Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 166/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji
Powołane przepisy: article: art. 23a ust. 9, art. 30
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 17 pkt 2, art. 127 par. 2, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego i zobowiązania do ich zwrotu - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji –


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. Z. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] (organ I instancji) z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o ustaleniu wysokości i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Burmistrz [...] przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci: A. Z. na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 110,00 zł jednorazowo w miesiącu listopad 2016 r., z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrzesień 2017 r., F. Z. na okres od 1 listopada 2016 r. 31 października 2017 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 110,00 zł jednorazowo w miesiącu listopad 2016 r., z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrzesień 2017 r., N. Z. na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r., z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrzesień 2017 r., B. Z. na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w wysokości 95,00 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r., kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 90,00 zł jednorazowo w miesiącu listopad 2016 r.

Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Burmistrz [...] przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci: A. Z. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrzesień 2018 r., F. Z. na okres od 1 listopada 2017 r. 31 października 2018 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrzesień 2018 r., N. Z. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r., z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrzesień 2018 r., B. Z. na okres od 1 listopada 2017 r. do 28 lutego 2018 r. w wysokości 95,00 zł miesięcznie, na okres od 1 marca 2018 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.

Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Burmistrz [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] za okres, w którym Ł. Z. podlegał ustawodawstwu Holandii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Burmistrz [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2017 r. nr [...] za okres, w którym Ł. Z. podlegał ustawodawstwu Holandii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko A. Z. ur. [...] listopada 2007 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r., prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko F. Z. ur. [...] marca 2009 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r., prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko N. Z. ur. [...] lipca 2010 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie wraz z prawem do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietniej w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r., prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko B. Z. ur. [...] lutego 2013 r. w wysokości 95,00 zł miesięcznie wraz z prawem do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietniej w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r. (pkt I decyzji); przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków, przy czym zawiesił uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo holenderskie i określił wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę dla: A. Z. w wysokości 55,45 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., F. Z. w wysokości 55,45 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., N. Z. w wysokości 113,93 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., B. Z. w wysokości 112 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. (pkt II decyzji); odmówił przyznania skarżącej: prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrzesień 2017 r. na dziecko A. Z., prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrzesień 2017 r. na dziecko F. Z., prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r., prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrzesień 2017 r. oraz prawa do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. na dziecko N. Z., prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r., prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrzesień 2017 r. oraz prawa do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. na dziecko B. Z.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego w wysokości 124,00 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. na dziecko A. Z., prawo do zasiłku rodzinnego w wysokości 124,00 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. na dziecko F. Z., prawo do zasiłku rodzinnego w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz prawo do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95,00 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. na dziecko N. Z., prawo do zasiłku rodzinnego w wysokości 95,00 zł miesięcznie oraz prawo do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 95,00 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. na dziecko B. Z.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] organ I instancji odmówił skarżącej przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. na dziecko A. Z., prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. na dziecko F. Z., prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. oraz prawa do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. na dziecko N. Z., prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. oraz prawa do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. na dziecko B. Z.

