Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 501/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant referent stażysta Agnieszka Szymańska-Flisikowska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 14 listopada 2012r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił T.Ż. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy w wysokości 7008,49 zł oraz odsetki na dzień wydania decyzji w wysokości 697 zł.

Od powyższej decyzji zobowiązany złożył odwołanie do Sądu Okręgowego wskazując w nim na bardzo trudną sytuację materialną. W dniu 15.03.2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego z dnia "[...]" celem rozpatrzenia przez Zakład złożonego odwołania od decyzji z dnia "[...]" jako nowe żądanie umorzenia należności z tytułu składek do rozpoznania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pismem z dnia 4.05.2012r T.Ż. sprecyzował swoje odwołanie jako wniosek o umorzenie całości zaległości wobec ZUS.

Decyzją z dnia "[...]" znak: "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od września 2003r. do kwietnia 2011r. w łącznej kwocie 71.283,25 zł, na ubezpieczenia zdrowotne za ten sam okres w łącznej kwocie 26.590,22 zł, na Fundusz Pracy za ten sam okres w łącznej kwocie 5.611,59 zł.

W uzasadnieniu wskazał, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności wskazane

w art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", ustanawiającym jako przesłankę umorzenia należności stan całkowitej nieściągalności zadłużenia, bowiem dłużnik posiada majątek w postaci nieruchomości oraz dwóch samochodów osobowych. Wskazał, że wobec dłużnika prowadzona jest egzekucja, w związku z czym nie jest oczywiste, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zgodnie z art. 28 ust. 1,2,3 pkt 6 u.s.u.s.

Zakład nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie". Jak wyjaśnił, w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, w wyniku których opłacenie zobowiązań wobec ZUS pozbawiłoby wnioskodawcę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że ponoszone przez dłużnika wydatki na utrzymanie domu, związane

z uiszczaniem opłat np. za energię elektryczną, wodę, gaz nie mają charakteru nadzwyczajnego. Ponadto stwierdził, że nie wystąpiła również przesłanka do umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wyjaśnił, iż zobowiązany został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 31.12.2010r., natomiast działalność gospodarczą prowadził do dnia 14.04.2011r. Dodatkowo organ podniósł, iż jako powód zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej dłużnik podał osiąganie niskich dochodów, a nie stan zdrowia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 28.05.2012 r. T. Ż. podał, iż jego sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo trudna. Wyjaśnił, że jest osobą schorowaną, nie posiada renty, jak również emerytury, nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Dodał, iż od kilkunastu lat nie posiada już samochodu marki Opel Kadett rok prod. 1989. Wskazał, że nie był w stanie opłacać składek ZUS.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazał, że w toku postępowania ustalono, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą od 1.01.1999 r. do 14.04.2011 r., obecnie nie pracuje i nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, nie pobiera również świadczenia emerytalnego ani rentowego. W 2009r. uzyskał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 4.748,24 zł, w 2010 r. poniósł stratę w kwocie 580,38 zł i w 2011 r. również poniósł stratę w wysokości 50,00 zł. W toku postępowania T. Ż. przedłożył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia "[...]" o ustaleniu całkowitej niezdolności do pracy na okres do 31.12.2010 r., orzeczenie Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia "[...]" o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31.05.2013 r. oraz zaświadczenie z NZOZ z rozpoznaniem, iż chory leczy się przewlekle, wymaga stałej kontroli i leczenia. Podał, że koszty związane z leczeniem (dieta, badania, stała kontrola lekarska) wynoszą 120,00 zł. Zakład wskazał, iż na potwierdzenie wskazanych wydatków nie dołączono żadnych dokumentów. Zobowiązany zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M., córkami A. i M. Ustalono ponadto, że żona wnioskodawcy jest zatrudniona w Zespole Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących na stanowisku sprzątaczki z wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym1.562,40 zł brutto, córka A. jest uczennicą Liceum Ogólnokształcącego.

Zakład wskazał, iż od maja 2004 r. żona wnioskodawcy korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej. W okresie od 1.03.2010 r. do 31.03.2012 r. był wypłacany dodatek mieszkaniowy, którego wysokość wyniosła 3.200,82 zł oraz zasiłek rodzinny na córkę w kwocie 98,00 zł. Dodatkowo córka korzysta z bezpłatnego dożywiania w szkole, dotacja na ten cel w okresie od 01.2012 r. do 03.2012 r. wyniosła 270,00 zł.

Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat za gaz, energię elektryczną, telefon, wodę czynsz oraz wywóz śmieci zostały określone na kwotę 848,10 zł. Zakład podkreślił, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Poza zadłużeniem względem ZUS wnioskodawca nie posiada innych zobowiązań pieniężnych.

Zakład ustalił również, iż T. Ż. figuruje jako właściciel boksu garażowego nr 1 położonego przy ulicy "[...]" w M., oraz współużytkownik wieczysty działki nr "[...]" o pow. 0,2852 ha pod boksami garażowymi, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr KW "[...]". Ponadto zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości KW "[...]" – mieszkanie w M. przy ul. "[...]" – udział w 3/6. Udział 2/6 posiada żona zobowiązanego, udział 1/6 siostra zobowiązanego. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego marki Opel Kadett rok prod. 1994 r., nr rej. "[...]" oraz samochodu osobowego Opel Corsa rok prod. 1996, nr rej. "[...]". Mając na uwadze treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ustalił, iż w Oddziale Komunikacji i Transportu wnioskodawca nadal figuruje jako właściciel pojazdu marki Opel Kadett.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład stwierdził, że

w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, gdyż żaden z organów egzekucyjnych tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co wynika z art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 5 u.s.u.s. Wskazał również, że z uwagi na prowadzone aktualnie przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne nie jest oczywiste, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zgodnie z art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zakład nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku zobowiązanego

w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia, zgodnie

z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie Zakładu, z uwagi na ograniczone możliwości potwierdzenia przez organ wszystkich wymienionych okoliczności ze względu na obowiązujące przepisy o ochronie danych osobowych oraz inne ustawy ograniczające dostęp do zgromadzonych informacji i dokumentów przez inne instytucje, ciężar udowodnienia, iż w sprawie wystąpiły wymienione okoliczności spoczywa w dużej mierze na zobowiązanym. Według Zakładu, trudna sytuacja, na jaką powołuje się strona, nie została w sposób wyczerpujący udowodniona. Wskazał, że do akt sprawy nie zostały przedłożone dowody w pełni potwierdzające, że opłacenie zobowiązań wobec ZUS pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Ponadto, zdaniem Zakładu ze zgromadzonego materiału nie wynika również, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej powołanego rozporządzenia, przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości pozyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wskazał, że stan zdrowia zobowiązanego nie był dla niego przeszkodą w wykonywaniu pracy zarobkowej, bowiem mając ustaloną całkowitą niezdolność do pracy prowadził działalność gospodarczą. Zauważył również, że wnioskodawca posiada majątek ruchomy i nieruchomy, z którego ZUS może skutecznie dochodzić swoich należności.

Reasumując, Zakład stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostało udowodnione, że jakakolwiek forma spłaty należności pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazał również, iż decyzje

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek są oparte na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że każda decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowych przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia okoliczności określonych ww. przepisach może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek.

Podkreślił również, że ustawowym i statutowym obowiązkiem ZUS jest realizacja przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym realizacja obowiązku płatników w zakresie opłacania składek na poszczególne fundusze i obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję T. Ż. wniósł o rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległych składek z uwagi na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wyjaśnił, że nie był w stanie opłacać składek ZUS od września 2003r. Wskazał, iż 20 lat pracował w Ośrodku B jako instruktor prawa jazdy kategorii "B", "C" + E" a w wyniku likwidacji zakładu pracy zmuszony był otworzyć własną, jednoosobową działalność gospodarczą C. Wyjaśnił, iż od 1992 roku do 2003 r. opłacał regularnie składki ZUS, jednak po zmianie przepisów, gdy instruktor musiał posiadać własne pojazdy, zmuszony był do prowadzenia instruktażu jedynie na samochodach osobowych (kategoria "B"), co skutkowało znacznym spadkiem dochodów. Podniósł, że dochody z trudem wystarczały na wyżywienie i środki niezbędne do życia dla czteroosobowej rodziny. Dodał, iż od 2009r. jest po ciężkim zawale oraz zapaści. Wyjaśnił, że nie pobiera żadnych świadczeń rentowych, emerytalnych, nie pracuje, nie figuruje w Urzędzie Pracy. Wskazał, że nie posiada środków na prowadzenie normalnego życia, w tym na leczenie. Reasumując powtórzył, iż jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, określił, że jest to walka o przetrwanie zdrowotne oraz bytowe, zapewnienie sobie leków, wyżywienia, środków dziennego utrzymania.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują, stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. orzeczenia o umorzeniu należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Tym samym, Sąd nie może też nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola sądowa obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie, organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania

w sposób mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa rozpoznawana przed Sądem dotyczyła negatywnie rozpoznanego przez Zakład wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Wobec powyższego konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiącej podstawę tego wniosku. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast z ust. 3a wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a,

z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej przepisy, Sąd stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów art. 7 k.p.a. oraz 77 §1 k.p.a. Sformułowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej obliguje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Przepis ten ma także zastosowanie

w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego

i prowadzi do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 §1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się do zbadania, czy w sprawie nastąpiło wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego, czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisów materialno prawnych, w których unormowano kwestię warunków do umorzenia należności.

W sprawie niniejszej organ dopuścił się naruszenia powyższych przepisów, które polegało przede wszystkim na nieuwzględnieniu wszystkich dowodów, nie rozpatrzeniu ich w sposób zupełny oraz przyjęciu na tej podstawie błędnych ustaleń faktycznych.

Sąd stwierdza, iż nie cały materiał dowodowy sprawy, który znajduje się co prawda, w aktach sprawy, a w szczególności informacje zawarte w pismach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (k. 35, k. 36, k. 38-39 akt administracyjnych) ma należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji, zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji. Z uzasadnień rozstrzygnięć obu organów wynika bowiem, iż "od maja 2004 r. żona korzysta ze świadczeń ośrodka. W okresie od 01.03.2010 r. do 31.03.2012 r. był wypłacany dodatek mieszkaniowy, którego wysokość wyniosła 3.200,82 zł oraz zasiłek rodzinny na córkę A. w kwocie 98,00 zł. Dodatkowo córka korzysta z bezpłatnego dożywiania w szkole". Natomiast z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, iż również skarżący jest świadczeniobiorcą Miejskiego Ośrodka Opieki Społecznej od maja 2011r. Z zestawienia dokonanego przez MOPS - "Karty świadczeń" (k. 38-39) wynika, iż głównym beneficjentem przyznawanych świadczeń jest właśnie T.Ż., a nie jego małżonka. W przedłożonym zestawieniu, jako świadczeniobiorcy figurują wyłącznie skarżący oraz jego córka A. Na podstawie wskazanego wyżej dokumentu należy stwierdzić, że skarżący otrzymywał zasiłki stałe, zasiłki okresowe, oraz zasiłki na posiłki wypłacane w gotówce, natomiast jego córka korzystała z zasiłków na dożywianie w formie bezgotówkowej. Kwota udzielonej pomocy według tego dokumentu wyniosła 2.877,63 zł. Z powyższego wynika, iż skarżący bezsprzecznie korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Tym samym uzasadnienie faktyczne decyzji nie uwzględnia tego, co wynika ze zgromadzonych dowodów. Niepełne są zatem twierdzenia podane w motywach rozstrzygnięcia, iż żona i córka korzystała z pomocy społecznej oraz, że wypłacano zasiłek mieszkaniowy Organy pominęły istotny i zasadniczy fakt, iż zobowiązany, jako osoba bezrobotna, bez jakichkolwiek dochodów i świadczeń, również korzystał z pomocy Ośrodka. Ustalenia dotyczące tej kwestii, mają kluczowe znaczenie w świetle ustalania sytuacji materialnej zobowiązanego a są w sposób oczywisty niepełne. Zauważyć należy, iż szczególnie w przypadkach decyzji uznaniowych organ przy wydawaniu decyzji zobowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą wydania decyzji o charakterze uznaniowym. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził dogłębnej analizy stanu faktycznego, o czym świadczy diametralna rozbieżność pomiędzy zebranymi w sprawie dowodami, a uzasadnieniem faktycznym zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wskazać w tym miejscu należy, że przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu. Organ rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wydanie 12, C.H. Beck, W-wa 2012, str. 348). Taki sposób postępowania nie został zrealizowany w niniejszej sprawie, albowiem organ nie odmówił wiarygodności dowodom dotyczącym pobierania zasiłków przez zobowiązanego i korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, lecz fakty wynikające z tych dowodów całkowicie pominął.

