.,[..],r. oraz [..],r., a w aktach sprawy znajdują się płyty CD zawierające materiał dowodowy z powyższych oględzin. Nadto organ dysponował obszernym materiałem dowodowym na okoliczność zasadności wpisu zespołu zabudowy folwarcznej do rejestru zabytków. Materiały te w ocenie Sądu I instancji są wystarczające do stwierdzenia, że dawny zespół zabudowy folwarcznej posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe. Ponadto, zdaniem tego Sądu, Wojewódzki Konserwator Zabytków w uzasadnieniu swej decyzji w sposób niezwykle szczegółowy wskazał, jakie cechy obiektu wziął pod uwagę dokonując oceny o zasadności wpisu zespołu do rejestru zabytków. W szczególności podkreślono walory historyczne obiektów, wynikające po pierwsze z daty ich powstania w XIX w. Wskazano na dobrze zachowany przykład architektury folwarcznej typowy dla regionu, przedstawiający działalność przemysłową, rolną i życie wybitnego rodu, zamieszkującego Pomorze Zachodnie od okresu średniowiecza do XX w., właścicieli majątku w Płótnie (wartość historyczna). Zdaniem Sądu I instancji, organy I i II instancji wyczerpujące uzasadniły, dlaczego obiekt powinien być wpisany do rejestru zabytków.

Sąd I instancji nie podzielił także stanowiska Skarżącego, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, 8, 77 § 1 i 80 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a."). Zdaniem tego Sądu, cały materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony, znany był organowi również stan techniczny obiektu czego dowodzą oględziny dokonane przez organ w styczniu 2016 r., a zatem na dwa miesiące przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Niepodzielenie stanowiska Skarżącego co do braku możliwości wpisu obiektów do rejestru zabytków nie dowodzi tego, że organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego. Skarżący w skardze nie wskazywał innych okoliczności faktycznych, poza stanem technicznym, wymagających uzupełnienia czy też nie zebranych przez organ.

Sąd I instancji podkreślił następnie, że to, czy dany dowód zostanie przeprowadzony zależy od oceny jego przydatności dla wyjaśnienia okoliczności sprawy. Szeroki zakres środków dowodowych możliwych do zastosowania w sprawie na podstawie art. 75 K.p.a. nie powoduje konieczności ich przeprowadzania jeśli dana okoliczność została wyjaśniona. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego Sąd ten uznał, że brak było konieczności zasięgania opinii kolejnych biegłych w postępowaniu dotyczącym wpisu do rejestru zabytków. Zgromadzony w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy był bowiem wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie wymagał uzupełnienia.

Ponadto, zdaniem Sądu I instancji nie zostały naruszone również przepisy art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Skarżący nie wykazał bowiem, że organy dokonały błędnej oceny wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, w szczególności poprzez przedstawienie innych opinii osób posiadających odpowiednią wiedzę w tej dziedzinie.

Sąd I instancji podkreślił, że decyzja organu ochrony konserwatorskiej podjęta w zakresie wpisu do rejestru zabytków jest decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego. Z uzasadnienia wydanych decyzji wynika, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu I Instancji organy ochrony konserwatorskiej przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami K.p.a., natomiast uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Ośrodek hodowli, reprezentowany przez pełnomocnika, nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem Sądu I instancji i wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący kasacyjnie zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "P.p.s.a.") zarzucił mu naruszenie:

1) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie wyjaśnia okoliczności faktycznych i motywów, którymi kierował się Sąd przy wydawaniu wyroku, ani w zakresie przyczyn wznowienia postępowania administracyjnego, ani też co do przesłanek wpisu budynku do rejestru zabytków, co w konsekwencji czyni zaskarżony wyrok arbitralnym i niepoddąjącym się kontroli instancyjnej, jak również znacznie ogranicza możliwość sformułowania zarzutów kasacyjnych,

2) art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków, poprzez wpisanie do ewidencji obiektu niespełniającego kryterium zabytkowości,

3) art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków poprzez przyjęcie, że wpisanie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków tworzy domniemanie, że budynek objęty wpisem jest zabytkiem, podczas gdy wpis odbywa się na podstawie całkowicie dowolnych ustaleń w procedurze uniemożliwiającej jakikolwiek udział strony. W aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność zabytkowego charakteru obiektu,

4) art. 8 K.p.a. poprzez wyjaśnienia wszystkich wątpliwych okoliczności sprawy oraz rozstrzygnięcie tych wątpliwości na niekorzyść strony postępowania, podczas gdy ważny interes społeczny nie stał na przeszkodzie rozstrzygnięcia wątpliwych okoliczności na korzyść strony,

5) art. 80 § 1 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów oraz ocenę występujących w sprawie okoliczności, których istnienie nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Dodatkowo, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

1) art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, poprzez, jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż zlokalizowane na działce nr [..],, położonej w miejscowości P. nieruchomości: budynek stodoły (nr ewid. [..],). budynek stodoły z oborą (nr ewid. [..],), budynek stajni z magazynem i wozownią (nr ewid. [..],) oraz dom rządcy a także aleja lipowa znajdująca się w osi wjazdu podwórza gospodarczego, spełniają wymogi definicji legalnej zabytku oraz podlegają wpisowi do Rejestru Zabytków,

2) art. 13 ust 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków przez jego nieprawidłowe zastosowanie,

3) art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 (prawo do spokojnego korzystania z mienia) Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995, Nr 36, poz. 175; dalej: "Europejska Konwencja Praw Człowieka") w zw. z art. 13 tej Konwencji, art. 140 Kodeksu cywilnego poprzez niezastosowanie tych przepisów przy ocenie legalności działań organów administracji publicznej w niniejszej sprawie.

Mając na względzie wskazane wyżej zarzuty Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w toku postępowania Ośrodek hodowli konsekwentnie twierdził i dowodził, iż żadna ze wskazanych w zaskarżonej decyzji nieruchomości nie odpowiada w całości wymogom wskazanym w definicji legalnej zabytku, stąd objęcie ich ochroną stanowi naruszenie prawa materialnego i skutkuje wadliwością decyzji. Z akt sprawy nie wynika, że przez cały okres istnienia spornego budynku jak i po jego wpisaniu do rejestru zabytków władze konserwatorskie interesowały się nim należycie lub w ogóle. Z akt sprawy nie wynika, jaki był stan obiektu w dniu jego wpisania do rejestru zabytków. Jeżeli był to obiekt o charakterze zabytkowym, to jeszcze przed wpisaniem do rejestru zabytków podlegał on również ochronie prawnej. Zdaniem Skarżącego kasacyjnie, ograniczenie się tylko do wpisania obiektu do rejestru zabytków nie spełnia wszystkich przesłanek ochrony prawnej przewidzianej w przepisach ustawy. Działanie takie podjęto, gdy obiekt był już zniszczony.

Skarżący kasacyjnie podniósł następnie, że w przedmiotowej sprawie organy ograniczyły się do stwierdzenia, że budynek istnieje i to w miarę dobrym stanie nadającym się do jego renowacji. Są to bardzo ogólne stwierdzenia, których w treści uzasadnienia decyzji nie wyprowadzono i nie wskazano, z jakich dowodów je wywiedziono, wbrew art. 75 K.p.a. W tym zakresie oceny sformułowane przez organ, bez właściwej ekspertyzy z jego strony nie zasługują, zdaniem skarżącego kasacyjnie, na uznanie. Ponadto Skarżący kasacyjnie podkreślił, iż wobec zaistnienia wątpliwości, co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego organ winien, dążyć do jej usunięcia. W przedmiotowej sprawie poprzestano jednak na przyjęciu jedynie wersji stanu faktycznego organu, nie tylko niepopartej żadnymi dowodami, lecz stojącej w sprzeczności z popartym dowodami twierdzeniami Skarżącego kasacyjnie.