W dniu [...] października 2019 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, która w wyniku zaskarżenia przez skarżącą została uchylona przez organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 21, art. 23a ust. 5, ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, 2, ust. 2b, ust. 6-8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), art. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 lit. j, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67, art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i Decyzji Nr F1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych: ustalił, że świadczenia rodzinne, które pobrała skarżąca za okres od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r., tj.: zasiłek rodzinny na dzieci A. Z., F. Z., N. Z. i B. Z., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacony we wrześniu 2017 na dzieci: A. Z., F. Z. i N. Z., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: N. Z. i B. Z., w kwocie 8.928,00 zł są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi (pkt I decyzji); zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 8.928,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 23a ust. 9 u.ś.r., w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają dochodzeniu przez wojewodę. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. uważa się, świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ I instancji stwierdził, że przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2016/2017 skarżącą prawidłowo pouczono o przesłankach przyznania prawa do świadczeń rodzinnych, co skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem złożonym pod treścią pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych. Ponadto skarżącą zobowiązano do niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o wyjeździe członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskaniu dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Przyjęcie powyższego zobowiązania skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Również w decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych, skarżącą prawidłowo pouczono o przesłankach przyznania prawa do świadczeń rodzinnych. W ocenie organu nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca, będąc zobowiązana do poinformowania organu o zaistnieniu powyższych zmian mających wpływ na prawo do pobierania zasiłku rodzinnego, obowiązku tego nie dopełniła, ponieważ nie poinformowała organu przyznającego świadczenia rodzinne o wyjeździe Ł. Z. za granicę w dniu 28 marca 2017 r. oraz uzyskania przez niego dochodu. Tym samym pierwszy z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane na postawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. polegający na wypłaceniu świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku, został spełniony. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczeń rodzinnych za okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. z powodu przekroczenia progu dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych zgodnie z polskim ustawodawstwem. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. uważa się, świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Organ I instancji wskazał, że skarżąca składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2017/2018, nie ujawniła istotnych w przedmiotowej sprawie okoliczności tj. wyjazdu Ł. Z. i podjęcia przez niego zatrudnienia na terenie Holandii w dniu 28 marca 2017 oraz uzyskania z tego tytułu dochodu. W związku z powyższym organ decyzyjny w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych nie mając pełnych informacji na temat dochodów rodziny przyznał świadczenia rodzinne. Natomiast organ właściwy po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uwzględnieniu ww. faktów odmówił przyznania świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. z powodu przekroczenia progu dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych zgodnie z polskim ustawodawstwem. Ponadto skarżąca w dniu 7 sierpnia 2017 r. złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że żaden z członków rodziny nie przebywa za granicą Rzeczypospolitej Polskiej i nie nastąpiło uzyskanie dochodu. Organ I instancji wyjaśnił, że przepisy na podstawie, których odmówiono prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków zawierają uzasadnienia decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. Powyższe decyzje, wobec braku ich zaskarżenia przez skarżącą stały się ostateczne, co stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczeń rodzinnych. Zgodnie z przedstawionym harmonogramem wypłat świadczeń rodzinnych, skarżąca pobrała świadczenia rodzinne w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. Organ I instancji wyjaśnił, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r. Organ przytoczył również treść art. 359 § 1, art. 481 § 2, art. 481 § 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 5 u.ś.r. uzależnia ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego od kryterium dochodowego określając w powiązaniu z innymi przepisami ustawy zasady, na jakich ustala się owo kryterium. Prawo do zasiłku rodzinnego ustalane jest na okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego (art. 3 pkt 10 u.ś.r.). Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 8 u.ś.r. przewiduje, że do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu: urodzenia dziecka; opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; samotnego wychowywania dziecka; wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej; kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego; rozpoczęcia roku szkolnego; podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca wnioskiem z dnia 26 października 2016 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego i dodatków na dzieci A. Z., F. Z., N. Z. i B. Z. na okres zasiłkowy 2016/2017 i takie świadczenia zostały jej przyznane. Następnie wnioskowała również o świadczenia rodzinne na dzieci na okres zasiłkowy 2017/2018 i także jej wniosek rozpoznany został pozytywnie. W sierpniu 2018 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że jej mąż przebywał poza granicami kraju - w Holandii, w okresie od 28 marca 2017 r. do 28 maja 2018 r. W związku z ustaleniem, że we wskazanym okresie w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ uchylił pierwotne decyzje przyznające świadczenia i sprawy stały się przedmiotem ponownego badania przez organ właściwy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - Wojewodę [...]. Ponieważ zgodnie z harmonogramem wypłat skarżąca pobrała świadczenia rodzinne w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r., organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję o ustaleniu wysokości i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 30 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast definicja legalna świadczenia nienależnie pobranego zawarta została w art. 30 ust. 2 u.ś.r., który zawiera przypadki, przy zaistnieniu których można mówić o świadczeniu nienależnie pobranym. Organ odwoławczy wskazał, że uznanie świadczeń wypłaconych za okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. za nienależnie pobrane, wymaga zaistnienia dwóch przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało wypłacone; po drugie - zaistniały okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymania wypłaty, przy czym jednocześnie osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organ stwierdził, że skarżąca składając w dniu 14 sierpnia 2017 r. wniosek o przyznanie świadczenia i nie informując jednocześnie organu, że mąż od marca 2017 r. pracuje poza granicami kraju, zataiła w ten sposób istotne dla sprawy okoliczności, czym wypełniła przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Organ podkreślił, że na skarżącej spoczywał obowiązek podania informacji zgodnych z prawdą, składa on oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Nie może ona winą za pobieranie, jak się okazało nienależnych świadczeń, obarczać organu, który w zaufaniu do skarżącej przyjął złożone przez nią informacje za prawdziwe i dokonywał wypłaty świadczenia. W ocenie organu odwoławczego mamy zatem do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem, gdyż nastąpiło rzeczywiste skorzystanie z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą na dzieci w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. miały charakter pobranych nienależnie jako takie, podlegają zwrotowi. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 30 ust. 8 u.ś.r., kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o uznaniu, iż wypłacone świadczenia są nienależnie pobranymi i zobowiązująca do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę uprawnioną wypłaconych na jej rzecz świadczeń.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisu art. 8 k.p.a., poprzez brak dogłębnego rozpoznania okoliczności sprawy oraz nie przeanalizowanie tego, czy świadczenie które ma zwrócić skarżąca, zostało wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia w błąd. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga została uwzględniona na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako orzeczenia wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej i instancyjnej.

W przedmiotowej sprawie kwestią prawną wystarczającą do uwzględnienia skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji odwoławczej było ustalenie, że organ odwoławczy wydał decyzję pomimo braku właściwości rzeczowej i instancyjnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia w drugiej instancji sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych). Kompetencja do orzekania w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego należy od dnia 1 stycznia 2018 r. do właściwych wojewodów (zob. art. 23a ust. 9 zmieniony przez art. 6 pkt 21 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Dz.U.2017.1428). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 17 pkt 2 k.p.a. organami wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie. Jeżeli zatem brak jest przepisu szczególnego przełamującego powyższą zasadę, organ wyższego stopnia właściwy do orzekania w drugiej instancji należy ustalać na podstawie powyższej zasady.

Uwzględniając treść ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Sąd stwierdza, że w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ustawodawca nie ustanowił przepisu szczególnego względem art. 17 pkt. 2 k.p.a.

Przepis intertemporalny art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wprowadził wyjątek od zasady z art. 17 pkt. 2 k.p.a. jedynie w zakresie spraw o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ("W sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze."). Przepis ten nie odnosi się jednak do spraw o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem zasada z art. 17 pkt 2 k.p.a. znajduje nadal zastosowanie do tego rodzaju spraw.

W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wobec braku przepisu szczególnego względem art. 17 pkt 2 k.p.a. w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody jest minister właściwy do spraw rodziny. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. minister właściwy ds. rodziny jest zatem organem odwoławczym w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a, orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę skarżony organ, zgodnie z oceną prawną wyrażoną w niniejszym wyroku (art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.), przekaże odwołanie skarżącej ministrowi właściwemu do spraw rodziny, a następnie umorzy wszczęte we własnym zakresie postępowanie odwoławcze.