Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 228/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Anna Dębowska Protokolant st. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi H.Z., M.Z. i M. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. znak: [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania H.Z., M. Z. i M. Z. reprezentowanych przez J.B., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z [...] r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości, położonych w Ł. przy ulicy A 2 i 4, w zakresie dotyczącym działek o numerach ewidencyjnych 203/6 i 203/7.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 31 grudnia 2019 r. uzupełnionym 25 lutego 2020 r. M.Z., M. Z. i H. Z. reprezentowani przez J.B. wystąpili do Urzędu Miasta Ł. o zwrot nieprawidłowo wywłaszczonej części nieruchomości (nr archiwalny 203/1) przy ul. B 35 w Ł., dokonany decyzją z [...] r. znak: [...] Wywłaszczenie zostało dokonane zgodnie z wówczas obowiązującym prawem pod inwestycję celu publicznego. Cel ten jednak nie został zrealizowany. Jedynie część działki nr 205/5 zajmuje część budynku przedszkola, zaś pozostałe działki są albo niewykorzystane, albo postawiono na nich komercyjne budynki (działka nr 203/6) i przekazano w użytkowanie wieczyste podmiotowi trzeciemu, czym naruszono prawo, na mocy którego dokonano wywłaszczenia czerpiąc z tej dzierżawy (Gmina Ł.) nieuprawnione zyski. Dokonany podział spowodował wydzielenie bez dojazdu działki nr 203/7, zmarnowano więc grunt zabrany prawowitym właścicielom. Wobec powyższego wnioskodawcy wnieśli o zwrot nieruchomości lub zadośćuczynienie finansowe, względnie zaproponowanie porównywalnej nieruchomości zamiennej.

Do wspomnianego wniosku 16 czerwca 2020 r. dołączyła się J.K. spadkobierczyni po A.K..

Z korespondencji [...] Ośrodka Geodezji z 21 maja 2020 r. wynika, iż dawna działka ewidencyjna nr 203/1 o pow. 0,1105 ha z obrębu ewidencyjnego [...] odpowiada obecnym działkom ewidencyjnym nr: 203/6, 203/7, 205/5 o łącznej powierzchni 0,1104 ha z obrębu ewidencyjnego [...].

Pismem z 28 maja 2020 r. Prezydent Miasta P., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczął postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. A 2 i 4, oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki nr: 203/6 o pow. 0,0359 ha, 203/7 o pow. 0,0113 ha oraz 205/5 o pow. 0,0632 ha. Zgodnie z wpisami w księgach wieczystych nr [...],[...],[...], przedmiotowe nieruchomości są własnością Gminy Ł., w tym działki nr 203/6 i nr 203/7 - w wieczystym użytkowaniu Spółdzielni Mieszkaniowej C w Ł.

Decyzją z [...] września 2020 r. Prezydent Miasta P., na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 216 w związku z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 65 z późn.zm. – dalej w skrócie "u.g.n.") oraz art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości, położonych w Ł. przy ulicy A 2 i 4, oznaczonych pierwotnie jako działka o numerze 203/1, której obecnie odpowiadają działki nr: 203/6, 203/7 oraz 205/5 w obrębie [...], orzekł o umorzeniu postępowania w wyżej wymienionej sprawie w zakresie dotyczącym działek o numerach ewidencyjnych 203/6 i 203/7. Zdaniem organu pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu zaistniała bezprzedmiotowość określona art. 229 u.g.n.

