Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 62/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 2-3a, art. 31
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2018r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w T. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek:

na ubezpieczenie społeczne za okres od maja do czerwca 2004r., od czerwca 2005r. do lipca 2012r., od października 2012r. do lutego 2013r. wraz z odsetkami za zwłokę

i kosztami upomnienia w łącznej kwocie [...]zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do lipca 2004r., od czerwca 2005r. do lipca 2012r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy za okres od czerwca do grudnia 2005r., od stycznia 2007r. do maja 2009r. wraz

z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej kwocie [...]zł.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał,

że prowadził działalność w okresie od [...]. do [...]. Podał, że jest właścicielem jednego samochodu osobowego marki [...] rok prod. 1996. Pozostałe samochody wymienione w decyzji z dnia [...]. zostały sprzedane na złom i zniszczone. Skarżący podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Wyjaśnił, że we wniosku o umorzenie należności nie wymienił wszystkich ponoszonych kosztów m.in. wykup lekarstw żony, kwoty ubezpieczenia

(ok. [...] zł miesięcznie), opłat za telefon. Wymienił jedynie swoje wydatki związane

z leczeniem, a ponosi też dodatkowe koszty, w tym prywatne wizyty lekarskie. Zaznaczył, że w złożonym wcześniej oświadczeniu o stanie majątkowym pominął małżonkę. Ponadto, w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia

[...]. wskazał, że zaległości, które powstały wobec ZUS, nie są jego złą wolą. Podał, że ponieważ zmienił się ustrój (nastąpił brak robót, koszty

z prowadzenia działalności zaczęły szybować w górę), to zakłady 1-5 osobowe nie mogły się przebić, były niszczone przez duże firmy. Aktualnie zadłużenie, które Strona ma wobec ZUS do spłaty, przekracza jej możliwości finansowe. Z dochodu rodziny po opłaceniu rachunków ciężko zapewnić potrzeby życiowe. Rodzina ponosi koszty eksploatacyjne. Potrzebny jest piec do centralnego ogrzewania, poprzedni ma około

15 lat, grzejniki około 40 lat, i może przeciekać. Poinformował, że posiada stary, 23-letni samochód osobowy, który służy na dojazd do lekarza i na ważne badania.

Z posiadaniem samochodu wiążą się dodatkowe koszty, tj.: paliwo, ubezpieczenie OC, przegląd techniczny. Na wszystkie badania ze Skarżącym jeździ żona. Zobowiązany oświadczył, że nie jest w 100 % sprawny (niedosłyszy).

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał,

że Skarżący w okresie od 5 lutego do [...]., od [...]. do [...]., od 12 października do [...]. prowadził działalność gospodarczą

w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. W trakcie wykonywania tej działalności nie opłacał składek na ubezpieczenia. Zaległości na koncie Zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Na podstawie danych dostępnych

w systemie KSI ZUS ustalono, że Strona jest właścicielem ruchomości: samochodu ciężarowego marki [...], rok produkcji 1985, nr rej. [...], o wartości poniżej [...] zł; samochodu ciężarowego marki N., rok produkcji 1975, nr rej. [...], o wartości poniżej [...] zł; samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 1980, nr rej. [...], o wartości poniżej [...] zł; samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 1984, o wartości poniżej [...] zł oraz samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 1996, nr rej. [...], o wartości poniżej [...] zł. Brak jest dokumentów potwierdzających, że większość pojazdów nie stanowi własności Strony. W ocenie organu, z uwagi na zbyt niską wartość samochodów, fakt ich posiadania lub nieposiadania nie ma wpływu na merytoryczne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności.

Według danych ZUS, od [...]. Zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, potrącenia wynoszą [...] zł, świadczenie wypłacane jest w wysokości [...] zł netto. Na podstawie pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...]. oraz pisma Urzędu Gminy

w Ł. z dnia [...]. Zakład ustalił, że Strona nie korzysta z pomocy społecznej.

Organ wskazał, że z załączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia [...]. wynika, iż Strona uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł brutto czyli [...] zł netto. Ponadto posiada dodatkowy dochód z tytułu wynajmu średnio w kwocie [...]zł miesięcznie. Wspólne gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi z żoną J. M., która według oświadczenia uzyskuje dochód

w wysokości [...] zł netto. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem

w kwocie około [...] zł miesięcznie (opłaty eksploatacyjne) oraz wydatki związane z leczeniem w kwocie około [...] zł miesięcznie. Poza zadłużeniem w ZUS posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w kwocie [...]zł miesięcznie (potrącenia z emerytury).

