Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 462/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant starszy asystent sędziego Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 1001/18 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 1001/18 oddalił skargę A. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Funkcjonariusze Urzędu Celnego II w Łodzi [...] marca 2015 r. przeprowadzili w lokalu "[...]" mieszczącym się w Ł. przy ul. D. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier, o których mowa w ustawie o grach hazardowych Podczas kontroli stwierdzono włączone i udostępnione dla graczy trzy urządzenia o nazwach: Hot Spot Admiral nr [...], Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...] oraz Csani bez numeru.

Ujawnione urządzenia nie posiadały oznaczenia z numerem rejestracji oraz numeru zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier. W wyniku oględzin zewnętrznych stwierdzono, że są to urządzenia elektroniczne jedno lub dwuekranowe, wyposażone w przyciski do sterowania grą, akceptor banknotów, wrzutnik monet oraz kuwetę na ewentualne wygrane. Przedmiotem kontroli objęto dwa urządzenia o nazwach: Hot Spot Admiral nr [...], Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...], na których znajdowały się naklejki z nazwą właściciela, tj. B. Spółka z o.o. z siedzibą K.. Z protokołu kontroli wynika, że nie udało się przeprowadzić eksperymentu na urządzeniu o nazwie Csani bez oznaczonego numeru.

W wyniku przeprowadzonych eksperymentów na ww. urządzeniach ustalono, że urządzenia eksploatowane są w celach komercyjnych, o czym świadczy konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia, gry na ww. urządzeniach zawierały element losowości. Grający nie miał wpływu na wynik gry, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dawały możliwości wpłynięcia w pożądany sposób na wynik gry, o odpowiedniej konfiguracji bębnów decydował mechanizm urządzeń, a nie działanie gracza. Wynik każdej pojedynczej gry był nieprzewidywalny dla grającego. Gry na urządzeniach umożliwiały uzyskanie wygranej rzeczowej w postaci punktów, za które można było kontynuować grę bez konieczności ponownego zasilenia automatu. Urządzenia wypłacały także wygrane o charakterze pieniężnych i spełniały definicję gier na automatach zawartą w art. 2 ust. 3 u.g.h.

Przesłuchany w charakterze świadka dniu [...] marca 2015 r. D. M. zeznał, że "współpracuje" w firmie żony A. M., a automaty znajdujące się w lokalu przy ul. D. [...] nie są własnością jego żony. Dwa automaty należą do firmy B., jeden zaś do firmy "F." Automat należący do firmy "F." jest podłączony do internetu, jednak ani świadek ani jego żona nie są dostawcami internetu. Zeznał, że zna zasady gry na automatach aby zagrać należy do automatów wrzucić pieniądze, nie wiedział jednak, czy gracz ma wpływ na przebieg gry. Wskazał, że dwa automaty, należące do firmy B., są automatami hazardowymi, natomiast automat, którego właścicielem jest firma "F.", jest automatem do opcji giełdowej. Automaty wypłacają pieniądze.

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ustalił również, że urządzenia z Hot Spot Admiral nr [...], Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...] zostały wstawione do lokalu "[...]" przy ul. D. w Ł. na podstawie zawartej w dniu [...] kwietnia 2014 r. umowy najmu powierzchni użytkowej. Umowa została zawarta pomiędzy właścicielem automatów, tj. B. Spółką z o.o. z siedzibą w K., będącą najemcą a A. M., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą: P. A. M., będącą wynajmującym. Przedmiotem umowy jest najem powierzchni użytkowej 3 m2 w lokalu położonym w Ł. przy ul. D. w celu prowadzenia własnej działalności rozrywkowej - hazardowej. Z tytułu zawartej umowy najmu powierzchni- spółka B. zobowiązała się do zapłaty na rzecz wynajmującego czynszu w wysokości 500 zł netto miesięcznie, płatnego na podstawie stosownej faktury VAT, w terminie w niej określonym. W umowie zastrzeżono, że najemca zakazał wynajmującemu jakiejkolwiek działalności na wynajętej powierzchni oraz w odniesieniu do urządzeń na niej zlokalizowanych, za wyjątkiem obowiązku dostarczenia energii elektrycznej, utrzymania porządku (sprzątania) oraz zapewnienia bezpieczeństwa (ochrony). W szczególności najemca zakazał wynajmującemu uczestniczenia w jakichkolwiek czynnościach jakiejkolwiek władzy publicznej, podejmowanych wobec urządzeń zlokalizowanych na najętej powierzchni. Ponadto w razie dostrzeżenia jakiejkolwiek nieprawidłowości w działaniu urządzeń, wynajmujący zobowiązał jest niezwłocznie, co najmniej telefonicznie powiadomić o tym najemcę, skrótowo opisując zaobserwowany problem.

Ponadto organ zauważył, że w aktach sprawy znajduje się umowa dzierżawy powierzchni użytkowej z dnia [...] stycznia 2015 r. zawarta pomiędzy K.P. F. "F.", a A. M. - jako najemcą, z której wynika, iż wydzierżawiający zobowiązał się wynająć na potrzeby K. powierzchnię lokalu, w którym sam prowadzi działalność gospodarczą celem prowadzenia w tym miejscu działalności również przez K.. Stosownie do pkt 4 umowy, K. oświadczyła, że przedmiotem prowadzonej działalności na wydzierżawionej od Wydzierżawiającego powierzchni będzie pośrednictwo pieniężne, w tym przekazy realizowane od i do brokera instrumentów finansowych CSANI.com. Pośrednictwo to realizowane będzie za pomocą wolnostojącego kiosku z ekranem dotykowym oraz urządzeniem do przyjmowania oraz wydawania banknotów lub/i monet. Wysokość czynszu dzierżawy została ustalona jako 40% od zrealizowanych przez urządzenie przekazów pieniężnych (wynikające z różnicy wpłat i wypłat pieniężnych do urządzenia Money Transfer Kiosk).

Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. wymierzył A. M. karę pieniężną w łącznej wysokości 24 000 zł z tytułu urządzania gier na automatach gry poza kasynem gry.

A. M. złożyła odwołanie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z [...] września 2018 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W ocenie organu analiza zebranego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że A. M. jest podmiotem urządzającym gry na automatach. W ramach prowadzonej działalności wielokrotnie wynajmowała powierzchnię lokalu pod instalację automatów do gier, co świadczy o działaniu świadomym i powtarzalnym. Umożliwiając wielokrotne instalowanie automatów do urządzania nielegalnych gier hazardowych w swoich lokalach, czynnie współdziałała z właścicielami urządzeń, podejmując związane z tym ryzyko. Zdaniem Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. działanie skarżącej wyczerpuje znamiona definicji urządzania gier. Z procederu umożliwiania prowadzenia nielegalnych gier na automatach w swoim lokalu skarżąca uczyniła stałe źródło dochodu. Zdaniem organu skarżąca świadomie podjęła współpracę z właścicielami automatów, zapewniając odpowiednio przystosowaną do zainstalowania automatów powierzchnię, umożliwiła dostęp graczom do ww. urządzeń w zamian za co, uatrakcyjniła ofertę swojego lokalu.

Z dokumentów zgromadzonych podczas kontroli przeprowadzonych przez funkcjonariuszy celnych, odpowiednio w dniu [...] sierpnia 2014 r., [...] stycznia 2015 r., [...] kwietnia 2015 r. oraz [...] kwietnia 2015 r. ww. lokalu każdorazowo ujawniano i zabezpieczano różne automaty do gier, których funkcjonowanie spełniało definicję gier na automatach określoną w art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. Zajmowane przez funkcjonariuszy celnych automaty były zastępowane nowymi, co dowodzi, że strona dysponując wiedzą w związku z kolejnymi kontrolami, że gry urządzane na ujawnionych w lokalu automatach są nielegalne, nie podjęła stosownych działań celem odstąpienia od udziału w nielegalnym procederze. Zadaniem organu zachowanie skarżącej wskazuje na zaangażowanie w działalność w zakresie urządzania gier na automatach wbrew przepisom u.g.h.

Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlega karze pieniężnej wymierzanej w drodze decyzji przez naczelnika urzędu celno-skarbowego, której wysokość wynosi 12.000 zł od każdego automatu (art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h).

Odnosząc się do kwestii ustalenia podmiotu, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność administracyjna za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, organ odwoławczy wskazał, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież - jak to wynika z art. 6 ust.4 u.g.h. - nie może uzyskać, ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako: jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Wprawdzie ustawa o grach hazardowych nie zawiera definicji legalnej pojęcia "urządzania gier", jednak urządzanie gier nie może być utożsamiane tylko z prowadzeniem gry albowiem ustawodawca niewątpliwie nadał mu również i inne znaczenie.

Z powyższego wynika, że przepis art. 89 ust. l pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach.

W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że lokal, w którym zatrzymano urządzenia nie był kasynem, automaty nie posiadały certyfikatu określającego ich charakter, a właściciel lokalu nie posiadał koncesji na prowadzenie kasyna gry, wymaganego na podstawie art. 6 ust. 1 u.g.h.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w sprawie został zgromadzony potrzebny do rozstrzygnięcia materiał dowodowy, a dokonana ocena dowodów, w szczególności dowodów z dokumentów - nie nosi znamion dowolności. Zebrany w sprawie materiał został wszechstronnie rozważony i wyprowadzono z niego logiczne wnioski, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do żądania dopuszczenia dowodu z zeznań świadka Ł. B. - Prezesa Zarządu spółki B. organ odwoławczy wyjaśnił, że przeprowadzenie ww. dowodu nie jest celowe, ponieważ powyższe okoliczności zostały stwierdzone innym dowodem, tj. protokołem przesłuchania samej skarżącej z dnia [...] października 2017 r. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że stroną umowy zawartej ze spółką B. była firma " A. M.. Także ten podmiot osiągał z tego tytułu dochody i zaciągał zobowiązania względem strony umowy. To strona posiada status podmiotu gospodarczego i na niej spoczywają wszelkie skutki tej działalności. Jak zeznała sama skarżąca podczas przesłuchania mającego miejsce w dniu [...] października 2017 r., działalność gospodarczą prowadzi osobiście oraz przez upoważnione osoby, tj. menagera M. P. oraz męża – D. M..

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej ocena okoliczności faktycznych jest prawidłowa, logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, zaś wywody uzasadnienia jasne i zrozumiałe. W tym stanie rzeczy, stan faktyczny sprawy podlegał subsumcji pod normę prawną zawartą w art.89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 7 lutego 2019 r. oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo zastosował w sprawie - obowiązujący w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez skarżącą - art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiący, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry oraz że wysokość tej kary wynosi 12 000 zł od każdego automatu.

Sąd odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącej, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budził wątpliwości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy i stanowił podstawę do stwierdzenia, że skarżąca prowadząc działalność gospodarczą w lokalu "[...]" mieszczącym się w Ł. przy ul. [...] była osobą urządzającą gry na automatach wspólnie z podmiotem, który był dysponentem urządzeń znajdujących się w lokalu w dniu kontroli. Takie ustalenia znajdują oparcie w dowodach zgromadzonych w sprawie.

W wyniku przeprowadzonej [...] marca 2015 r. kontroli lokalu należącym do skarżącej ustalono, że w chwili kontroli znajdowały się trzy urządzenia o nazwach: Hot Spot Admiral nr [...], Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...] oraz Csani bez numeru. Urządzenia nie posiadały oznaczeń z numerem poświadczenia rejestracji, ani numerem zezwolenia na urządzanie gier na automatach, a skarżąca nie posiadała zezwolenia na urządzanie gier na automatach. W ramach czynności kontrolnych przeprowadzono eksperymenty na dwóch urządzeniach: Hot Spot Admiral nr [...] i Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...]. Przeprowadzone eksperymenty na ww. urządzeniach wykazały, że urządzenia eksploatowane są w celach komercyjnych, o czym świadczy konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia, a gry na urządzeniach zawierały element losowości.

