Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 56/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2-4, art. 24 ust. 2, art. 16 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 75 a
journal: Dz.U. 2010 nr 220 poz 1447
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity
article: art. 37
journal: Dz.U. 2006 nr 89 poz 625
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 maja 2011 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNEINIE

W dniu [....] r. L. M. (dalej także jako skarżący) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadził działalność gospodarczą w formie stacji sprzedaży gazu do samochodów. Podkreślił, że w [...] r. doszło do poważnej awarii - uszkodzenia dystrybutora tankowania gazem. Sprawcą był kierowca TIRA na ukraińskich tablicach rejestracyjnych, który wjeżdżając w dystrybutor zniszczył go całkowicie i uszkodził instalację techniczną. Sprawcy nie udało się zidentyfikować na tyle dokładnie, aby móc wystąpić z roszczeniem o naprawienie szkody, ponadto stacja nie była ubezpieczona. Wnioskodawca wskazał, że w celu dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, zaciągnął pożyczkę na zakup dystrybutora i naprawę instalacji. Ostatnia rata pożyczki została spłacona w kwietniu 2010 r. Wnioskodawca podkreślił również, że grunt, na którym została usytuowana stacja był dzierżawiony, a umowa dzierżawy została wypowiedziana przez drugą stronę w dniu [...] r., w konsekwencji czego wnioskodawca miał możliwość prowadzenia działalności gospodarczej jedynie do [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) umorzono postępowanie

w sprawie wniosku L. M. o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek oraz decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) odmówiono umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł z tytułu należności głównej oraz [...] zł z tytułu odsetek za zwłokę, nie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...]r. w kwocie [...] zł z tytułu należności głównej oraz [...] zł z tytułu odsetek za zwłokę oraz nie opłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł z tytułu należności głównej oraz [...] zł z tytułu odsetek za zwłokę.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz córką – studentką II roku studiów licencjackich oraz z synem, który obecnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Według oświadczenia wnioskodawcy źródłem utrzymania rodziny jest renta chorobowa żony w kwocie [...] zł, stypendium socjalne córki w kwocie [...] zł oraz dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej syna w kwocie [...] zł, co łącznie wynosi [...] zł. Miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą w sumie ok. [...] zł w tym: podatek gruntowy i od nieruchomości [...] zł ([...] zł kwartalnie), wywóz nieczystości stałych ok. [...] zł, woda [...] zł, multimedia ok. [...] zł, koszty związane z leczeniem żony (według oświadczenia zobowiązanego) [...] zł, raty pożyczek ok. [...] zł. Poza zobowiązaniami z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą posiada także zobowiązania wobec PKO BP z tytułu zaciągniętej w [...] r. pożyczki na budowę domu (do zapłaty pozostało jeszcze ok. [...] CHF w miesięcznych ratach po [...] CHF). Obecnie za zgodą banku spłata rat pożyczek została zawieszona do dnia [...] r., a termin spłaty ostatniej raty pożyczki pierwotnie został ustalony na dzień [....] r. Ponadto wnioskodawca spłaca kredyt wobec Getin Bank SA w ratach

po [...] zł, spłata ostatniej raty przypada na dzień [...] r. Wnioskodawca posiadał również zobowiązania wobec Elkom-Gaz

w kwocie [...] zł, jednak na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że termin spłaty ostatniej raty przypadł na dzień [...] r. L. M. wykazał również, że jest właścicielem samochodu osobowego rocznik 1991, dystrybutora paliw, zbiorników na paliwo, pompy LPG, ponadto nieruchomości – domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m2 usytuowanego na działce gruntu o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, dysponuje koncesją na sprzedaż paliw płynnych, ważną do dnia [...] r., a zatem nie jest wykluczone – jak podkreślił organ I instancji – ponowne podjęcie działalności, tym bardziej, że wnioskodawca jest nadal właścicielem urządzeń umożliwiających prowadzenie stacji.

