Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 814/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3a, art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 1268/15 w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Z. P. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 1268/15 oddalił skargę Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. odmawiającą Z. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w L. decyzjami z dnia [...] lipca 2014 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), które to decyzje zostały utrzymane w mocy decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 977/14, oddalił skargę na decyzję z dnia [...] września 2014 r., o umorzeniu postępowania, zaś wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 i 4a u.s.u.s.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił sytuację majątkową i rodzinną skarżącej oraz jej rodziców. Ojciec Z. P., J. P. jest rozwiedziony, osiąga dochody z tytułu wykonywania prac dorywczych w miesięcznej wysokości 700,00 zł. Nie pobiera zasiłku ani świadczenia z urzędu pracy. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Nie korzysta z innych form pomocy. Nie ponosi żadnych wydatków, w tym związanych z utrzymaniem, kosztami leczenia. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, z nieletnią córką Z. P. oraz jej matką, a jego partnerką A. S., która nie osiąga dochodów. Posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości 600,00 zł miesięcznie, na drugą córkę M. P., dokonując na jej rzecz dobrowolnych wpłat w wysokości 50,00 zł. Nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń i środków transportu, innych ruchomości, wierzytelności. W "najbliższym czasie" nie prognozuje poprawy sytuacji finansowej, wnosi o "umorzenie w całości" oraz nie wypowiada się odnośnie sytuacji zdrowotnej. Zgodnie z informacją z dnia [...] marca 2015 r. przekazaną przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] wartość wkładu mieszkaniowego wniesionego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...], wynosiła 3,35 zł po denominacji, w dacie przydziału prawa, tj. w dniu [...] kwietnia 1978 r. Zwaloryzowana wartość wkładu mieszkaniowego na dzień 27 marca 2009 r. stanowiła 100% wartości wolnorynkowej według stanu na 2009 r. Aktualnie zwaloryzowany wkład mieszkaniowy stanowi wartość rynkową. Osobami uprawnionymi do wkładu mieszkaniowego są w 1/2 części D. P. jako współwłaścicielka (odrzuciła spadek po mężu) oraz na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w L. [...] Wydział Spraw Cywilnych z dnia [...] marca 2011 r., spadek (1/2 część wkładu) nabyły wnuki zmarłego: M. S., A. S., M. P. i Z. P. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, J. P. jest od dnia [...] listopada 2010 r. zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Zgodnie z informacją z dnia [...] marca 2015 r., przekazaną przez Powiatowy Urząd Pracy w L., od dnia [...] listopada 2010 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W latach 2012-2014 przedstawiono mu 8 otwartych ofert pracy (bez konieczności rozliczania). Zgodnie z informacją z dnia [...] kwietnia 2015 r., przekazaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L., J. P. nie figuruje w kartotece świadczeniobiorców. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS A. S. od dnia [...] stycznia 2015 r. nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeń. Zgodnie z informacją z dnia [...] marca 2015 r., przekazaną przez Powiatowy Urząd Pracy w L., A. S. w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] stycznia 2015 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W latach 2012-2014 przedstawiono jej 7 otwartych ofert pracy (bez konieczności rozliczania). Zgodnie z informacją z dnia [...] kwietnia 2015 r., przekazaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. [...] Wydział Pracy Środowiskowej, A. S. nie mieszka w L. przy ul. [...] (adres zgłoszony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako adres zameldowania).

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2014 r. J. P. jako przedstawiciel ustawowy małoletniej Z. P., wystąpił o umorzenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), należności wynikających z decyzji z dnia [...] września 2013 r., przenoszącej na małoletnią Z. P. odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu [...] marca 2009 r. A. P. W dniu [...] marca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w L. wydał, na podstawie przepisów tej ustawy, decyzję o warunkach umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 988,34 zł oraz wskazał, że warunkiem umorzenia należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu.

