Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 545/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 § 6 i § 7, 80 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz NSA Danuta Małysz (sprawozdawca) Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi L. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...]; II. zasadza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz L. L. kwotę [...]([...]) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] po rozpatrzeniu zażalenia "A" w L. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...] maja 2019 r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia przedstawiony został następujący stan sprawy:

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec "B" spółki z o.o. w likwidacji w L. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego [...].02.2015 r. przez Dyrektora "A" w L.. Tytuł ten obejmował należność w kwocie [...] zł wynikającą z decyzji (zwrot dotacji z RPO WL 2007-2013).

W celu wyegzekwowania przedmiotowej należności organ egzekucyjny podjął szereg czynności, między innymi podjął próbę zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w jednym z banków oraz zajął rachunek bankowy zobowiązanej w innym banku, dokonał weryfikacji danych w zakresie posiadanego przez zobowiązaną majątku w bazach CEPiK i CBKW, kierował zapytania w systemie OGNIVO, sporządzał relacje o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych.

Następnie, postanowieniem z [...] marca 2018 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, o którym mowa wyżej, na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; od 6.07.2018 r. – Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), w brzmieniu mającym zastosowanie zwanej dalej "u.p.e.a.", w piśmie z [...].04.2018 r. zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a [...] maja 2018 r., na wniosek wierzyciela, wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek zażalenia wierzyciela, postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z [...] maja 2018 r. i określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na [...] zł. Postanowienie to zostało jednak uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18, a rozpatrując sprawę ponownie organ II instancji postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Następnie organ egzekucyjny wydał postanowienie z [...] maja 2019 r., w którym orzekł, że wierzyciela obciążają koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł.

Na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez obciążenie wierzyciela opłatami za zajęcie rachunku bankowego w kwocie [...] zł, pomimo że nie doprowadziło ono do wyegzekwowania jakichkolwiek należności,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. przez ustalenie opłaty manipulacyjnej w wysokości nieadekwatnej do podjętych czynności i wbrew skutkom wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14,

- art. 7, 77 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", przez rozstrzygnięcie o kosztach postępowania egzekucyjnego z pominięciem wskazań wyrażonych w postanowieniu organu II instancji z [...] kwietnia 2019 r.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel wyraził pogląd, że obciążenie go kosztami opłaty za zajęcie rachunku bankowego nie uwzględnia orzecznictwa sądów administracyjnych. Podniósł, że środek ten nie był efektywny (nie uzyskano żadnej kwoty), z orzecznictwa, o którym mowa, wynika, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana tylko, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności, a ponadto w wydanym w tej sprawie postanowieniu z [...] czerwca 2018 r. organ II instancji uznał brak podstaw do naliczenia kosztów za zajęcie rachunku bankowego. Wierzyciel stwierdził także, że organ egzekucyjny pominął wskazania organu II instancji, jakie okoliczności należy rozważyć podejmując ponowne rozstrzygnięcie w sprawie - nie zbadano kwestii czasochłonności poszczególnych czynności, zakresu, pracochłonności oraz stopnia skomplikowania podejmowanych w toku egzekucji działań, a ograniczono się do przywołania treści przepisów ze wskazaniem, że punktem odniesienia dla określenia wysokości opłat są regulacje dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Zdaniem wierzyciela, w konsekwencji powyższego organ egzekucyjny uznał, że wykonaniem zaleceń wynikających z wyroku TK w sprawie SK 31/14 będzie ograniczenie opłaty za zajęcie rachunku bankowego do kwoty [...] zł oraz ograniczenie opłaty manipulacyjnej do kwoty [...] zł, a także stwierdził, że naliczone w niniejszej sprawie opłaty nie przekraczają tak ustalonych maksymalnych stawek. Wierzyciel ocenił, że taki sposób naliczenia opłaty stoi w sprzeczności z wytycznymi, o których mowa wyżej.

Niezależnie od powyższego wierzyciel podniósł, że ustalenie opłaty manipulacyjnej nastąpiło wbrew treści powołanego wyżej wyroku TK. Według wierzyciela organ egzekucyjny nie wykazał, aby wysokość opłaty manipulacyjnej była adekwatna do nakładu pracy organu oraz wydatków poniesionych w postępowaniu egzekucyjnym, co jest niezbędne wobec treści powołanego wyroku TK i orzeczeń sądów administracyjnych. Wierzyciel stwierdził, że działania organu egzekucyjnego sprowadziły się do doręczenia zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego, dokonania zajęcia rachunku bankowego, weryfikacji danych w bazie CEPiK, CBKW, OGNIVO, a żadna z tych czynności w istocie nie była efektywna. Jego zdaniem koszty, którymi został obciążony, są nieadekwatne do pracochłonności, czasochłonności i efektywności postępowania egzekucyjnego.

Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonym postanowieniu, wymienionego na wstępie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił przede wszystkim, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte [...].03.2015 r., a w związku z tym w zakresie zasad naliczania kosztów egzekucyjnych zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 7.09.2016 r. (por. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.).

Następnie organ II instancji odwołał się do regulacji zawartych w art. 26 § 1, art. 7 § 1 i 2 i art. 1a pkt 2 u.p.e.a. oraz przywołał treść art. 64c § 1 u.p.e.a., by stwierdzić, że zgodnie z tym przepisem koszty egzekucyjne co do zasady obciążają zobowiązanego, jednak ustawowym wyjątkiem od tej zasady jest odpowiedzialność wierzyciela występującego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, unormowana w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Organ stwierdził, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zależy od obiektywnych przesłanek, tj. niemożności ich ściągnięcia od zobowiązanego, oraz że przywołany art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie będzie miał faktycznej czy prawnej możliwości ściągnięcia od zobowiązanego nawet kosztów egzekucyjnych.

Organ II instancji podniósł, że postanowieniem z [...] marca 2018 r. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, a w postanowieniu z [...] maja 2019 r. obciążył wierzyciela kosztami tego postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł, w skład której wchodzą: 1 % opłata manipulacyjna - [...] zł, 5 % opłata za zajęcie rachunku bankowego - [...] zł, wydatek egzekucyjny - [...] zł.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych organ egzekucyjny pobiera za dokonane zajęcie innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłatę w wysokości 5 % egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, stosownie zaś do art. 64 § 6 u.p.e.a. organ pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Organ dodał, że z art. 64 § 7 u.p.e.a. wynika, że jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej, oraz że różnice wynikające z zaokrąglenia kwot (w myśl art. 27a § 1-3 u.p.e.a.) traktuje się odpowiednio jako kwoty należne lub umorzone z mocy prawa (art. 27a § 4 i 5 u.p.e.a.). Ponadto organ II instancji podniósł, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a.), zaś obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.).

Dalej organ II instancji stwierdził, że dla prawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych zasadnicze znaczenie ma interpretacja wyroku TK w sprawie SK 31/14, w którym orzeczono, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, oraz 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zauważył, że jest to wyrok zakresowy, który nie powoduje utraty mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu, jednakże od chwili orzeczenia przepis ten musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku i – w konsekwencji - musi być nadal stosowany, ale zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK.

Organ II instancji wskazał, że w wymienionym wyroku TK uznał w szczególności, że wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego, tj. uzyskanie przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu, jednak brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Zauważył, że - zdaniem TK - opłaty te nie są w takiej sytuacji formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Podniósł, że TK wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, w ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Stwierdził, że według TK ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną, natomiast mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami oraz że w konkluzji TK wskazał, że konieczne jest określenie przez ustawodawcę nie tylko maksymalnej wysokości opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalnej wysokości innych opłat egzekucyjnych.

Zdaniem organu II instancji przedstawione oceny prawne TK należy odnieść do opłaty pobieranej na podstawie art. 64 § 1 pkt 5 (winno być: pkt 4) u.p.e.a., która podlega określeniu w niniejszym postępowaniu. Stwierdził on, że wysokość kosztów egzekucyjnych musi być tak określona, aby nie można było zarzucić naruszenia standardów określonych w przywołanym wyroku, oraz że do organów należy określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w art. 64 § 1 (pkt 4) i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2), tak aby stosowanie tych przepisów nie nasuwało wątpliwości co do zgodności z Konstytucją w świetle wyroku TK.

Organ II instancji zauważył, mając na względzie przepisy regulujące wysokość kosztów egzekucyjnych oraz przytoczony wyrok TK, że istnieje przepis, który reguluje maksymalną wysokość opłaty za zajęcie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonanie zajęcia nieruchomości 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł, i – zdaniem organu - dla określenia pozostałych maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadne jest odwołanie się do tego przepisu. Organ zauważył, że zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych jest bardziej skomplikowane i czasochłonne oraz stwierdził, że w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat - 4 % za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5 % za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6 % za zajęcie ruchomości i 8 % za zajęcie nieruchomości. Mając na uwadze różnice w wysokości opłat w u.p.e.a., pomiędzy 4 % a 8 %, i zachowując ustawową proporcję, to – zdaniem organu – należy przyjąć, że maksymalna wysokość opłaty za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych (rachunku bankowego) wynosić winna [...] zł, a opłaty manipulacyjnej - [...] zł. Skoro bowiem opłata procentowa w stawce 8 % została ograniczona do [...] zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia.

