Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 864/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3 w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2010 r. sprawy ze skargi spółki A. z siedzibą we W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy – Okręgowy Inspektorat Pracy w B. z dnia [...] nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w B. na rzecz spółki A. z siedzibą we W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 864/10

Uzasadnienie

Wydanym na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) w dniu [...] nakazem nr [...] inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy w B. zobowiązał, po przeprowadzeniu kontroli, spółki A. we W. do umieszczenia pracownika – B. K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1656).

W uzasadnieniu nakazu wskazano, że praca B. K., zatrudnionego na stanowisku aparatowego Wydziału P-12 polega na bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym, obejmującym zatężanie ługu sodowego, obieg chłodnicy chloru i EC, załadunek cystern kolejowych i autocystern, zagęszczenie ługu i granulację sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie i - na obsłudze w związku z tym urządzeń technicznych instalacji: zbiorników magazynowych ługu z kondensatu, wyparek, wymienników ciepła, kompresorów, pomp, kolektorów z zaworami. Konkretne wykonywane przez niego czynności to: bezpośrednie manipulowanie przyciskami, zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomów przepływów i ciśnień, kontrola szczelności dławików, zaworów ręcznych, kolektorów, połączeń kołnierzowych, uszczelnień pomp oraz pobieranie prób do badań analitycznych. Wymienione wyżej czynności B. K. wykonuje przy tym na różnych poziomach instalacji, co wymaga częstego przemieszczania się, a tym samym sprawności ruchowej, braku przeciwwskazań do pracy na wysokości, odpowiedniego wzroku, spostrzegawczości i szybkiej reakcji. Zatem wymagają one szczególnej sprawności psychofizycznej, która z wiekiem ulega pogorszeniu.

Według organu prawidłowe wywiązywanie się przez aparatowego z powierzonych mu zadań w bezpośredni sposób wpływa na bezpieczeństwo obsługi i użytkowania urządzeń technicznych instalacji, a ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą stwarzać zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub spowodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 58).

Jak stwierdzono bowiem w trakcie kontroli, w środowisku pracy występują zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów lub armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru wykorzystywanych w procesie technologicznym, poparzeń gorącym ługiem sodowym – w razie awarii, których skutki i to nawet śmiertelne dotykać będą pracowników bezpośredniej obsługi oraz inne osoby, w tym także spoza zakładu.

Reasumując inspektor PIP uznał, że brak szczególnej sprawności psychofizycznej B. K., która wraz z wiekiem, jeszcze przed przejściem na emeryturę może ulec obniżeniu, uniemożliwiając właściwe wywiązywanie się z obowiązków, skutkować może doprowadzeniem do awarii technicznej z poważnymi następstwami dla bezpieczeństwa publicznego lub spowodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii, co uzasadnia zakwalifikowanie czynności na zajmowanym przezeń stanowisku do prac o szczególnym charakterze określonych w pozycji 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Spółka A. we W. odwołał się do powyższego nakazu do Okręgowego Inspektora Pracy w B., wnosząc o jego uchylenie.

W odwołaniu podkreślono, że ze względu na to, iż podstawowym obowiązkiem B. K. (stanowisko pacy – aparatowy B) jest bezpośrednie sterowanie procesem technologicznym obejmującym zatężanie ługu sodowego, obieg chłodnicy chloru i EC, załadunek cystern kolejowych i autocystern, zagęszczanie ługu i granulacja sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie, jego stanowisko nie może być zakwalifikowane do pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych (w którym jest mowa o procesach technicznych), lecz jedynie do punktu 13 wymienionego załącznika z tym, że nie jest to instalacja zaliczona do kategorii ZDR (dużego ryzyka) lub ZZR (zwiększonego ryzyka występowania powyżej awarii przemysłowej). Nadto obsługa węzła chłodniczego chloru i EC, konfekcjonowanie sody kaustycznej, czy proces otrzymywania ługu sodowego nie stwarzają zagrożenia i nie jest możliwe wystąpienie poważnej awarii technicznej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego w związku z utratą cech sensomotorycznych z powodu starzenia się pracownika. Z kolei jakkolwiek wymienione w nakazie znajdujące się w Wydziale P-12 substancje: podchloryn sodowy, wodór, metan, olej grzewczy- dyphil są niebezpieczne dla człowieka, to zgodnie z poradnikiem CIOP do ustawy nie dotyczą one problematyki pracy w warunkach oddziaływania czynników szkodliwych dla środowiska pracy, które nie stawiają przed pracownikami wymagań przekraczających poziom ich możliwości ograniczony w wyniku starzenia.