Wskazując na art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017r. poz. 1778), dalej: "u.s.u.s.", organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

w stosunku do niniejszego zadłużenia również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego działalności Skarżącego. Nie można także stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub

6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku Zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Z ustaleń ZUS wynika, że Strona uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego oraz z tytułu wynajmu. Oznacza to, że możliwe jest skuteczne dochodzenie należności

z tytułu składek. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Sytuacja ta nie ma miejsca w tym przypadku. Z tych powodów organ stwierdził, że nie zachodzą wobec Zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

W zakresie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", organ wskazał, że rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez Skarżącego zadłużenia pozbawiłaby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Zakładu, sytuacja ta nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ rodzina uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (po uwzględnieniu potrącenia w kwocie [...]zł). Suma ta przekracza kwotę minimum socjalnego, które w marcu 2017r. wynosiło [...] zł dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Ponadto, Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. W tej sprawie nie zostało również udowodnione, że Zobowiązany nie może spłacić powstałego zadłużenia, w formie rat. Zdaniem organu, orzeczenie o umorzeniu należności z tytułu składek byłoby w tym przypadku przedwczesne i pozostawałoby

w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Ponieważ Zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej, organ uznał,

że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania.

Odnosząc się do stanu zdrowia, organ podał, że z informacji uzyskanych od Strony wynika, iż żona od 18 lat choruje na nadciśnienie. Skarżący również ma problemy zdrowotne. W oświadczeniu z dnia [...]. Zobowiązany poinformował, że od trzech lat leczy się na nadciśnienie i neurologicznie. Jest po udarze i od tamtej pory boli go głowa, nie może normalnie funkcjonować, a tym bardziej pracować. Wyjaśnił, że ponosi nieplanowane wydatki jak badania lekarskie - ostatnio okulistyczne pod kątem jaskry, nierefundowane w kwocie [...]zł oraz 2 pary okularów. Przedłożono kopie dokumentacji: potwierdzenie wpisu pacjentów na listę oczekujących (2 szt.), wynik badania elektroencefalograficznego, wynik badania tomografii komputerowej z [...]., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z [...]. Ponieważ Skarżący osiąga jednak dochód w kwocie [...]zł brutto jakim jest emerytura, organ uznał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie ma w niniejszym przypadku zastosowania.

Z tych powodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym

w pierwszej decyzji. W sprawie Zobowiązanego nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku nie stwierdzenia całkowitej nieściągalność. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W skardze Strona zarzuciła błędne uznanie, że jej sytuacja rodzinna i stan majątkowy pozwalają na opłacenie należności, podczas gdy dalsze ściąganie zaległości składkowych z emerytury pociągnie zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego i jego rodziny.

W tym zakresie Strona podniosła, że dochód netto w kwocie [...]zł miesięcznie przypadający na dwoje starszych, schorowanych ludzi, nie pozwala na ich utrzymanie wobec wzrostu kosztów życia. Ponadto Skarżący zarzucił, że organ nie zastosował art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w sytuacji, gdy część dochodzonych należności (do listopada 2009r.) uległa przedawnieniu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W zakresie zarzutu przedawnienia składek organ, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2017r., sygn. akt II GSK 646/17, uznał go za nieuprawniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 1066) i art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym,

jak i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza procesu decyzyjnego Zakładu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

II. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz

z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnień. Zdaniem organu, nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości z tytułu ww. należności, stąd decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku jest zasadna. W ocenie natomiast strony skarżącej, organ naruszył przepisy prawa odmawiając umorzenia ww. składek wraz z odsetkami, co jest skutkiem nieprawidłowej oceny jej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Ponadto doszło do przedawnienia części składek, czego Skarżący wcześniej nie podnosił, "gdyż nie sądził, że ZUS wiedząc o tej sytuacji będzie dochodził należności przedawnionych".

W pierwszej kolejności należy podać, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ww. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie ma obowiązku umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

III. Analizując wyżej przywołane przepisy należy stwierdzić, że istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia zaległości,

o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Pozytywne lub negatywne decyzje

w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS mogą być podejmowane wyłącznie

w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 k.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Zatem nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji w oparciu o art. 28 u.s.u.s. musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega wątpliwości,

że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony

i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją. Nie można też odmawiać umorzenia nieistniejących zaległości.

IV. Mając na uwadze powyższe, tut. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie takich ustaleń nie dokonano. Istnieją przy tym wątpliwości co do istnienia zaległości,

o których umorzenie wnioskował Skarżący. W tym kontekście zauważyć należy,

że organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy - dotyczących okresów m.in. z lat 2004-2005.

Podać należy, że początkowo art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r., Nr 241, poz. 2074). Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym od 1 stycznia 2003r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne.