Zdaniem ZUS zgromadzony w sprawie materiał dowodowy

nie pozwalał na stwierdzenie, że zostały spełnione określone w art. 28 ust. 2 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r.,

Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej "u.s.u.s.") przesłanki umorzenia składek

na ubezpieczenia. Stwierdzono, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, jest właścicielem nieruchomości, która może stanowić przedmiot egzekucji, zresztą na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzi administracyjne postępowanie egzekucyjne i jak dotąd Zakład nie został powiadomiony o jego bezskuteczności. Zdaniem organu

w niniejszej sprawie nie wystąpiły również okoliczności określone w art.

28 ust. 3 a u.s.u.s. i w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Podkreślono, że niewątpliwie sytuacja finansowa rodziny, po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, uległa pogorszeniu, niemniej jednak

od zakończenia prowadzenia działalności upłyną stosunkowo krótki okres i nie można jednoznacznie stwierdzić, iż nie ma szans na poprawę tej sytuacji

w przyszłości. W ocenie organu nie wykazano także, iż nastąpiła strata materialna w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących,

że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zauważono, że uszkodzenie dystrybutora miało miejsce w [...] r., a po tym zdarzeniu działalność była nadal prowadzona. Bezpośrednią przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności było wypowiedzenie umowy dzierżawy terenu. Organ wskazał ponadto, że nie zachodzi również przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

Dodatkowo organ w wydanej decyzji podniósł, że skarżący zwracał się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] r. o umorzenie nieopłaconych składek, podkreślając, że wskutek zmian ustawowych wprowadzono zakaz sprzedaży paliw ze zbiorników naziemnych, co spowodowało, że od [...] r. prowadzi jedynie sprzedaż gazu. Ponadto w tym wniosku z [...] r. podał, że grunt, na którym była zlokalizowana stacja został sprzedany przez właściciela. Ostateczną decyzją z dnia [...] r. (znak [...]) odmówiono umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP.

Nie godząc się z decyzjami wydanymi w I instancji z dnia [...] r.

(nr [...] i nr [...]) skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, podkreślając, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż na usunięcie strat po zniszczeniu stacji zaciągnął kredyt, który spłacał łącznie ze składkami ubezpieczeniowymi do [...] r. włącznie. Po tym okresie, ze względu na trudności finansowe, spłacał jedynie raty kredytu licząc na to, że po jego spłacie będzie regulował zaległości z tytułu składek. Podkreślił także, iż po wypowiedzeniu mu umowy dzierżawy gruntu próbował podjąć inną działalność, jednak bez oczekiwanego rezultatu, wobec czego od [...] r. jest osobą bezrobotną. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że nie może podjąć innej działalności w oparciu o posiadaną koncesję na sprzedaż paliw płynnych z uwagi na jej nieważność, gdyż – jak podał – koncesja została co prawda wydana na okres do [...] r., ale obejmuje jedynie konkretne miejsce prowadzonej działalności. W ocenie wnioskodawcy została spełniona przesłanka nadzwyczajnego zdarzenia uniemożliwiającego spłatę zaległości wobec ZUS, którym to zdarzeniem było uszkodzenie dystrybutora i instalacji stacji AUTO - GAZ.

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) wydaną

na podstawie art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 i art. 28 ust. 1, 2, 3

i 3a ustawy u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy obie decyzje

z dnia [...] r. (nr [...] i nr [...]).

W uzasadnieniu organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, wynika, iż zobowiązania pieniężne jakie posiada wnioskodawca nie uległy zmianie w odniesieniu do danych przedłożonych jako uzupełnienie pierwszego wniosku o umorzenie. Ponadto L. M. nadal prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, córką oraz synem. Według oświadczenia wnioskodawcy źródłem utrzymania rodziny jest renta chorobowa żony w kwocie [...] zł, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej syna w kwocie [...] zł, oraz dochód córki w wysokości [...] zł (łącznie [...] zł). Miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą w sumie ok. [...] zł w tym: podatek od nieruchomości [...] zł, woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, telefon [...] zł, koszty związane z leczeniem żony [...] zł, rata kredytu hipotecznego [...] zł (termin spłaty ostatniej raty kredytu ustalono na dzień