Przesłuchany w charakterze świadka dniu kontroli D. M. zeznał, że "współpracuje" w firmie żony A. M., a automaty znajdujące się w lokalu przy ul. [...] nie są własnością jego żony. Dwa automaty należą do firmy B., jeden zaś do firmy "F." Automat należący do firmy "F." jest podłączony do internetu, jednak ani świadek ani jego żona nie są dostawcami internetu. Urządzenia o nazwach Hot Spot Admiral nr [...] i Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...] zostały wstawione do lokalu "[...]" przy ul. D. w Ł. na podstawie zawartej w dniu [...] kwietnia 2014 r. umowy najmu powierzchni użytkowej. Umowa została zawarta pomiędzy właścicielem automatów, tj. B. Spółką z o.o. z siedzibą w K., będącą najemcą a A. M., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą: P. A. M., będącą wynajmującym.

Zdaniem Sądu treść umowy ma istotne znaczenie dla uznania skarżącej za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, bowiem umowy potwierdzają, że skarżąca brała udział w urządzaniu gier. Świadczy o tym, w szczególności szereg szczegółowo określonych czynności, jakie skarżąca zobowiązała się podejmować w związku z zainstalowaniem w lokalu urządzeń. O tym, jaki charakter ma umowa decyduje nie jej tytuł, ale jej treść i skutki jakie rzeczywiście wywołuje lub ma wywołać. W niniejszej skarżąca miała pełną świadomość, że do uruchomienia automatów niezbędne jest wpłacenie gotówki i że automaty wypłacają wygrane pieniężne. W ocenie Sądu w takiej sytuacji trudno uznać, że obowiązki skarżącej były zwykłymi obowiązkami podmiotu wydzierżawiającego, który zobowiązał się tylko do oddania części powierzchni swojego lokalu do używania innemu podmiotowi.

Zdaniem Sądu, bez zgody wydzierżawiającego na wstawienie do lokalu urządzeń, urządzanie gier na automatach, w rozumieniu art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h,. przez dysponenta automatów nie byłoby w ogóle możliwe. Warunkiem niezbędnym do urządzania gier na automatach o niskich wygranych jest postawienie automatu w miejscu ogólnodostępnym dla nieograniczonej ilości potencjalnych graczy.

Zdaniem Sądu zawarta przez skarżącą umowa ma więc charakter zbliżony do umowy o wspólnym przedsięwzięciu. Skarżąca jako dysponent lokalu miała bezpośredni wpływ na jego otwarcie i zamknięcie, a tym samym bezpośredni wpływ na udostępnianie urządzeń graczom i jako wydzierżawiająca lokal wzięła na siebie obowiązki które wskazują na zaangażowanie w proces urządzenia gier. Dokonana zatem przez organy subsumcja zachowania skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest prawidłowa.

W ocenie WSA wskazać należy, na co słusznie zwrócił uwagę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ze zgromadzonych dokumentów podczas kontroli przeprowadzonych przez funkcjonariuszy celnych, odpowiednio w dniu [...] sierpnia 2014 r., [...] stycznia 2015 r., [...] kwietnia 2015 r. oraz [...] kwietnia 2015 r. ww. lokalu skarżącej każdorazowo ujawniano i zabezpieczano różne automaty do gier, których funkcjonowanie spełniało definicję gier na automatach określoną w art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. Z powyższego wynika, że skarżąca pomimo posiadanej wiedzy w związku z kolejnymi kontrolami, że gry urządzane na ujawnionych w lokalu automatach są nielegalne, nie podjęła żadnych stosownych działań celem odstąpienia od udziału w nielegalnym procederze, a wręcz przeciwnie zachowanie skarżącej świadczy o zaangażowaniu się w działalność w zakresie urządzania gier na automatach, wbrew przepisom u.g.h.

W aktach rozpoznawanej sprawy znajduje się umowa najmu powierzchni użytkowej zawarta w dniu [...] kwietnia 2014 r. przez "P." A. M. [...] Ł. ul. [...] z B. sp. z o.o. w K.. Umowę tę w imieniu skarżącej podpisał jej mąż D. M.. Z zeznań złożonych przez stronę skarżącą w dniu [...] października 2017 r. wynika, że D. M. był uprawniony do działania w imieniu żony. Udzielenie upoważnienia D. M. do reprezentowania żony w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej potwierdzone zostało okolicznością powierzenia mu pieczęci firmowej o treści "P" [...] –[...] Ł., ul. B. [...]". Przedmiotowa umowa najmu podpisana została zatem przez osobę upoważnioną przez stronę do działania w jej imieniu, a ponadto zaopatrzona w odcisk pieczęci firmy "P." A. M.. Wobec powyższego w sprawie nie istnieją żadne wątpliwości, iż umowa najmu została zawarta przez A. M..

A. M. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenie o kosztach na rzecz skarżącej.

Na podstawie art 174 pkt 1 i 2, art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucam:

1/ naruszenie prawa materialnego, a to:

a/ art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, obejmującego również skarżącą, której czynności sprowadzały się do wynajęcia lokalu podmiotowi trzeciemu, bez dokonywania przez skarżącą, żadnych innych czynności, w tym zwłaszcza bez wykonywania czynności dotyczących aktywnej organizacji gier, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego zastosowania tych przepisów w stosunku do skarżącej i bezzasadnego nałożenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry;

2/ naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

a/ art. 145 § 1 pkt 1 lit a] i c) p.p.s.a., w zw. z art. 188 o.p., art. 187 § 1 w zw. z art. 122 i 124 o.p., art. 210 §4 o.p. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez:

- niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie faktycznego wykonywania umowy najmu przez skarżącą kasacyjnie ze spółką B.;

- wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci umowy dzierżawy powierzchni użytkowej i ustalenie stanu faktycznego wyłącznie na podstawie wybiórczych postanowień umowy a nie całokształtu praw i obowiązków stron tej umowy a ponadto z całkowitym pominięciem dowodu z zeznań strony, a nadto poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powodów, dla których organ nie daje wiarygodności zeznaniom strony oraz zeznaniom świadka D. M., w sytuacji gdy w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów przeciwnych.

b/ art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów podnoszonych w skardze.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz organu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno błędną wykładnię przepisu prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.h. w zakresie pojęcia urządzającego gry, oraz błędne zastosowanie tego przepisu do wadliwie - w ocenie skarżącego - ustalonego i zaakceptowanego przez Sąd stanu sprawy. Konstrukcja i treść zarzutów uzasadniają łączne ich rozpoznanie.

W pierwszej kolejności należy zatem ocenić prawidłowość odkodowania wskazanej normy prawa materialnego przez Sąd I instancji, celem wskazania okoliczności prawnie istotnych, a dopiero następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy norma ta została prawidłowo zastosowana do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy.

I tak, prawnie doniosłą kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości wykładni i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry". W kwestii przypisania skarżącej odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach podkreślenia przede wszystkim wymaga, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob.: wyrok z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16, tak też wyrok z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16, CBOSA).

Jak zatem przyjęto w orzecznictwie, przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w sprawie, należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry. Samo urządzanie gier hazardowych to z kolei ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Przy takiej wykładni, należy uznać, że na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo dokonano w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz zastosowano przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku strony skarżącej brak jest podstaw aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny - w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia - wpływ na wynik sprawy.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania dowodowego nie podważają prawidłowości wnioskowania Sądu I instancji co do uznania skarżącej za urządzającą gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej podniósł zarzuty naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących postępowania dowodowego, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie faktycznego wykonywania umowy najmu przez skarżącą kasacyjnie ze spółką B. oraz wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci umowy dzierżawy powierzchni użytkowej i ustalenie stanu faktycznego wyłącznie na podstawie wybiórczych postanowień umowy a nie całokształtu praw i obowiązków stron tej umowy a ponadto z całkowitym pominięciem dowodu z zeznań strony, a nadto poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powodów, dla których organ nie daje wiarygodności zeznaniom strony oraz zeznaniom świadka D. M., w sytuacji gdy w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów przeciwnych.

Odnosząc się do tak postawionych zarzutów postępowania, trzeba zaznaczyć, że po pierwsze, z zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej art. 122 O.p., a skonkretyzowanej w art. 187 § 1 tej ustawy – wynika, że spoczywający na organach obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga uwzględnienia, jakie fakty - z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w sprawie - mają znaczenie prawne. Kwestia prawidłowej wykładni objętych podstawami skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego, pozostaje w ścisłym związku z oceną prawidłowości rozłożenia ciężaru dowodu w postępowaniu, w którym kontrolowana jest zasadność nałożonej kary pieniężnej. W tym względzie trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z wyżej dokonaną wykładnią sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie.

Po drugie, o skuteczności zarzutów opartych na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.

W tej sytuacji, okoliczności przytoczone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej takie jak np., zapłata czynszu z tytułu umowy najmu lokalu, kwestii kto był właścicielem automatów, kto je serwisował, kto inicjował wstawienie urządzeń do lokalu, kto dostarczał Internet oraz energię elektryczną oraz utrzymywał porządek (sprzątał) w lokalu oraz zapewniał bezpieczeństwo (ochronę) lokalu, należy uznać za nieistotne z punktu widzenia zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. wobec skarżącej, którą uznano za urządzającą gry z uwagi na inne niezakwestionowane a podejmowane przez niego czynności.

W pełni można się zgodzić z wywodami skarżącej kasacyjnie, że sam fakt zawarcia umowy dzierżawy powierzchni lokalu nie powoduje uznania, że wydzierżawiający jest "urządzającym gry" w rozumieniu powołanych przepisów. W rozpoznawanej sprawie jednakże Sąd I instancji - podzielając stanowisko organów co do tego, że skarżąca gry "urządzała" – nie oparł się wyłącznie na fakcie zawarcia przez skarżącą umowy dzierżawy. W pisemnych motywach wyroku WSA wskazał w szczególności, że skarżąca umownie przyjąła na siebie obowiązki zdecydowanie wykraczające poza obowiązki wynajmującego (wydzierżawiającego) wynikające z umowy najmu (dzierżawy). Sąd I instancji dokładnie je przytoczył i trafnie stwierdził, że przyjęcie tych obowiązków stanowiło w istocie podjęcie czynności współurządzania gier na automatach poza kasynem gry. Istotnie treść umowy wskazuje, że dotyczy ona wspólnego przedsięwzięcia, a zatem aktywnego działania obu stron. Świadczy o tym zobowiązanie się skarżącej do m.in. zawiadamiania właściciela automatów o każdym przypadku awarii urządzeń, próbach ich niszczenia, włamania lub istotnego uszkodzenia, zobowiązanie do określonego zachowania w przypadku kontroli dotyczącej urządzeń przez pracowników, funkcjonariuszy lub urzędników, poufności w zakresie przychodów z działalności hazardowej.

W tej sytuacji należy przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym organ nie uchybił przepisom postępowania wyjaśniającego określonym w ustawie Ordynacja podatkowa. Zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia w tym zakresie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z artykułami 122, art. 180 § 1 i art. 187 § 1 O.p. – mającymi odpowiednie zastosowanie w sprawie – nie podważają skutecznie zaakceptowanych przez WSA poczynionych w toku postępowania administracyjnego ustaleń, co do uznania skarżącej za urządzającą gry na automatach. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie - jak wynika z jej akt - oraz treść uzasadnień kontrolowanych decyzji nie popierają twierdzeń, że regułom postępowania uchybiono.

Zdaniem NSA Sąd I instancji trafnie również uznał, że ustalenia faktyczne w prawidłowo podciągnięto pod normę prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Odnosząc się do zarzutu art. 141 § 4 skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza, że nie ma podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się mianowicie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sadu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, publ. CBOSA - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z żadnych z tych przypadków nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku autora skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie.

Podsumowując, wskazać należy, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się skuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. z w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).