Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 819/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-08-25 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2009r. przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F.Z. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie F.Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, uzasadniając powyższe, iż działa ono dla dobra publicznego jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, przy czym nie jest nastawione na osiąganie zysków oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, natomiast w 2008 r. – 6.296,18 zł. Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 20.000 zł. Stowarzyszenie nie ma również środków finansowych na koncie bankowym - zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej (k. 36).

W uzupełnieniu wniosku ww. Stowarzyszenie dołączyło do akt sprawy sprawozdanie finansowe za 2008 rok. Stowarzyszenie otrzymało w 2008 r. wpłaty w łącznej wysokości 17.042,33 zł. Koszty działalności w tym samym okresie wyniosły 13.160,04 zł, stąd też uzyskany wynik finansowy to zysk w wysokości 3.882,29 zł. W rezultacie doliczenia straty z ubiegłych lat tj. kwoty 10.178,47 zł łączne koszty działalności strony skarżącej wynoszą 23.338,51 zł, w konsekwencji wynik finansowy za 2008 r. to strata w wysokości 6.296,18 zł (k. 47). Dodatkowo Stowarzyszenie jest zadłużone na kwotę około 20.000 zł z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych oraz nieuregulowanych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniach odwoławczych. Strona skarżąca stwierdziła, iż na dzień 7 lipca 2009 r. nie posiadała środków finansowych, a jej zadłużenie wynosiło łącznie 36.296,18 zł (k. 40). Wnioskodawca wskazał, iż nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, a wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań

i przechowywania dokumentów. Telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę ok. 300 zł został odłączony. Strona skarżąca podkreśliła, iż narastające zadłużenie spowodowało zajęcie przez komornika rachunku bankowego Stowarzyszenia, w celu egzekucji kwoty 7.200 zł. Stowarzyszenie od około trzech miesięcy nie posiada na rachunku bankowym środków finansowych, przejściowy fakt obecności pewnych sum pieniężnych na koncie wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Poniesiona strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Narastające zadłużenie związane jest z kosztami prowadzonych działań statutowych, strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia tego zadłużenia z uwagi na brak środków finansowych. (k. 39-42). Do akt sprawy Stowarzyszenie F.Z. w B. dołączyło: sprawozdanie finansowe z działalności za 2008r. (k. 47), rachunek zysków i strat sporządzony dnia 23 marca 2009r. (k. 45) oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia 10 kwietnia 2008r. (k. 46).

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2009r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że przedstawione przez skarżącego dane dotyczące stanu finansowego Stowarzyszenia w zestawieniu z nienadesłaniem wyciągów z kont bankowych i dokumentów określających aktualne zadłużenie z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych skutkuje brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony w zakresie posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz aktualnej wysokości zadłużenia, a w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podkreślił, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Opłaty związane z wniesieniem sprawy do sądu nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania.

W uzasadnieniu postanowieniu stwierdzono ponadto, że z urzędu wiadomym jest, iż strona skarżąca w ostatnim okresie konsekwentnie twierdziła, iż nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych i nie posiada środków finansowych na koncie bankowym. Oświadczenia te pozostają w sprzeczności z dołączonym do akt sprawy sprawozdaniem finansowym, z którego wynika, że wnioskodawca w zeszłym roku uzyskał wpływy w wysokości 17.042,33 zł, a w rezultacie świadczą, że Stowarzyszenie F.Z. w B. nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji materialnej. Powyższe okoliczności spowodowały odmowę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Na niniejsze postanowienie z dnia 27 lipca 2009r. skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw (nota bene sprzeciw tej samej treści złożony został we wszystkich sprawach wniesionych do sądu), wraz z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy, w którym powtórzono te same argumenty, co zawarte we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Autor podkreślił, iż Stowarzyszenia nie stać na opłacanie jakichkolwiek pism sądowych (nawet w kwotach po 100 czy 200 zł), gdyż ma ono znaczne zaległości w stosunku do innych instytucji. Straty wykazane w sprawozdaniu finansowym za rok 2008 świadczą, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego jako niezasadny podlegał oddaleniu.

Na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego następuje gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Niewątpliwie to na wnioskodawcy spoczywa, ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W przedmiotowej sprawie, z nadesłanych przez skarżącego pism i oświadczeń wynika, że Stowarzyszenie w 2009r. nie osiągnęło dochodu, a tylko stratę. Na rachunku bankowym nie posiada aktualnie środków finansowych. Jak wynika ze sprawozdania finansowego za rok 2008 strona skarżąca uzyskała wpływy w łącznej wysokości 17.042,33 zł, z czego: 15.330 zł to darowizny od osób fizycznych i prawnych, 1.212,33 zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego, oraz 20 zł zebranych tytułem wpłacanych składek członków wspierających. W tym samym okresie wydatki Stowarzyszenia wyniosły 13.160,04 zł. W rezultacie uzyskany wynik finansowy za 2008r. to zysk w wysokości 3882,29 zł. Doliczenie straty z ubiegłych lat tj. kwoty 10.178,47 zł skutkowało tym, że łączne koszty działalności strony skarżącej w 2008r. wynoszą 23.338,51 zł. W konsekwencji ostateczny wynik finansowy Stowarzyszenia F.Z. za 2008r. to strata w wysokości 6.296,18 zł. Na dzień 7 lipca 2009r. zadłużenie Stowarzyszenia wynosiło łącznie 36.296,18 zł.

W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącego dane zawarte w pismach i oświadczeniach w konfrontacji z faktycznymi wydatkami i osiąganymi dochodami, o jakich jest Sądowi wiadomym z akt sprawy oraz z urzędu, nie potwierdzają, że Stowarzyszenia nie stać na opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, co w konsekwencji prowadzi do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić należy, iż Stowarzyszenie, pomimo wezwania referendarza sądowego nie nadesłało wyciągów z kont bankowych i dokumentów określających aktualne zadłużenie z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych (dołączone do akt sprawy zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z zakazie wypłat z dnia 10 kwietnia 2008r. opiewa na kwotę 8.092,35 zł). Powyższe skutkuje brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony w zakresie posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz aktualnej wysokości zadłużenia, a w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej. To na wnioskodawcy spoczywa natomiast obowiązek rzetelnego wykazania swoich finansów, z uwzględnieniem rzeczywistych (faktycznych) kosztów prowadzonej działalności jak i realnych wpływów na rzecz wnioskodawcy.

Z nadsyłanych przez skarżącego oświadczeń i informacji przy uwzględnieniu wiadomości znanych sądowi z urzędu, prawdziwy stan finansów zdaje się być nie do końca jasny i przejrzysty. O ile we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa pomocy w roku poprzednim (co wiadomym jest z lektury akt innych spraw sądowych) Stowarzyszenie utrzymywało, że nie otrzymuje żadnych wpływów na swoją rzecz, o tyle, ze sprawozdania finansowego wynika, iż takich wpływów było aż na kwotę ponad 17.000 zł. Wykazywanie ponad wszystko wyłącznie zadłużenia (na które nota bene Stowarzyszenie zapracowało głownie z powodu licznych postępowań przed różnymi sądami i instytucjami) bez wskazania na otrzymywane w międzyczasie darowizny, świadczy o braku rzetelności ze strony wnioskodawcy w przedmiocie określenia swojej prawdziwej sytuacji majątkowej. Jak wiadomym jest także Sądowi z urzędu, Stowarzyszenie prowadzi liczne kampanie, które pochłaniają znaczne kwoty pieniędzy (np. akcje marketingowe promujące Stowarzyszenie w postaci wielkoformatowych afiszy i plakatów). Gdy przychodzi zaś do określenia finansów przed sądem, wnioskodawca wskazuje przede wszystkim na zadłużenie, bez wskazywania na faktycznie ponoszone wydatki. Instytucja prawa pomocy – jako pomoc prawna dla najuboższych - nie może być wykorzystywana w sytuacji, gdy stronę stać na niektóre rodzaje swojej działalności (także te niekonieczne), a nie stać jej na inne, np. opłaty związane z wnoszeniem spraw sądowych. Racjonalny i rzetelny przedsiębiorca winien tak gospodarować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie zarówno wydatki konieczne, ale i również ewentualne wydatki na prowadzenie spraw sądowych. Z praktyki wiadomym jest na pewno skarżącemu, iż prowadzenie spraw sądowych wiąże się często z różnego rodzaju nakładami (np. wpisy sądowe). Skoro Stowarzyszenie uzyskuje darowizny i stać je na liczne kampanie reklamowe, to też winno także liczyć się z wydatkami na wszczynane licznie sprawy sądowe. Prawidłowa gospodarka finansami polega na takim wydatkowaniu pieniędzmi, by zaspokajać wszystkich dłużników w równej mierze, a nie tylko wybiórczo.

Reasumując, Sąd administracyjny oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego w kwestii określenia stanu majątkowego wnioskodawcy nie dał w pełni wiary oświadczeniom strony skarżącej, jakoby znajdowała się ona w tak krytycznej sytuacji, że nie jest w stanie opłacić kosztów postępowania sądowego. Jak wiadomo Sądowi z urzędu, strona skarżąca w innych sprawach konsekwentnie twierdziła, iż nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych i nie posiada środków finansowych na koncie bankowym. Oświadczenia te pozostają jednak w sprzeczności z załączonym do akt sprawozdaniem finansowym, z którego wynika, że wnioskodawca w zeszłym roku uzyskał wpływy w wysokości 17.042,33 zł. Powyższe świadczy, że Stowarzyszenie F.Z. w B. nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji materialnej. Także prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do faworyzowania Stowarzyszenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny - fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007). Strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (vide: postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07, podobnie postanowienie NSA 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08).

W ocenie Sądu skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która nie pozwala na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.