Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1146/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. znak: [...], Prezydent M. B. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania skarżącej A. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką E. G.. Odmowę przyznania ww. świadczenia organ uzasadnił nieziszczeniem się w sprawie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr"), gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej z dnia [...] maja 2016 r. nie określa daty powstania niepełnosprawności, a ponadto zaistnieniem w sprawie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr w związku z tym, iż wymagająca opieki matka skarżącej, która zmarła dnia [...] sierpnia 2020 r., do dnia zgonu była zamężna, a jej małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W następstwie rozpatrzenia odwołania skarżącej od powyższej decyzji, w którym skarżąca zakwestionowała wszystkie wymieniane przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. SKO wskazało, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne ze względu na brak posiadanie przez męża osoby wymagającej opieki orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (w okresie: od dnia [...] listopada 2019 r. tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do dnia [...] sierpnia 2021 r. tj. do dnia zgonu osoby wymagającej opieki), co stanowi przesłankę negatywną możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia, wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Jednocześnie SKO za zasadny uznało zarzut skarżącej dotyczący odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o podstawę z art. 17 ust. 1b uśr, podnosząc że przepis ten został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i ustalenia na rzecz skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] października 2019 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. Skarżąca zarzuciła istotne naruszenie: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr w zw. z art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ("krio") poprzez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywał obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim a współmałżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako "kpa") przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, iż skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] października 2019 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. tj. do dnia śmierci E. G..

Skarżąca wskazała w uzasadnieniu skargi, że jako córka niepełnosprawnej E. G. jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad matką do dnia [...] sierpnia 2020 r., gdyż ojciec skarżącej K. G., wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje pod specjalistyczną opieką z uwagi na zły stan zdrowia (od wielu lat choruje na [...]). Podkreśliła, że jej ojciec wymaga stałej opieki oraz pomocy ze strony osób trzecich w zakresie wykonywania czynności dnia codziennego, że stan jego zdrowia ulega pogorszeniu i nie jest on w stanie samodzielnie funkcjonować, że orzeczono wobec niego znaczny stopień niepełnosprawności, że nie był on zdolny do podjęcia zatrudnienia i nie miał możliwości udzielenia wsparcia finansowego celem zapewnienia opieki swojej żonie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydent M. B. z dnia [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. G.. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organy obu instancji było stwierdzenie zaistnienia w sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, z uwagi na to, że E. G., czyli wymagająca opieki osoba niepełnosprawna, która zmarła [...] sierpnia 2020 r. miała męża, który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo organ I instancji wskazał na niespełnienie w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr.

Przechodząc do oceny legalności wydanych rozstrzygnięć, wskazać należy, że Sąd podzielił stanowisko orzekających organów, iż w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, uzasadniająca odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Sąd stwierdził, tak jak SKO, że w sprawie nie wystąpiła wskazana przez organ I instancji przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparta o regulację zawartą w art. 17 ust. 1b uśr.

Podstawę materialnoprawną prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższych unormowań wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja lub niepodejmowanie z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, który stosowanie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej powoływanej jako "kro") obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy kro ustalają przy tym kolejność zobowiązanych, a obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 kro). Nie można ponadto pomijać, że w świetle przepisów kro, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 kro. Dopóki bowiem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są określonym rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Z powyższym koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Tym samym uznać należy, iż przepisy kro w konfrontacji z mającymi zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisami uśr, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, dopiero wtedy, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

W sprawie bezspornym jest, iż wymagająca opieki matka skarżącej - E. G., w dniu złożenia przedmiotowego wniosku o świadczenie pielęgnacyjnego i do dnia zgonu legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2016 r.) i pozostawała w związku małżeńskim z K. G.. Z akt sprawy wynika również, że do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zostało załączone przez wnioskodawczynię orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r., w którym to K. G. zaliczony został do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Pomimo wezwań i zawiadomień organu I instancji (odpowiednio: z dnia [...] listopada 2019 r. i z dnia [...] lutego 2021 r.) skarżąca nie przedłożyła do akt sprawy orzeczenia potwierdzającego, że K. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca jako córka wymagającej opieki E. G. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z kro i w tym zakresie spełnia warunek wymieniony w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr.

Rozważenia w okolicznościach przedmiotowej sprawy wymagała kwestia zasadności stwierdzenia przez organy, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie z uwagi na zaistnienie w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, związanej z nielegitymowaniem się przez współmałżonka E. G. - K. G. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym prawidłowości przyjęcia, że K. G. jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności i, że ta okoliczność wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Przy czym, stanowisko to zakwestionowała skarżąca, wskazując, że K. G. z uwagi na zły stan zdrowia oraz brak możliwości finansowych nie był w stanie sprawować opieki nad żoną, a opiekę nad niepełnosprawną E. G. sprawowała osobiście skarżąca, w związku z czym organy winny zgodnie z prawidłową wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr i zasadą praworządności uwzględnić te okoliczności i przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie.

Oś sporu sprowadza się zatem w istocie do wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr oraz odniesienia tejże regulacji do okoliczności rozpatrywanej sprawy. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391, 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2031/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 oraz z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2463/19 (dostępne jw.), w których to oparto się na literalnym rozumieniu ww. przepisu. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w ww. wyrokach ocena czy współmałżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia winna być zgodnie z wolą ustawodawcy rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy, ani sądy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm tego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym przyjąć należy, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 uśr ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, co również wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.

Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.

Wobec tego, wskazać należy, że skoro wymagająca opieki E. G. pozostawała w związku małżeńskim z K. G., który legitymował się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r., to tym samym w sprawie niewątpliwie zaszły okoliczności uniemożliwiające przyznanie skarżącej, jako zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalony przez organy stan faktyczny – a zwłaszcza okoliczność legitymowania się przez K. G. orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności - pozwala bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr oraz że organy – z uwagi na uprzednie uznanie ojca skarżącej przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim – nie były zobligowane do dalszego badania kwestii stanu jego zdrowia, w tym zwłaszcza do dokonywania samodzielnej oceny przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej, do której weryfikacji nie mają ani wiedzy ani kompetencji. Zgodnie z wolą ustawodawcy, rolą organu w zakresie badania stanu zdrowia oraz możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka w kontekście art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr jest bowiem weryfikacja tego, czy dana osoba legitymuje się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Biorąc zatem pod uwagę okoliczność uznania przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności męża E. G. za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim, organy prawidłowo przyjęły, że w tej sytuacji skarżącej, nie może zostać przyznane wnioskowane świadczenie.

Podkreślić jednocześnie należy, że w sprawie nie mogła odnieść zamierzonego skutku załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna, opinia ośrodka pomocy społecznej dotycząca m.in. stanu zdrowia K. G. z dnia [...] kwietnia 2020 r. czy też subiektywne stanowisko skarżącej, iż K. G. nie był w stanie ze względu na stan zdrowia opiekować się jej matką, gdyż w rozpatrywanym przypadku, dla stwierdzenia obiektywnego braku możliwości sprawowania opieki z uwagi na stan zdrowia, przepisy uśr nie przyznają mocy dowodowej środkom innym niż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na co wskazano powyżej. Zaznaczyć należy w tym miejscu po raz kolejny, że spowodowane jest to zwłaszcza tym, iż organy i pracownicy socjalni nie posiadają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby im prawidłowo ocenić na podstawie środków dowodowych, takich jak np. dokumentacja lekarska wskazująca na poszczególne schorzenia, czy stan zdrowia osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Podjęcie się przez organy pomocowe oceny dokumentacji medycznej, na podstawie której skarżąca wywodzi, że współmałżonek matki skarżącej nie był w stanie się nią opiekować, niewątpliwie stanowiłoby przekroczenie ich kompetencji, a tym samym istotne uchybienie procesowe. W sytuacji, gdy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia K. G., nic nie stało na przeszkodzie, aby wystąpił on do wyspecjalizowanego organu o zmianę stopnia niepełnosprawności, co w przypadku stwierdzenia znacznego stopnia niepełnosprawności umożliwiłoby skarżącej ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne bez zaistnienia przesłanki negatywej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Jednocześnie należy wskazać, że skarżąca jako córka E. G. i osoba należąca do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnych względem matki, powinna także ze względu na prawny i moralny obowiązek udzielić pomocy i niezbędnego wsparcia matce w sytuacji drastycznego pogorszenia stanu zdrowia K. G. i braku w tym okresie posiadania przez niego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - do czasu ewentualnej zmiany posiadanego przez K. G. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W tych okolicznościach bez wpływu na wynik sprawy, pozostaje kwestia rzeczywistego sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, na co w toku postępowania i na gruncie wniesionej skargi skarżąca się powoływała. Okoliczność ta nie znosi bowiem obowiązków, określonych w art. 23 kro, ciążących na współmałżonku matki skarżącej. Sam brak realnego wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy mężem i żoną nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Dopóki więc współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, okoliczności w zakresie oceny możliwości sprawowania opieki przez tego małżonka oraz faktycznego sprawowania tej opieki przez dziecko osoby wymagającej opieki, tracą na znaczeniu (zob. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r. sygn. akt I OSK 960/20 – dostępny jw.). Na marginesie należy jednak wskazać, w kontekście okoliczności sprawowania faktycznej opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, na budzące wątpliwości oświadczenia skarżącej co do jej miejsca zamieszkania złożone w toku postępowania administracyjnego. I tak w pierwotnie złożonym wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, opatrzonym datą [...] października 2019 r., podana została jako miejsce zamieszkania skarżącej - miejscowość B., a matki skarżącej – miejscowość Ł.. Powyższe potwierdziła skarżąca w oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2019 r. Natomiast w uzupełnionym (na wezwanie organu) o stwierdzone braki wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w podpisanym osobiście przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, opatrzonym datą [...] listopada 2019 r., skarżąca wskazała jako miejsce zamieszkania Ł.. Także w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2021 r. skarżąca wskazała, że w momencie składania wniosku mieszkała w Ł., a że w B. mieszka od września 2020 r.

Ponadto podkreślić należy, że Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania podlegającej kontroli decyzji. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie wykazała zaś braku wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, pomimo – jak wskazano – informowania w sprawie skarżącej o konieczności legitymowania się przez współmałżonka matki skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dla wyeliminowania ww. przesłanki negatywnej. Zatem zamierzonego skutku nie mógł także odnieść w sprawie zawarty w skardze argument o posiadaniu przez ojca skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym bardziej że nie zastał on potwierdzony żadnym dowodem i w jego ramach nie wskazano od kiedy ojciec skarżącej posiadać ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dodać też należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę posiada wiedzę o orzeczeniach sądów administracyjnych, w których przesłanka pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, przy jednoczesnym braku posiadania przez jego małżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie była traktowana jak okoliczność wykluczająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego u zstępnego ubiegającego się o to świadczenie. Przy czym orzeczenia te zapadły na tle wyjątkowych i szczególnych okoliczności konkretnych stanów faktycznych. Sąd orzekający w obecnym składzie wyraża jednak stanowisko, co podkreślono powyżej, że ani Sąd, ani orzekające organy nie mają wiedzy i instrumentów do weryfikacji stanu zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki w kontekście możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawny małżonkiem. Kompetencje do oceny stanu zdrowia i dokumentacji medycznej pod kątem możliwości sprawowania przez daną osobę opieki, jak również oceny jej stopnia niepełnosprawności, mają wyłącznie powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a więc wyspecjalizowane w tym zakresie organy, które są w stanie zagwarantować rzetelną ocenę stanu zdrowia. Dlatego też nie było w sprawie podstaw do odstąpić od wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr woli ustawodawcy i nie respektować wymogu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby wymagającej opieki.

Za niezasadne uznać należało także zarzuty skargi dotyczące naruszenia w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było ustaleniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, oraz prawidłową oceną tych okoliczności - w takim zakresie, w jakim organy orzekające w sprawie władne były tego dokonać. W przedmiotowej sprawie – w zakresie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr – organy zobligowane były do zbadania szczegółowo określonej przepisami okoliczności, której zaistnienie lub nie, zgodnie z wolą ustawodawcy, determinuje rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą pozostającą w związku małżeńskim - a co w niniejszej sprawie organy poprawnie zweryfikowały, ustalając, że współmałżonek E. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast mając na względzie treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd w całości podzielił stanowisko organu II instancji, iż przepis art. 17 ust. 1b uśr nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przepis ten bowiem w następstwie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego we wskazanym zakresie utracił przymiot konstytucyjności i wobec tego kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie należy pominąć. Dotyczy to także sytuacji braku możliwości ustalenia daty powstanie niepełnosprawności.

W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wyrażone stanowisko co do zakresu i warunków zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, a także uwzględniając w tym kontekście okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie i działając na podstawie art. 151 ppsa orzekł o jej oddaleniu.