Biorąc pod uwagę okoliczność, iż skarżący nie pracuje i korzysta z pomocy społecznej, warto na gruncie rozpoznawanej sprawy odwołać się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w orzeczeniu z dnia 20 marca 2007r. sygn. akt II GSK 345/06 (System Informacji Prawnej Lex – Omega 48/2008, nr w bazie 321267), że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Dlatego też trudno przyjąć, aby możliwe było wyegzekwowanie zaległych należności od skarżącego utrzymującego się ze środków pomocowych, nawet jeżeli realnie byłoby to możliwe dzięki sprzedaży mieszkania. Organ nie wyjaśnił, jednak jak w takiej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązanie, nawet w sposób ratalny.

Poza wnikliwą analizą organu pozostały również podnoszone przez zobowiązanego w toku postępowania okoliczności związane z jego stanem zdrowia,

w szczególności z wykazywaną chorobą serca, orzeczeniami o niepełnosprawności, przewlekłym leczeniem i koniecznością stałej opieki lekarskiej. Lakoniczne stwierdzenie organu, iż stan zdrowia zobowiązanego nie był dla niego przeszkodą w wykonywaniu pracy zarobkowej, nie świadczy o przestrzeganiu wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, która ma szczególne znaczenie w odniesieniu do decyzji negatywnej dla zobowiązanego. Zdaniem Sądu stwierdzenie, że zobowiązany mając ustaloną całkowitą niezdolność do pracy nadal prowadził działalność gospodarczą, nie stanowi dostatecznego argumentu, że stan zdrowia zobowiązanego umożliwia mu uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Podobnie jak przyjęcie, za dłużnikiem, iż do zakończenia działalności gospodarczej zmusiły go niskie dochody. W ocenie Sądu, okoliczności związane z problemami zdrowotnymi zobowiązanego są ściśle związane z jego możliwościami zarobkowymi i wymagają głębszej analizy na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów. Organowi umknął bowiem fakt, że

w trakcie okresu, w którym orzeczono wobec zobowiązanego całkowitą niezdolność do pracy tj. od 20.01.2010 r. do 31.12. 2010 r. (k. 71 akt administracyjnych), nie osiągnął on już żadnych dochodów, podobnie jak w roku następnym 2011 (k. 20). Zobowiązany prowadził co prawda działalność gospodarczą, która jednak zakończyła się stratą. Nie będzie zatem nieuprawnionym twierdzenie, że Zakład odmówił umorzenia należności

z tytułu zaległych składek przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej zobowiązanego, wobec braku realnych perspektyw na uzyskanie przez niego jakichkolwiek dochodów.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd wysnuł również wniosek, że pomimo dokonania przez Zakład ustaleń w zakresie wysokości dochodów rodziny oraz wykazanych wydatków, nie były one przedmiotem głębszej analizy organów. Organy nie wyjaśniły, w jaki sposób z uzyskiwanego przez żonę dochodu oraz środków pomocowych, przy uwzględnieniu ponoszonych wydatków czteroosobowej rodziny, również tych związanych z leczeniem, zobowiązany będzie w stanie opłacić wymagane należności bez uszczerbku zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu, okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. W uzasadnieniu decyzji nie może zabraknąć przedstawienia informacji o przeprowadzonej analizie sytuacji rodzinnej, materialnej i finansowej strony, jak również wniosków, do jakich te okoliczności doprowadziły organ. W zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł wskazanych elementów. Organ ponownie rozpoznający sprawę, jak i organ pierwszej instancji ograniczył się do przedstawienia ustaleń, bez wyciągnięcia z nich wniosków, twierdząc, iż przedstawiona przez zobowiązanego, na którym ciąży ciężar dowodu, sytuacja nie została w sposób wyczerpujący udowodniona. Natomiast, w ocenie Zakładu, organ ma ograniczone możliwości potwierdzenia wszystkich okoliczności.

W tym miejscu przypomnieć należy stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 lipca 2006r. sygn. akt III SA/Wa 571/06 ( System Informacji prawnej LEX-Omega nr 48/2006, nr w bazie 258489), które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni aprobuje. Sąd w ww. wyroku wyjaśnił, że zawarte w treści § 3 ust. 1 rozporządzenia sformułowanie "zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, nie zwalnia organów z poczynienia ustaleń w zakresie sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego strony - stosownie do zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a. Organ ma bowiem obowiązek zweryfikować stwierdzenia strony oraz poczynić ustalenia zmierzające do załatwienia sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Powinien dać temu wyraz

w uzasadnieniu decyzji (art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.)".

W ocenie Sądu, wykazana przez skarżącego obecna sytuacja materialna

i osobista, związana z jego stanem zdrowia i wiekiem jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew twierdzeniom Zakładu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych. Nie bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy pozostają też, zdaniem Sądu, podnoszone przez stronę okoliczności w jakich doszło do powstania wnioskowanych do umorzenia zaległości, związane z niemożnością ich uiszczenia z powodu braku środków pieniężnych nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny związanych z utrzymaniem. Przypomnienia wymaga, że powyższa decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb – posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca zamieszkania (por. wcześniej powoływany wyrok NSA z dnia 20.03.2007 r. sygn. akt II GSK 345/06).

Za zbyt ogólne Sąd uznał również ustalenia dotyczące braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.).

W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ podał jedynie, że zobowiązany figuruje jako "właściciel nieruchomości oraz współużytkownik wieczysty, dla których prowadzone są księgi wieczyste o nr KW "[...]" oraz "[...]"". Posiadanie wskazanego majątku nieruchomego przez zobowiązanego, pozostało poza szczegółową analizą organu, co więcej, tylko cytowane wyżej lakoniczne stwierdzenie stanowiło uzasadnienie faktyczne decyzji organów obu instancji. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr KW "[...]" to mieszkanie w M., o powierzchni 67,7 m2 (k. 23). Skarżący posiada udział w mieszkaniu wynoszący 3/6, udział 1/6 posiada siostra zobowiązanego, natomiast 2/6 posiada jego żona. Sądząc po adresie nieruchomości oraz adresie zobowiązanego, można przypuszczać, że służy ono zabezpieczeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Ewentualna utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, w razie zastosowania egzekucji z nieruchomości, choć realnie możliwa, pozostała poza rozważaniami Zakładu. Organ nie wyjaśnił, gdzie pozostający bez jakiegokolwiek dochodu zobowiązany, miałby zamieszkać. Z akt administracyjnych wynika, że zobowiązany jest właścicielem boksu garażowego w M. oraz współużytkownikiem działki o powierzchni 0,2852 ha pod boksami garażowymi (KW "[...]"). Fakt posiadania tej nieruchomości nie był przedmiotem ustaleń odnośnie do jej wartości szacunkowej w przypadku sprzedaży czy też w aspekcie ewentualnego pozyskania środków pieniężnych w sytuacji jej wynajęcia. Okoliczność posiadania majątku nieruchomego wiązać się może bowiem z możliwością zdobycia środków pieniężnych, powinna być zatem zbadana i wyjaśniona.

Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została podjęta bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego, rozważenia i uwzględnienia wszystkich dowodów i aspektów sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Dopiero pełne ustalenia w powyższym zakresie będą mogły stanowić podstawę do rozważań, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w §3 rozporządzenia. Organy powinny przede wszystkim uwzględnić okoliczność korzystania przez zobowiązanego

z Ośrodka Pomocy Społecznej, wziąć również pod uwagę stan jego zdrowia i wiek oraz realną możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.