Postanowienie NSA, sygn. akt II FSK 32/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Pełnomocnik procesowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36, art. 40
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Pełnomocnictwo "upoważniające do prowadzenia we wszystkich instancjach sprawy w postępowaniu administracyjnym", nie stanowi skutecznego umocowanie do działania w imieniu mandanta w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Są to bowiem dwa odrębne postępowania. Z pewnością można stwierdzić, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest "kolejną instancją postępowania administracyjnego".

2. Pełnomocnictwo sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika według określonego wzoru nakazuje przyjąć, że jego redakcja jest fachowa i precyzyjna.

TEZY

1. Pełnomocnictwo "upoważniające do prowadzenia we wszystkich instancjach sprawy w postępowaniu administracyjnym", nie stanowi skutecznego umocowanie do działania w imieniu mandanta w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Są to bowiem dwa odrębne postępowania. Z pewnością można stwierdzić, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest "kolejną instancją postępowania administracyjnego".

2. Pełnomocnictwo sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika według określonego wzoru nakazuje przyjąć, że jego redakcja jest fachowa i precyzyjna.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędziowie NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), del. WSA Hanna Kamińska, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Józefa J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Gl 112/05 w sprawie ze skargi Józefa J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 listopada 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. p o s t a n a w i a oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 16 maja 2005 r. I SA/Gl 112/05, wydanym na podstawie art. 58 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę Józefa J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. 10 listopada 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Z uzasadnienia postanowienia /WSA/ wynikało, iż do skargi na wskazane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, wniesionej przez pełnomocnika, nie zostało dołączone pełnomocnictwo.

Osoba wskazująca siebie jako pełnomocnika została wezwana do uzupełnienia braku skargi przez "złożenie pełnomocnictwa procesowego do występowania przed sądem administracyjnym w sprawie ze skargi...". W odpowiedzi na wezwanie jego adresat - radca prawny - nadesłał pełnomocnictwo, mocą którego "Józef J. uprawnia radcę prawnego Tomasza P. do prowadzenia we wszystkich instancjach sprawy w postępowaniu administracyjnym".

Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie wezwał skarżącego, do rąk pełnomocnika, do złożenia prawidłowego pełnomocnictwa do występowania przed sądem administracyjnym - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone 22 marca 2005 r. Do dnia wydania postanowienia adresat nie uczynił mu zadość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż stosownie do art. 57 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego w postępowaniu sądowym. W myśl art. 46 par. 3 tej ustawy do skargi należało dołączyć pełnomocnictwo.

Wobec braku pełnomocnictwa przy skardze z dnia 20 grudnia 2004 r. pełnomocnik został wezwany do usunięcia braku skargi w trybie art. 49 par. 1 ustawy. Nadesłane - w odpowiedzi na to wezwanie - umocowanie udzielone przez Józefa J. należało uznać za nieskuteczne.

Jego wykładnia językowa skutkowała uznaniem, że zakres tego pełnomocnictwa nie obejmuje reprezentacji przed sądami administracyjnymi, a upoważnia radcę prawnego do występowania w imieniu jego mandanta jedynie w ramach postępowania administracyjnego. Zakres umocowania zredagowany przez radcę prawnego, co sugeruje redakcję fachową a zatem precyzyjną, nie może być odczytywany inaczej jak tylko dosłownie. Sąd stwierdził zatem, że odpowiedź pełnomocnika na wezwanie Sądu nie sanowała braku skargi; ponowne wezwanie Sądu pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi.

W skardze kasacyjnej od opisanego postanowienia Józef J. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu Gliwicach.

Postanowieniu zarzucił:

- rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 36 i 58 p.p.s.a. i odrzucenie skargi wobec uznania, iż pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu Tomaszowi P. przez Józefa J. nie obejmowało reprezentacji przed sądem administracyjnym w niniejszej sprawie, a upoważniało radcę prawnego T. P. jedynie do występowania w imieniu mandanta w ramach postępowania administracyjnego,

- naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 3 par. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. /Dz.U. nr 153 poz. 1269 ze zm./ poprzez uznanie, iż zapis w pełnomocnictwie udzielonym przez skarżącego radcy prawnemu Tomaszowi P. o treści "... do prowadzenia we wszystkich instancjach sprawy w postępowaniu administracyjnym..." nie uwzględnia postępowania przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, iż:

Nie mogło budzić żadnych wątpliwości, iż postępowanie przed sądami administracyjnymi jest postępowaniem instancyjnym. Zgodnie z art. 3 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. /Dz.U. nr 153 poz. 1269 ze zm./ sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych.

Dlatego też zapis w pełnomocnictwie udzielonym przez skarżącego radcy prawnemu Tomaszowi P. o treści "... do prowadzenia we wszystkich instancjach sprawy w postępowaniu administracyjnym..." w sposób oczywisty odnosi się do upoważnienia pełnomocnika do występowania w niniejszej sprawie także przed sądami administracyjnymi, a nie odnosi się - jak przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - li tylko do występowania w ramach postępowania administracyjnego. W sposób oczywisty Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób rażący naruszył prawo materialne, a mianowicie art. 3 par. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. /Dz.U. nr 153 poz. 1269 ze zm./.

Konsekwencją powyższego uchybienia było rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 36 i 58 p.p.s.a. i odrzucenie skargi wobec uznania, iż pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu Tomaszowi P. przez Józefa J. nie obejmowało reprezentacji przed sądem administracyjnym w niniejszej sprawie, a upoważniało radcę prawnego T. P. jedynie do występowania w imieniu mandanta w ramach postępowania administracyjnego. Treść pełnomocnictwa zawiera upoważnienie dla pełnomocnika do reprezentowania skarżącego w niniejszej sprawie w postępowaniu administracyjnym we wszystkich instancjach, czyli też przed sądami administracyjnym. Za takim poglądem przemawia również wykładnia językowa treści pełnomocnictwa, w ocenie skarżącego wykładnia prezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach jest całkowicie dowolna i nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa materialnego jak i postępowania.