W odwołaniu od decyzji H. Z., M.Z. i M. Z. reprezentowani przez J.B. podnieśli, iż powyższa decyzja sankcjonuje nieprawidłowe wywłaszczenie własności prywatnej sprzed 40 lat, jest bardzo krzywdząca dla prawowitych właścicieli (ich spadkobierców). Nieprawidłowe, niezgodne z przeznaczeniem wskazanym w wywłaszczeniu wykorzystywanie przedmiotowej nieruchomości, zdaniem byłych właścicieli i ich spadkobierców narusza ich prawo do własności, stąd niemożność pogodzenia się z przywoływaną w uzasadnieniu decyzji argumentacją.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył regulacje art. 136 ust. 3 u.g.n., art. 137 ust. 1 u.g.n., a następnie stwierdził, że 18 lipca 1980 r. Naczelnik Dzielnicy Ł.-Ś., na podstawie art. 1, 2, 3 ust. 3, art. 7, 8, 12, 14, 21, 22, 23, 24, 29, 31, 32 i 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10, poz. 64 z 1974 r.), orzekł w decyzji znak: [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości o pow. 1105 m2 z całości 1489 m2, położonej w Ł. przy ul. B 35, oznaczonej jako działka nr 203/1 na planie geodezyjnym z dnia 13 marca 1979 r., stanowiącej na podstawie księgi wieczystej Rep. Hip. [...] własność A.K. i W.K. w 1/3 części, F. Z. w 1/3 części oraz F. Z. w 1/3 części oraz przyznaniu odszkodowania.

Decyzją z [...] lutego 1981 r. organ drugiej instancji uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia zalecając uzyskanie opinii biegłego, czy pozostała poza wywłaszczeniem część nieruchomości, może być racjonalnie użytkowana.

Decyzją z [...] kwietnia 1981 r. znak: [...] Naczelnik Dzielnicy Ł.-Ś. orzekł ponownie o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości o pow. 1105 m2 z całości 1489 m2, położonej w Ł. przy ul. B 35, oznaczonej jako działka nr 203/1 i ustalił odszkodowanie. Zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z 30 czerwca 1977 r. Nr [...], przedmiotowa nieruchomość przeznaczona została pod budownictwo mieszkaniowe w osiedlu [...]. Orzeczenie stało się ostateczne 7 sierpnia 1981 r.

Na podstawie decyzji z [...] sierpnia 1983 r. nr [...] oddano Spółdzielni Mieszkaniowej C w Ł. w użytkowanie wieczyste teren położony w Ł. przy ul. B nr 35 o pow. 1105 m2, stanowiący własność Skarbu Państwa, oznaczony jako działka nr 203/1.

W wykonaniu ww. orzeczenia, aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] listopada 1983 r. zawarto umowę o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste, co do nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Ł., przy ul. B nr 35 zawierającej obszaru 1105 m2, oznaczonej na mapie nr 203/1. W jej § 10 zawarty został wniosek o wpisanie w księdze wieczystej KW nr [...] Spółdzielni Mieszkaniowej jako użytkownika wieczystego gruntu. Jak wynika ze zgromadzonej przez organ I instancji dokumentacji, prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do powołanej wyżej księgi wieczystej 25 listopada 1983 r.

Decyzją z [...] października 2003 r. znak: [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez gminę Miasto Ł. z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Ł., przy ul. B 35 i ul. A 2 , 4, obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 203/5 o pow. 472 m2 - zabudowana i nr 205/5 o pow. 632 m2-zabudowana.

Jak podkreślił organ odwoławczy zgodnie z ustaleniami Prezydenta Miasta P., nieruchomość położona w Ł. przy ul. B 35, oznaczona w dacie wywłaszczenia jako działka nr 203/1 stanowi obecnie nieruchomość oznaczoną jako działka nr: 203/6 o pow. 0,0359 ha, 203/7 o pow. 0,0113 ha i 205/5 o pow. 0,0632 ha, położoną przy ul. A 2 i 4. Wywłaszczona działka nr 203/1 uległa podziałowi na działki nr 203/5 i 205/5. Następnie, działka nr 203/5 podzieliła się na działki nr 203/6 i nr 203/7. W chwili obecnej, stanowi ona własność Gminy Miasto Ł., a użytkownikiem wieczystym (w stosunku do działek nr 203/6 i nr 203/7) jest Spółdzielnia Mieszkaniowa C w Ł., zaś działką nr 205/5 współwłada Przedszkole Miejskie nr [...] w Ł..

