Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1938/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-03 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 października 2015 r. nr: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 października 2015 roku w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu skarżący M.C., działający przez adwokata M.S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych.

We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną N.C., z którą w 2013 roku zawarł umowę majątkową małżeńską, wprowadzającą rozdzielność majątkową. Skarżący ma na utrzymaniu dwie córki I.D. ur. 1999 r. i C.P. ur. 2004 r.

W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 87,6 m² o szacunkowej wartości ok. 500.000 zł. Nieruchomość ta obciążona jest licznymi hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie dysponuje żadnymi innymi składnikami majątkowymi, przedstawiającymi jakąkolwiek wartość.

M.C. w 2007 roku miał ciężki wypadek, który spowodował u niego częściowy udar mózgu oraz trwały niedowład kończyn dolnych i częściowo górnych. W związku z tym w latach 2008-2009 przeszedł rehabilitację w Niemczech. Jak podał, obecnie jego stan zdrowia nie pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej, ani na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, dlatego też pozostaje na utrzymaniu żony, której działalność gospodarcza nie przynosi zysków. Skarżący posiada szereg zadłużeń wobec swoich wierzycieli, m. in. urzędu skarbowego, banków i innych instytucji w kwocie ok. 10.000.000 zł. Wnioskodawca podał, iż na miesięczne koszty utrzymania rodziny składają się następujące wydatki: spłata kredytu mieszkaniowego 3.000 zł., opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci i inne opłaty za dom ok. 1.000 zł., wydatki na jedzenie i środki czystości ok. 1.000 zł. Skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz małoletnich córek, ale ze względu na stan zdrowia i brak środków finansowych, alimenty te płacone są w całości przez jego matkę.

Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) M.C. przedłożył dokumenty na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Wynika z nich, że żona wnioskodawcy – N.C. w roku podatkowym 2015 osiągnęła dochód w wysokości 28.965,18 zł, przy przychodzie na poziomie 172.786,85 zł (wg PIT-36). Saldo rachunku prowadzonego przez Deutsche Bank dla jej firmy: "S" N. C. na dzień 31.01.2016 roku wynosiło 0,36 zł, natomiast salda kont osobistych N.C., prowadzonych przez PKO Bank Polski S.A. na dzień 4.02.2016 roku wynosiły odpowiednio 168,49 zł i 0 zł. M.C. oświadczył, że nie posiada żadnych lokat, ani rachunków bankowych.

W oświadczeniu z dnia 5 lutego 2016 roku skarżący podał, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą ok. 2.050 zł i obejmują: opłatę za energię elektryczną 250 zł, opłatę za mieszkanie, wodę i wywóz śmieci 600 zł, opłatę za tv i internet 50 zł, opłatę za telefon 50 zł, wydatki na jedzenie 800 zł, koszty paliwa do samochodu żony 300 zł, alimenty na dziecko 300 euro płacone "za pomocą" rodziców wnioskodawcy.

Z oświadczenia N.C. z dnia 9 lutego 2016 roku wynika z kolei, że miesięczne koszty utrzymania rodziny wraz ze spłatą zaległości wynoszą 8.600 zł i obejmują: kredyt hipoteczny 2.800 zł, kredyt gotówkowy 850 zł, opłatę za mieszkanie, wodę, ogrzewanie i wywóz nieczystości 600 zł, energię elektryczną ok. 250 zł, opłatę za tv i internet 50 zł, opłatę za telefon ok. 150 zł, koszty paliwa 300 zł, wydatki na jedzenie 800 zł, koszty utrzymania 17-letniego syna 500 zł, spłatę zadłużenia do firmy "T" 1.500 zł, spłatę zaległości wynikającej z ugody sądowej 800 zł. W poniesieniu tych wydatków pomaga żonie skarżącego rodzina, gdyż jej miesięczne zarobki nie wystarczają na ich pokrycie.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

W niniejszej sprawie zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe. Orzekający wziął pod uwagę fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie M.C. złożył do tut. Sądu 20 skarg (sygn. akt I SA/Kr 1975/15 i I SA/Kr 1924 do 1942/15), a suma wpisów sądowych we wszystkich tych sprawach wynosi 20.585 zł.

W ocenie orzekającego przedstawione przez M.C. okoliczności nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W przypadku bowiem, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14).

W tym miejscu orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący M.C. nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, nie posiada żadnego źródła utrzymania i pozostaje na utrzymaniu swojej żony. Małżonka skarżącego prowadzi natomiast działalność gospodarczą, której przedmiotem są usługi fryzjerskie, a jej przychód z tego źródła w roku podatkowym 2015 wyniósł 172.786,85 zł, przy kosztach jego uzyskania 143.821,67 zł, co dało dochód w wysokości 28.965,18 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14).

Historia rachunków bankowych małżonki skarżącego potwierdza przepływy środków finansowych w znacznej wysokości. Za okres od 1 listopada 2015 roku do 4 lutego 2016 roku na rachunku nr [...] w PKO Banku Polskim S.A. suma uznań wyniosła 10.360 zł, zaś obciążeń 10.320 zł. Na rachunku nr [...] w PKO Banku Polskim S.A. za ten sam okres suma uznań wyniosła 102.530,56 zł, a suma obciążeń 102.597,89 zł.

Istotnym w sprawie jest fakt, że w dniu 1 grudnia 2015 roku na rachunek N.C. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wieliczce wpłynęła kwota 95.169,71 zł. Wysokość tej kwoty jest kilkakrotnie wyższa niż suma wszystkich należnych na obecnym etapie kosztów sądowych w 20 sprawach skarżącego. W takiej sytuacji należy przyjąć, że skarżący dysponował środkami pozwalającymi mu na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie małżonka skarżącego osiąga przychody, a nadto posiadała na rachunkach bankowych środki pozwalające na pokrycie należności z tytułu kosztów sądowych.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.