Skarżący kasacyjnie wskazał następnie, że wielokrotnie w toku postępowania podkreślał, iż wszystkie objęte decyzją nieruchomości znajdują się w złym stanie technicznym, co znalazło także odzwierciedlenie w treści opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa i powinno mieć wpływ na ocenę walorów zabytkowych tych obiektów. Zdaniem Skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji pominął fakt, na jaki powoływała się strona, że ustalenia organów nie uwzględniają okoliczności złego stanu technicznego budynku, co stanowi przeszkodę do wpisu do rejestru wypełniając przesłanki wykreślenia z rejestru. W ocenie skarżącego kasacyjnie, brak ustaleń uzasadniających przyjęcie zaistnienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. skutkowało rażącym naruszeniem zasady trwałości decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie organy zlekceważyły bowiem usprawiedliwiony interes strony i jej prawa nabyte oraz prawo własności.

Nie bez znaczenia zdaniem Skarżącego kasacyjnie pozostaje także przedstawiana przez niego argumentacja dotycząca ekonomicznych konsekwencji dokonania wpisu przedmiotowych nieruchomości do rejestru zabytków. Wpis ten stanowi bowiem poważne ograniczenie uprawnień właściciela nieruchomości. Wydana w niniejszej sprawie decyzja nakłada na Skarżącego kasacyjnie szereg obowiązków związanych nie tylko z utrzymaniem tych obiektów w jak najlepszym stanie, ale także z koniecznością wykonania kosztownych prac remontowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie ustaleń oraz oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że kluczowy problem w niniejszej sprawie to kwestia czy w świetle art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków – stanowiącego, że zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową – zespół zabudowy folwarcznej mieści się w powyższej definicji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że przeciwnie do twierdzenia Skarżącego kasacyjnie zespół zabudowy folwarcznej spełnia ustawowe kryterium zabytkowości. Powyższe twierdzenie organy administracji publicznej wywiodły w oparciu o rozmaite materiały źródłowe, a mianowicie: kartę ewidencyjną zespołu zabudowy folwarcznej, karty ewidencyjne zabytku architektury i budownictwa budynków: stodoły, stodoły z oborą, stajni z magazynem autorstwa H. Klundera z 1991 r., ewidencję ogólną dendrologiczno-techniczną parku pałacowego zlokalizowanego w Płótnie autorstwa H. Greckiego z 1985 r., "Opinię na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem położonej na dz. nr [..],w miejscowości P., gm. P., pow. C." opracowaną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy Szczecin z 2013 r., opinię dotyczącą zasadności wpisu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem gospodarczym na dz. nr [..],w miejscowości P., gm. P. opracowaną przez Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie z 2013 r., opinię Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie dotyczącą oceny wartości zabytkowej zespołu folwarcznego w P. oraz zasadności wpisu do rejestru zabytków autorstwa prof. dr hab. Jana Skuratowicza oraz Marii Andrzejewskiej z 2015 r. Na terenie zespołu zabudowy folwarcznej zostały ponadto przez organ I instancji przeprowadzone oględziny. Ze względu na zachowane wartości zabytkowe i zachowane pierwotne ukształtowanie, zespół zabudowy folwarcznej został przez organy uznany za kwalifikujący się do objęcia formą ochrony konserwatorskiej jaką jest wpis do rejestru zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela w tym zakresie pogląd organów, który został zaakceptowany przez Sąd I instancji. W szczególności, Sąd kasacyjny nie znalazł żadnych podstaw do przyjęcia odrębnego twierdzenia, a mianowicie przyjęcia, że zespół zabudowy folwarcznej nie spełnia kryterium zabytkowości. Należy dodatkowo zauważyć, że o ile w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wiele dowodów świadczących o zabytkowym charakterze zespołu zabudowy folwarcznej, to Skarżący kasacyjnie nie przedstawił żadnej opinii, ani innych dokumentów, na okoliczność przeciwną. W tym zakresie, zarzut Skarżącego kasacyjnie sprowadzający się jedynie kwestionowania poczynionych przez organy ustaleń należy uznać za nietrafny.