W ocenie organu II instancji przyjęcie przedstawionego wyżej sposobu wyliczenia kosztów egzekucyjnych i zastosowanie go w postanowieniu organu egzekucyjnego nie narusza art. 64 § 6 i § 1 pkt 5 (winno być: pkt 4) u.p.e.a. przez pominięcie wyroku TK.

Uwzględniając powyższe, organ II instancji stwierdził, że wyliczona przez organ egzekucyjny suma kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela jest prawidłowa. Wskazał, że kwota kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego wyliczona w oparciu o art. 64 § 1 pkt 5 (winno być: pkt 4) u.p.e.a. wynosi [...] zł, a więc jest niższa niż maksymalna wysokość opłaty wyliczona w sposób opisany wyżej, podobnie jak opłata manipulacyjna wyliczona na kwotę [...] zł. Organ dodał, że wierzyciel obciążony jest także wydatkami egzekucyjnymi, zgodnie zaś z art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami tymi są koszty egzekucyjne faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, m.in. należności za dojazdy.

Organ II instancji podniósł, odwołując się do art. 80 § 2 u.p.e.a., że zajęcie rachunku bankowego jest skuteczne także w sytuacji, gdy na rachunku tym nie ma w danym czasie środków pieniężnych, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie uzależnia możliwości pobrania opłaty za czynności egzekucyjne od tego, czy należność w chwili dokonania czynności egzekucyjnej została wyegzekwowana, oraz że zgodnie z tym przepisem wysokość opłaty odnosi się do kwoty egzekwowanej, nie zaś wyegzekwowanej należności.

Organ podniósł ponadto, że opłata manipulacyjna ma szczególny charakter, gdyż jest pobierana ryczałtowo "z góry" za wszystkie czynności faktyczne organu egzekucyjnego podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym w związku ze stosowaniem środka egzekucyjnego i w swej istocie uwzględnia te wszystkie wydatki organu egzekucyjnego, które nie zostały udokumentowane, a jednak zostały poniesione w związku z funkcjonowaniem i nakładem pracy organu egzekucyjnego przy podejmowanych czynnościach. W związku z tym zwrócił uwagę, że w toku postępowania egzekucyjnego, którego kosztów dotyczy spór, organ egzekucyjny dokonał weryfikacji danych w bazie CEPiK i CBKW, kierował zapytania w systemie OGNIVO, sporządzał relacje o niemożności dokonania czynności, analizował bazy danych urzędu. Wskazał też, że od wszczęcia do umorzenia postępowania egzekucyjnego minęły trzy lata. Zatem - w ocenie organu II instancji - naliczenie i pobranie opłaty manipulacyjnej w wysokości [...] zł jest uzasadnione.

Za uzasadnione uznał organ II instancji również obciążenie wierzyciela wydatkami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł z tytułu dojazdu poborcy skarbowego do siedziby zobowiązanej. Wskazał, że kwota ta odpowiada najniższej opłacie, z wyłączeniem ulg, za przewóz na liniach komunikacyjnych w komunikacji miejskiej przebiegających na obszarze miasta L. .

Na zakończenie organ II instancji wyjaśnił, że nie stwierdził, aby w sprawie doszło do naruszenie art. 7, art. 77 lub art. 107 k.p.a.

"A" w L. wniosła skargę na opisane wyżej postanowienie. Zarzuciła, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem:

1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego,

2. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez rozstrzygnięcie o kosztach postępowania egzekucyjnego z pominięciem wskazań zawartych w wyroku z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18, oraz w oderwaniu od wytycznych wyrażonych w postanowieniu organu II instancji z [...] kwietnia 2019 r.,

3. art. 64 § 6 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu opłaty manipulacyjnej w wysokości nieadekwatnej do czasochłonności i pracochłonności podjętych czynności, efektywności postępowania egzekucyjnego, jak również z pominięciem skutków wyroku TK w sprawie SK 31/14,

4. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu zasadności obciążenia skarżącej opłatą za zajęcie rachunku bankowego w kwocie [...] zł, pomimo że zajęcie nie doprowadziło do wyegzekwowania jakiejkolwiek należności, zaś orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że w przypadku nieefektywnego zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny powinien odstąpić od naliczenia opłaty.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca na wstępie podniosła, że – w jej ocenie – niezrozumiałe jest, że organ II instancji zajął w sprawie dwa całkowicie różne stanowiska - w postanowieniu z [...] czerwca 2018 r. opowiedział się za zasadnością odstąpienia od naliczania opłaty za zajęcie rachunku bankowego w sytuacji, gdy zajęcie nie było efektywne, natomiast w zaskarżonym postanowieniu stanął na stanowisku, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest skuteczna niezależnie od tego, czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym, wobec czego uzasadnione jest pobranie opłaty za tę czynność.

Następnie skarżąca wskazała na oceny prawne zawarte w wiążącym w sprawie wyroku z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18, w tym stwierdzenie sądu, że "Trybunał wymaga, aby przy ustaleniu wysokości opłat, wynikających z przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, także manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny wziął pod uwagę rzeczywiste koszty czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Istotne są przy tym: czasochłonność (nie czas trwania postępowania egzekucyjnego (...)), pracochłonność, zakres, stopień skomplikowania działań podejmowanych przez organ egzekucyjny dla przymusowego wykonania obowiązku ujętego w tytule wykonawczym.(...)" Podniosła, że oceny te powielił organ II instancji w kasacyjnym postanowieniu z [...] maja 2018 r., jednak nie uwzględnił ich w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem skarżącej wadliwy jest pogląd organów obu instancji, że wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki przewidzianej dla zajęcia nieruchomości, tj. [...] zł, z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego rodzaju zajęcia, podobnie jak nieuzasadnione jest ustalenie w analogiczny sposób maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Niezależnie od tego skarżąca stwierdziła, że dla uzasadnienia wysokości naliczonej opłaty organ jedynie ogólnikowo wymienił czynności dokonane w toku egzekucji oraz podniósł, że postępowanie było prowadzone przez trzy lata. W jej ocenie nie wypełnia to dyspozycji zawartych w wyroku z 14 grudnia 2018 r. ani zaleceń wskazanych w postanowieniu kasacyjnym z [...] kwietnia 2019 r., brak jest bowiem odniesienia do istotnych okoliczności, takich jak czasochłonność podjętych przez organ egzekucyjny czynności, zakres, stopień ich skomplikowania, a przy tym w wyroku z 14 grudnia 2018 r. sąd wyraźnie wskazał, że czasochłonności czynności nie może być utożsamiana z czasem trwania postępowania egzekucyjnego.

Podtrzymując stanowisko, że wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego została ustalona w sposób nieprzystający do istotnych okoliczności, takich jak czasochłonność, zakres czynności organu egzekucyjnego, efektywność postępowania, skarżąca stwierdziła, że ustalenie wymienionych należności w sposób przyjęty przez organy narusza art. 64 § 6 oraz § 1 pkt 4 u.p.e.a. rozumiane zgodnie z wyrokiem TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Podniosła, że czynności dokonane przez organ egzekucyjny sprowadziły się do doręczenia zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego, dokonania zajęcia rachunku bankowego, zweryfikowania danych w bazach CBKW i CEPIK oraz skierowania zapytania o posiadane rachunki bankowe w systemie OGNIVO i żadna z tych czynności nie była efektywna. W ocenie skarżącej wysłanie kilku pism nie wymaga szczególnych nakładów pracy ani nie jest skomplikowane, skoro więc do tego sprowadziły się czynności organu egzekucyjnego w postępowaniu, którego kosztów dotyczy zaskarżone postanowienie, to opłatę manipulacyjną należy uznać za nadmiernie wysoką. Za nieuzasadnione uznała też skarżąca obciążenie jej opłatą za zajęcie rachunku bankowego w sytuacji, gdy dokonane zajęcie nie spowodowało wyegzekwowania jakiejkolwiek należności i powołała się w tym względzie na (wymienione w skardze) orzeczenia sądów administracyjnych. Stwierdziła, że pogląd organu II instancji, że "czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest czynnością skuteczną niezależnie od tego, czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym, czy ich nie posiada" jest sprzeczny w szczególności z poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19, zgodnie z którym "(...) zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.".

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej [...] wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że – jak trafnie zauważyła skarżąca w skardze – sprawa obciążających skarżącą kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec spółki G. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez skarżącą, była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...]. W prawomocnym wyroku z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18, sąd ten uchylił zaskarżone wówczas postanowienie organu II instancji z [...] czerwca 2018 r., a w uzasadnieniu podniósł, że spór wierzyciela z organem sprowadza się do wysokości opłaty manipulacyjnej, unormowanej w art. 64 § 6 u.p.e.a., jaką - w świetle stanowiska TK w sprawie SK 31/14 – można byłoby zasadnie uznać za odpowiadającą prawu w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., oraz stwierdził, że:

. dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku TK,

. brak reakcji ustawodawcy w materii rozważanej przez TK we wskazanym wyroku nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym rozstrzygnięcia organu, które ma u podstaw art. 64 § 6 u.p.e.a. zastosowany sprzecznie z zapatrywaniem TK,

. ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku obciążającej wierzyciela opłaty manipulacyjnej, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z poszczególnymi czynnościami dokonanymi w toku egzekucji, z perspektywy wymaganego nakładu pracy i czasu organu egzekucyjnego, zgodnie ze wskazówkami sformułowanymi przez TK,

. dokumenty zgromadzone w aktach postępowania egzekucyjnego uzasadniają stwierdzenie, że ustalona opłata manipulacyjna odpowiada sytuacji, którą TK ocenił jako przejaw oderwania jej wysokości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego,

. bezskuteczność egzekucji nie uprawnia do obciążenia wierzyciela kwotami nieproporcjonalnymi do przebiegu tej procedury, przeciwnie, taka sytuacja wymaga szczególnie wyważonej analizy na ile wierzyciel, który mimo zainicjowania postępowania egzekucyjnego nie odzyskał należności o charakterze publicznym, ma ponosić ciężar nieefektywnych działań organu egzekucyjnego,

. organ przyjął wysokość opłaty manipulacyjnej na poziomie [...] zł bez wykazania faktycznego powiązania tej kwoty z rzeczywistymi wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny przy dokonywaniu czynności wymienionych w motywach postanowienia organu, które zasadniczo polegały na wysłaniu korespondencji i sprawdzeniu odpowiednich rejestrów dla ustalenia sytuacji materialnej zobowiązanej,

. organ nie dokonał jakiejkolwiek analizy wysokości żądanej od wierzyciela opłaty manipulacyjnej z punktu widzenia kryteriów, do których nawiązywał TK w sprawie SK 31/14; TK wymaga, aby przy ustaleniu wysokości opłat wynikających z przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, także manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny wziął pod uwagę rzeczywiste koszty czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych, przy czym istotne są: czasochłonność (nie czas trwania postępowania egzekucyjnego), pracochłonność, zakres, stopień skomplikowania działań podejmowanych przez organ egzekucyjny dla przymusowego wykonania obowiązku ujętego w tytule wykonawczym, a wysokość omawianych opłat, także manipulacyjnej, ma być adekwatna do zrealizowanego nakładu sił i środków organu egzekucyjnego,

. w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. opłatę manipulacyjną pobiera się z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, a tak zdefiniowana istota opłaty manipulacyjnej wprost nawiązuje do poziomu wydatków organu egzekucyjnego, jakie wynikają z jego funkcjonowania koniecznego w celu przeprowadzania konkretnej egzekucji, nie można więc odrywać poziomu opłaty manipulacyjnej od rozmiaru, trudności, czasochłonności, pracochłonności wszystkich przeprowadzonych przez organ egzekucyjny - oczywiście celowych – czynności,

. nie ma znaczenia, jak długo trwało postępowanie egzekucyjne, ważne jest natomiast realne zaangażowanie organu egzekucyjnego w jego efektywny przebieg.

W podsumowaniu sąd stwierdził, że wydając zaskarżone wówczas postanowienie, organ zastosował art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia stanowiska TK w sprawie SK 31/14, oraz że ponownie rozpatrując sporną kwestię wysokości opłaty manipulacyjnej, organ będzie zobowiązany uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko prawne, do niego również należy rozważenie, czy będzie wymagane uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego w celu przeprowadzenia pełnej i wnikliwej analizy relacji wysokości opłaty manipulacyjnej do tych elementów postępowania egzekucyjnego, które - zdaniem TK - są istotne przy wyznaczaniu jej wysokości, według konstytucyjnych standardów.

Przywołane stanowisko prawne, przyjęte przez sąd w wyroku z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18, ma istotne znaczenie, gdyż stosownie do art. 153 p.p.s.a. zawarta w tym stanowisku ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania są wiążące zarówno dla organów rozstrzygających o wysokość obciążających skarżącą kosztów egzekucyjnych, jak i dla sądu orzekającego w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej.