Z poczynionych ustaleń jednoznacznie wynika, iż dawna działka nr 203/1, położona w Ł. przy ul. A 2 i 4, przed dniem 1 stycznia 1998 r. została oddana w użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie budzi zatem żadnych wątpliwości organu, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 229 u.g.n. Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.). Jak zostało wcześniej wskazane, prawo użytkowania wieczystego do spornej nieruchomości zostało ustanowione aktem notarialnym z [...] listopada 1983 r., i również wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił 25 listopada 1983 r., a więc przed dniem 1 stycznia 1998 r. Według organu odwoławczego w takim przypadku nie ma możliwości wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Przepis art. 229 u.g.n. w sposób jednoznaczny wskazuje, iż w takiej sytuacji roszczenie o zwrot nie przysługuje byłemu właścicielowi nieruchomości, czy jego spadkobiercom. Celem uregulowania zawartego w art. 229 u.g.n. jest stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ochrona praw podmiotów, które przed tą datą w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Przepis ten został zamieszczony w dziale VII ustawy o gospodarce nieruchomościami "Przepisy przejściowe. Zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Jako przepis o charakterze intertemporalnym odnosi się więc do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej. Z tego wynika, że art. 229 ustawy ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwał w dniu jej wejścia w życie. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, iż roszczenie o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 2 i 4 nie istniało już w momencie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie ma przy tym znaczenia, czy wywłaszczona nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem uzasadniającym jej wywłaszczenie. Niezależnie od tego czy inwestycja celu publicznego powstała na wywłaszczonym gruncie, czy też nie, z woli ustawodawcy roszczenie o zwrot zostało wyłączone w stosunku do nieruchomości, które zostały sprzedane albo ustanowiono na nich prawo wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W niniejszym postępowaniu, nie może podlegać badaniu ani prawidłowość samego nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej obecnie w Ł. przy ul. A 2 i 4, ani też prawidłowość oddania go w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej C. Organ administracji publicznej nie jest władny do orzekania w powyższych kwestiach, do rozpatrzenia ewentualnych roszczeń byłych właścicieli w tym zakresie właściwy jest sąd powszechny.

Wobec powyższego prawidłowe jest stanowisko Prezydenta Miasta P., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o zastosowaniu w niniejszej sprawie art. 229 u.g.n. Jednocześnie Wojewoda podkreślił, że w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym problematyki zastosowania art. 229 u.g.n., opowiedziano się za umorzeniem postępowania administracyjnego w przypadku ziszczenia się przesłanki z art. 229 u.g.n. (wyrok NSA z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3013/18). Postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu, ponieważ w takiej sytuacji dochodzi do braku przedmiotu sprawy, a więc jednego - obok podmiotu i podstawy prawnej - z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego.

Organ odwoławczy nadmienił również, że z pisma Prezydenta Miasta P. z 30 listopada 2020 r. wynika, iż w ramach postępowania wszczętego pismem z 28 maja 2020 r., w dalszym ciągu prowadzone jest postępowanie w stosunku do działki nr 205/5.

W ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Wojewody [...] wywiedli H. Z., M. Z. i M. Z. reprezentowani przez radcę prawnego M.O. wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, podnosząc zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 105 § 1 k.p.a., przez umorzenie postępowania, podczas gdy organ powinien wydać rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym dotyczące zarówno żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jak też ewentualnych żądań o wypłatę odszkodowania lub przyznanie nieruchomości zamiennej;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy zasadnym było jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- art. 229 u.g.n., przez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że określony we wskazanym przepisie wyjątek od możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne na cel wywłaszczenia dotyczy również sytuacji, w której na wywłaszczonej nieruchomości nie jest i nigdy nie był zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, podczas gdy wykładnia funkcjonalna art. 229 u.g.n. nakazuje przyznać prymat interesowi właścicieli nieruchomości, którzy zostali pozbawieni swojego prawa w sposób niecelowy (nie zrealizowanie celu publicznego) i sprzeczny z przepisami o wywłaszczeniu nieruchomości;

- art. 136 ust. 3 u.g.n., art. 137 ust. 1 u.g.n., przez ich niezastosowanie, tj. odmówienie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawcom.

Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 20 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżących poprał skargę. Uczestniczka postępowania J.K. przyłączyła się do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie kontroli tutejszego Sądu poddano decyzję Wojewody [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości, położonych w Ł. przy ul. A 2 i 4, w zakresie dotyczącym działek nr ew. 203/6 i 203/7.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 1990). Stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 u.g.n.). Według art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pkt 1 - pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pkt 2 - pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Jak stanowi art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Z przywołanych wyżej norm prawnych wynika, że ustawodawca przewidział co do zasady prawną możliwość zwrotu wywłaszczonych nieruchomości na wniosek uprawnionego podmiotu w sytuacji, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a więc wówczas gdy w terminach określonych ustawą nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo cel ten nie został zrealizowany. Jednocześnie w art. 229 u.g.n. ustawodawca określił przesłanki, których wystąpienie stanowi prawną przeszkodę do wydania przez organ decyzji orzekającej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, nawet wówczas gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Jak trafnie wywiódł organ odwoławczy przepis art. 229 u.g.n. określa jednoznacznie i kategorycznie przesłankę negatywną zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które tutejszy Sąd w pełni podziela, jednolicie przyjmowany jest obecnie pogląd, że art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Art. 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi zatem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Uprawnienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2500/14 – Lex nr 2082559, 13 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1889/14 – Lex nr 2082474, 17 września 2014 r. sygn. akt I OSK 330/13 – Lex nr 1569530, 25 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1556/11 – Lex nr 1360809, 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 649/11 – Lex nr 1149411, 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1545/10). Jednocześnie w wyroku z 2 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2118/14 (Lex nr 2106424) NSA wyjaśnił, że jeżeli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu nie pozostaje we władaniu jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, do zwrotu dojść nie może. Nie ma potrzeby dokonywania działań zmierzających do usunięcia z obrotu prawnego aktów, które ten stan rzeczy wywołały. Jeżeli władanie nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie u.g.n. i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu (zbędności wywłaszczonej nieruchomości), bo zwrot nieruchomości nastąpić nie może, poza sytuacją, gdy władającym jest Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego. Niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie może prowadzić do wyłączenia ochrony własności nieruchomości podmiotu, który ją nabył od wywłaszczyciela. Jeżeli przeto zarówno wówczas, gdy nieruchomość byłaby wykorzystana na cel wywłaszczenia, jak i wówczas gdy byłaby zbędna, nie mogłaby zostać zwrócona, to badanie tego zagadnienia jest pozbawione sensu. W wyroku z 12 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1599/17 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nadto, że istota rozważanego unormowania, które jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n., polega bowiem na tym, że ustawodawca w ten sposób zapewnił stabilność pewnych stanów prawnych, powstałych przed wejściem w życie ustawy, która obecnie reguluje (ogólnie mówiąc) stosunki gruntowe. Omawiany przepis ma na celu utrwalenie ukształtowanych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych. Regulacja ta (przejściowa) odnosi się do zaszłości ukształtowanych w poprzednim porządku prawnym i nie narusza zasady nie retroakcji (vide: wyrok NSA z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 1010/07).

Wyjaśnić w związku z tym trzeba, że osobą trzecią w rozumieniu przepisu art. 229 u.g.n., na rzecz której na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego jest każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna, niebędącą skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego.

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd po przeanalizowaniu załączonej do sprawy dokumentacji stwierdził, że organy obu instancji z poszanowaniem reguł określonych w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Co istotne, stan faktyczny sprawy nie był co do zasady kwestionowany przez skarżących, którzy w toku postępowania administracyjnego formułowali głównie zarzuty pod adresem wadliwej, ich zdaniem, decyzji wywłaszczeniowej. Zarzuty te pozostają jednak bez istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości jest odrębnym postępowaniem od postępowania wywłaszczeniowego, a w jego toku nie rozstrzyga się w kwestii ważności aktu wywłaszczeniowego czy błędów popełnionych w toku tego postępowania.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że objęta wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości działka nr 203/1 o powierzchni 0,1105 ha, znajdująca się w Ł. przy ul. B 35 (obręb [...]) uległa podziałowi na działki nr 203/5 i 205/5. Następnie działka nr 203/5 została podzielona na działki nr 203/6 i 203/7. Zatem pierwotnej działce nr 203/1 odpowiadają obecnie działki nr ew. 203/6 (pow. 0,0359ha), nr ew. 203/7 (pow. 0,0113ha), nr ew. 205/5 (pow. 0,0632ha) o łącznej powierzchni 0,1104ha.

