Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 550/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. D. kwotę [...]- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpoznaniu odwołania M. D., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu [...] marca 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynął wniosek M. D. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. D. (wdową).

Do wniosku Wnioskodawca dołączył m.in. oświadczenie Wnioskodawcy, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika, iż zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w gospodarstwie rolnym w dniu [...] czerwca 2020 r., spis czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę podczas opieki nad matką. wypis z treści orzeczenia z dnia [...] grudnia 2020 r. Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, z którego wynika, iż M. D. jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym od "nadal", natomiast nie stwierdza się niezdolności badanego do samodzielnej egzystencji nadto, że za niecelowe uznaje się przekwalifikowanie zawodowe, zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, iż M. D. nie ma przeciwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad matką; zaświadczenie o stanie zdrowia A. D. wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Pismem z dnia [...] marca 2021 r. pouczono Stronę o uprawnieniach wynikających z treści przepisu art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz.735 – dalej jako "k.p.a."). W piśmie wskazano również, iż Wnioskodawca posiada prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz iż niespełnione zostało kryterium wieku powstania niepełnosprawności u A. D..

W dniu [...] kwietnia 2021 r. Kierownik MGOPS w P., działający z upoważnienia Burmistrza, wydał decyzję [...], w przedmiocie odmowy przyznania M. D. wnioskowanego świadczenia. Powodem odmowy był fakt, iż osoba sprawująca opiekę posiada prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a nadto iż nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności A. D..

Odwołanie od ww. decyzji złożył adwokat M. Ż. - pełnomocnik M. D. - wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

2. Błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że pobieranie przez Skarżącego renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wezwało pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia oryginałów lub potwierdzenia za zgodność z oryginałem dokumentów załączonych do wniosku.

W odpowiedzi na wezwanie Wnioskodawca złożył dodatkowe kopie i okazał oryginały w MGOPS w P., co umożliwiło stwierdzenie zgodności z oryginałami przez organ I instancji. Dodatkowo wnioskodawca załączył m. in. wypis z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS z dnia [...] sierpnia 2017 r., na mocy którego to orzeczenia uznano M. D. za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz wypis z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS z dnia [...] września 2018 r., na mocy którego to orzeczenia uznano M. D. za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. D., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. wskazując, po przytoczeniu treści przepisów prawa, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, iż nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności. (17 ust. 1b u.ś.r.). Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż pominięcie przez organ pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania M. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiłoby naruszenie prawa materialnego.

Dalej organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż matka Odwołującego A. D. posiada orzeczenie wydane przez Lekarza Rzeczoznawcę KRUS stwierdzające trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji "od nie da się ustalić" (nr akt [...]). Jest ona zatem osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu u.ś.r.

Organ podkreślił, iż matka Odwołującego jest wdową, a Odwołujący znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Organ podniósł, iż jednak z akt sprawy jednoznacznie wynika, że M. D. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym co najmniej od sierpnia 2017 r. (data pierwszego orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS), aktualnie całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym ma charakter trwały (orzeczenie Komisji Lekarskiej KRUS z [...] grudnia 2020 r.). Wnioskodawca pobiera z tego tytułu stałą rentę.

Kolegium wyjaśniło, że w dniu [...] czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie sygn. akt [...] w którym wskazał, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ww. wyrokiem, powyższy przepis, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2019 r. z dnia 8 lipca 2019 r. pod pozycją 1257, wobec czego przepis wymieniony w części I wyroku, w zakresie tam wskazanym, stracił moc w dniu [...] stycznia 2020 r. Aktualnie zatem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi osoby niepełnosprawnej w sytuacji, gdy opiekun ten ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok Trybunału odnosi się jednak tylko i wyłącznie do osób mających prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W niniejszej sprawie, jak już zaznaczono wyżej, Odwołujący na mocy orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS pobiera stałą rentę rolniczą od [...] października 2020 r. M. D. ma stwierdzoną trwałą całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Takie świadczenie przyznaje się jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego, zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.).

Nie można zatem uznać, iż Wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czego wymaga ustawodawca. Wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia z obiektywnych przyczyn, bowiem jest trwale całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym jak i do podjęcia jakiejkolwiek pracy (brak celowości przekwalifikowania zawodowego).

Tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 in fine).

O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić - jak się przyjmuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20, czy prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 sierpnia 2020 r., II SA/Lu 290/20, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2021 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Łd [...] (LEX nr 3119173), podkreślono także, że niedopuszczalne jest rozciągnięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego w powołanej wyżej sprawie oznaczonej sygn. akt SK [...] na wszystkie osoby posiadające rentę, bez względu na zakres uprawnienia rentowego. Przyznanie skarżącej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, co przy takim zakresie renty wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, stanowi zatem negatywną przesłankę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki. Skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia. W powołanym wyroku Wnioskodawczyni również pobierała rentę rolniczą. Wyrok ten zapadł zatem w podobnym stanie faktycznym.

W przedmiotowej sprawie stan zdrowia Wnioskodawcy, zgodnie z orzeczeniem o niezdolności do pracy jest taki, że został On uznany za całkowicie trwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu tym nie przewidziano możliwości przekwalifikowania zawodowego czy zalecenia o wykonywaniu przez Odwołującego pracy zawodowej w warunkach pracy chronionej. W świetle treści tego orzeczenia nie można zatem przyjąć, że stan zdrowia Odwołującego pozwala na podjęcie jakiejkolwiek zawodowej pracy, z czym mogłoby wiązać się zrezygnowanie z jej podjęcia lub jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. D. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Skarżącego, a organ w odpowiedzi na skargę się powyższemu nie sprzeciwił.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Podstawę materialno prawna zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W ocenie organów, przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu opiekującemu się niepełnosprawną matką jest fakt, że ma on ustalone prawo do renty rolniczej.