Rozpoznając natomiast wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w związku z decyzją o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek podjętą na podstawie u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w stosunku do małoletniej Z. P. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności. Nieuprawniona i przedwczesna byłaby wypowiedź, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Małoletniej Z. P. przysługuje udział w wielkości 1/4 masy czynnej spadku po zmarłym A. P., którego głównym składnikiem jest wkład mieszkaniowy, związany z lokalem mieszkalnym nr [...], znajdującym się w L. przy ul. [...]. Spadkobiercom zmarłego przysługuje w stosunku do małżonka przejmującego lokatorskie prawo do lokalu roszczenie o wypłatę połowy wartości wkładu. Wkład mieszkaniowy wniesiony przez członka ulega zwiększeniu o wartość poniesionych przez członka spółdzielni wpłat na poczet spłaty kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię na sfinansowanie kosztów budowy danego lokalu. Zgodnie z operatem szacunkowym wartość lokalu mieszkalnego została określona na kwotę 225.600,00 zł. Wskazując na informację z dnia [...] marca 2015 r., przekazaną przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...], organ stwierdził, że wartość wkładu mieszkaniowego będącego przedmiotem dziedziczenia wynosi 112.800,00 zł, tj. 1/2 wartości rynkowej. Wkład mieszkaniowy przysługuje w 1/2 części D. P. (małżonce zmarłego A. P., która odrzuciła spadek po zmarłym mężu), jako współwłaścicielce spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego oraz spadkobiercom zmarłego w pozostałej części. Do chwili dokonania działu spadku, wszystkim spadkobiercom zmarłego A. P., w tym małoletniej Z. P. przysługuje kwota 112.800,00 zł., tj. 1/2 wartości zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego. Kwota ta jest wystarczająca do pokrycia długów spadkowych A. P., stwierdzonych prawomocną decyzją z dnia [...] września 2013 r. W przypadku niemożności dokonania działu spadku, z uwagi na niemożność dokonania spłaty przez żyjącego małżonka, nie jest wykluczone przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego w odrębną własność lokalu, co pozwoliłoby na sprzedaż lokalu mieszkalnego na wolnym rynku w celu wypłaty kwot należnych spadkobiercom, a z pozostałej kwoty sfinansowanie zakupu mniejszego lokalu dla żyjącego małżonka. W przypadku jednomyślnego podjęcia decyzji o wystąpieniu ze spółdzielni, D. P. oraz spadkobiercom A. P. przysługiwać będzie roszczenie o wypłatę kwoty odpowiadającej wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokajanie potrzeb rodziny zobowiązanej. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego małoletniej Z. P. roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu, niezależnie czy nastąpi ona od spadkobiercy, czy będzie wynikiem dobrowolnego zbycia "lokalu" celem uzyskania środków na ten cel. Ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek na drodze postępowania egzekucyjnego pozostanie bez wpływu na osiągane przez rodzinę zobowiązanej dochody. W związku z tym za odmową umorzenia należności z tytułu składek przemawia interes publiczny, który rozumieć należy jako zapewnienie wpływu należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład. Wobec małoletniej Z. P. nie została stwierdzona przesłanka całkowitej nieściągalności. Aktualna sytuacja finansowa rodziny małoletniej Z. P., spowodowana pozostawaniem przez jej rodziców bez stałej pracy oraz posiadaniem zobowiązań wobec innych wierzycieli jest trudna. Tym samym w przypadku rodziny skarżącej zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Z przyczyn oczywistych, tj. z uwagi na fakt, iż skarżąca, jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wynikających z decyzji odpowiedzialności z dnia [...] września 2013r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie nie badał zajścia przesłanek zdefiniowanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił należności podlegające umorzeniu na podstawie przepisów ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz wskazał, iż warunkiem umorzenia wskazanych należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. W sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Formalnie zachodzi natomiast przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, dająca możliwość umorzenia należności składkowych, której organ nie stwierdził.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem wskazanym na wstępie oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż wykonując wytyczne zawarte w wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015 r., organ prawidłowo ustalił i ocenił sytuację majątkową strony. Zaznaczył, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze ciąży na wnioskodawcy, to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które świadczą za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Wiedzę o określonych okolicznościach faktycznych i dowodach ich potwierdzających posiada wszak wnioskodawca i jedynie on może je udostępnić czy ujawnić. Pewnych okoliczności faktycznych, tj. np. podnoszona okoliczność zagrożenia egzystencji przy nieprzyjęciu przez rodziców skarżącej wielokrotnych ofert pracy ze skierowania PUP, organ nie jest w stanie z urzędu ustalić we własnym zakresie. Skarżąca jest osobą małoletnią i uczącą się, pozostającą na utrzymaniu rodziców, nie mających albo w ogóle (matka) dochodów, albo jedynie dochody z prac dorywczych (ojca), nie posiadającą poza prawem do ¼ wkładu mieszkaniowego własnych środków pieniężnych. Nie budzi też wątpliwości, że sporne zadłużenie skarżąca przejęła w ramach długów spadkowych po dziadku A. P., choć mogła tak jak jej ojciec i pozostali spadkobiercy w linii prostej złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Zdaniem WSA ocena tych okoliczności dokonana przez organ w kontekście przesłanek materialnych zastosowania umorzenia zaległości również jest prawidłowa. Została ona dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącą i uzyskanego w marę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącą okoliczności faktycznej. Analiza uzasadnień decyzji obu instancji dowodzi, iż organ dokonał ważenia obu interesów: interesu ZUS, wyrażającego również potrzeby obecnych świadczeniobiorców świadczeń emerytalnych czy rentowych, oraz interesu skarżącej, wyrażającego się brakiem możliwości uregulowania zaległości i bieżącego zaspokojenia jej potrzeb bytowych. Organ podniósł, że w stosunku do skarżącej nie prowadzono postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania spornej należności a to oznacza, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie bez znaczenia dla oceny tej przesłanki ma podnoszona przez organ okoliczność odziedziczenia przez skarżącą ¼ części wkładu mieszkaniowego w lokalu nr [...] położonym w L. przy ul. [...]. Udział ten jak zasadnie organ podniósł ma wymierną wartość. To że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji skarżącej przysługuje jedynie prawo do odpowiedniej części tego wkładu, a prawo to nie zostało zmaterializowane poprzez przekształcenie dotychczasowego spółdzielczego prawa do lokalu w prawo do spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego nie jest równoznaczne z brakiem majątku skarżącej, do którego może być skierowana egzekucja. Wkład mieszkaniowy stanowi wszak aktywną część spadku i ewentualny przedmiot środka egzekucyjnego czy zabezpieczającego, choć jak wynika z okoliczności faktycznych egzekucja z niego może być trudna. Niemniej jednak istnieje taka potencjalna prawna możliwość. W przypadku zaś zmaterializowania wkładu mieszkaniowego skarżącej przysługuje prawo do 1/4 wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Wobec tego, że wkład nie jest zbywalny bez znaczenia jest to, że zdenominowana jego wartość obecnie wynosi 3,35 zł. Odpowiada ona bowiem wartości całej masy spadkowej, która obecnie wynosi 112.800 zł. Ponadto decyzja o przekształceniu spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu zależy wyłącznie od woli osób, którym przysługuje wkład mieszkaniowy w spornym lokalu, w tym skarżącej i pozostałych spadkobierców. Dla stwierdzenia całkowitej niewypłacalności nie jest więc istotny tak eksponowany przez skarżącą brak możliwości wskazanego przekształcenia z uwagi na fakt jej nieletniości i brak środków pieniężnych. Tego rodzaju okoliczność nie ma prawotwórczego charakteru dla oceny majątku, z którego możliwa jest egzekucja. Skoro jak wyżej wykazano wkład mieszkaniowy stanowi element oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, a więc majątku, do którego możliwe jest skierowanie egzekucji. Tym samym WASA nie podzielił poglądu wyrażonego w wyroku WSA z dnia 9 lutego 2016r., III SA/Łd 1212/15. Zdaniem Sądu wkład mieszkaniowy jest elementem majątku, który należy rozważać w kontekście przesłanki ściągalności należności. Wkład mieszkaniowy choć nie stanowi samodzielnego bytu, to jednak stanowi prawo majątkowe i powinien on być analizowany w aspekcie ewentualnej potencjalnej egzekucji z tego prawa majątkowego, co z kolei w dalszej dopiero kolejności mogłoby być rozważanie w aspekcie wpływu egzekucji z tego prawa na zagrożenie egzystencji skarżącej. Co istotne w podjętym poprzednio w tej sprawie wiążącym wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14, Sąd nie wiązał zalecanej wówczas okoliczności ustalenia wartości wkładu mieszkaniowego z przesłanką słusznego interesu skarżącej.