Z ustaleń organów obu instancji wynika, że na mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy Ł.-Ś. z [...] kwietnia 1981 r., wywłaszczono na rzecz Państwa część nieruchomości o powierzchni 1105m2 z całości 1489m2, położonej w Ł. przy ul. B 35, oznaczonej jako działka nr 203/1. Zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z [...] czerwca 1977 r. nr [...], przedmiotowa nieruchomość przeznaczona została pod budownictwo mieszkaniowe w osiedlu [...]. Następnie decyzją Naczelnika Dzielnicy Ł.-G. z [...] sierpnia 1983 r., działka nr 203/1 stanowiąca własność Skarbu Państwa została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej C w Ł. Aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] z [...] listopada 1983 r. zawarto umowę o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste, co do nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Ł., przy ul. B nr 35 zawierającej obszaru 1105 m2, oznaczonej na mapie nr 203/1. W treści § 10 umowy zawarty został wniosek o wpisanie w księdze wieczystej KW nr [...] Spółdzielni Mieszkaniowej jako użytkownika wieczystego gruntu. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej 25 listopada 1983 r. Decyzją z [...] października 2003 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez gminę Miasto Ł. z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Ł., przy ul. B 35 i ul. A 2 , 4, obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 203/5 o pow. 472 m2 - zabudowana i nr 205/5 o pow. 632 m2 - zabudowana. Obecnie więc nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi własność Gminy Miasto Ł. Użytkownikiem wieczystym działek nr 203/6 i nr 203/7 jest Spółdzielnia Mieszkaniowa C w Ł., zaś działką nr 205/5 współwłada Przedszkole Miejskie nr [...] w Ł.

Skoro więc, na działkach nr 203/6 i 203/7 w dniu 25 listopada 1983 r. zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej C w Ł. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej 25 listopada 1983 r., czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r., kiedy to weszła w życie ustawa o gospodarce nieruchomościami, to organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że roszczenie o zwrot nieruchomości, o którym stanowi art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje wnioskodawcom.

W ustalonym stanie faktycznym nieistotna a zarazem zbędna dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawała ocena, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nawet jeśli - jak twierdzą skarżący – cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Jeśli bowiem tytuł prawny do nieruchomości objętej żądaniem zwrotu nie przysługuje Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, wówczas nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie nieruchomości. Z tych samych względów brak było podstaw do rozpoznania wniosku skarżących o przyznanie odszkodowania czy przyznanie nieruchomości zamiennej.

Wobec powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że zarzut błędnej wykładni art. 229 u.g.n., nie mógł odnieść zamierzonego skutku, ponieważ organ prawidłowo odkodował znaczenie normatywne wspomnianego unormowania. Za chybiony należało również uznać zarzut niezastosowania art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. Badanie spełnienia przesłanek określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n. i art. 137 ust. 1 u.g.n. mogło nastąpić jedynie po ustaleniu, że nie zachodzą warunki z art. 229 u.g.n.

W rozpatrywanej sprawie, wbrew stanowisku autora skargi, organ orzekając o umorzeniu postępowania nie naruszył również art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Orzecznictwo sądów administracyjnych nie było dotychczas jednolite, czy w przypadku ziszczenia się przesłanek z art. 229 u.g.n., powinna zostać wydana decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, czy decyzja o umorzeniu postępowania. W obu wypadkach skutek jest ten sam, a mianowicie, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać. Obecnie dominujące jest stanowisko, że w przypadku ziszczenia się przesłanek z art. 229 u.g.n. postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu, ponieważ w takiej sytuacji dochodzi do braku przedmiotu sprawy, a więc jednego - obok podmiotu i podstawy prawnej – z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3013/18, 25 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 2283/16 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dodać w tym miejscu trzeba, że formalne rozstrzygnięcie sprawy poprzez umorzenie postępowania nie wyklucza dochodzenia przed sądem powszechnym (art. 2 § 1 k.p.c.) naprawienia szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem obowiązków wynikających z norm prawnych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV CSK 240/14).

Z tych wszystkich względów Sąd nie dostrzegając podstaw do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Wojewody [...], oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

dc