Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 388/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "I" Sp. z o.o. w S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lutego 2022 r. nr UP-161/2022 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej . oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. nr UP-161/2022, po rozpoznaniu odwołania Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "I" Sp. z o.o. (dalej: strona, skarżący, Spółka) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2018 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W podstawie prawnej decyzji ZUS powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

Z akt administracyjnych wynika, że prezes Spółki wystąpił do ZUS z wnioskiem, który wpłynął do ZUS w dniu 11 czerwca 2018 r., o umorzenie wszelkich zaległych należności składkowych. We wniosku wskazał, że rozpoczęto proces upadłości likwidacyjnej Spółki, która nie prowadzi już żadnej działalności gospodarczej, brak jest szans na odzyskanie przysługujących wierzytelności. Wskazał także na swoją sytuację zdrowotną.

ZUS decyzją z 7 września 2018 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, argumentując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Następnie po rozpoznaniu odwołania Spółki decyzją z 30 maja 2019 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Od ww. decyzji z 30 maja 2019 r. strona złożyła skargę do WSA powołując się na złą sytuację finansową spółki.

Wyrokiem z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/GI 1039/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uchylił tę decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że przedwczesnym jest rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na niewyjaśnienie kwestii przedawnienia. Brak ustaleń w tym zakresie oznaczał, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Ponadto WSA stwierdził, że bardzo wnikliwie organ rentowy powinien ustalić, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

W związku z czym organ po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał w dniu 8 stycznia 2021 r., decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z 7 września 2018 r., nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący 18 lutego 2021 r., złożył skargę do WSA na decyzję z 8 stycznia 2021 r., nr [...].

Wyrokiem z 29 września 2021 r. sygn. akt III SA/GI 348/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uchylił tę decyzję uznając skargę za zasadną.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tut. Sądu z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1039/19. Stosownie do wskazań w uzasadnieniu tego wyroku organ ustali stan faktyczny sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, oceni istnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., a następnie uzasadni decyzję, w sposób umożliwiający jej weryfikację.

Nadto ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Ponadto organ rentowy powinien prawidłowo ustalić, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w tym celu ocenić dokument przedstawiony przez Spółkę 17 maja 2018 r. - wykaz bezskutecznych egzekucji i roszczeń rzutujących na kondycję finansową firmy według stanu na 17 maja 2018 r., a w razie potrzeby zwrócić się do Spółki o uaktualnienie wykazu.

Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżoną decyzją z 24 lutego 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z dnia 7 września 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż skarżący pismem z dnia 21 stycznia 2022 r., uzupełnił akta sprawy o oświadczenie przedsiębiorcy, o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis oraz oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej.

Następnie ZUS wyjaśnił, że dokonał rozpoznania sytuacji materialnej Spółki, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z 11 czerwca 2018 r.

Organ odniósł się do kwestii przedawnienia, wyjaśniając, że podane w sentencji decyzji z 7 września 2018 r. nr [...] należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku z wszczętym wobec Spółki postępowaniem egzekucyjnym (od dnia odbioru tytułu wykonawczego) i będzie trwało aż do dnia, w którym zakończone postępowanie egzekucyjne zostanie zakończone (umorzone), zgodnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Szczegółowy wykaz początku okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych funduszy i okresów zaległości oraz wykaz tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przedstawione zostało w tabelach na str. 8-10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

ZUS dokonał oceny przesłanek wynikających z art.107 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), w związku z czym uznał, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

ZUS na str. 12-16 uzasadnienia odniósł się do kwestii ustalenia, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (zwłaszcza pkt 5 i 6).