Zdaniem odwołującego się użyte w ustawie i załączniku nr 2 określenie "bezpieczeństwo publiczne" oznacza bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców okolicy zakładu, bezpieczeństwo ich mienia oraz mienia publicznego. Jednak w związku z zastosowaniem odpowiednich procedur zabezpieczających oraz zabezpieczeń technicznych prawdopodobieństwo wystąpienia awarii jest małe, a w razie ich zaistnienia negatywne ich skutki będą minimalne, wobec czego nie będzie zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego. Tymczasem kontrolujący skupili się wyłącznie na zakresie obowiązków pracownika, nie odnosząc się w żaden sposób do istniejących na stanowisku pracy systemów zabezpieczeń i ilości substancji chemicznych używanych do produkcji w danym momencie. Poza tym, ze względu na sposób produkcji, awaria może nastąpić tylko wskutek nieszczelności instalacji, co nie pozostaje w związku z pogorszeniem się sprawności psychofizycznej pracownika.

Odwołujący się podniósł także, iż pełne zautomatyzowanie pracy aparatowego B (bezpośrednie manipulowanie przyciskami, zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomu ciśnień, kontrola szczelności elementów instalacji oraz pobieranie prób do badań analitycznych) powoduje, że nie ma zależności między spadkiem sprawności psychofizycznej będącej wynikiem starzenia się, a możliwością spowodowania przez niego awarii ze skutkiem dla bezpieczeństwa publicznego. Do wykonywania czynności na stanowisku aparatowego B wystarczy przeciętna sprawność fizyczna.

Dodatkowo w odwołaniu zakwestionowano ograniczenie się do przesłuchania w charakterze świadka jednego z inicjatorów kontroli PIP oraz powołanie się na nie stanowiący źródła prawa poradnik CIOP.

Okręgowy Inspektor Pracy w B. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o utrzymaniu zaskarżonego nakazu w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo zakwalifikował pracę aparatowego B Wydziału P-12 do punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r., skoro z poczynionych ustaleń wynika, że w ramach, procesu technologicznego wykonywał on prace polegające na bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi przy obsłudze maszyn i urządzeń: wyparek, wymienników ciepła, kompresorów, pomp, kolektorów z zaworami itp.

Zadaniem aparatowego jest utrzymanie parametrów sterowanego procesu w żądanych granicach i reagowanie na nadmierne odchylania jeszcze przed zadziałaniem automatyki zabezpieczającej lub podejmowanie takich działań korygujących, by nie dopuścić do awarii. Wykonywane przez niego na różnych poziomach czynności wymagają od niego sprawności ruchowej, spostrzegawczości i szybkiej reakcji, a więc sprawności psychofizycznej, która zmniejsza się z wiekiem.

Mimo istniejących w zakładzie zabezpieczeń, niewłaściwie sterowanie procesem technicznym może, według organu odwoławczego, stwarzać zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub powodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii. Może bowiem dojść do emisji wolnego chloru i podchlorynu sodu, poparzeń gorącym ługiem sodowym, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru. Skoro poza sporem pozostaje, że stosowane są substancje żrące w wysokich temperaturach, substancje palne i wybuchowe w związku z czym ustanowiono strefy zagrożenia wybuchem, to w przypadku awarii zaistnieje zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego, a w razie wybuchu i pożaru – dodatkowo może dojść do znacznych uszkodzeń instalacji.

Organ odwoławczy przyznając zgodnie z podnoszonym zarzutem, że poradnik CIOP nie jest źródłem prawa, uznał za możliwe posłużenie się zawartymi w nim wskazówkami pomocniczo przy definiowaniu przez organ I instancji ustawowych pojęć "poważna awaria" i "bezpieczeństwo publiczne" w nawiązaniu do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 38). Organ podniósł przy tym, że przyjęta przez stronę definicja bezpieczeństwa publicznego pomija bezpieczeństwo pracowników zakładu oraz innych podmiotów działających na tym terenie.

