Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 70/99
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2000-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 52 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Zgodnie z treścią art. 52 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ na równi z zaległością podatkową traktuje się także zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymanego nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, chyba że podatnik wykaże że nie nastąpiło to z jego winy.

Jak wynika z treści powołanego przepisu określa on uproszczony mechanizm egzekwowania na gruncie podatkowym nienależnie, niesłusznie zwróconych podatnikom kwot, przy czym żądanie "oddania" nienależnego zwrotu podatku nie może dotyczyć tylko i wyłącznie podatnika tego podatku, ale każdego podatnika który otrzymał od organu podatkowego zwrot podatku, którego w rzeczywistości nigdy nie wpłacił lub nie nadpłacił.

Odmienne stanowisko prowadziłoby do wniosku, że pomyłkowy zwrot kwoty jakiegoś podatku osobie uprawnionej, w każdym przypadku obligowałoby organy podatkowe do skierowania powództwa cywilnego przed sądem powszechnym, nawet w sytuacji gdy osoba ta będąca również podatnikiem /powszechność płacenia podatków/ świadomie pobrała nienależną jej kwotę, wiedząc że nie ma do niej tytułu prawnego.

TEZY

Zgodnie z treścią art. 52 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ na równi z zaległością podatkową traktuje się także zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymanego nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, chyba że podatnik wykaże że nie nastąpiło to z jego winy.

Jak wynika z treści powołanego przepisu określa on uproszczony mechanizm egzekwowania na gruncie podatkowym nienależnie, niesłusznie zwróconych podatnikom kwot, przy czym żądanie "oddania" nienależnego zwrotu podatku nie może dotyczyć tylko i wyłącznie podatnika tego podatku, ale każdego podatnika który otrzymał od organu podatkowego zwrot podatku, którego w rzeczywistości nigdy nie wpłacił lub nie nadpłacił.

Odmienne stanowisko prowadziłoby do wniosku, że pomyłkowy zwrot kwoty jakiegoś podatku osobie uprawnionej, w każdym przypadku obligowałoby organy podatkowe do skierowania powództwa cywilnego przed sądem powszechnym, nawet w sytuacji gdy osoba ta będąca również podatnikiem /powszechność płacenia podatków/ świadomie pobrała nienależną jej kwotę, wiedząc że nie ma do niej tytułu prawnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Nasycalnia Podkładów S.A. w K.-W. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 16 grudnia 1998 r. (...) w przedmiocie zwrotu nadpłaty podatku - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy w K., decyzją (...) z dnia 22 października na podstawie art. 52 par. 1 pkt 2 i art. 53 par. 5 oraz art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926/ - określił dla Nasycalni Podkładów Spółki Akcyjnej w K., zaległość podatkową w kwocie 168.494 zł. z tytułu nienależnie otrzymanej nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997 r. a dotyczącej Przedsiębiorstwa Państwowego Nasycalnia Podkładów w K. oraz odsetki od tej zaległości w kwocie 42.949,60 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji podano, że w dniu 31 marca 1998 r. Przedsiębiorstwo Państwowe Nasycalnia Podkładów złożyło zeznanie wstępne CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 1997, w którym określono nadpłatę w podatku dochodowym od osób prawnych w wysokości 168.494 zł.

Po analizie przedmiotowego zeznania podatkowego w dniu 16 kwietnia 1998 r. Urząd Skarbowy dokonał zwrotu podatku tj. kwoty 168.494 zł. w formie przelewu bankowego na konto P.P. Nasycalnia Podkładów w K. w WBK S.A. w K.

Kwotę zwrotu nadpłaty podatki bank niesłusznie zarachował na konto Spółki Akcyjnej skoro przelew był skierowany do Przedsiębiorstwa Państwowego. Czynności tej dokonano na podstawie dyspozycji likwidatora do przekazywania kwot wpływających dla Przedsiębiorstwa Państwowego na konto Spółki Akcyjnej.

Pismem z dnia 30 czerwca 1998 r., Urząd Skarbowy w K. zwrócił się do Nasycalni Podkładów S.A. o zwrot kwoty 168.494 zł., która nie dotyczyła spółki. W odpowiedzi Spółka Akcyjna wniosła o prolongowanie zwrotu tej kwoty.

Urząd Skarbowy w K. uznał, że Spółka Akcyjna nie jest sukcesorem praw i obowiązków po zlikwidowanym Przedsiębiorstwie Państwowym Nasycalnia podkładów w związku z czym wszczął z urzędu postępowanie dotyczącego zwrotu nienależnie pobranej kwoty nadpłaty podatku przez Spółkę Akcyjną.

Analizując proces prywatyzacyjny P.P. Nasycalni Podkładów stwierdzono, że w 1995 r. aktem notarialnym rep. A. 1915/1995 r. z dnia 5 grudnia 1995 r. na podstawie ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych utworzono spółkę pracowniczą pod nazwą Nasycalnia Podkładów Spółka Akcyjna, którą utworzono w celu oddania jej w odpłatne użytkowanie Przedsiębiorstwa Państwowego Nasycalnia Podkładów.

Proces prywatyzacyjny rozpoczął się zatem z momentem założenia Spółki Akcyjnej tj. w 1995 r.

Następnie zgodnie z zarządzeniem Wojewody K. (...) z dnia 17 grudnia 1997 r. Przedsiębiorstwo Państwowe zostało postawione w stan likwidacji w celu prywatyzacji w trybie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy o prywatyzacji.

Likwidacja ww. przedsiębiorstwa została otwarta z dniem 1 kwietnia 1998 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział V Gospodarczy w K. z dniem 1 kwietnia 1998 r. Przedsiębiorstwo Państwowe zostało wykreślone z rejestru przedsiębiorstw państwowych, a mienie Skarbu państwa zostało oddane do odpłatnego korzystania Spółce Akcyjnej utworzonej przez pracowników. Oddanie przedsiębiorstwa w odpłatne użytkowanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej w akcie notarialnym rep. A. nr 2930/98 z dnia 7.07.1998 r. pomiędzy Wojewodą K. występującym w imieniu Skarbu państwa a Spółką Akcyjną Umowa ta została zawarta na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. nr 118 poz. 561 ze zm./. Prywatyzacja Przedsiębiorstwa Państwowego Nasycalnia Podkładów nie mogła być dokonana na podstawie ustawy o komercjalizacji (...), gdyż powołana spółka pracownicza w 1995 r. nie spełniła wszystkich warunków określonych w art. 51 ust. 1 tej ustawy m.in., brak jest kapitału obcego.

Zdaniem Urzędu Skarbowego sam fakt oddania Przedsiębiorstwa Państwowego Spółce Akcyjnej w okresie obowiązywania ustawy o komercjalizacji (...), nie daje podstaw do samoistnego twierdzenia, iż treść art. 40 tej ustawy ma w pełni zastosowanie do przejmującego, bowiem wówczas cały proces prywatyzacyjny winien być przeprowadzony na podstawie przepisów ustawy o komercjalizacji, a nie jak w omawianym przypadku gdzie wykorzystano zapis art. 64 ustawy o komercjalizacji (...), który zezwala stosować przepisy nieobowiązujące już ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

W niniejszej sprawie nie ma zastosowanie również art. 94 Ordynacji podatkowej, gdyż odnosi się on tylko do nabywców przedsiębiorstw państwowych oraz do spółek, które na podstawie przepisów o komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych nabyły lub przejęły te przedsiębiorstwa.

W ocenie Urzędu Skarbowego Nasycalnia Podkładów S.A. niesłusznie wychodzi z przesłanki, że skoro przejęcie P.P. Nasycalnia podkładów dokonano pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych to zgodnie z art. 40 tej ustawy są pełnym sukcesorem praw i obowiązków zlikwidowanego przedsiębiorstwa, co potwierdza art. 94 Ordynacji podatkowej.