Zdaniem ZUSu analiza akt sprawy wykazała, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, mogłoby stanowić pomoc de minimis. Jednakże przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, w ocenie ZUSu, nie daje podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Analizując przesłanki umorzenia, ZUS wyjaśnił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. - nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie nastąpiło wyrejestrowanie Spółki jako płatnika składek, a jedynie 1 listopada 2016 r. wyrejestrowano z ubezpieczeń społecznych ostatnią osobę, za którą Spółka miała obowiązek rozliczać i opłacać składki. W Krajowym Rejestrze Sądowym nadal widnieje ona jako aktywny podmiot. ZUS podkreślił, że brak majątku wnioskodawcy istotny jest jedynie wówczas, gdy w pierwszej kolejności stwierdzono zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie ZUS okoliczność, że przez ostatnie lata Spółka dokonała jedynie kilku transakcji polegających na wyprzedaży zamortyzowanego majątku nie pozwala w żaden sposób przyznać, że działalność Spółki została zakończona.

Zdaniem ZUS nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Natomiast zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż w aktach sprawy znajdują się:

- postanowienia Komornika Sądowego SR w S. z 23 listopada 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia, że w jego trakcie nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone w stosunku do Spółki na wniosek wierzyciela - A K.

- postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 9 czerwca 2017 r., z którego wynika, że postępowanie prowadzone było z wniosku jednego wierzyciela na podstawie 8 tytułów wykonawczych. Łączna dochodzona kwota należności pieniężnych wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na dzień 7 czerwca 2017 r. wynosiła [...] zł. Z protokołu o stanie majątkowym spisanym 5 czerwca 2017 r. przez Poborcę Skarbowego z Prezesem Zarządu Spółki, wynika, że: działalność Spółki rozpoczęła się w lutym 2002 r., brak jest kapitału, działalność zawieszona jest od października 2016 r., majątek trwały Spółki to 20 letni sprzęt biurowy, dwa dziesięcioletnie komputery, brak jest inwestycji długoterminowych, majątku obrotowego, środków pieniężnych, papierów wartościowych, majątku znajdującego się we władaniu osób trzecich, Spółka posiada otwarty rachunek bankowy w Banku [...], na którym brak jest środków, wierzytelności są bezskuteczne, majątek Spółki został rozkradziony.

Organ przeprowadził analizę informacji zawartych w bazach danych urzędu i w jej wyniku ustalono, że dalsze prowadzenie egzekucji nie doprowadzi do zaspokojenia należności pieniężnych wierzyciela egzekwującego, wobec braku składników majątku Spółki, które mogłyby być przedmiotem prowadzenia skutecznej egzekucji, było bezcelowe.

ZUS wskazał, że zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. – ponieważ z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że w prowadzonym od 2013 r., postępowaniu egzekucyjnym przez Dyrektora ZUS Oddział w C. nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; prowadzone postępowanie nie doprowadziło do wyegzekwowania zadłużenia; Spółka nie posiada majątku nieruchomego, a dokonany 22 listopada 2006 r., zastaw na samochodzie osobowym marki [...] na kwotę [...] zł. nie gwarantuje na obecną chwilę odzyskania wysokości zastawu.

W związku z powyższym, w sprawie mają zastosowanie przesłanki wskazane w art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

ZUS pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie wskazanych wyżej przesłanek, mogących skutkować umorzeniem należności, postanowił w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek.

ZUS podkreślił, że nawet w przypadku stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec Spółki, istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na członków jej zarządu.

Te okoliczności uniemożliwiają pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS wyjaśnił, że nie jest możliwe umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż przepis ten ma zastosowanie do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia.

ZUS stanął na stanowisku, że każdy przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związanej i nie może tego ryzyka przerzucać żądając umorzenia zaległości. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 541/07.

ZUS wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem.

ZUS stwierdził również, że to przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związane i nie może tego ryzyka przerzucać żądając umorzenia zaległości. Każdy przedsiębiorca powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych.

ZUS podkreślił, że Spółka w żaden sposób nie wykazała istnienia jakichkolwiek okoliczności przemawiających za umorzeniem jej zaległości składkowych.

Organ podniósł też, że na koncie płatnika figurują nieopłacone składki finansowane przez płatnika za zatrudnionych pracowników.

Następnie przypomniał, że Prezes Zarządu Spółki nie wskazał, w jaki sposób ewentualne umorzenie zaległości z tytułu składek wpłynie na poprawę jej sytuacji finansowej, zwłaszcza, że zadłużenie to stanowi tylko niewielką część wszystkich zobowiązań, które bez względu na decyzję organu nadal mogą być dochodzone przez innych wierzycieli.

Organ zaakcentował, że jeżeli właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęcie negatywnego dla Spółki rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne. Niezasadnym byłoby bowiem czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zdawać sobie sprawę, że jest odpowiedzialny za prawidłowość składanych dokumentów rozliczeniowych, zapłatę swoich należnych i w pełnej wysokości składek. Spółka z obowiązku tego się nie wywiązała.

Niezasadnym byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości.

ZUS podkreślił, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na Spółkę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyłyby na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji finansowej. Rozstrzygnięcie organu odmawia przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w przedmiotowej sprawie oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zaś zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu składek.

W przedmiotowej sprawie odmowa nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem ZUS podał przyczyny, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku.

W ocenie ZUS, uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Ostatecznie ZUS uznał, że w sprawie zgromadzono materiał dowodowy, a następnie dokonano oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a Ocena dowodów dokonana przez ZUS, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla Spółki, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a, ZUS w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją oceną opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

W skardze na decyzję z 24 lutego 2022 r., do Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący reprezentowany przez prezesa zarządu, wniósł o umorzenia należności z tytułu składek, wskazując, że sytuacja finansowa Spółki jest bardzo zła.

Spółka od 6 lat nie prowadzi działalności gospodarczej, a od 5 lat nie zatrudnia żadnego pracownika w związku z czym na odzyskanie środków nie ma już szans. Przyczyną zaprzestania działalności gospodarczej oraz zaległości względem ZUS jest brak szans na odzyskanie ponad 1,2 mln., zł. od nieuczciwych kontrahentów.

Wskazał, iż w dniu 3 czerwca 2020 r. wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o likwidację spółki, lecz Sąd jeszcze nie wydał rozstrzygnięcia, jedynie przesłał pismo z informacją, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania likwidacyjnego bez uprzedniego przeprowadzenia likwidacji spółki.

Nie zgadza się z wydaną decyzją i dokonanymi ustaleniami, wskazując, że Spółka faktycznie nie prowadzi działalności, pomimo, że widnieje w KRS. Prezes zarządu ma zasądzone wyrokami sądu pracy należności, jest na emeryturze, która także podlega zajęciu egzekucyjnemu, zrezygnował z wynagrodzenia za pracę, aby więcej środków pozostało w Spółce, ale i tak nic to nie dało, zaciągnął kredyty prywatne w bankach, których nie jest w stanie spłacić, wystąpił także do sądu o upadłość konsumencką. Podniósł, że sam nie odzyskał wielu zasądzonych zaległych wynagrodzeń, jedynie odzyskał zaledwie 6%.

Dodatkowo prezesowi zarządu cały czas pogarsza się stan zdrowia. W ocenie skarżącej, powołane okoliczności wskazują, że występuje stan całkowitej nieściągalności, który uzasadnia umorzenie należności, ponieważ nie ma możliwości na odzyskanie jakichkolwiek środków.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

ZUS odwołał się do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., podnosząc, iż należności z tytułu składek o których mowa w art. 24 ust. 2 u.s.u.s., mogą być umarzane w przypadku, całkowitej nieściągalności.

ZUS stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przypadki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c u.s.u.s. Jednocześnie ZUS stwierdził, że w sprawie zaistniały przypadki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

Jednakże pomimo zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., organ w ramach uznania administracyjnego utrzymał zaskarżoną decyzję, podnosząc, że w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne należy wziąć pod uwagę nie tylko interes osoby zobowiązanej, ale również interes społeczny wyrażony w zasadzie równości.

ZUS odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i wskazał, że ugruntowany jest pogląd, iż działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Ponadto w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym płatnik dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

ZUS wskazał, że umorzenie należności nie leży w interesie publicznym, ponieważ słuszny interes strony w przedmiotowej sprawie został przez skarżącą spółkę utożsamiony z interesem własnym prezesa zarządu tej spółki.