Nie podzielając zarzutu dotyczącego nieprzesłuchania większej liczby świadków organ II instancji stwierdził, że przesłuchany w tym charakterze Kierownik Wydziału P-12 najlepiej zna instalację i zagrożenia przy jej obsłudze, przy czym jego zeznania są zbieżne z ustaleniami inspektora PIP poczynionymi na podstawie instrukcji stanowiskowych, zakresów obowiązków oraz ocen ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy.

Organ zaznaczył również, że pracownicy bezpośrednio sterujący instalacjami zakwalifikowanymi do ZZR/ZDR, których czynności są podobne do czynności B. K., zostali wpisani do ewidencji prac o szczególnym charakterze.

Spółka A. we W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Okręgowego Inspektora Pracy wnosząc o jej uchylenie z powodu błędnej wykładni art. 3 ust. 3 oraz art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych w związku pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do tej ustawy i będącego jej konsekwencją nietrafnego przyjęcia, że strona skarżąca ma obowiązek umieszczenia B. K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Skarżący ponowił zarzuty i dotyczącą ich argumentację zawartą w odwołaniu od nakazu inspektora pracy PIP.

W szczególności wywiódł, że bezpośrednie sterowanie przez B. K. procesem technologicznym nie uzasadnia umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze w oparciu o pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy, lecz na podstawie pkt 13 tego załącznika, przy czym wykonywane przez niego czynności nie dotyczą instalacji zaliczonej do ZDR lub ZZR. Mimo że, przy wykonywaniu swoich obowiązków posługuje się on różnymi aparatami i urządzeniami, to jego praca nie polega na sterowaniu procesem technicznym tylko procesami technologicznymi. Poza tym brak jest przesłanki możliwości wystąpienia awarii stwarzającej zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego z uwagi na zastosowanie odpowiednich zabezpieczeń i procedur zabezpieczających (substancje niebezpieczne, które wyciekłyby ze zbiorników nie przedostaną się do środowiska naturalnego), zaś pod pojęciem "bezpieczeństwo publiczne" należy rozumieć bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców z okolicy zakładu oraz bezpieczeństwo ich mienia i mienia publicznego. Podobnie jak w odwołaniu skarżący podniósł, że kontrolujący pominął kwestię istniejących na stanowisku pracy systemów zabezpieczeń oraz używanych do produkcji w danym momencie substancji chemicznych.

Nadto według niego sposób produkcji powoduje, że awaria może wystąpić tylko wskutek nieszczelności instalacji z uwagi na zużycie mechaniczne i oddziaływanie substancji chemicznych, a w przypadku takim nie można mówić o wpływie procesu starzenia się pracownika (zmniejszenia się jego sprawność psychofizycznej) na powstanie awarii. Także obsługa urządzeń przy pełnym zautomatyzowaniu procesu produkcji, nawet wiążąca się z przemieszczaniem się na różnych poziomach instalacji nie wymaga wyjątkowej sprawności fizycznej, szczególnej zręczności, czy szybkiego refleksu pracownika, wobec czego nie może przyjąć, że wraz z osiągnięciem określonego wieku wykonywanie należących do jego obowiązków czynności stwarzać będzie mu trudności skutkujące możliwością spowodowania awarii.

W skardze podtrzymano stanowisko dotyczące potrzeby przesłuchania dodatkowych świadków spośród personelu Zakładu Chloru i Ługu Sodowego.

Wyjaśniono też, że wpisanie do ewidencji prac o szczególnym charakterze osób bezpośrednio sterujących instalacjami zakwalifikowanymi do ZDR (kategorii dużego ryzyka) z ZZR (kategorii zwiększonego ryzyka wystąpienia poważnej awarii) spowodowane było tym, że w obsługiwanych przez nich instalacjach były określone ilości substancji niebezpiecznych i ewentualna awaria byłaby równoznaczna z awarią przemysłową z zagrożeniem bezpieczeństwa publicznego.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Definicję prac o szczególnym charakterze zawiera art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).

Zgodnie z powyższym przepisem prace o szczególnym charakterze, to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Cytowany przepis zawiera jednocześnie odesłanie do załącznika nr 2 do ustawy, w którym wymienione są enumeratywnie prace o szczególnym charakterze. W punkcie 14 załącznika nr 2 do tego rodzaju prac zaliczono prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną, z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

Orzekające w niniejszej sprawie organy Państwowej Inspekcji Pracy, uznały, że praca B. K. na stanowisko aparatowego B w Wydziale P-12 kwalifikuje go do zaliczenia, z racji jej charakteru odpowiadającego treści wskazanego wyżej punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy, do pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, a w konsekwencji - umieszczenia w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy.