Zdaniem sądu orzekającego w niniejszej sprawie trafny jest zarzut skargi, że przy wydaniu zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i utrzymanego nim w mocy postanowienia organu egzekucyjnego oceny prawne przedstawione w wyroku z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18, nie zostały uwzględnione. Organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że w wymienionym wyroku sąd w szczególności jednoznacznie ocenił, że opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł, ustalonej we wówczas zaskarżonym postanowieniu, nie odpowiada standardom konstytucyjnym określonym w wyroku TK w sprawie SK 31/14, ze względu na "oderwanie jej wysokości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego", oraz że "ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku obciążającej wierzyciela opłaty manipulacyjnej, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z poszczególnymi czynnościami dokonanymi w toku egzekucji, z perspektywy wymaganego nakładu pracy i czasu organu egzekucyjnego, zgodnie ze wskazówkami sformułowanymi przez TK", a w konsekwencji uznał za niezbędne dokonanie w dalszym postępowaniu "pełnej i wnikliwej analizy relacji wysokości opłaty manipulacyjnej" do wymienionych elementów postępowania egzekucyjnego, uznanych przez sąd za istotne przy wyznaczaniu wysokości tej opłaty w świetle przywołanego wyroku TK.

Wydanie zaskarżonego postanowienia, jak i utrzymanego nim w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, nie zostało poprzedzone i poparte analizą, o jakiej mowa wyżej. Organy jedynie wyliczyły podjęte czynności, podobnie zresztą jak w postanowieniu uchylonym przez sąd wyrokiem z 14 grudnia 2018 r., jednak nawet nie podjęły próby analizy ich stopnia skomplikowania, czasochłonności i pracochłonności, a w konsekwencji kosztów, jakie czynności te wygenerowały dla organu egzekucyjnego. Za sądem orzekającym w sprawie I SA/Lu 590/8 należy powtórzyć, że skoro zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. opłatę manipulacyjną pobiera się z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, to tak zdefiniowana istota opłaty manipulacyjnej wprost nawiązuje do poziomu wydatków organu egzekucyjnego, jakie wynikają z jego funkcjonowania koniecznego w celu przeprowadzania konkretnej egzekucji, nie można więc odrywać poziomu opłaty manipulacyjnej od rozmiaru, trudności, czasochłonności, pracochłonności wszystkich czynności przeprowadzonych przez organ egzekucyjny w danym postępowaniu egzekucyjnym.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w obecnie zaskarżonym postanowieniu przyjęta została opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł, tj. o [...] zł wyższej niż przyjęta w postanowieniu uchylonym wyrokiem z 14 grudnia 2018 r. W uzasadnienia zaskarżonego postanowienia kwestii tej nie poświęcono uwagi, jedynie przedstawiając ramy prawne rozstrzygnięcia przywołano brzmienie art. 64 § 7 i 10 u.p.e.a., natomiast w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego z [...] maja 2019 r. wyjaśniono, że kwotę tę wyliczono jako 1 % liczony od należności głównej i odsetek przypadających na [...].04.2015 r., tj. dzień doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.

W związku z powyższym, mając na względzie treść art. 134 p.p.s.a., należy stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu wysokość opłaty manipulacyjnej ustalona została także z naruszeniem art. 64 § 6 i 7 u.p.e.a. w ten sposób, że obliczona ona została z uwzględnieniem nie tylko kwoty egzekwowanej należności pieniężnej, ale i odsetek od niej. Należy podnieść, że zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 8.09.2016 r., mającym - co jest bezsporne - zastosowanie w sprawie) organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, przy czym opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Wprawdzie jednocześnie art. 64 § 7 u.p.e.a. stanowił, że jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty, jednak - zdaniem sądu - opłatą egzekucyjną, o której mowa w tym przepisie, jest każda z opłat wymienionych w art. 64 § 1 u.p.e.a., nie jest nią natomiast opłata manipulacyjna. Jak wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie SK 31/14, tak właśnie określenie "opłata egzekucyjna" rozumiał TK, takie też jego rozumienie przyjmowane jest w doktrynie (por. "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" pod red. R. [...] i A. [...], Wydawnictwo C. H. Beck W-wa 2016, str. 328). Art. 64 § 7 u.p.e.a. nie mógł zatem stanowić podstawy prawnej dla doliczenia odsetek do podstawy ustalenia opłaty manipulacyjnej. Ponadto od 8.09.2016 r. art. 64 § 6 u.p.e.a. stanowi: "Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.", natomiast § 7 wymienionego artykułu brzmi: "Jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej." Zdaniem sądu, treść tych nowych regulacji potwierdza, że przed 8.09.2016 r. art. 64 § 7 u.p.e.a. nie uzasadniał obliczenia opłaty manipulacyjnej z uwzględnieniem odsetek od egzekwowanej należności pieniężnej, a ponadto zmiana unormowania zawartego w art. 64 § 6 u.p.e.a. nie ma charakteru doprecyzowującego, lecz normatywny.