Za prawidłową Sąd uznał również ocenę organu przesłanki pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i jej słusznego interesu. Ocena tej przesłanki musi być dokonywana jak wyżej szczegółowo wskazano w aspekcie zbyt ciężkich skutków, jakie dla zobowiązanego i jego rodziny pociągnęłaby zapłata spornej należności. Nie jest zatem dopuszczalne rozważanie okoliczności sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego w oderwaniu od skutków, jakie może spowodować zapłata należności, czy to dobrowolnie, czy to w drodze przymusu egzekucyjnego. W tym zakresie organ wskazał, że w przypadku rodziny małoletniej Z. P. zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, formalnie dająca możliwość umorzenia należności składkowych. Jednakże podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia, obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uwzględnienie stanu finansów ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że Zakład zobligowany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że organ w sposób wyczerpujący i zgodnie z zasadami logiki, racjonalności i doświadczenia życiowego wykazał przyczyny tej odmowy. W tym zakresie Sąd zgodził się z organem, że ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokojenie potrzeb rodziny zobowiązanej, ponieważ ewentualna egzekucja, z uwagi na nieosiąganie dochodów, może zostać skierowana tylko do składnika majątku, jakim jest odziedziczony udział we wkładzie mieszkaniowym. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego małoletniej Z. P. roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego z spółdzielczym prawem do lokalu. Ponieważ skarżąca faktycznie nie dysponuje kwotą stanowiącą wkład mieszkaniowy, a jedynie przysługuje jej roszczenie o wypłatę jego równowartości lub roszczenie o przekształcenie spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielcze prawo w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, nie można zgodzić się ze skarżącą, że jej egzystencja wskutek skierowania egzekucji do tego wkładu i w ten sposób zaspokojenia roszczeń ZUS zostanie zagrożona. Wobec faktu nieosiągania przez skarżącą z oczywistych względów dochodów nie zachodzi również obawa skierowania egzekucji do tychże dochodów, co z kolei dopiero mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego rozważenia zagrożenia jej egzystencji wskutek zajęcia tych dochodów. W konsekwencji tego jak słusznie podnosi organ ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek na drodze postępowania egzekucyjnego pozostanie bez wpływu na osiągane przez rodzinę skarżącej dochody i jej utrzymanie. Z tego powodu sytuacja skarżącej nie ulegnie najmniejszej zmianie. Okoliczność nieosiągania przez skarżącą dochodów nie jest też równoznaczna z zagrożeniem egzystencji dłużnika, z brakiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co ewentualnie uzasadniałoby umorzenie zaległości. Skoro bowiem skarżąca nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, to w istocie nie tylko nie ponosi kosztów własnego utrzymania, ale i nie zachodzi niebezpieczeństwo że wskutek potencjalnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego zostanie pozbawiona środków do życia. Małoletnia skarżąca pozostaje na utrzymaniu ojca i to on obowiązany jest zapewnić jej godziwe warunki życia i zagwarantować jej egzystencję na poziomie zapewniającym funkcje życiowe. Dochody otrzymywane przez ojca skarżącej stanowią zaś jego majątek, nie podlegający jakiemukolwiek zajęciu egzekucyjnemu. Oznacza to, że ma ona zabezpieczone środki egzystencji, a więc nie zachodzi obawa zagrożenia tej egzystencji. Organ wskazał, że sytuacja skarżącej może nie mieć charakteru trwałego, rodzice skarżącej mogą podjąć zatrudnienie, skarżąca wystąpiła o najdalej idącą w skutkach ulgę, wobec braku dochodów jej sytuacja nie jest zagrożona, natomiast ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Powyższe nie wskazuje na naruszenie zasady swobody oceny okoliczności faktycznych, w tym ważenia interesów.

Dodatkowo WSA wskazał, że z akt administracyjnych nie wynika, by sporna należność uległa przedawnieniu. A ponadto ewentualne przedawnienie należności nie miałoby istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżąca w obecnie przedstawianej sytuacji nie uzyskałaby pozytywnej decyzji, a to oznacza, iż okoliczność ta nie miałaby wpływu na wynik sprawy umorzenia zaległości.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie, przeprowadzenie rozprawy przed NSA, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego poprzez:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i uznanie, że stan faktyczny w niniejszej sprawie oraz przeprowadzone postępowanie dowodowe dają organowi i sądowi podstawę do negatywnego rozpoznania wniosku skarżącej;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. z art. 141 § 4 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania poprzez lakoniczne ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Łodzi do następujących uchybień organu, podniesionych w skardze;

- art. 153 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż organ wykonał wytyczne wskazane w wyroku WSA III SA/Łd 976/14;

- art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez uznanie, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, iż wniosek skarżącej jest zasadny, co spowodowała wadliwa ocena materiału dowodowego oraz uznanie, iż to na stronie ciąży ciężar udowodnienia swoich twierdzeń wbrew dyspozycji art. 77 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, iż stanowisko, że aktualnie umorzenie przedmiotowych należności jest przedwczesne nie ma uzasadnienia prawnego. Kasator podkreślił, iż wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r. (sygn. akt III SA/Łd 976/14) WSA w Łodzi uchylił wcześniejszą decyzję ZUS i wytyczył dalszy tryb postępowania w tej sprawie. W szczególności WSA w wyroku tym jednoznacznie stwierdził, w jaki sposób organ powinien określić wartość odziedziczonego wkładu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Przedstawiając zarzuty zawarte w tej kwestii w skardze do WSA złożonej od ponownie wydanej przez ZUS decyzji kasator podniósł, iż rozstrzygnięcie to wskazanych wytycznych WSA nie zrealizowało, a Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę lakonicznie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do uchybień organu podniesionych w skardze co do naruszenia art. 153 p.p.s.a., a także naruszenia wskazanych przepisów k.p.a. regulujących ocenę zebranego materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której w tej sprawie nie stwierdzono. Wskazać zatem należy, że treść zarzutu sformułowanego w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej oraz jej pełne uzasadnienie pozwala jednoznacznie określić, iż dotyczy on naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji tak lakonicznie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a., co do wykonania wytycznych w zakresie ustalenia i oceny sytuacji materialnej i osobistej skarżącej z uwzględnieniem rzeczywistej wartości odziedziczonego spadku, a także rozważenia interesu publicznego i interesu zobowiązanej, iż nie wyjaśnił dlaczego akceptuje stanowisko organu wyrażone w tej kwestii w zaskarżonej decyzji.