W związku z wniesioną skargą, niezbędne jest dokonanie oceny, czy istotnie spełnione zostały przesłanki wymagane do ujęcia wyżej wymienionego pracownika spółki A. we W. we wspomnianej ewidencji.

Na wstępie należy podnieść, że skład orzekający, Sądu podziela opinię Rady Legislacyjnej dotyczącą projektu ustawy o emeryturach pomostowych (vide "Przegląd Legislacyjny" nr 3/2008 str. 211), że decydujące znaczenie przy kwalifikowaniu do prac o szczególnym charakterze ma wykaz prac zmieszczony w załączniku nr 2, zaś definicja wynikająca z art. 3 ust. 3 ustawy spełnia tylko rolę posiłkową, a winna być natomiast uwzględniana w razie rozstrzygania o prawie do emerytury pomostowej innych grup pracowników. Zatem trzeba przyjąć, że ustawodawca sam ustalił, że prace wymienione w załączniku nr 2 są pracami, z którymi wiąże się szczególna odpowiedzialność i wymóg odpowiedniej sprawności.

Zaliczenie pracy aparatowego B- B. K. do prac z punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy wymagało, według Sądu, ustalenia przez inspektora pracy, że po pierwsze – wykonuje prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi, po drugie – procesy te mogą stwarzać zagrożenie wystąpienia awarii technicznej, po trzecie – awaria ta mogłaby mieć poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego i po czwarte – istnieje związek przyczynowy między sposobem, wykonywania pracy a zagrożeniem wystąpienia awarii (skoro celem ustawy jest wcześniejsze odsunięcie od pracy pracowników, których zmniejszona sprawność może doprowadzić do awarii, a nadto vide sformułowanie art. 3 ust. 3 "... należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu...").

Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organu odwoławczego, że "techniczny" proces oznacza proces związany z obsługą maszyn, urządzeń, instalacji, czyli że prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi to przede wszystkim samodzielnie fizyczne manipulowanie przyciskami, zaworami, korygowanie poziomów substancji i ciśnień, sprawdzanie szczelności dławików, zaworów ręcznych, kolektorów, połączeń kołnierzowych, uszczelnień pomp, odczytywanie wskazań przyrządów– słowem te wszelkie czynności, które przy urządzeniach technicznych instalacji - zbiornikach magazynowych ługu i kondensatu, wyparkach, wymiennikach ciepła, kompresorach, pompach i kolektorach wykonuje w ramach swych obowiązków wyżej wymieniony aparatowy.

Okoliczność, że aparatowy ten również bezpośrednio steruje procesem technologicznym (m.in. zatężeniem ługu sodowego) nie może dezawuować faktu wykonywania przez niego wymienionych wyżej czynności wypełniających znaczną cześć należących do niego obowiązków. Zresztą każdy proces technologiczny łączy z się określonymi czynnościami technicznymi. Zatem organy Inspekcji Pracy miały podstawy do zaliczenia pracy aparatowego do prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi.

Bezsporne jest, że w środowisku pracy B. K. występują substancje niebezpieczne w postaci ługu sodowego i podchlorynu sodu, palnego oleju grzewczego- dypilu, wykorzystuje się też gaz ziemny lub wodór, w związku z czym ustanowiono strefę zagrożenia wybuchem.

Jak wynika z protokołu pokontrolnego w razie rozszczelnienia się zbiornika ze stężonym ługiem (na stokażu ługu sodowego znajdują się dwa takie zbiorniki o pojemności 5000 m³ każdy), dojdzie do jego wycieku, zaś wydostanie się z instalacji - w wyniku awarii - zatężanego w temperaturze 150ºC ługu sodowego grozi poważnymi poparzeniami chemicznymi, nawet ze skutkiem śmiertelnym. Uwolnienie się trującego chloru z podchlorynu sodu znajdującego się w rurociągach lub aparaturze towarzyszącej albo w zbiorniku magazynowym o pojemności 50 m³, w związku z ich awarią, może wywołać trudne do przewidzenia skutki zdrowotne (łącznie ze zgonem) u osób, które znajdą się w obszarze jego oddziaływania.