Oceny prawne zawarte w wyroku w sprawie I SA/Lu 590/18, przedstawione wyżej, bezpośrednio odnoszą się do ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej, którą obciążana jest skarżąca. Tylko ta opłata uwzględniona była w zaskarżonym wówczas postanowieniu organu II instancji i tylko w stosunku do niej sąd sformułował oceny prawne wiążące na podstawie art. 153 p.p.s.a., nie wypowiedział się bowiem w żaden sposób co do odstąpienia przez organ II instancji od obciążania skarżącej opłatą za czynność zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego ani co do zasad ustalania tej opłaty. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela jednak pogląd wywiedziony w uzasadnieniu wymienionego wyroku nie tylko w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej, ale i opłat egzekucyjnych, że dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości tych opłat, to organy stosujące prawo muszą tak ustalać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, wyrażających się pozostawaniem opłat w racjonalnym związku ze stopniem skomplikowania i zakresem czynności, ich czasochłonnością i pracochłonnością, tak aby dochody z tytułu opłat nie stanowiły dla organu egzekucyjnego nieuzasadnionych korzyści.

Należy podnieść, że w wyroku w sprawie SK 31/14 TK stwierdził wprawdzie, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, a w związku z tym, że stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji, wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu), jednak jednocześnie zaznaczył, że swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona, oraz że wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. TK podkreślił także, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, zaś mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. W konkluzji TK wskazał, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych.

W sprawie nie jest sporne, że skutkiem przywołanego wyroku TK nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu jej obliczania w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego zatem pozostała, jednak stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu. Granica ta w pierwszej kolejności powinna być wyznaczona przez ustawodawcę, natomiast w sytuacji, gdy ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. W demokratycznym państwie prawnym bezczynność ustawodawcy nie może bowiem usprawiedliwiać stosowania wprost przepisu prawa, co do którego wyrok TK obalił domniemanie zgodności z Konstytucją.

Zdaniem sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie sposób podzielić poglądu organów, że przedstawione przez nie wyliczenia dowodzą, że ustalona wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego spełnia standardy konstytucyjne i nie będzie dla organu egzekucyjnego źródłem dochodu nieuzasadnionego stopniem skomplikowania, czasochłonnością i pracochłonnością podjętych czynności. Wyliczenia te nie odnoszą się w żaden sposób do stanu niniejszej sprawy i nie uwzględniają realiów egzekucji prowadzonej wobec spółki G. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez skarżącą, która w ostateczności okazała się bezskuteczna.