W tym kontekście przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, w sytuacji gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest skuteczny wówczas, gdyby sąd I instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 1985/05, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest możliwa kontrola orzeczenia, które nie zawiera określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementów, a mianowicie na przykład przedstawienia stanu sprawy, czy też wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jak również orzeczenia, którego uzasadnienie zawierające te elementy, sformułowane jest jednak w sposób lakoniczny lub niejasny, a przez to uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia. Realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej nie służy również ograniczenie się do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organ administracji lub jego prostej akceptacji. Zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy dowodząc swoich racji skarżący wspiera je określonym rodzajem wykładni przepisów prawa, co zobowiązywać powinno sąd do przeprowadzenia w uzasadnieniu wydawanego rozstrzygnięcia stosownej weryfikacji i analizy obejmującej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy elementy jej stanu faktycznego i prawnego oraz ich wzajemnej relacji, a brak wskazanej analizy stanowi wadliwość polegającą na niedostatecznym wyjaśnieniu przez sąd administracyjny stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, a więc uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik (por. wyroki NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 641/17; z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt I GSK 2325/15 oraz powołane w ich uzasadnieniach orzecznictwo NSA, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

W tym kontekście wymaga podkreślenia, że jakkolwiek sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi i tym samym nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, gdyż pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy, to jednak nie oznacza to, że nie jest zobowiązany do przedstawienia i odniesienia się do tych zarzutów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy w zakresie w jakim jest to konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy oraz dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że sąd administracyjny jest zobowiązany dokonać oceny prawnej zarzutów podnoszonych przez skarżącego, gdyż istota rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej polega także na tym, że sąd ma obowiązek rozstrzygać czy stanowisko skarżącego co do wskazanych naruszeń prawa jest, czy nie jest trafne. Konstytucyjne prawo każdego do rozpatrzenia jego sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) obejmuje nie tylko to, że można sprawę wnieść do sądu, ale również to, że sąd rozpatrzy stanowisko i argumenty jakie w tej sprawie przedstawia wnoszący sprawę do sądu. Dlatego też w uzasadnieniu wyroku, zważywszy na treść art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd ma obowiązek nie tylko przedstawić zarzuty podnoszone w skardze, ale także podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, co obejmuje także odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów podnoszonych przez skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 991/16, lex nr 2457372).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia dokonanie jego merytorycznej kontroli instancyjnej, gdyż nie daje możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która winna obejmować też odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów podnoszonych w skardze. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera jasnej i zrozumiałej (czytelnej) argumentacji ustosunkowującej się do tych zarzutów i oceny ich zasadności w aspekcie wpływu na legalność kontrolowanej decyzji, które dotyczą kwestii związanych z realizacją przez organ wskazań zawartych w wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015 r. (sygn. akt III SA/Łd 976/14) dotyczących wyjaśnienia faktycznej wartości spadku, który nabyła skarżąca i czy jego nabycie może rzeczywiście wpłynąć na poprawę jej sytuacji majątkowej.

Przypomnieć bowiem należy, że kontrolowana obecnie przez Sąd I instancji decyzja ZUS została wydana wskutek uchylenia przez WSA w Łodzi ww. wyrokiem poprzednio wydanych w tej sprawie decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. To zaś oznacza, że Sąd I instancji dokonując kontroli legalności decyzji zaskarżonej zobowiązany był mieć na uwadze art. 153 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponieważ ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania, o których stanowi art. 153 p.p.s.a., są sformułowane w uzasadnieniu orzeczenia, to w pierwszej kolejności szczegółowej analizie Sądu I instancji powinno zostać poddane uzasadnienie wyroku wydanego uprzednio w tej sprawie, co powinno z kolei znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zważywszy na treść art. 141 § 4 p.p.s.a. Tylko bowiem przeprowadzenie pełnej analizy uzasadnienia uprzednio wydanego w sprawie wyroku pozwoli Sądowi I instancji na prawidłową weryfikację co do tego, czy organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku powyższych wymogów nie spełnia. Otóż w tzw. części sprawozdawczej zawierającej relację z dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, jedynie zawarto stwierdzenie, że "WSA w Łodzi (...) wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14, uchylił decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] września 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. – o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 i 4a usus" (str. 3 uzasadnienia wyroku). Nie przedstawiono tutaj żadnych ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, które ewentualnie zostały zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., przedstawiono zarzuty zawarte w skardze wraz ich argumentacją. Następnie wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji przywołał treść art. 153 p.p.s.a. i poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym dotyczące tej normy prawnej i w konkluzji stwierdził, że: "mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA z dnia 20 stycznia 2015 r. III SA/Łd 976/14, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej usus, oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego rozporządzeniem" (str. 11 uzasadnienia wyroku). Jednakże Sąd I instancji przedstawiając taką ocenę prawną w ogóle nie nawiązał do ocen prawnych i wskazań zawartych w wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 976/14.