Z kolei wydobycie się na węźle sody kaustycznej oleju grzewczego na zewnątrz zagraża pożarem, który – podobnie jak wybuch gazu ziemnego czy wodoru – poza zagrożeniem życia i zdrowia ludzkiego, może spowodować duże zniszczenia instalacji produkcyjnej i olbrzymie straty w mieniu.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że na stanowisku pracy B. K. istnieje potencjalne zagrożenie awarią techniczną, co oznacza spełnienie drugiej z przesłanek określonych w pkt 14 załącznika nr 2, którą stanowi możliwość wystąpienia takiej awarii na skutek procesów technicznych sterowanych przez tego pracownika (bez konieczności odnoszenia się do ewentualnych systemów zabezpieczeń). Sama zaś awaria techniczna to niewątpliwie nagłe, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie urządzenia lub urządzeń technicznych instalacji, względnie całej instalacji (a więc uniemożliwiające czasowe lub w ogóle ich użytkowanie). Właściwa wydaje się tu definicja awarii technicznej zamieszczona w art. 3 pkt 3 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558).

Jednak zadaniem Sądu, jak wcześniej wskazano, wykazanie istnienia potencjalnego zagrożenia awarią techniczną nie wystarcza do zakwalifikowania pracy wyżej wymienionego do prac o szczególnym charakterze w związku z punktem 14 załącznika nr 2.

Konieczne jest stwierdzenie związku przyczynowego między wystąpieniem powyższego zagrożenia a sposobem wywiązywania się przez niego z obowiązków wynikających zarówno z zakresu tychże obowiązków, jak i instrukcji obsługi instalacji, czy poszczególnych jej urządzeń, to jest nieprawidłowym wykonywaniem czynności lub zaniechaniem ich wykonania, względnie spóźnionym wykonaniem. Jeśli bowiem celem ustawy jest, jak już zaznaczono, obniżenie wieku emerytalnego osób wykonujących prace o szczególnych charakterze, to jest osób, od których kondycji zależy właściwe wykonywanie zadań wiążących się groźbą awarii, to nie można pominąć elementu tego rodzaju związku jako jednej z przesłanek uznania za pracę o szczególnych charakterze.

Niezbędne jest przy tym zindywidualizowanie zagrożenia, w związku z pracą sterującego, awarią techniczną na poszczególnych urządzeniach obsługiwanej przez niego instalacji. Należy przy tym mieć na uwadze, że proces techniczny sterowany przez aparatowego, to wszystkie następujące po sobie kolejne czynności i zachodzi potrzeba wykazania, jak te czynności wpływają na proces technologiczny.

Tymczasem mimo powołania się w protokole pokontrolnym na poczynienie ustaleń w oparciu o przegląd instrukcji stanowiskowych, zakresu obowiązków, oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy oraz warunków pracy, w tymże protokole ograniczono się do zapisu, iż może nastąpić rozszczelnienie zbiornika z ługiem sodowym, awaria instalacji zawierającej gorący ług, awaria zbiornika lub instalacji z zawartością podchlorynu sodu, wyciek oleju, pożar i wybuch na węźle sody kaustycznej, bez wymienienia jeżeli nie co, to jakie konkretne zaniedbania i błędy aparatowego mogą wywołać tego rodzaju skutki lub awarię.

W uzasadnieniu zaś nakazu z dnia [...] inspektor pracy ograniczył się w powyższym zakresie do ogólnikowego stwierdzenia, iż sposób wykonywania pracy przez aparatowego na instalacjach Wydziału P-12 może stanowić zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub powodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii.

Także organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji nie wypowiedział się w jakiejkolwiek sposób w kwestii zależności między konkretnymi czynnościami aparatowego, a istniejącymi zagrożeniami, wskazywano wyżej rodzajami awarii i to w sytuacji, gdy w odwołaniu wskazano na znikomą możliwość wystąpienia zagrożenia z zaznaczeniem, iż jeżeli awaria będzie miała miejsce, to tylko wskutek nieszczelności instalacji, na co nie ma wpływu pracownik, a zwłaszcza jego kondycja psychofizyczna. Zamieszczone w uzasadnieniu decyzji instancyjnej stwierdzenie, iż niewłaściwe sterowanie procesem technicznym może grozić awarią techniczną nie zostało poparte żadną konkretną argumentacją (nie podano w jakich okolicznościach, w wyniku jakich działań – zaniechań aparatowego może dojść do awarii skutkującej emisją chloru, wypływem gorącego ługu, zapłonem dephilu itp.).