Sąd podziela pogląd prawny przedstawiony w wyroku NSA z 20 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3408/18, że ustawowe określenie zarówno maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej, jak i maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są czynnościami konwencjonalnymi, nieuchylenie (zakresowe stwierdzenie niekonstytucyjności) przez TK przepisu, który tych kwot nie określa, nie daje podstaw do ich określenia w drodze wykładni dokonywanej przez organ egzekucyjny lub sąd administracyjny, a ewentualna modyfikacja zakwestionowanej normy prawnej powinna nastąpić w drodze wyraźnego aktu prawotwórczego, podjętego przez upoważnione do tego organy. Ponadto - w ocenie sądu - założenie, że wszystkie elementy składające się na stopień skomplikowania, czasochłonność i pracochłonność poszczególnych czynności egzekucyjnych są uwzględnione w wysokości procentowej stawki opłaty egzekucyjnej związanej z daną czynnością, należy uznać za arbitralne, a przeprowadzone przez organy operacje matematyczne - za nieadekwatne do stanu niniejszej sprawy, gdyż nie sposób porównać nakładu pracy i zakresu czynności pracowników organu egzekucyjnego przy zajęciu nieruchomości, z którego nie uzyskano żadnej kwoty, do wysiłku organu związanego z równie nieefektywnym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego. Ten aspekt sprawy jest tym bardziej istotny, że również w doktrynie od dłuższego czasu podnosi się, iż podstawową wadą konstrukcyjną regulacji związanych z egzekucją należności pieniężnych jest brak zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (Ibid. s. 327). Zatem – zdaniem sądu - jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Uwzględniając powyższe, nie można nie zauważyć, że dla realizacji wystawionego przez skarżącą tytułu wykonawczego pracownicy organu egzekucyjnego wysłali 2 zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, w tym pierwsze wraz z odpisem tytułu wykonawczego (dokonali także sprawdzenia danych o zobowiązanej w 3 bazach danych, udali się do lokalu siedziby zobowiązanej, przy czym już przy pierwszym pobycie ustalono, że zobowiązana nie prowadzi tam działalności, a lokal jest przeznaczony do wynajęcia, wydali postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego). Zawiadomienia o zajęciu sporządzone zostały na standardowych formularzach, z tym, że z ponowieniem czynności wiązała się konieczność przeliczenia (zaktualizowania) wysokości odsetek i kosztów egzekucyjnych (ze względu na brak rachunku bankowego zobowiązanej doręczenie pierwszego z zawiadomień nie doprowadziło do zajęcia wierzytelności). Biorąc pod uwagę z jednej strony charakter, stopień skomplikowania i czasochłonność wymienionych działań, które dla organu egzekucyjnego wiązały się z dokonaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a z drugiej – fakt, że żadna z czynności organu egzekucyjnego nie była efektywna w tym znaczeniu, że nie doprowadziły one do wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty, nie można – w ocenie sądu – przyjąć, że w racjonalnym związku z nimi pozostaje opłata egzekucyjna ustalona na kwotę [...] zł.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że – w ocenie sądu – ustalając w obecnie zaskarżonym postanowieniu i poprzedzającym je postanowieniu organu egzekucyjnego, że skarżącą obciąża także opłata egzekucyjna, o której mowa, organy naruszyły art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1), oraz że bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują one od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (§ 2). Tymczasem – jak trafnie podniosła skarżąca – w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z [...] czerwca 2018 r. (uchylonym wyrokiem z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 590/18) organ II instancji uznał za nieuzasadnione obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i powołał się w tym względzie między innymi na stanowisko prawne przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, natomiast w zaskarżonym postanowieniu (i utrzymanym nim w mocy postanowieniu organu egzekucyjnego) skarżąca została obciążona przedmiotową opłatą, a zmiana stanowiska organu II instancji nie została uzasadniona.

Powyższej oceny nie zmienia okoliczność, że sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu skarżącej, prezentowanego także w przywołanych przez nią (a także w innych, coraz liczniejszych) wyrokach NSA, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie uzasadnia pobrania opłaty egzekucyjnej, gdy na rachunku bankowym brak jest środków. Zdaniem sądu należy zauważyć, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny (...) pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości (...): 4) za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, zaś zgodnie z § 9 pkt 2 tego artykułu obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje: 2) za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zajęcia; por. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dokonywane jest przez przesłanie do banku (...) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego zobowiązanego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia, a dokonane jest ono z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, przy czym obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Zatem w świetle tej regulacji, o ile bank prowadzi rachunek zobowiązanego, to z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia, o którym mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a., następuje (jest dokonane) zajęcie wierzytelności z tego rachunku, przy czym w sytuacji braku środków na rachunku – następuje zajęcie wierzytelności przyszłych. Jednocześnie chwila, z którą dokonana jest przedmiotowa czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, jest tą samą chwilą, w której stosownie do art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. powstaje obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej za tę czynność.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien uwzględnić interpretację art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. W związku z tym winien w szczególności dokonać analizy, czy wysokość naliczonych opłat: manipulacyjnej i za zajęcie wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego pozostaje w racjonalnym powiązaniu z nakładem pracy organu egzekucyjnego i czasochłonnością jego czynności, w razie zaś stwierdzenia, że wysokość tych opłat nie jest racjonalnie uzasadniona, winien dokonać ich ustalenia w taki sposób, aby nie mogły być one ocenione jako stanowiące dla organu egzekucyjnego nieuzasadniony dochód i będące przejawem nadmiernego fiskalizmu. Wyniki analizy, o której mowa, wraz ze stosowną argumentacją powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu postanowienia spełniającym wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd uchylił postanowienia organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących kwotę uiszczonego wpisu od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.