Mając to na uwadze, wskazać należy, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 u.ś.r. enumeratywnie wymienił przesłanki negatywne, których zaistnienie skutkuje odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie też z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W ocenie Sądu prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2511/20 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"), istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej "określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. (...). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w przywołanych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach."

Wzmacniając powyższą argumentację wskazać należy, iż w wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt SK [...], Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może (...) faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291zm.; dalej: "u.e.r.").

W konsekwencji, "wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (...)."

W warunkach niniejszej sprawy, zgodnie z ustaleniami organów administracyjnych, Skarżący ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i pobiera rentę z KRUS. Ponadto z akt sprawy wynika, iż Skarżący ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy ale wyłącznie w gospodarstwie rolnym.

Mając to na uwadze wskazać należy, że w świetle art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r., poz. 266 dalej: "u.u.s.r."), "renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów."

Stosownie do dalszych przepisów art. 21 u.u.s.r., za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 5). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 6). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 7).

Zgodnie zaś z art. 22 ust. 1 u.u.s.r. - rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Ponadto na gruncie niniejszej sprawy należy pamiętać, iż stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2005 r., nr 6, poz. 46) przy orzekaniu o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym bierze się pod uwagę łącznie:

1) charakter i przebieg procesów chorobowych oraz ich wpływ na stan czynnościowy organizmu, a w sprawach o ustalenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z powodu następstw wypadku przy pracy rolniczej lub choroby zawodowej - także ich związek z tym wypadkiem lub tą chorobą;

2) sprawność psychofizyczną organizmu, stopień przystosowania organizmu do ubytków anatomicznych, kalectwa oraz skutków choroby;

3) wiek oraz rodzaj i zakres prac dotychczas wykonywanych przez zainteresowanego w gospodarstwie rolnym;

4) możliwość przywrócenia zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym przez leczenie i rehabilitację oraz zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, protezy i środki pomocnicze.

W tym miejscu wskazać należy, iż w wyroku z dnia [...] października 2016 r., sygn. akt [...] Lex nr [...] Sąd Najwyższy mając na względzie powyższe przepisy wskazał, iż w odróżnieniu od osób objętych powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, osoby objęte ubezpieczeniem społecznym rolników to osoby, które nie tylko utrzymują się z pracy wykonywanej osobiście, ale świadczą tę pracę w posiadanym gospodarstwie rolnym, będącym konkretnym zespołem środków produkcji. Jeżeli zatem objęcie specjalnym, "branżowym" systemem ubezpieczenia społecznego rolników jest spowodowane spełnieniem zarówno przesłanek podmiotowych, jak i przedmiotowych, zgodnie z tymi kryteriami należy dokonywać oceny wystąpienia wykreowanej wyłącznie na potrzeby ubezpieczenia emerytalno-rentowego "całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym", odnosi się ją do konkretnego gospodarstwa rolnego, które rolnik posiada, w którym mieszka i prowadzi osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą.

Ponadto należy mieć na uwadze, iż zgodnie z art. 12 u.e.r. za całkowicie niezdolnego do pracy uznaje się osobę, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2 ), a za częściowo niezdolnego do pracy uznaje się osobę, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Zatem ocena niezdolności do pracy dokonuje się w stosunku do możliwości pracy w gospodarstwie rolnym, z całkowitym pominięciem zdolności do pracy poza rolnictwem, a ponadto z uwzględnieniem warunków funkcjonowania danego gospodarstwa rolnego, tj. zakresu oraz rodzaju prac dotychczas w nim wykonywanych.

Powyższe zaś oznacza, iż nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym winna być traktowana na równi z osobą całkowicie niezdolną do pracy. Jak wskazano już wyżej orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a więc zdolności wykonywania pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, nie oznacza całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu u.e.r.

W tym miejscu odnosząc się do kwestii orzeczenia o celowości przekwalifikowania wskazać należy, iż zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o celowości przekwalifikowania zawodowego orzeka się, jeżeli osoba ubiegająca się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy trwale utraciła zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i może po przekwalifikowaniu nabyć zdolność do pracy zarobkowej w zawodzie pozarolniczym.

Powyższe w ocenie Sądu nie oznacza automatycznie, iż osobę co do której nie orzeczono celowości przekwalifikowania traktować należy jako osobę, która nie może podjąć zatrudnienia, a co za tym idzie zrezygnować z tego zatrudnienia.

Należy mieć na uwadze, iż sam ustawodawca dopuścił możliwość podjęcia zatrudnienia przez osobę pobierająca rentę rolniczą. Osiąganie przez rencistę przychodów z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może spowodować zawieszenie rolniczych świadczeń rentowych lub ich zmniejszenie. W świetle 34 ust. 1 u.u.s.r., prawo do renty rolniczej ulega wówczas zawieszeniu na zasadach określonych w u.e.r.

Mając zatem na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle sprawy, w której osoba wnosząca skargę konstytucyjną miała ustalone prawo do renty w oparciu o przepisy u.e.r. oraz przytoczone przepisy u.u.s.r., stwierdzić należy, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego z KRUS nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ mając na uwadze stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu winien podjąć działania mające na celu ustalenie czy pobieranie przez Skarżącego renty rolniczej oznacza, iż nie może on podejmować jakiegokolwiek zatrudnienia czy też raczej mamy tu do czynienia z częściową niezdolnością do pracy, która w świetle przywołanego wyroku TK nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na marginesie Sąd wskazuje, iż po dokonaniu pełnych ustaleń faktycznych należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Organy wezmą pod uwagę, że skoro Skarżący ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą matką, to potencjalnie mógłby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz Skarżącego kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wynagrodzenie reprezentującego go adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), pamiętając przy tym, iż na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych.