Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 619/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64e § 1 i 2, art. 64c § 6a pkt 1 i § 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk, WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi K. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz K. T. kwotę [...]([...]) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r., po rozpatrzeniu zażalenia K. T. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...] r. w sprawie umorzenia postępowania wszczętego pismem z [...].02.2017 r. dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że w piśmie z [...].02.2017 r. K. T., określany w tej części uzasadnienia jako "zobowiązany", wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych naliczonych w związku z zajęciem rachunku bankowego zawiadomieniem z [...].02.2017 r. W uzasadnieniu tego wniosku zobowiązany podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, gdyż poza normalnie ponoszonymi wydatkami związanymi z działalnością gospodarczą musi także uiszczać raty, w jakich spłaca zaległości podatkowe, a także że obciążenie go przedmiotowymi kosztami egzekucyjnymi uniemożliwiłoby mu spłatę wyznaczonych rat w terminie, czego konsekwencją byłaby likwidacja firmy, z której dochody są jedynym źródłem utrzymania jego sześcioosobowej rodziny.

Postanowieniem z [...] r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], jednak postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ egzekucyjny wydał postanowienie z [...] r., którym odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał to postanowienie w mocy postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r.

Oba wymienione ostatnio postanowienia zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 422/18.

Ponownie rozpatrując sprawę dotyczącą złożonego przez zobowiązanego wniosku z [...].02.2017 r. w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny wydał postanowienie z [...] marca 2019 r., którym umorzył postępowanie wszczęte wymienionym wnioskiem.

W zażaleniu wniesionym na postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązany zarzucił naruszenie w szczególności:

- art. 8 i art. 11 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", przez nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, jak również niewyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie,

- art. 7 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób jednostronny, z pominięciem istotnych okoliczności wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, z pominięciem słusznego interesu zobowiązanego,

- art. 107 § 3 k.p.a. przez niedostateczne uzasadnienie faktyczne i prawne polegające na ogólnym odniesieniu się do stanu faktycznego i ograniczeniu się do cytowania wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18.

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany wyraził pogląd, że organ egzekucyjny niezasadnie przyjął, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Zobowiązany stwierdził także, że dotychczasowe działania organu egzekucyjnego były nieprawidłowe i podniósł, że postanowieniem z [...] r. postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych wyżej tytułów egzekucyjnych zostało zawieszone, a z uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18 wynika, że w aktach znajdują się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i [...], jednak takie postanowienia nie zostały zobowiązanemu doręczone, jak też nie zostały mu doręczone postanowienia o podjęciu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tych tytułów wykonawczych. Zdaniem zobowiązanego powołany wyrok potwierdza również, że nie powiadomiono go w trybie art. 64c § 6a o.p.e.a. w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego mocą wymienionych postanowień.

Zobowiązany podniósł ponadto, że w lutym 2017 r. został błędnie pouczony przez organ egzekucyjny, że powinien złożyć wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych naliczonych w związku z zajęciem rachunku bankowego. Jego zdaniem, pomimo tego, że w kolejno składanych pismach i zażaleniach kwestionował zarówno zasadność obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, jak i ich wysokość, organ egzekucyjny nie powiadamiał go o czynnościach, "które powinien podjąć, by postępowanie o umorzeniu kosztów egzekucyjnych wkroczyło na prawidłowe tory". Zdaniem zobowiązanego nie dał on żadnych podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dlatego obciążenie go kwotą [...]zł uważa za krzywdzące i nieuzasadnione, a nadto kwota ta jest – w jego ocenie - niewspółmierna do nakładu pracy, jakie poniósł organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zobowiązania.

Na zakończenie zobowiązany odnotował, że [...].02.2019 r. złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w związku z zakończeniem spłat zaległych należności w podatku dochodowym i w podatku od towarów i usług w ramach systemu ratalnego, zatem zgodnie z art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny winien wydać postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, jednak dotychczas nie ma żadnej informacji w tej sprawie.

Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonym postanowieniu, przytoczonego na wstępie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podniósł w pierwszej kolejności, że Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] wyrokiem z 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 422/18, uchylił uprzednio wydane w sprawie postanowienia, jednak z przyczyn innych niż podane w skardze. W uzasadnieniu tego wyroku sąd stwierdził, że – jego zdaniem - spór w sprawie dotyczy przede wszystkim wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie czy ma je ponieść skarżący i w związku z tym sąd zauważył, że "dopiero prawidłowe przesądzenie, czyli w sposób wymagany przez rozwiązania przyjęte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarówno wysokości kosztów, jak i osoby, na której spoczywa ciężar ich poniesienia, otwiera drogę do ubiegania się o umorzenie tych należności. Wówczas dopiero wiadomo kto jest legitymowany do wystąpienia z takim wnioskiem i jaka kwota miałaby podlegać umorzeniu. Ostateczne i prawomocne postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych precyzuje przecież ich wysokość, a przez to wyznacza przedmiot wniosku o umorzenie oraz jednocześnie indywidualizuje osobę zobowiązaną do ich zapłaty, a tym samym legitymowaną czynnie do domagania się umorzenia. (...) Z punktu widzenia wewnętrznej systematyki ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, instytucji przewidzianej w art. 64e § 1, § 2 u.p.e.a. nie można stosować w oderwaniu od pozostałych przepisów zawartych w omawianej ustawie, a w tym konkretnym przypadku z pominięciem art. 64c § 6a, § 7 u.p.e.a. Już sama kolejność tych regulacji stanowi wskazówkę jaki jest wymagany ze strony ustawodawcy porządek rozstrzygania poszczególnych zagadnień - najpierw kto i w jakiej wysokości ponosi koszty egzekucyjne (w myśl art. 64c u.p.e.a.), a później czy można je umorzyć i pod jakimi warunkami (według art. 64e u.p.e.a.)."

Organ II instancji stwierdził, że mając na względzie stanowisko prawne przedstawione w uzasadnieniu wymienionego wyroku, organ egzekucyjny uznał, że aby rozpoznać merytorycznie wniosek zobowiązanego z [...].02.2017 r. winien po pierwsze określić wysokość kosztów egzekucyjnych, po drugie wskazać adresata tego obowiązku, czyli wykazać po czyjej stronie leży uregulowanie tych należności (zobowiązanego czy wierzyciela), a następnie zgodnie z przepisami art. 64e u.p.e.a. oraz art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i rozporządzenia Komisji Europejskiej (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. U. UE L z 2013 r. nr 352 str. 1) ustalić czy zobowiązany spełnia warunki, od spełnienia których zależy udzielenie ulgi.

Dalej organ II instancji wskazał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że:

1. w zakresie wniosku w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych:

a) pismem z [...].02.2019 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych,

b) postanowieniem z [...] r. organ egzekucyjny odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania postanowienia w sprawie wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...] (gdyż wniosek nie został złożony w terminie określonym z art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a.) oraz [...], [...], [...], [...], [...], [...] (gdyż wniosek został złożony przed rozpoczęciem biegu terminów przewidzianych w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a.),

c) po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego, postanowieniem z [...] maja 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy wskazane wyżej postanowienie organu I instancji, jednocześnie konwalidując określone błędnie przez organ egzekucyjny terminy zapłaty/wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych (zamykających postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...] i [...]), przy czym na postanowienie to zobowiązany wniósł skargę, która dotychczas (do dnia wydania postanowienia) nie została rozpatrzona.

2. w zakresie wniosku w sprawie udzielenia ulgi - umorzenia kosztów egzekucyjnych:

a) pismem z 27.02.2017 r., uzupełnionym pismem z 15.03.2017 r. zobowiązany wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych naliczonych w związku z zajęciem rachunku bankowego,

b) postanowieniem z [...] marca 2019 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie wszczęte wymienionym wyżej wnioskiem.

Następnie, po przywołaniu treści unormowań zawartych w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a., organ II instancji stwierdził, że uwzględniając te regulacje należy ocenić, że organ egzekucyjny prawidłowo przyjął, że skoro na dzień wydania postanowienia w przedmiocie ulgi nie wydano zawiadomień/postanowień w trybie art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a., to brak jest przesłanek przedmiotowych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego z [...].02.2017 r. Organ podniósł, że w dniu wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania wszczętego tym wnioskiem postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych było nieprawomocne, gdy w wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18 stwierdził, że "ostateczne i prawomocne postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych precyzuje przecież ich wysokość, a przez to wyznacza przedmiot wniosku o umorzenie oraz jednocześnie indywidualizuje osobę zobowiązaną do ich zapłaty, a tym samym legitymuje czynnie do domagania się umorzenia", oraz, że "aktualnie wniosek zobowiązanego umorzenie kosztów egzekucyjnych nie podlega rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu co do istoty".

Organ II instancji także pozostałe zarzuty uzasadnienia uznał za nieuzasadnione. Podniósł, że z uzasadnienia postanowienia organu egzekucyjnego wynika, jakimi przesłankami organ kierował się wydając to postanowienie, a w toku postępowania egzekucyjnego dochowane zostały wszystkie czynności w zakresie informowania zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego. W związku z twierdzeniami zobowiązanego o niedoręczeniu mu postanowień w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie niektórych tytułów wykonawczych, jak i postanowień o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego w tym zakresie, organ wskazał, że kolejne postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego odbierały Z. T. i G. T., jako dorośli domownicy, którzy zobowiązali się do oddania pisma adresatowi, jeśli zaś chodzi o postanowienia o podjęciu postępowania, to nie było podstaw do ich wydawania, gdyż nie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 57 § 1 u.p.e.a.

Organ II instancji ponownie podkreślił także, że przyjęta przez organy argumentacja wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, którym to wyrokiem organy obu instancji są związane, oraz że w związku z tym organ egzekucyjny, po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego oraz wypełniając zalecenia sądu, "uporządkował" cykle (etapy) postępowania i orzekł zgodnie z przepisami u.p.e.a. w zakresie złożonych przez zobowiązanego wniosków.

K. T., określany dalej jako "skarżący", wniósł skargę na opisane wyżej postanowienie, zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem:

- art. 7 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób jednostronny, z pominięciem istotnych okoliczności oraz z przekroczeniem granic uznania administracyjnego i pominięciem słusznego interesu skarżącego,

- art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, sprzecznie z zasadami proporcjonalności, przez mechaniczne stosowanie prawa bez uwzględnienia dobra jednostki; co skutkowało naruszeniem zasady bezstronności, równego traktowania i proporcjonalności,

- art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a. przez niewyjaśnienie istoty sprawy oraz niezasadne i przedwczesne umorzenie postępowania,

- art. 105 § 1 k.p.a. przez błędne wydanie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych,

- art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu egzekucyjnego.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że – jego zdaniem - argumentacja organu II instancji, że koszty nie zostały ostatecznie ustalone, zatem nie mogą być umorzone, jest chybiona zważywszy na stan sprawy. Według skarżącego skoro zdaniem organu II instancji postępowanie o umorzenie kosztów egzekucyjnych jest bezprzedmiotowe, bo koszty te nie zostały prawomocnie ustalone, to należy zadać pytanie na poczet jakich należności organ egzekucyjny [...].02.2017 r. dokonał zajęcia kwoty [...]zł, a [...].02.2019 r. zajął kwotę [...]zł. Skarżący wyraził pogląd, że nie można mówić, że koszty nie zostały ustalone, gdy organ dokonał ich zajęcia i przymusowego ściągnięcia.

Skarżący podniósł także, że [...] czerwca 2019 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, ustalając je na kwotę [...]zł. W ocenie skarżącego oznacza to, że organ egzekucyjny najpierw ściągnął koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł w oparciu o tytuły egzekucyjne o numerach [...], [...], [...], [...], a potem w oparciu o te tytuły ponownie ustalił koszty egzekucyjne na kwotę [...]zł, co jednak nie przeszkadza organowi II instancji twierdzić, że brak jest przedmiotowych przesłanek do merytorycznego rozpoznania wniosku z [...].02.2017 r. o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W świetle tych faktów skarżący uznał za kuriozalne stwierdzenie z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że organ egzekucyjny "uporządkował" cykle (etapy) postępowania i orzekł zgodnie z przepisami ustawy egzekucyjnej w zakresie złożonych przeze skarżącego wniosków.

Według skarżącego analiza całości postępowania egzekucyjnego, w szczególności w zakresie kosztów egzekucyjnych, prowadzi do wniosku, że poszczególne postanowienia wydawane są w oderwaniu od pozostałych rozstrzygnięć, a rozstrzygnięcia te są wzajemnie sprzeczne, ponadto zaś postępowanie i rozstrzygnięcia wydawane przez organy w sprawie niniejszej nie dają się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami: demokratycznego państwa prawa, zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, równości. Skarżący podniósł, że nie dał podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dlatego ściągnięcie z jego rachunku bankowego kwoty [...]zł uważa za nieuzasadnione, niezależnie od tego, że kwota – w jego ocenie - jest niewspółmierna do nakładów pracy, jakie poniósł organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zobowiązania.

Skarżący nie zgodził się również z argumentacją organu II instancji, że mimo zawieszenia [...] marca 2017 r. postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] możliwe było umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i [...] bez uprzedniego wydania postanowienia o podjęciu postępowania egzekucyjnego w zakresie tych tytułów. Zdaniem skarżącego, w świetle art. 57 u.p.e.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 56 § 3 u.p.e.a. podjęcie postępowania następuje w formie postanowienia, ustanie przyczyny zawieszenia nie powoduje podjęcia postępowania ani z mocy prawa ani przez czynności konkludentne, zatem zaniechanie wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania narusza nie tylko zasadę pisemności, ale też zasadę udzielania przez organ informacji, a poza tym kontynuowanie zawieszonego postępowania bez jego podjęcia nie jest możliwe. Ma to – w ocenie skarżącego - znaczenie o tyle, że nie można wykluczyć, że strona poinformowana o podjęciu postępowania egzekucyjnego podjęłaby działania, które pozwoliłyby jej na uniknięcie zastosowania kolejnego środka egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył co następuje:

W sprawie jest poza sporem, że wydanym w niniejszej sprawy wyrokiem z 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 422/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] uchylił uprzednio wydane w tej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z [...] r. Z uzasadnienia tego wyroku, a także z akt sprawy wynika, że postanowienia, o których mowa, rozstrzygały o odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie 10 tytułów wykonawczych. Przy tym skarżący twierdził wówczas między innymi, że koszty te nie powinny go obciążać, gdyż nie dał powodów do egzekucyjnej realizacji jego obowiązków publicznoprawnych, a ponadto kwestionował wysokość tych kosztów jako wygórowaną i niemającą związku z nakładem pracy organu egzekucyjnego, natomiast organy wskazywały nie tylko, że – według ich ustaleń – nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., ale także, że organ egzekucyjny miał obowiązek wszcząć postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, w oparciu o złożone tytuły wykonawcze, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo, że zasady wyliczania i pobierania kosztów egzekucyjnych nie są uzależnione od woli organu egzekucyjnego, lecz wynikają wprost z przepisów u.p.e.a., oraz że "bezspornie powstał obowiązek zapłaty organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, gdyż wynika to z przepisów prawa" (stwierdzenie to zostało w uzasadnieniu postanowienia z [...] r. podkreślone). W takim stanie sprawy, oceniając zgodność z prawem zaskarżonego wówczas postanowienia, o określonej treści zarówno co do rozstrzygnięcia, jak i argumentów uzasadnienia, sąd, rozpoczynając rozważania prawne w uzasadnieniu powołanego wyroku, stwierdził, że chociaż przedmiotem rozstrzygnięcia w wydanych w sprawie postanowieniach była kwestia umorzenia kosztów egzekucyjnych, to jednak "spór w analizowanej sprawie dotyczy przede wszystkim wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie czy ma je ponieść skarżący o statusie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym". W tym właśnie kontekście sąd zauważył, że - w pewnym uproszczeniu – organy, rozstrzygając żądanie zobowiązanego umorzenia kosztów egzekucyjnych, jednocześnie rozstrzygnęły o wysokości tych kosztów oraz o obowiązku zobowiązanego ich poniesienia, co – w ocenie sądu – jest praktyką niezgodną z zasadami określania wysokości kosztów egzekucyjnych oraz adresata tego obowiązku. Kontynuując tę myśl sąd stwierdził, że "dopiero prawidłowe przesądzenie, czyli w sposób wymagany przez rozwiązania przyjęte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarówno wysokości kosztów egzekucyjnych, jaki i osoby, na której spoczywa ciężar ich poniesienia, otwiera drogę do ubiegania się o umorzenie tych należności. Wówczas dopiero wiadomo kto jest legitymowany do wystąpienia z takim wnioskiem i jaka kwota miałaby podlegać umorzeniu. Ostateczne i prawomocne postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych precyzuje przecież ich wysokość, a przez to wyznacza przedmiot wniosku o umorzenie oraz jednocześnie indywidualizuje osobę zobowiązaną do ich zapłaty, a tym samym legitymowaną czynnie do domagania się umorzenia."

Powołując się przede wszystkim na ostatnie zdanie z przytoczonego fragmentu uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, w kontekście art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; od 28.11.2019 r. – Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, w zaskarżonym obecnie postanowieniu, a także w postanowieniu utrzymanym nim w mocy organy obu instancji uznały, że skoro w piśmie z [...].02.2019 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wszystkich 10 wymienionych wyżej tytułów wykonawczych i postępowanie w przedmiocie tego wniosku nie zostało prawomocnie zakończone, to bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie o wniosku skarżącego o umorzeniu kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do kosztów wszystkich tych postępowań egzekucyjnych.

Prawdą jest, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia z [...] r., nie było jeszcze zakończone prawomocnie, a w dacie wydania postanowienia organu egzekucyjnego z [...] r. nawet ostatecznie, postępowanie dotyczące wniosku skarżącego z [...].02.2019 r. o ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego, o którym mowa wyżej. Wbrew jednak stanowisku organów przedstawionemu w postanowieniach wydanych w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu stanu sprawy, w którym sąd wydał wyrok w sprawie I SA/Lu 422/18, oraz całości oceny prawnej przedstawionej w uzasadnieniu tego wyroku, okoliczność pozostawania w toku wskazanego postępowania nie uzasadniała przyjęcia, że bezprzedmiotowe w całości jest postępowanie o umorzenie kosztów egzekucyjnych z wniosku skarżącego z [...].02.2017 r.

Już z przytoczonego wyżej, za uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia, fragmentu uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18 wynika, że – w ocenie sądu, który wydał ten wyrok - instytucji przewidzianej w art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. nie można stosować z pominięciem art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a., oraz że porządek rozstrzygania poszczególnych zagadnień jest taki, że najpierw należy przesądzić kto i w jakiej wysokości ponosi koszty egzekucyjne - w myśl art. 64c u.p.e.a., a później czy można je umorzyć i pod jakimi warunkami - według art. 64e u.p.e.a. W dalszej części uzasadnienia, odwołując się do przepisu art. 64c § 7 u.p.e.a., sąd dodał, że "jednoznacznie mowa w nim o tym, że jeśli zobowiązany nie godzi się z poniesieniem kosztów egzekucyjnych bądź z ich wysokością, wówczas ma prawo wystąpić do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie w tej materii postanowienia, które podlega zaskarżeniu zażaleniem", a "art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. razem określają czas, w którym taki wniosek zobowiązany jest uprawniony złożyć." Sąd ocenił także, że "(...) w przytoczonym wyżej stanie prawnym przedwczesne jest stwierdzanie przez organ, że na zobowiązanym spoczywa obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych (...)", oraz że "(...) stanowisko wyrażane w motywach kontrolowanego postanowienia, podobnie jak w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego, świadczy o pominięciu trybu uregulowanego w art. 64c § 6a, § 7 u.p.e.a.". Sąd wyraźnie podkreślił przy tym, że sformułowana ocena dotyczy "przedstawionej przez organ sytuacji proceduralnej", tj. powołanej przez organ okoliczności, że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w związku z rozłożeniem na raty egzekwowanych zaległości podatkowych. Także w dalszej części uzasadnienia sąd odniósł się do okoliczności ustalonych i argumentów podnoszonych we wówczas zaskarżonym postanowieniu, konstatując, że "(...) w świetle dotychczasowych argumentów organu i organu egzekucyjnego, odmowa zobowiązanemu umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może zostać zaaprobowana z punktu widzenia prawa. Rozstrzygnięcie takie wymaga u podstaw uprzedniego przesądzenia w trybie przewidzianym w art. 64c u.p.e.a., która strona i w jakiej wysokości ma być obciążona kosztami egzekucyjnymi", a przy tym dostrzegając, że "(...) w aktach postępowania egzekucyjnego przedstawionych sądowi znajdują się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...] ze stycznia 2018 r. i nr [...] z października 2017 r.", która to okoliczność nie znalazła odzwierciedlenia w argumentacji organu, a nie można z góry wykluczyć, że nie będzie miała ona znaczenia, gdy dojdzie do rozstrzygania o wysokości kosztów egzekucyjnych i stronie zobowiązanej do ich zapłaty, bowiem nic też nie wskazuje na powiadamianie zobowiązanego w trybie art. 64c § 6a u.p.e.a. w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego mocą wymienionych postanowień." Nie może budzić wątpliwości, że stwierdzając, że "aktualnie wniosek zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie podlega rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu co do istoty", oraz że "rolą organu będzie ocenić, na ile jego merytoryczne rozpatrywanie i rozstrzyganie stanie się uzasadnione w przyszłości", sąd miał na względzie wszystkie uwarunkowania faktyczne i prawne, o których mowa wyżej.

Art. 64c u.p.e.a. w § 1 wyjaśnia, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, zaś w § 2-4 zasadniczo reguluje kwestie związane z tym, jaki podmiot – wierzyciel lub zobowiązany w określonych okolicznościach postępowania egzekucyjnego ponosi koszty egzekucyjne, w § 5 i 6 stanowi o zasadach egzekucji kosztów egzekucyjnych, natomiast w § 6a i 7 normuje tryb postępowania, które prowadzi do definitywnego rozstrzygnięcia o obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych i ich wysokości. Z przepisów tych, wielokrotnie przywoływanych przez sąd w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, wynika, że:

> (§ 6a) organ egzekucyjny zawiadamia:

1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:

a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,

b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;

2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela;

> (§ 7) organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a; na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Dalsze przepisy art. 64c u.p.e.a. (§ 9-12) zawierają regulacje dotyczące głównie tego, jakiemu organowi przypadają wyegzekwowane koszty egzekucyjne.

W ocenie sądu z przytoczonych wyżej przepisów § 6a i 7 art. 64c u.p.e.a. jednoznacznie wynika, że jeżeli w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym umorzenie postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne, zobowiązany nie złożył do organu egzekucyjnego wniosku o zawiadomienie go o wysokości kosztów egzekucyjnych, to nie jest możliwe, a w każdym razie nie jest prawnie skuteczne, doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia, o którym mowa w art. 64c § 6a u.p.e.a., a w konsekwencji nie może także nastąpić rozstrzygnięcie o kosztach egzekucyjnych w formie postanowienia, w trybie określonym w § 7 wymienionego artykułu. Chociaż zatem prawdą jest, że w stanie sprawy, jaki przyjął do orzekania – w oparciu o treść zaskarżonego wówczas postanowienia - sąd w sprawie I SA/Lu 422/18, tj. w sytuacji zawieszenia postępowań egzekucyjnych oraz sporu co do obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych lub ich wysokości, o kwestiach tych rozstrzygać powinno ostateczne i prawomocne postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, to jednak treść art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. przesądza, że definitywne wyznaczenie strony podmiotowej ("czyli kto jest adresatem obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych"), jak i przedmiotowej ("a więc jaka jest odpowiadająca prawu wysokość kosztów egzekucyjnych") "według reguł przyjętych w art. 64c u.p.e.a." może nastąpić także w wyniku samego tylko upływu czasu.

Zdaniem sądu, to właśnie w kontekście, o którym mowa wyżej, sąd wydający 26 września 2018 r. wyrok w sprawie I SA/Lu 422/18 zauważył, że z akt sprawy wynika okoliczność umorzenia w październiku 2017 r. i w styczniu 2018 r. postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie 4 tytułów wykonawczych, która w zaskarżonym wówczas postanowieniu nie znalazła odzwierciedlenia, a jednocześnie z materiałów sprawy przedstawionych sądowi nie wynikało także, czy zobowiązanemu doręczone zostało zawiadomienie w trybie art. 64c § 6a u.p.e.a.

W tym miejscu należy podnieść, że procedując w przedmiocie wniosku skarżącego z [...].02.2017 r., organy rozstrzygające sprawę określały jej przedmiot jako "umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego", jednak – w ocenie sądu – w istocie postępowanie dotyczy umorzenia kosztów egzekucyjnych dziesięciu postępowań egzekucyjnych. Stwierdzić bowiem należy, że na gruncie u.p.e.a. rozróżnienia się postępowanie egzekucyjne od egzekucji administracyjnej, co stało się także przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) (por. np.: uchwała z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08, oraz wyroki z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1289/08, z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1588/17, z 22 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3825/17), przy czym egzekucja administracyjna toczy się w ramach postępowania egzekucyjnego wszczętego na wniosek wierzyciela w celu doprowadzenie do realizacji obowiązku wskazanego w konkretnym tytule wykonawczym. Jak się wydaje, w niniejszej sprawie kwestia ta nie budzi wątpliwości, skoro organ egzekucyjny umorzył odrębnymi postanowieniami postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...]

Wobec powyższego, w świetle ocen prawnych przedstawionych w wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, rozpatrując sprawę ponownie organ egzekucyjny, a w konsekwencji także organ II instancji, winny były zbadać, czy w odniesieniu do któregoś z postępowań egzekucyjnych już zakończonych w dacie wydania postanowienia organu egzekucyjnego z [...] marca 2019 r. nie nastąpiło definitywne przesądzenie "w trybie przewidzianym w art. 64c u.p.e.a., która strona i w jakiej wysokości ma być obciążona kosztami egzekucyjnymi", w tym z uwzględnieniem, że może to nastąpić w szczególności ze względu na upływ terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a.

W ocenie sądu zaniechanie dokonania ustaleń w zakresie, o którym mowa wyżej, doprowadziło do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a., bowiem z akt sprawy wynika, że w odniesieniu do postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], umorzonych w październiku 2017 r. i w styczniu 2018 r., termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a., upłynął przed 5.03.2019 r., a organ II instancji tego faktu nie kwestionuje.