Pełnomocnik Nasycalni Podkładów S.A. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej naruszenie art. 94 Ordynacji podatkowej i art. 40 par. 1 i art. 67 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych poprzez przyjęcie, że spółka nie jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego Nasycalnia Podkładów, wnosząc w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Zdaniem pełnomocnika odwołującej się spółki jest ona następcą prawnym Przedsiębiorstwa Państwowego.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że Spółka Akcyjna przejęła do odpłatnego korzystania przedsiębiorstwo prowadzone przez poprzednią osobę prawną tj. P.P. Nasycalnia Podkładów w K.-W. Przejęcie to dokonało się w lipcu 1998 r. jednakże procedura prywatyzacji rozpoczęła się przed 1 stycznia 1997 r. Z tych względów z uwagi na treść art. 64 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, do prywatyzacji tego przedsiębiorstwa zastosowano " przepisy dotychczasowe" czyli przepisy ustawy z 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

Z art. 94 Ordynacji podatkowej wynika, że spółki które na podstawie przepisów o komercjalizacji i prywatyzacji państwowych przejęły przedsiębiorstwo do odpłatnego korzystania, są następcami prawnymi przedsiębiorstwa państwowego na zasadach określonych w art. 93 ustawy.

Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z roku 1990 utraciła moc obowiązująca z dniem 8 kwietnia 1997 r., co jednoznacznie wynika, z art. 74 ustawy z 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, co oznacza, że w tych wszystkich przypadkach gdy nakazuje się stosować ;,przepisy dotychczasowe", to zastosowanie tych przepisów dotychczasowych odbywa się nie na mocy uchylonej ustawy, ale na mocy przepisów przejściowych aktualnej ustawy.

Zdaniem odwołującego się tym samym spełniony został wymóg określony w art. 94 Ordynacji podatkowej.

Izba Skarbowa w K., decyzją (...) z dnia 16 grudnia 1998 r. - utrzymała w mocy zaskarżoną decyzje.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko prawne organu I instancji w niniejszej sprawie, podkreślając m.in., że błędne jest stanowisko odwołującej się spółki, że Urząd Skarbowy w K. uznał ją za następcę prawnego P.P. Nasycalnia Podkładów zwracając nadpłatę podatku na wniosek przedsiębiorstwa.

Izba Skarbowa w dalszym ciągu podtrzymała twierdzenie, że Spółka Akcyjna nie jest sukcesorem Przedsiębiorstwa Państwowego Nasycalnia Podkładów, a zatem nie należy jej się zwrot nadpłaty przedmiotowego podatku.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Nasycalni Podkładów S.A. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 par. 4 Ordynacji podatkowej w ten sposób, że organy podatkowe zastosowały decyzję podatkową jako sposób rozstrzygnięcia o roszczeniach cywilnoprawnych Skarbu Państwa z tytułu nienależnego świadczenia, podczas gdy w odniesieniu do roszczeń tych nie wolno stosować Ordynacji podatkowej oraz art. 52 par. 1 pkt. 2 tej ustawy w ten, sposób, że decyzję określającą zaległość podatkową z tytułu nienależnego zwrotu podatku skierowano do podmiotu, który zdaniem organów podatkowych nie jest podatnikiem podatku którego nienależny zwrot nadpłaty miałby dotyczyć.

Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi przytoczono okoliczności i argumenty podobne jak w toku dotychczasowego postępowania.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej uchylenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny po wnikliwym zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym w niniejszej sprawie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Urzędu Skarbowego w K., odpowiadają przepisom prawa.

Na wstępie należy rozważyć zasadniczość zarzutów skarżącej Spółki podniesionych w skardze a mianowicie, że organy podatkowe zastosowały decyzję podatkową jako sposób rozstrzygania o roszczeniach cywilnoprawnych Skarbu Państwa podczas gdy w odniesieniu do tych roszczeń nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej /art. 2 par. 4 ustawy/ oraz że decyzją określającą zaległość podatkową z tytułu nienależnego zwrotu podatku skierowano do podmiotu, który zdaniem organów nie jest podatnikiem podatku, którego nienależny zwrot nadpłaty miałby dotyczyć /art. 52 par. 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej/.

Z niespornych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżąca Spółka faktycznie otrzymała kwotę 168.494 zł stanowiącą zwrot nadpłaty podatku, który był skierowany w rzeczywistości do Przedsiębiorstwa Państwowego "Nasycalnia Podkładów" w K.-W.

Spółka przyjęła tą nadpłatę bez podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do ustalenia czy posiada tytuł prawny do otrzymanej kwoty nadpłaty.