Przedstawiając następnie w dalszych motywach zaskarżonego wyroku własną ocenę prawną co do podstaw materialnoprawnych zastosowanych przez organ przy wydaniu kontrolowanej decyzji, Sąd I instancji również nie nawiązał do stanowiska wyrażonego w tej kwestii w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14. Zatem już w tym aspekcie merytoryczna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku jest niemożliwa, gdyż brak jakiegokolwiek punktu odniesienia pozwalającego na weryfikację stanowiska zawartego w zaskarżonym wyroku w powyższej kwestii. Sąd I instancji jedynie wyjaśniając podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia przez organ wartości wkładu mieszkaniowego wprost odwołał się do wydanego w tej sprawie wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14, wskazując na jego wiążący charakter i podkreślając, że "Sąd nie wiązał zalecanej wówczas okoliczności ustalenia wartości wkładu mieszkaniowego z przesłanką słusznego interesu skarżącej (...)" (str. 18 uzasadnienia). Jednakże zajęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznego stanowiska także w tym zakresie nie jest możliwe z uwagi na fragmentaryczne odwołanie się przez Sąd I instancji do stanowiska zawartego w uprzednio wydanym w tej sprawie wyroku. Zasadniczym mankamentem uzasadnienia zaskarżonego wyroku jest przede wszystkim brak wszechstronnego i czytelnego odniesienia się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów przedstawionych w skardze.

Sąd I instancji odnosząc się do tego zagadnienia stwierdził, że "Zważywszy na zarzut skargi niewykonania wytycznych podjętego w tej sprawie wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015 r., w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ zastosował się do tego wyroku, a ponadto w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a zakres tego postępowania jest adekwatny do podnoszonych przez skarżącą okoliczności umorzenia spornych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tym zakresie Sąd - uchylając wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r. poprzednio podjęte w sprawie decyzje - zalecił organowi w toku ponownego rozpoznawania sprawy wyważenia słusznego interesu skarżącej i interesu społecznego, bowiem organ nie dokonał wyczerpującej oceny materiału dowodowego i nie wziął pod uwagę sytuacji małoletniej skarżącej, utrzymującej się z dorywczych prac ojca i zależnej od swoich rodziców. Ponadto Sąd zalecił organowi wyjaśnienie wartości spadku odziedziczonego przez skarżącą po dziadku. W tym zakresie Sąd zarzucił organom przyjęcie czynnej wartości tego spadku wedle spisu inwentarza w wysokości 113.145 zł, chociaż skarżąca otrzymała część tego spadku, na który składa się wkład mieszkaniowy, a wartość wkładu spółdzielczego prawa do lokalu nie może być utożsamiana z wartością rynkową lokalu mogącego stanowić przedmiot obrotu - własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu bądź odrębnej własności lokalu mieszkalnego. W konkluzji Sąd stwierdził, że organ w szczególności dokładnie ustali obecną sytuację materialną i osobistą skarżącej z uwzględnieniem rzeczywistej wartości odziedziczonego spadku". (str. 11-12 uzasadnienia).

Następnie Sąd wywiódł, że "Wykonując te zalecenia, organ ustalił, że skarżąca odziedziczyła wkład mieszkaniowy w spółdzielczym lokalu mieszkalnym nr [...] położonym w L. przy ul. [...] w 1/4, którego wartość po denominacji wynosi 3,35 zł w dacie przydziału prawa, tj.: w dniu [...] kwietnia 1978 r." (str. 12uzasadnienia). W dalszej części swych rozważań Sąd I instancji przeszedł do przedstawienia ustaleń organu odnośnie sytuacji skarżącej i jej rodziców, wyrażając w konkluzji akceptację ocen zawartych w tej kwestii w zaskarżonej decyzji.