Dodać należy, że – zdaniem sądu – z dokonania w niniejszej sprawie ustaleń, o których mowa, nie zwalniało organów złożenie przez skarżącego w piśmie z [...].02.2019 r. wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do wszystkich 10 prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych, których kosztów (co do ich umorzenia) dotyczył także jego wniosek z [...].02.2017 r. Skoro dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne było ustalenie, czy koszty postępowań egzekucyjnych zostały już definitywnie przesądzone w trybie art. 64c (§ 6a i 7) u.p.e.a., to organy obowiązane były wyjaśnić te okoliczności w toku postępowania w niniejszej sprawie stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.. W ocenie sądu, złożenie przez skarżącego pisma z [...].02.2019 r. organy potraktowały jako pretekst to uchylenia się od powinności, o których mowa, bez dostatecznego uzasadnienia wiążąc wszczęcie tym pismem postępowania z wyrwanym z kontekstu zdaniem z uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, co należy ocenić jako działanie naruszające art. 8 § 1 w związku z art. 18 u.p.e.a.

Jeśli natomiast chodzi o pozostałe twierdzenia skargi, to należy – zdaniem sądu – zauważyć, że w toku egzekucji organ egzekucyjny pobiera od zobowiązanego środki na poczet kosztów egzekucyjnych, co jest co do zasady zgodne z art. 64c § 1, 5 i 6 u.p.e.a. i samo w sobie nie narusza zasady zaufania. Takie działanie organu egzekucyjnego nie przesądza, że właśnie zobowiązany finalnie poniesie te koszty i w wysokości, w jakiej zostały pobrane, gdyż może on kwestionować obciążenie go tymi kosztami, wykorzystując unormowania zawarte w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. Dopiero, gdy nastąpi definitywne w świetle tych przepisów określenie osoby obciążonej kosztami egzekucyjnymi i ich wysokości, może być rozważane umorzenie tych kosztów na podstawie art. 64e u.p.e.a. Kwestie ta zostały wyjaśnione w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, a także powyżej.

Jak również wyjaśniono w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Lu 422/18, a także wyżej, do zakresu (przedmiotu) postępowania w sprawie umorzenia - na wniosek zobowiązanego - kosztów egzekucyjnych nie należy rozstrzyganie, czy skarżącego (będącego zobowiązanym) powinny obciążać koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niego na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego, a jeśli tak to w jakiej wysokości. W związku z tym, mając na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy (nie będąc przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), należy stwierdzić, że w sprawie sądowoadministracyjnej wszczętej skargą na wymienione na wstępie postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, sąd nie jest uprawniony do wypowiadania się co do wydanego dla skarżącego postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, ani też co do podnoszonych w skardze okoliczności, które – w ocenie skarżącego – uzasadniają nieobciążanie go kosztami postępowań egzekucyjnych. Poza przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej pozostają także podnoszone przez skarżącego zarzuty kwestionujące prawidłowość umorzenia postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...]

Rozpatrując sprawę ponownie organy powinny w pierwszej kolejności ustalić czy koszty egzekucyjne, których dotyczy wniosek skarżącego z [...].02.2017 r., lub niektóre z nich, zostały już ustalone w trybie przewidzianym art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a, tj. czy co do nich lub niektórych z nich termin określony w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. upłynął bez wniesienia przez skarżącego wniosku o doręczenie mu zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie, a jeżeli skarżący wniósł w terminie taki wniosek, to czy został wyczerpany tryb postępowania przewidziany w art. 64c § 7 u.p.e.a. przez wydanie ostatecznego, ewentualnie prawomocnego, postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Ustalenie, że w świetle przywołanych przepisów koszty egzekucyjne zostały definitywnie ustalone, otworzy przez organem egzekucyjnym możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia o wniosku skarżącego o umorzenie tych kosztów. Jeżeli natomiast co do niektórych z tych kosztów nadal prowadzone będzie postępowanie zmierzające do rozstrzygnięcia o zasadności obciążenia skarżącego kosztami egzekucyjnymi, to w tym zakresie uzasadnione będzie dokonanie przez organ oceny, że rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o umorzenie tych kosztów jest przedwczesne, a zatem postępowanie w tym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu egzekucyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.

O zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), uwzględniając uiszczony przez skarżącego wpis należny od skargi – [...] zł, uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa – [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem – [...] zł.