Niedokonanie w oparciu o powoływane w protokole pokontrolnym dokumenty, a w razie potrzeby – także inne czynności dowodowe (np. przesłuchanie dodatkowych świadków np. członków Zespołu Zadaniowego i Komitetu Sterującego powołanych zarządzeniem nr [...] z [...]), ustaleń co do związku przyczynowego czynności technicznych aparatowego z zagrożeniem awarią techniczną oraz brak zindywidualizowania tego rodzaju zagrożenia na poszczególnych elementach instalacji obsługiwanych przez aparatowego, a w konsekwencji nie odniesienie się do powyższych kwestii w uzasadnieniach obydwu decyzji, w tym przez organ II instancji i to w sytuacji podnoszonych w omawianym przedmiocie zarzutów, powoduje, że sprawę należy uznać za niedostatecznie wyjaśnioną, a nakazanie umieszczenia B. K., w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze za przedwczesne, bowiem dopiero stwierdzenie, że niewłaściwe wykonywanie obowiązków przy obsłudze przez aparatowego instancji, może grozić awarią techniczną oznacza spełnienie kolejnego wymogu wynikającego z punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy. Nadmienić należy, że Sąd nie miał możliwości oceny prawidłowości rozbieżnych stanowisk stron, co do sprowadzenia przez aparatowego groźby awarii nie tylko w związku z brakiem ustaleń w powyższej kwestii w uzasadnieniach decyzji, lecz również z powodu nieprzedłożenia przez Inspekcję Pracy mimo wezwania, w celu uzupełnienia akt sprawy, wykorzystywanych w toku kontroli dokumentów w postaci zakresu obowiązków, instrukcji stanowiskowej i oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy (dostarczono tylko protokoły pokontrolne wraz ze stanowiskiem kontrolowanego, wniosek pracownika i protokół przesłuchania świadka), a kolejne zwracanie się o powyższe dokumenty mogłoby spowodować nadmierne przedłużenie postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, po uzupełnieniu we wskazanym wyżej kierunku ustaleń, możliwe dopiero też będzie miarodajne wypowiedzenie się przez organ co do ewentualnych skutków grożących awarii, to jest czy można mówić o poważnych skutkach awarii i to skutkach dla bezpieczeństwa publicznego będących następstwem błędnych działań lub bezczynności aparatowego (czy np. może on spowodować niewielki tylko wyciek ługu, lub uwolnienie się w znikomej ilości chloru). Ustawa o emeryturach pomostowych nie zawiera definicji awarii technicznej z powyższymi skutkami. Zdaniem Sądu właściwe będzie w tym zakresie posiłkowanie się określeniem zamieszczonym w § 4 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 58), jak też definicją "skutków" w art. 1 obowiązującej od dnia 7 grudnia 2003 r. Polskę Konwencji z dnia 17 marca 1992 r. w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 129, poz. 1352). Będą to zatem aktualne i późniejsze konsekwencje awarii dla życia lub zdrowia ludzi, wartości materialnych i dziedzictwa kulturowego oraz środowiska (fauny, flory, gleby, wody, powietrza, krajobrazu). Z kolei "bezpieczeństwo publiczne", jak przyjmuje się w doktrynie prawa administracyjnego to stan, w którym ogółowi obywateli i innym podmiotom, (w tym instytucjom publicznym oraz samemu państwu) nie zagraża żadne niebezpieczeństwo oraz nie zagraża zakłócenie normalnego toku życia społecznego i funkcjonowania instytucji oraz urządzeń publicznych.

Tak więc skutki awarii muszą zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu innych osób niż pracownik wykonujący pracę o szczególnym charakterze (głównie będących w miejscach ogólnie dostępnych dla osób postronnych mogących znaleźć się w obszarze zagrożenia) mieniu oraz środowisku albo stwarzać możliwość takiego zagrożenia z opóźnieniem.

Uznając, iż zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja inspektora pracy PIP wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 11 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, uwzględniając skargę, o ich uchyleniu.

Ponownie rozpatrując sprawę należy uwzględnić uwagi i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Nie można też wykluczyć, że specjalistyczny charakter zagadnień będących przedmiotem oceny organów Państwowej Inspekcji Pracy będzie stwarzał potrzebę rozważenia zwrócenia się do odpowiedniego biegłego o wydanie stosownej opinii.