Nadto wskazał, że sytuacja życiowa i rodzinna prezesa zarządu skarżącej spółki nie może mieć znaczenia przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 1,2,3,3a u.s.u.s.

Ostatecznie ZUS uznał, że w sprawie zgromadzono materiał dowodowy, a następnie dokonano oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez ZUS, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla Spółki, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a., ZUS w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją oceną opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.), sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w ww., art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z mocy art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

W konsekwencji podkreślić wypada, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tę samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że tut. Sąd rozpoznaje ją po raz trzeci.

Sąd w składzie obecnie rozpoznającym sprawę był zobligowany przede wszystkim skontrolować, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły ocenę prawną i wskazanie co do dalszego postępowania zawarte w ww. prawomocnych wyrokach. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się bowiem do kontroli, czy organy administracji właściwie uwzględniły wskazania zawarte w poprzednim wyroku oraz do oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Bezspornym w sprawie jest, że wskazania co do jej rozpoznania zostały zawarte w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1039/19, do których odniósł się Sąd wyrokiem z 29 września 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 348/21.

Wskazał, że realiach rozpoznawanej sprawy organ rentowy powinien "prawidłowo ustalić, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (zwłaszcza pkt 5 i 6). W tym celu ZUS powinien także ocenić dokument przedstawiony przez Spółkę 17 maja 2018 r. - wykaz bezskutecznych egzekucji i roszczeń rzutujących na kondycję finansową firmy według stanu na 17 maja 2018 r., a w razie potrzeby zwrócić się do Spółki o uaktualnienie wykazu."

W tym miejscu należy stwierdzić, że organ wypełnił wskazania Sądu z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1039/19. Stosownie do wskazań w uzasadnieniu tego wyroku organ ustalił stan faktyczny sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, ocenił istnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., a następnie uzasadnił decyzję, w sposób umożliwiający jej weryfikację.

Na str. 13–15 uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść zastosowanych przepisów prawa i odniósł je do stanu faktycznego sprawy.

Organ wypełnił jednak wskazania Sądu w zakresie ustalenia, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (zwłaszcza pkt 5 i 6). ZUS ocenił, do czego był zobowiązany, że wprawdzie nie nastąpiło formalne zaprzestanie prowadzenia działalności, ale faktycznie skarżąca nie prowadzi już żadnej działalności gospodarczej.

Zauważyć też należy, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. organ rozważył zgodnie z zaleceniami Sądu.

Sąd zauważa, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy zasadnie odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem, czy organ prawidłowo ocenił zastosowanie przepisów dotyczących tej problematyki. Kwestie związane z umorzeniem należności z tytułu składek reguluje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3); naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (nie zachodzi w przedmiotowej sprawie). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).

Treść art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. W konsekwencji zatem sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowania poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie sąd.

Sąd podziela pogląd wyrażony w tezie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt. I GSK 610/18, iż "Wykazanie okoliczności pozwalających na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne spoczywa na zobowiązanym, który nie może przerzucić tego obowiązku na organ. Jednakże stwierdzenie istnienia przesłanek nie przesądza o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego. ZUS przy podejmowaniu rozstrzygnięcia ma swobodę, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Decyzja o umorzeniu składek nie ma bowiem charakteru decyzji związanej, ponieważ obowiązkiem ZUS jest podjęcie takiego rozstrzygnięcia, które równoważyłoby interes społeczny z interesem zobowiązanego". (publ., w CBOSA).

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez ZUS na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s ,są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W świetle, ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwego i logiczne, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował uzasadnienia decyzji, do czego obliguje go art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Przeprowadzona w tym zakresie przez sąd ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek.

Zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na zajęcie stanowiska takiego jak w zaskarżonej decyzji. Słusznie bowiem organ przyjął brak podstaw do całkowitej rezygnacji z przysługujących Państwu należności. Umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 § 1 p.p.s.a. oddalił skargę.