Niesporną okolicznością jest również fakt, że likwidator przedsiębiorstwa zadysponował przelanie kwoty na konto Spółki za pośrednictwem banku WBK. W tej sytuacji zasadniczą kwestia sporną jest ocena czy Spółka Akcyjna, Nasycalnia Podkładów miała tytuł prawny do pobrania tej kwoty, a co z tym się ściśle wiąże - czy jest ona następcą prawnym /sukcesorem/ wskazanego Przedsiębiorstwa.

Zważyć należy, że zgodnie z treścią art. 52 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej na równi z zaległością podatkową traktuje się także zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymanego nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy.

Jak wynika to z treści powołanego przepisu określa on uproszczony mechanizm egzekwowania na gruncie podatkowym nienależnie, niesłusznie zwróconych podatnikom kwot, przy czym należy zgodzić się z Izbą Skarbową, że żądanie "oddania" nienależnego zwrotu podatku nie może dotyczyć tylko i wyłącznie podatnika tego podatku, ale każdego podatnika który otrzymał od organu podatkowego zwrot podatku, którego w rzeczywistości nigdy nie wpłacił lub nie nadpłacił.

Odmienne stanowisko prowadziłoby do wniosku że np. pomyłkowy zwrot kwoty jakiegoś podatku osobie uprawnionej, w każdym przypadku obligowałoby organy podatkowe do skierowania powództwa cywilnego przed sądem powszechnym, nawet w sytuacji gdy osoba ta będąca również podatnikiem /powszechność płacenia podatków/ świadomie pobrała nienależną jej kwotę, wiedząc że nie ma do niej tytułu prawnego.

W niniejszej sprawie przyjąć należy, że z powodu bierności Spółki nie można przyjąć, że mogła ona wykazać, że przejęła zwrot przedmiotowej nadpłaty podatku bez własnej winy.

Jak to już wskazano wyżej kluczową kwestią pozostaje zatem kwestia następstwa prawnego P. P. "Nasycalnia Podkładów".

Jak to wynika z akt niniejszej sprawy, proces prywatyzacyjny przedsiębiorstwa rozpoczął się w 1995 r. w okresie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. nr 51 poz. 298 ze zm./ i na podstawie jej przepisów /art. 37 ust. 1 pkt 3/.

Umową o oddanie do odpłatnego korzystania mienia Skarbu Państwa zawarta na podstawie powołanego wyżej przepisu /akt notarialny Rep. A nr 2930/98 z dnia 7 lipca 1998 r./, przekazujący Wojewoda K. oddał do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków na okres 10 lat od dnia 1 kwietnia 1998 r. Spółce Akcyjnej "Nasycalnia Podkładów" mienie Przedsiębiorstwa.

Przekazanie to nastąpiło zatem na podstawie przepisów dotychczasowych tej ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych - co odpowiada dyspozycji wynikającej z treści art. 64 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych /Dz.U. nr 118 poz. 561 ze zm./.

Z tego też względu, słuszny jest pogląd organów podatkowych, że w tym przypadku nie może mieć zastosowania art. 40 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych /wstąpienie w prawa i obowiązki przedsiębiorstwa państwowego/ a w konsekwencji również art. 94 Ordynacji podatkowej.

Trafne są również uwagi organów podatkowych, co do wykładni art. 51, art. 67 ustawy o komercjalizacji (...).

Nie jest wreszcie zasadny argument Spółki, że decyzja dotycząca zwrotu otrzymanej nadpłaty podatku została skierowana do podmiotu, który nie jest podatnikiem tego podatku i którego mogłoby dotyczyć jego nadpłata, bowiem z treści art. 133 Ordynacji podatkowej wynika wprost, że skarżąca Spółka może być adresatem tego rodzaju decyzji. Stroną bowiem w myśl powołanego przepisu jest każdy (...) do kogo odnosi się czynność organu podatkowego.

W niniejszej sprawie czynności organu podatkowego zasadnie dotyczyły skarżącej Spółki, której bez podstawy prawnej zwrócono nadpłatę podatku dotyczącego P. P. Nasycalnia Podkładów.

Z powyższych przyczyn wynika także, że w niniejszej sprawie nie miały miejsca roszczenia pieniężne o charakterze cywilnoprawnym a jedynie należności powstałe na gruncie przepisów prawa podatkowego.

Z tych względów, w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku.