Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1958/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a-c, art. 145 par. 1 pkt 2, 134 par. 1, 135, 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej również jako "Minister/Organ) decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. L. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej również jako "Wojewoda/Organ I instancji") z [...] grudnia 2019 r., nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość ziemska pod nazwą [...] lit. [...] o powierzchni ogólnej [...] ha, dla której prowadzona była księga wieczysta - Hip Nr [...] podpadała pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

S. L. zwrócił się o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), stwierdzającej, że nieruchomość o powierzchni [...] ha pochodząca z byłego majątku M., wchodząca w skład [...] lit. [...], oraz nieruchomość o powierzchni [...] ha pochodząca z Folwarku M. lit. A, nie podpadały pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret ").

Decyzją z [...] maja 2017 r., nr [...], Wojewoda stwierdził, że objęta wnioskiem nieruchomość o powierzchni [...] ha, stanowiąca niewydzieloną część nieruchomości ziemskiej pn. [...] lit. E o ogólniej powierzchni [...] ha, dla której prowadzona była księga wieczysta - Hip Nr [...], oraz nieruchomość o powierzchni [...] ha, stanowiąca niewydzieloną część nieruchomości ziemskiej pn. Folwark M. lit. A o ogólnej powierzchni [...] ha, dla której prowadzona była księga wieczysta - Hip Nr [...], podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. L., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uchylił decyzję Wojewody z [...] maja 2017 r. w całości i przekazał sprawę Wojewodzie [...] do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem m.in. co do konieczności wyłączenia do odrębnego postępowania części wniosku dotyczącej Folwarku M. lit. A.

Mając na uwadze powyższe wskazania Ministra, Wojewoda wydzielił postępowanie rewindykacyjne dotyczące Folwarku M. lit. A do odrębnego postępowania.

Pismem z [...] czerwca 2019 r. S. L. dołączył do akt sprawy opracowanie geodety W. M. zawierające: 1) Mapę uzupełniającą porównania stanu ewidencyjnego ze stanem katastralnym, zawierającą naniesione kolorem czerwonym granice nieruchomości [...] lit. E, zgodnie z planem i rejestrem pomiarowym sporządzonymi w 1936 r. przez mierniczego przysięgłego H. B.; oraz 2) Wykaz zmian ewidencyjnych ze wskazaniem numerów aktualnych działek ewidencyjnych, lub ich części, oraz ich powierzchnię i położenie, które odpowiadają dawnej nieruchomości [...] lit. E, zgodnie z planem i rejestrem pomiarowym sporządzonymi w 1936 r. przez mierniczego przysięgłego H. B.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Wojewoda stwierdził, że, nieruchomość ziemska pn. [...] lit. E o powierzchni ogólnej [...] ha dla której prowadzona była księga wieczysta - Hip Nr [...], której odpowiadają obecne działki ewidencyjne o powierzchni ogólnej [...] ha położone w obrębie [...] M. gm. W., nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha w całości, oraz części działek nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, w granicach oznaczonych kolorem czerwonym na mapie uzupełniającej porównania stanu ewidencyjnego ze stanem katastralnym wraz z wykazem zmian z [...] czerwca 2019 r., L. ks. zam. [...], sporządzonych przez geodetę W. M., stanowiących załączniki tej decyzji, podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody wywiódł S. L.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r., nr [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, że zmodyfikowany wniosek strony dotyczy wszystkich aktualnych działek, wchodzących w skład dawnej K. M. lit. E. Organ zauważył, że powierzchnia ogólna współczesnych działek wymienionych zarówno w sentencji, jak i uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organu I instancji, wynosi [...] ha, przekraczając powierzchnię z rejestru pomiarowego ([...] ha). Rozbieżność jednak nie jest znaczna, zdaniem Ministra, i mogła być spowodowana zmianami w technice pomiarów geodezyjnych. Organ uznał, że stronami postępowania są wykazani spadkobiercy rodzeństwa: K. C. oraz S. C., które odziedziczyło objętą wnioskiem nieruchomość.

Ustalając stan faktyczny sprawy Minister zgodził się z ustaleniami Wojewody, że podział majątku M. znajduje potwierdzenie w rejestrze pomiarowym ułożonym w 1936 r. przez mierniczego H. B. i sporządzonym przez niego planie podziału majątku do prowadzonego przez Sąd Okręgowy w R. postępowania z powództwa w sprawie o dział majątku ([...]). Minister wskazał, że dla [...] lit. A została założona księga wieczysta Nr [...] (obecnie zamknięta), dla [...] lit. B - księga wieczysta Nr [...], dla [...] lit. C - księga wieczysta Nr [...], dla [...] lit. D - księga wieczysta Nr [...] i dla [...] lit. E - księga wieczysta Nr [...]. Ze zgromadzonego przez Wojewodę materiału dowodowego wynika, zdaniem Ministra, że księga wieczysta pn. [...] lit. E (nr [...]) została założona dla nieruchomości o pow. [...] ha, wyłączonej z dóbr M. z przyległościami.

Organ podniósł następnie, że własność [...] lit. E w dziale drugim księgi wieczystej nr [...], na datę jej założenia, została określona jako spadek wakujący po S. C. s. B. Wpisu dokonano [...] maja 1941 r., na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w R. z [...] listopada 1935 r., Nr [...]. Po zakończeniu postępowania spadkowego po S. C. [...] lit. E niepodzielnie przeszła w spadku na własność dwojga jego nieletnich dzieci: K. C. i S. C. W księdze wieczystej pn. [...] lit. E znajduje się plan (sporządzony w 1936 r. przez mierniczego przysięgłego H. B.) wydzielonej w wyniku podziału gruntów z majątku M. – [...] lit. E o pow. [...] ha. Organ wyjaśnił także, że w skład [...] lit. E, o pow. [...] ha wchodziły: grunty orne - [...] ha, łąki -[...] ha, rowy - [...] ha i drogi - [...] ha. Rolnicze przeznaczenie tej nieruchomości podkreśla fakt, zdaniem Organu, że część gruntów ([...] ha) została rozparcelowana między służbę folwarczną i małorolnych oraz średniorolnych rolników. Łącznie w skład będącej przedmiotem postępowania nieruchomości wchodziło [...] ha użytków rolnych.

Organ podkreślił przy tym, że spadek po S. C. s. B., obejmował również wydzieloną część nieruchomości ziemskiej pn. P. M. o pow. [...] ha, która została ujawniona w księdze wieczystej nr [...], na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w R. z [...] listopada 1935 r., Nr [...]. Dobra te, w wyniku regulacji spadku po S. C. przeszły jako współwłasność na rzecz dwojga jego nieletnich dzieci: K. C. oraz S. C. Organ wyjaśnił także, że w księdze wieczystej nr [...] P. M. nie ma, w okresie od dokonania podziału z 1935 r. związanego z dziedziczeniem do dnia wejścia w życie dekretu, tj. do dnia [...] września 1944 r., informacji (wpisów, adnotacji) o przeniesieniu prawa własności tych nieruchomości na rzecz innych osób lub podmiotów. Z dokumentacji towarzyszącej tej księdze (planu podziału gruntów majątku i rejestru pomiarowego) wynika, jak dalej wyjaśnia Organ, że całość gruntów P M. stanowiły pastwiska. Zdaniem Organu, grunty P. M. nie były zatem samodzielnym folwarkiem bądź jednostką gospodarczą, lecz przylegały do majątku M. i na planie zostały określone jako wydzielone grunty z majątku M.

Minister wskazał następnie, że przejęcie na rzecz Państwa nieruchomości ziemskich w trybie na art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu następowało wówczas, gdy powierzchnia nieruchomości ziemskiej stanowiącej własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych przekraczała bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Minister wyjaśnił, że jeśli nieruchomość spełniała normę obszarową określoną w ww. przepisie dekretu oznaczało to, że z dniem [...] września 1944 r. przechodziła ona na własność Skarbu Państwa. W realiach niniejszej sprawy przejście nieruchomości ziemskiej stanowiącej współwłasność K. C. oraz S. C. na własność Skarbu Państwa potwierdza zaświadczenie wydane przez Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z [...] czerwca 1944 r., Nr. [...], które następnie stanowiło podstawę wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz Skarbu Państwa.

Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia Organu I instancji, Minister podniósł także, że zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu, nieważne były wszystkie prawne i fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu dokonane po 1 września 1939 r. Działy dokonane przed tą datą były ważne, jeżeli zostały dokonane w przewidzianej prawem formie. Z materiału dowodowego wynika, zdaniem Ministra, że przed przejściem nieruchomości K. C. oraz S. C. na rzecz Skarbu Państwa, nie nastąpił prawny podział nieruchomości pomiędzy rodzeństwo C. - nie zniesiono współwłasności. Nieruchomości te w chwili ich przejęcia na własność Skarbu Państwa stanowiły jednolitą całość gospodarczą.

W ocenie Ministra, wyznacznikiem nieruchomości ziemskiej, której powierzchnia brana jest pod uwagę w kontekście art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu jest osoba właściciela. Dlatego też, zdaniem Ministra, Organ I instancji prawidłowo uznał, że po zsumowaniu powierzchni nieruchomości ziemskich należących do K. C. oraz S. C., czyli [...] ha gruntów ornych i łąk z [...] lit. E oraz [...] ha pastwisk z P. M. należy stwierdzić, że w skład przedmiotowej nieruchomości ziemskiej wchodziło ponad 50 ha użytków rolnych, a dokładnie mówiąc - [...] ha, co przekracza normę obszarową określoną w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Powyższe ustalenia skłoniły Ministra do wniosku, że objęta wnioskiem S. L. nieruchomość zasadnie została przekazana na cele reformy rolnej, będąc w zasadniczej części nieruchomością rolną, przekraczającą 50 ha użytków rolnych, czego nie zmieniają wchodzące w jej skład drogi czy rowy przynależące do większej całości gospodarczej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra złożył S. L. (dalej jako "Skarżący"), który wniósł o jej uchylenie względnie o zmianę decyzji i stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu skargi podniósł natomiast, że organy administracji błędnie ustaliły, że nieruchomość, której zwrotu się domaga obejmowała powierzchnię podpadającą pod przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. W ocenie Skarżącego nieruchomość oznaczona nr hip. [...] położona w K. M. lit. E ma powierzchni [...] ha i nie przekracza normy obszarowej określonej dekretem PKWN. Skarżący wyjaśnił, że jego wniosek nie dotyczył innych nieruchomości niż wyżej wskazane, ponieważ pozostała cześć nieruchomości została sprzedana w 1942 r., a kwota uzyskana z tej sprzedaży przeznaczona na spłatę długów, czego nie wziął pod uwagę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2020 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w kontekście powyższych kryteriów kontroli Sąd uznał, że skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lipca 2020 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r., nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość ziemska pod nazwą [...] lit. E o powierzchni ogólnej [...] ha, dla której prowadzona była księga wieczysta - Hip Nr [...] podpadała pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Organy obu instancji orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej jako "rozporządzenie"), powinny zbadać czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze, czy stanowiła własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jaki obejmowała obszar.

Z kolei przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju – nieruchomości ziemskich. Celami, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, jakie miały być zrealizowane w ramach przeprowadzenia reformy rolnej były:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrobotnych, robotników, i pracowników rolnych oraz dzierżawców,

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywnej,

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczej nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji.

Wobec braku definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska" należy w tym zakresie odwołać się rozumienia tego pojęcia jakie zaprezentował Trybunał Konstytucyjny m.in. w uzasadnieniu m.in. uchwały z 19 września 1990 r., sygn. akt. W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26), przyjmując, że reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej.

Z powyższych względów prawidłowe jest stanowisko Organu, który uznał nieruchomości [...] lit. E jako podpadające pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu. Słusznie bowiem Organ wskazał, że zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy, w tym wypisy z ksiąg wieczystych nr [...] i [...] oraz świadectwo Sądu Grodzkiego w R. z [...] lutego 1949 r., niewątpliwie potwierdza, że nieruchomość ziemska pn. [...] lit. E, która na dzień przejęcia stanowiła współwłasność K. C. i S. C. – jako spadkobierców po S. C., obejmowała nieruchomości ziemskie o łącznej pow. [...] ha, w skład której wchodziło m.in. [...] ha gruntów ornych i [...] łąk, co łącznie daje [...] ha użytków rolnych. Prawidłowe jest także ustalenie Organu, że w dacie wejścia w życie dekretu K. C. i S. C. byli również współwłaścicielami nieruchomości o pow. [...] ha, pn. [...], w skład której wchodziły pastwiska, czyli nieruchomości, które mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej. Nie sposób odmówić racji Organowi również i w tym, że grunty P. M. przylegały do gruntów majątku M., a majątek P. M. powstał z wydzielenia gruntów majątku M. oraz, że oba te majątki były własnością B. C. do chwili jego śmierci, sąsiadowały ze sobą i tworzyły gospodarczą całość.

W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu, Organ prawidłowo ustalił, że K. C. i S. C., jako spadkobiercom po S. C. - synu B. C., w dacie wejścia w życie dekretu ([...] września 1944 r.), przysługiwało prawo współwłasności łącznej do nieruchomości ziemskich, tj. pn. [...] lit. E, o pow. użytków rolnych - [...] ha, oraz pn. [...], o pow. użytki rolne - [...] ha. Ich łączna natomiast powierzchnia dawała podstawę do przejęcia przez Państwo w trybie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, ponieważ była większa niż 50 ha użytków rolnych – wynosiła bowiem [...] ha. Chociaż w aktach archiwalnych nie zachował się protokół przejęcia na cele reformy rolnej to jednak, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do kwestionowania powyższych ustaleń.

Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącego, co do tego, że brak jest podstaw do włączenia do przejętej powierzchni nieruchomości ziemskiej – powierzchni gruntów P. M. z uwagi na jej sprzedaż w czasie wojny. Przede wszystkim brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu na tę okoliczność. Poza tym, Organ słusznie podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu, nieważne były wszystkie prawne i fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu dokonane po 1 września 1939 r. Działy dokonane przed tą datą były ważne, jeżeli zostały dokonane w przewidzianej prawem formie. Z materiału dowodowego nie wynika jednak aby taki dział miał miejsce. Stosownie natomiast do § 6 rozporządzenia to na stronie ubiegającej się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu ciąży obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Takiego dowodu Skarżący nie przedstawił. Za taki dowód nie może być bowiem uznany wydruk ze strony internetowej zawierający opis historii M., który Skarżący załączył do skargi. W takiej sytuacji za bezzasadne uznać należy zarzuty w tym zakresie skierowane pod adresem Organu.

Końcowo wskazać należy, że nie powinna budzić wątpliwości dopuszczalność zasady dodawania powierzchni poszczególnych nieruchomości należących do tego samego właściciela lub będących przedmiotem współwłasności tych samych osób. Wynika to z literalnej wykładni treści art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym był już wyrażany pogląd, że o łącznym rozmiarze nieruchomości w rozumieniu tej normy decyduje kryterium własności i gospodarczego przeznaczenia, jeśli tylko nie budzi wątpliwości, że nieruchomość ma charakter ziemski (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 619/08, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że: "zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu reforma rolna to upełnorolnienie istniejących i tworzenie nowych gospodarstw rolnych oraz wydzielenie odpowiednich terenów na cele publiczne. Celu tego nie można było osiągnąć poprzez podział prawa do idealnych części nieruchomości ziemskich, nie jest możliwe bowiem by ułamkowy udział we współwłasności określić obszarowo bądź granicami. Z tego też względu wejście Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowego współwłaściciela w ułamkowej części zdaje się tych kryteriów nie spełniać. Skoro cele dekretowe spełnia jedynie przejęcie pełnych praw do nieruchomości, to nie sposób przyjąć, by udział we współwłasności miał samodzielne znaczenie z punktu widzenia analizowanych norm obszarowych, by decydował o przejęciu w trybie dekretu z 1944 r.". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości ziemskich. Z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich kategorię, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym, które mogły służyć realizacji określonych celów, które zostały wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu. Państwo, aby te cele zrealizować, mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Przy wyjaśnianiu pojęcia "nieruchomości ziemskie" należy uwzględnić normatywne cele reformy rolnej, zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć nieruchomości przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06. Podkreślić należy także, że dla podpadania pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie jest istotne, czy dla danej nieruchomości była urządzona jedna, czy też kilka ksiąg wieczystych, istotne natomiast jest, że była to nieruchomość ziemska. Natomiast o łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

W związku z powyższym należy zgodzić się ze stanowiskiem Organu, że będące we współwłasności K. C. i S. C. nieruchomości ziemskie (K. M. lit. E oraz P. M.) spełniały normy obszarowe przewidziane dla ówczesnego województwa [...], tj. 50 ha użytków rolnych.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).