Tym samym, również kolejny zarzut skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadny. Sprowadza on się bowiem do wykazania, że w aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność zabytkowego charakteru obiektu, jakim jest zespół zabudowy folwarcznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z lektury akt administracyjnych sprawy wprost wynika jednak prawidłowe przyjęcie przez organy administracji publicznej zabytkowego charakteru spornego obiektu. Organy te poczyniły swoje ustalenia na podstawie obszernego materiału dowodowego, o którym była mowa wyżej. Z opinii na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem gospodarczym położonej na dz. nr [..],w miejscowości P., gm. P., pow. choszczeński opracowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy Szczecin z 2013 r., Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie z 2013 r., Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie autorstwa prof. dr hab. Jana Skuratowicza oraz Marii Andrzejewskiej z 2015 r. wynika, że obiekt ten posiada bezsprzeczne walory zabytkowe. Zgodnie z opinią autorstwa prof. dr hab. Jana Skuratowicza oraz Marii Andrzejewskiej "(...)zespół pałacowo-folwarczny w P. (mimo częściowej dewastacji) należy uznać za wybitną realizację architektoniczną zarówno w odniesieniu do budynku pałacu o bardzo ciekawej architekturze, jak i całej koncepcji założenia urbanistycznego oraz zespołu budynków folwarcznych posiadających bezsprzeczne walory zabytkowe, wskazujących na zaangażowanie wybitnego architekta. Wczesne lata powstania (1855-1861), stan zachowania (w tym również elewacji) oraz wyposażenie wnętrza (stajnia) w pełni odpowiadają wymaganiom kwalifikującym wpisanie tych budynków do rejestru zabytków, zespół ten należy do cennych założeń w skali regionu(...)". Przedstawiona opinia w pełni koresponduje także z opinią sporządzoną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, Oddział Terenowy w Szczecinie autorstwa mgr Waldemara Witka i mgr Macieja Słomińskiego. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu skargi, że w aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność zabytkowego charakteru obiektu i w pełni podzielił w tym zakresie wywody Sądu I instancji, z których wynika twierdzenie przeciwne. Skarżący kasacyjnie podniósł ponadto, że ustalenia organów nie uwzględniają okoliczności złego stanu technicznego budynku, co stanowi przeszkodę do wpisu do rejestru wypełniając przesłanki wykreślenia z rejestru. W tym zakresie należy zauważyć, że okoliczności dotyczące stanu technicznego obiektów budowlanych z zespołu w P. były rozważane przez organy administracji publicznej obu instancji, a dane na ten temat aktualizowane podczas oględzin w 2016 r. W wyniku ustaleń poczynionych na podstawie całokształtu materiału dowodowego Wojewódzki Konserwator Zabytków odstąpił od objęcia ochroną części zabudowy gospodarczej tego zespołu, która w jego opinii byłam najsilniej zdegradowana, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji z dnia [..],r., nr [..],. Tym samym należy uznać, że w przedmiotowej sprawie zakres ochrony konserwatorskiej ograniczono do obszaru oraz obiektów, których stan zachowania rokuje skuteczność tej ochrony. Wpisem objęto wyłącznie te obiekty, które przetrwały do dzisiejszego dnia w możliwie niezmienionej formie i pomimo pewnych zniszczeń zachowały wartości zabytkowe. Należy także podkreślić, że stan zachowania spornych obiektów nie przemawia przeciwko ich ochronie, albowiem zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c) i e) ustawy o ochronie zabytków, ochronie i opiece podlegają wymienione w przepisie zabytki nieruchome bez względu na stan ich zachowania.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów Skarżącego kasacyjnie, upatruje on naruszenia art. 8 K.p.a. w niewyjaśnieniu wszystkich wątpliwych okoliczności sprawy oraz art. 80 § 1 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów oraz ocenę występujących w sprawie okoliczności, których istnienie nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Mając jednak na uwadze przeprowadzony wyżej wywód dotyczący zabytkowego charakteru zespołu zabudowy folwarcznej oraz obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – zarzuty te należało uznać za bezpodstawne. Nie można bowiem uznać, aby w niniejszej sprawie istniały wątpliwości co do zabytkowego charakteru spornego obiektu. Ponadto, nie sposób uznać, że Sąd I instancji zaakceptował dokonaną przez organu administracji publicznej dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów, albowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a dokonana przez organy jego ocena rzetelna i spójna.

Zupełnie bezpodstawny jest zarzut Skarżącego kasacyjnie, że Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a., a więc sporządził uzasadnienie, które nie wyjaśnia okoliczności faktycznych i motywów, którymi kierował się ten Sąd przy wydawaniu wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z lektury zaskarżonego wyroku można wyciągnąć zupełnie inne wnioski. Sąd I instancji dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne sprawy, a także motywy, którymi kierował się przy wyrokowaniu. Naczelny Sąd Administracyjnych nie znalazł podstaw, aby zakwestionować w tym zakresie wyrok Sądu I instancji – tym bardziej, że Skarżący kasacyjnie nie wyjaśnił, w jakim zakresie przyjęte przez ten Sąd ustalenia były jego zdaniem niekompletne.

Skarżący kasacyjnie zarzucił następnie Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, m.in. przepisów ustawy o ochronie zabytków, poprzez, ich błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż sporne obiekty spełniają wymogi definicji legalnej zabytku oraz podlegają wpisowi do Rejestru Zabytków. Jak już jednak wcześniej wyjaśniono, zespół zabudowy folwarcznej mieści się w definicji zabytku z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Ponieważ wyjaśniono już wyżej motywy, jakimi kierował się Naczelny Sąd Administracyjny przyjmując w tym zakresie ustalenia Sądu I instancji za poprawne – należało uznać te zarzuty za bezpodstawne.

Ostatnim zarzutem sformułowanym przez Skarżącego kasacyjnie jest naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 13 tej Konwencji, art. 140 Kodeksu cywilnego poprzez niezastosowanie tych przepisów przy ocenie legalności działań organów administracji publicznej w niniejszej sprawie. Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się zatem w tym zakresie do wskazania, że wpis do rejestru zabytków stanowił poważne ograniczenie uprawnień właściciela nieruchomości – co zresztą wyjaśniono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że organy administracji publicznej uzasadniły w swoich rozstrzygnięciach w sposób wymagany w demokratycznym państwie prawa ingerencję w prawo własności Skarżącego kasacyjnie. Wprawdzie wpis do rejestru zabytków ogranicza prawo własności właściciela w wielu kwestiach (m. in. w zakresie konieczności uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków: art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków), to jednak powyższe ograniczenia mają na celu uchronienie nieruchomości zabytkowej przed jej nadmierną eksploatacją lub przebudową albo zniszczeniem. Podobnie, przechodząc na grunt art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka należy podnieść, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się, iż ingerencja w prawo własności musi dążyć do uzasadnionego celu (legitimate aim) i jest dozwolona tylko wtedy, gdy leży w interesie publicznym (public interest). Nie budzi żadnych wątpliwości, że wpis zabytku do specjalnego rejestru i jego objęcie szczególnego rodzaju ochroną dąży do uzasadnionego celu, jakim jest ochrona zabytków i dziedzictwa kultury, a także leży w interesie publicznym, jakim jest chociażby przeciwdziałanie niszczeniu zabytków i ich zachowanie w jak najlepszym stanie dla przyszłych pokoleń. Do rozważenia pozostaje w dalszym ciągu kwestia proporcjonalności przedsięwziętych przez władze publiczne działań w stosunku do mienia Skarżącego kasacyjne (tzw. test proporcjonalności: test of proportionality). W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nałożone na Skarżącego kasacyjnie obowiązki, w związku z wpisem jego nieruchomości do rejestru zabytków nie są nadmiernie uciążliwe. Nie skutkują one taką ingerencją w prawo własności skarżącego, które można byłoby uznać za zbyt daleko idące (por. decyzja ETPCz o niedopuszczalności skargi nr 61093/00, SCEA Ferme de Fresnoy przeciwko Francji, orzeczenie opublikowane w "HUDOC" – w bazie orzecznictwa Trybunału pod adresem: https://hudoc.echr.coe.int). Całkowicie niezasadny jest ponadto zarzut naruszenia art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który stanowi o prawie do skutecznego środka odwoławczego. Należy bowiem zauważyć, że Skarżący kasacyjnie skorzystał w przedmiotowej sprawie z prawa do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji i zaskarżył ją do Ministra. Następnie, decyzję organu II instancji zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z kolei wyrok Sądu I Instancji stał się przedmiotem rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Trudno zatem uznać, aby Skarżącemu kasacyjnie ograniczono w jakikolwiek sposób prawo do wniesienia środka odwoławczego.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.