Następnie z dniem 1 stycznia 2012r. został zmieniony przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przez określenie 5-letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 tej ustawy). Wskazać należy, że w przepisie art. 24 przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. układ ratalny, zawieszenie, przerwanie biegu terminu przedawnienia, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania świadczenia (art. 24 ust. 5, 5a, 5b, 5c).

V. Uwzględniając fakt, że przedmiotem niniejszego postępowania są należności z tytułu składek za okresy m.in. z lat 2004-2005, a zatem sprzed 12-13 lat (na dzień orzekania przez organ), to obowiązkiem organu było ustalenie i wyjaśnienie

w uzasadnieniu decyzji, czy należności nie wygasły na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. W uzasadnieniu decyzji brak w tym zakresie jakiegokolwiek wywodu. Sąd zauważa, że jeżeli nie doszło do przedawnienia tak odległych składek,

to należało to podać. Ponownie rozpatrując sprawę, organ odniesie się do tego zagadnienia wykazując, które składki na skutek konkretnie jakich czynności nie uległy przedawnieniu i włączy do akt sprawy dokumenty potwierdzające te okoliczności. Skarżący ma też prawo poznać stanowisko organu co do nieprzedawnienia składek

i prawa do polemiki z nim.

VI. W konsekwencji należy skonstatować, że z zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, które i w jakiej wysokości należności istnieją (na dzień wydania decyzji), skoro brak jest jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. Powyższe uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w tym, czy sporne należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległy przedawnieniu (sprzed 12-13 lat).

VII. Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 28 września 2017r., sygn. akt II GSK 1491/17, w którym wyrażony został następujący pogląd: "co do zasady zgodzić należy się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek,

nie może być badanie zadłużenia, a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności. Jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu drugiej instancji, że wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas,

gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, jako należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Równolegle mogą więc toczyć się dwa postępowania: egzekucyjne i dotyczące umorzenia należności. Taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie. Należy dodać, że art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Jeżeli zdaniem Skarżącego nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zarzut przedawnienia może być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. O tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Te kwestie nie budzą wątpliwości

w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006r. sygn. akt II SA/Wr 517/2004, wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006r. sygn. akt II FSK 1480/2005, wyrok z dnia 11 grudnia 2013r. wyrok WSA w Olsztynie I SA/Ol 681/13).

Dodatkowo zwrócić należy uwagę na relację między przedawnieniem zobowiązań

z tytułu składek a umorzeniem tych należności. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s.

w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw.

z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej).

W konkluzji stwierdzić trzeba, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu prowadzonym z wniosku

o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu,

że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Skład orzekający NSA podziela pogląd, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie Sąd pierwszej instancji powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09). Z tych samych względów Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża Skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania

o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd pierwszej instancji kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych."

Sąd w tut. składzie ww. pogląd prawny podziela. Podobny pogląd został wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017r. sygn. akt II GSK 2181/17.

Z podanych wyżej przyczyn Sąd w obecnym składzie nie podziela stanowiska przeciwnego zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę, choć dostrzega, że taki pogląd także jest prezentowany w orzecznictwie.

Ponownie zatem rozstrzygając sprawę, organ poda wysokość należności z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych składek. W konsekwencji tut. Sąd nie może stwierdzić jaki jest zakres przedmiotowy sprawy wobec tego, że Skarżący powołuje się w skardze na okoliczność przedawnienia składek, zarzucając jej nieuwzględnienie przez ZUS.

Sąd obecnie nie przesądza zagadnienia czy doszło do przedawnienia należności składkowych, czy nie miało ono miejsca. Stwierdza wyłącznie, że kwestia ta wymaga rozważenia. Jeżeli bowiem doszłoby do przedawnienia części zaległości z tytułu składek, to w takiej części postępowanie przed organem podlegałoby umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

VIII. Z kolei z uwagi na fakt, że kwestia przedawnienia jest powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, przedwczesna jest ostateczna kontrola prawidłowości zbadania przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności w świetle sytuacji, w której znajduje się Skarżący.

IX. Powyższe wady stanowią naruszenie art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Organ obowiązany jest dokonać wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Jednocześnie Sąd stwierdza, że nawet wystąpienie przesłanki z ww. rozporządzenia, nie stanowi – po stronie organu – o obowiązku uwzględnienia wniosku o umorzenie składek. Sąd administracyjny nie ma też kompetencji do umorzenia zaległych składek, jak również nakazania organowi, aby udzielił ulgi, bowiem w tej materii Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w granicach uznania administracyjnego.

X. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

H. Adamczewska – Wasilewicz J. Szulc M. Łent