Wezwanie pełnomocnika do usunięcia braków formalnych pełnomocnictwa jak i późniejsze odrzucenie skargi było pozbawione podstaw prawnych i nastąpiło z rażącym naruszeniem wyżej wskazanych przepisów postępowania, co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem prawnym o ograniczonym zakresie podmiotowym, przedmiotowym i czasowym. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania /art. 183 par. 1 p.p.s.a/.

Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

- naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /pkt 1/,

- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy /pkt 2/.

Z kolei zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. To autor skargi kasacyjnej powinien wskazać konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub właściwe zastosowanie.

Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego /art. 174 pkt 1 p.p.s.a./, jak i naruszenie przepisów postępowania /art. 174 pkt 2 p.p.s.a./ w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego /por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r. FSK 1724/04/. Jako podstawę skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania wskazano art. 36 i 58. p.p.s.a.

Uzasadniając tak postawiony zarzut skargi kasacyjnej, jej autor wskazał, że Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu Tomaszowi P. przez Józefa J. nie obejmowało reprezentacji przed sądem administracyjnym w niniejszej sprawie, a upoważniało jedynie ww. pełnomocnika do występowania w imieniu mandanta w ramach postępowania administracyjnego.

Tak postawiony zarzut naruszenia przepisów postępowania, należało uznać za chybiony. Formułując tę ocenę Naczelny Sąd Administracyjny miał na względzie następujące względy.

Po pierwsze, w literaturze przedmiotu wskazuje się na odrębność postępowań: administracyjnego i sądowoadministracyjnego /zob. K. Zaorski, Pełnomocnictwo procesowe w świetle ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Podatkowy 2006 nr 6 s. 43-44/. Każde z nich ma bowiem określone cechy charakterystyczne /zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 95-96 i s. 98/.

Doktryna operuje pojęciem postępowania administracyjnego w szerokim i ścisłym tego słowa znaczeniu. Przez postępowanie administracyjne sensu largo rozumie się całokształt przepisów proceduralnych prawa administracyjnego, stosownie do których działają organy administracji. Postępowanie administracyjne sensu stricte jest rozumiane jako kompleks przepisów prawnych, regulujących działalność administracji publicznej w formie decyzji administracyjnej /K. Jandy-Jendrośka, J. Jendrośka [w:] T. Rabska, J. Łętowski /red./, System prawa administracyjnego, t. III, Wrocław 1978, s. 130/.

Z kolei postępowanie sądowoadministracyjne jest to postępowanie toczące się przed sądami administracyjnymi, objęte odrębną regulacją. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nawiązuje się między stronami tego postępowania /skarżącym i organem/ stosunek prawny, który w doktrynie określany mianem stosunku spornoadministracyjnego. Jego cechą jest zrównanie pozycji prawnej podmiotów jest zrównanie pozycji prawnej podmiotów występujących w tym stosunku. Postępowanie sądowoadministracyjne jest z reguły następstwem działania /bezczynności/ organów administracji. Dopiero po zakończeniu postępowania przed organami administracji publicznej możliwe jest złożenie skargi do sądu administracyjnego. W systemie ochrony prawa podmiotowego sąd administracyjny działa tylko na wniosek /wskutek skargi/, której prawo podmiotowe zostało przez czynność administracji publicznej naruszone.

Mając powyższe na uwadze za nietrafną należy uznać argumentację pełnomocnika skarżącego, iż dokument pełnomocnictwa "...upoważniający do prowadzenia we wszystkich instancjach sprawy w postępowaniu administracyjnym", stanowi również skuteczne umocowanie do działania w imieniu mandanta w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Są to bowiem dwa odrębne postępowania. Z pewnością można stwierdzić też, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest "kolejną instancją postępowania administracyjnego".

Po drugie zgodnie z art. 40 p.p.s.a. zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo, o którym mowa w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Oceniając treść spornego pełnomocnictwa w świetle tego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że jego zakres został wyraźnie określony. Fakt, że dokument został sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika /radcę prawnego/ nabiera tu szczególnej wagi. Zdaniem składu orzekającego, pełnomocnictwo sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika według określonego wzoru nakazuje przyjąć, że jego redakcja jest fachowa i precyzyjna. Redakcja ta pozwala zaś bezspornie na ustalenie zakresu legitymacji udzielonej pełnomocnikowi i obalenie głównej tezy autora skargi kasacyjnej.

W tym miejscu, ponadto, co już wyjaśniono, warto przytoczyć pogląd sądu administracyjnego, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje:

"Pełnomocnictwo wskazujące, że umocowanie zostało udzielone w granicach postępowania administracyjnego, nie stanowi legitymacji do reprezentacji strony w postępowaniu sądowym." /postanowienie WSA w Lublinie z 20 lutego 2006 r. III SA/Lu 14/06 - nie publ./.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także drugi z zarzutów skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie.

Powołany przez autora skargi kasacyjnej art. 3 par. 1 p.u.s.a., stanowi bowiem, że sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne.

Przyjmując do rozpoznania wniesioną przez Józefa J. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 10 listopada 2004 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, Sąd pierwszej instancji nie naruszył zatem powoływanego przepisu. O jego naruszeniu można byłoby mówić jedynie w sytuacji nierozpoznania skargi przez sąd administracyjny, wbrew regulacji prawnej dotyczącej właściwości instancyjnej.

Należy jednak stwierdzić, że sytuacja taka nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.