Do problemu ustalenia rzeczywistej wartości odziedziczonego przez skarżącą spadku i jego wpływu na jej sytuację majątkową Sąd I instancji odniósł się kontrolując stanowisko organu oceniające przesłankę nieściągalności zaległości oraz zagrożenia egzystencji.

Mianowicie, Sąd akceptując ocenę organu, iż nie została wobec skarżącej stwierdzona całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 usus, wywiódł, że nie bez znaczenia dla oceny tej przesłanki ma podnoszona przez organ okoliczność odziedziczenia przez skarżącą 1/4 części wkładu mieszkaniowego, a udział ten ma wymierną wartość. Sąd podkreślił, że to, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji skarżącej przysługuje jedynie prawo do odpowiedniej części tego wkładu, a prawo to nie zostało zmaterializowane poprzez przekształcenie dotychczasowego spółdzielczego prawa do lokalu w prawo do spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego, nie jest równoznaczne z brakiem majątku skarżącej, do którego może być skierowana egzekucja. Sąd wywiódł, że wkład mieszkaniowy stanowi aktywną część spadku i ewentualny przedmiot środka egzekucyjnego czy zabezpieczającego, choć jak wynika z okoliczności faktycznych egzekucja z niego może być trudna. Stwierdził przy tym, że: "W przypadku zaś zmaterializowania wkładu mieszkaniowego skarżącej przysługuje prawo do 1/4 wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Wobec tego, że wkład nie jest zbywalny, bez znaczenia jest to, że zdematerializowana jego wartość obecnie wynosi 3,35 zł. Odpowiada ona bowiem wartości całej masy spadkowej, która obecnie wynosi 112.800 zł. Ponadto decyzja o przekształceniu spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu zależy wyłącznie od woli osób, którym przysługuje wkład mieszkaniowy w spornym lokalu, w tym skarżącej i pozostałych spadkobierców (str. 17 uzasadnienia).

Z kolei akceptując ocenę organu dotyczącą przesłanki pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i jej słusznego interesu, Sąd I instancji zgodził się z organem, że: "ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokojenie potrzeb rodziny zobowiązanej, ponieważ ewentualna egzekucja, z uwagi na nieosiąganie dochodów, może zostać skierowana tylko do składnika majątku, jakim jest odziedziczony udział we wkładzie mieszkaniowym. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego małoletniej Z. P. roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu" (str. 20 uzasadnienia).

Powyższe choć obszerne rozważania Sądu I instancji w istocie są bardzo ogólnikowe, nie odnoszą się wystarczająco poprawnie i konkretnie do poszczególnych ważnych kwestii prawnych związanych z odziedziczonym przez skarżącą udziałem w spadku po jej dziadku. Brak w tych wywodach jakiejkolwiek prawniczej argumentacji odwołującej się do konkretnych regulacji prawnych, które uzasadniałyby powyżej przedstawione stanowisko Sądu I instancji. W szczególności Sąd nie wyjaśnił jakie konkretne przepisy prawa uprawniają do twierdzenia, że wkład mieszkaniowy może być przedmiotem środka egzekucyjnego czy zabezpieczającego oraz w jakich konkretnie okolicznościach faktycznych i prawnych. Sąd nie wskazał też konkretnych regulacji prawnych, które uprawniałyby skarżącą do podjęcia "decyzji o przekształceniu spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu".

Stwierdzenia Sądu, że skarżącej przysługuje "wkład mieszkaniowy do lokalu" oraz "roszczenie o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu" dowodzą, że Sąd nie zwrócił należytej uwagi na różne kwestie prawne związane z tymi zagadnieniami. W szczególności Sąd I instancji nie zwrócił uwagi chociażby na takie oczywiste kwestie prawne, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji, dlatego też wierzyciel nie może również skierować egzekucji do wkładu mieszkaniowego członka (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I ACa 90/16, lex nr 2114021). Prawo do wkładu mieszkaniowego jest prawem majątkowym ściśle związanym ze spółdzielczym prawem do lokalu. Dopóki to ostatnie prawo istnieje i przysługuje uprawnionemu, dopóty prawo do wkładu nie ma samodzielnego bytu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 717/13, lex nr 1437891). Dziedziczeniu – zgodnie z zasadą związania lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego z prawem do wkładu mieszkaniowego – podlega jedynie wierzytelność z tytułu wkładu. Spadkobiercom zmarłego małżonka przysługuje roszczenie o zapłatę określonej sumy tytułem spłaty za wkład wyłącznie względem małżonka, któremu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2009 r., sygn. IV CSK 19/09, M.Spół. 2010/4/28-30).

Naczelny Sąd Administracyjny jedynie celem zobrazowania istoty spornego zagadnienia prawnego (bez charakteru wiążącego) przedstawił powyżej pewne poglądy prawne.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy istotne jest jednakże i to, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazując na okoliczność odziedziczenia przez skarżącą spadku formułował twierdzenie, że skarżąca odziedziczyła wkład mieszkaniowy w 1/4 części, bądź też, że w przypadku zmaterializowania wkładu mieszkaniowego skarżącej przysługuje prawo do 1/4 wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Sąd bliżej nie wyjaśnił na czym oparł tego rodzaju stwierdzenia. Natomiast z tzw. części sprawozdawczej uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji relacjonując ustalenia organu zawarte w zaskarżonej decyzji wprost stwierdził, że "osobami uprawnionymi do wkładu mieszkaniowego są w 1/2 części D. P. jako współwłaścicielka oraz w 1/2 części spadkobiercy jej zmarłego męża, tj. M. S., A. S., M. P. i Z. P. Sąd I instancji, jak już wcześniej zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, w ogóle nie odwołał się w tej spornej i zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, do stanowiska zawartego we wcześniej wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14. Sąd jedynie powołując się na ten wyrok stwierdził, że: "skarżąca otrzymała część spadku, na który składał się wkład mieszkaniowy...". Należy zatem zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14 stwierdzono m.in.: "Wkład mieszkaniowy stanowił współwłasność małżonków A. i D. P. Osobą uprawnioną do wkładu mieszkaniowego są w 1/2 D. P. jako współwłaścicielka oraz spadkobiercy zmarłego". Niezrozumiałym jest więc stwierdzenie Sądu I instancji, iż skarżącej przysługuje prawo do 1/4 części wkładu mieszkaniowego. Pomijając już, że w tym wypadku może być mowa jedynie o wierzytelności z tytułu wkładu, to wymaga przede wszystkim prawidłowego określenia rozmiaru ułamkowego tej wierzytelności przy uwzględnieniu, iż wkład mieszkaniowy stanowił współwłasność małżonków.

W skardze do WSA w Łodzi na wydaną w tej sprawie, po ponownym rozpatrzeniu, decyzję skarżąca sformułowała bardzo precyzyjne zarzuty, w których podnosiła, że ZUS nie wziął pod uwagę wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r., III SA/Łd 976/14, w którym Sąd odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2012 r., II FSK 2410/10. Zarzucała, że wkład jest prawem majątkowym ściśle związanym ze spółdzielczym prawem do lokalu, dopóki to ostatnie prawo istnieje i przysługuje jednemu z pierwotnie współuprawnionych, dopóty wkład nie ma samodzielnego bytu. W swej argumentacji prawnej wskazywała na regulacje z art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Kwestionując stanowisko zajęte przez organ w zaskarżonej decyzji zarzucała błędne określenie wartości wkładu mieszkaniowego, wskazując, że nie podlega on waloryzacji poza przypadkami określonymi w art. 11 ust. 2 i ust. 21 prawa spółdzielczego. Wskazywała, że w lokalu mieszkalnym, w którym zamieszkiwał jej dziadek, od 1978 r. zamieszkuje też jego żona i te okoliczności powinien organ również uwzględnić, zważywszy że skarżąca ma 6 lat i w lokalu tym nie mieszka.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak prawnych, konkretnych rozważań odnoszących się do tych zarzutów skargi, które nawiązują w swej argumentacji do kwestii prawnych.

Natomiast rozważania Sądu I instancji akceptujące stanowisko organu także nie zawierają wystarczająco poprawnych i konkretnych argumentów odnoszących się do tych kwestii prawnych.

W zaskarżonym wyroku zabrakło w tej mierze konkretnej płaszczyzny porównawczej. Sąd I instancji w swych argumentach nie zawarł bowiem też konkretnych ocen prawnych w stosunku do stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, w którym powoływał się ZUS na konkretne rozwiązania prawne. Z tych więc przyczyn ocena zasadności tych wszystkich zarzutów i towarzyszącej im argumentacji, bez uprzedniego wyrażenia właściwego stanowiska przez Sąd I instancji w ramach wykonania dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a., była niemożliwa. Naczelny Sąd Administracyjny nie może konfrontować twierdzeń skarżącej zamiast bezpośrednio z zaskarżonym wyrokiem poddawanym jego ocenie, zasadniczo z treścią decyzji. W szczególności gdy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak przedstawienia szczegółowego stanowiska wyrażonego w uprzednio wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku.

Z przyczyn wyżej wskazanych stanowisko Sądu I instancji nie mogło być uznane za prawidłowe z punktu widzenia wymogów, które uzasadnieniu wyroku stawia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Sąd kasacyjny uznając za skuteczny zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uznał za przedwczesne odniesienie się do pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono według art. 203 pkt 1 p.p.s.a.