[...] r.), rata kredytu w Getin Bank SA [...] zł (spłata ostatniej raty przypada na dzień [...] r.). Ponadto wnioskodawca nadal jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z 1991 r., dystrybutora paliw, zbiorników na paliwo oraz nieruchomości – domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m2 usytuowanego na działce gruntu o powierzchni [...] ha. Przedmiotowe zaległości – jak podał organ II instancji – objęte są egzekucją administracyjną prowadzoną

za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w S.. Ostatnia wpłata z tego tytułu miała miejsce w [...] r. i wynosiła [...] zł. Tytuły egzekucyjne pozostają przydzielone do realizacji. Organ podkreślił także, że podane przez wnioskodawcę wydatki przekraczają wykazane dochody rodziny.

Organ zwrócił uwagę, że według art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Powołano przy tym art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy: 1. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności; 2. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

3. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję; 4. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu w przypadku wnioskodawcy nie wyczerpano możliwości skutecznego dochodzenia należności, tym samym nie zostały spełnione przesłanki prawne, określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podkreślono także, iż zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2 u.s.u.s. nie opłacone w terminie należności z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zakład jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obowiązany jest dochodzić należności wykorzystując w tym celu wszystkie instrumenty prawa. Zobowiązania

z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają

co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ponadto dłużnik posiada majątek, z którego można egzekwować należności. Nie zachodzą więc przesłanki całkowitej nieściągalności.

Organ podniósł dalej, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku

ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zasady umarzania należności z tytułu składek określono rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z tym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja w sprawie o umorzenie należności jest oparta na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wystąpienie przesłanki określonej ustawą nie stanowi automatycznie podstawy

do umorzenia, ponieważ decyzja w tym zakresie podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne nie jest realnie możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS. W ocenie organu II instancji w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki prawne wynikające z art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. uzasadniające umorzenie zadłużenia. Podniesiono przy tym, że gospodarstwo domowe wnioskodawcy nie jest pozbawione możliwości uzyskiwania dochodu. Ponadto, jak podkreślił organ, po zniszczeniu dystrybutora i instalacji gazowej wnioskodawca nadal prowadził działalność gospodarczą, a także podjął decyzję

o wzięciu kredytu na usunięcie powstałych strat i jedynie wypowiedzenie umowy dzierżawy gruntu spowodowało, że był zmuszony do zaprzestania jej prowadzenia. Osoba decydująca się na prowadzenie działalności powinna liczyć się z wszelkiego rodzaju trudnościami, które nie zwalniają z obowiązku opłacania składek. Ponadto – w ocenie organu – obiektywnie trudna sytuacja materialna w jakiej obecnie znajduje się wnioskodawca nie nosi znamion trwałego stanu, gdyż jak podał L. M. zamierza on podjąć działania w kierunku znalezienia pracy, a gdy nie przyniesie to rezultatu, to podejmie działalność gospodarczą w oparciu o unijne dotacje dla bezrobotnych.

Organ odwoławczy wskazał także, że w myśl art. 16 ust. l i ust. 2 u.s.u.s. składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe zatrudnionych pracowników finansują z własnych środków ubezpieczeni (pracownicy) i płatnicy składek, składki

na ubezpieczenie chorobowe – finansują w całości sami ubezpieczeni. Obowiązkiem płatnika jest obliczone składki, pobrane z dochodu ubezpieczonego, odprowadzić bez uprzedniego wezwania, w ustawowym terminie. Zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s. składki za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu. W świetle powyższego wniosek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu składek

na ubezpieczenie w części finansowanej z własnych środków przez ubezpieczonych – jak wskazał organ odwoławczy – uznać należało za bezprzedmiotowy.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W ocenie skarżącego okolicznością uzasadniającą umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia było poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

a także przesłanki określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Stwierdził,

że od 2006 r. prowadził tylko sprzedaż gazu, a nadzwyczajnym zdarzeniem uzasadniającym umorzenie zaległości było zniszczenie dystrybutora gazu i instalacji AUTO – GAZ przez nieujawnionego sprawcę. Wskazał, że jest osobą bezrobotną. Podkreślił, że koncesja na sprzedaż paliwa dotyczy tylko konkretnego miejsca, stacji, a zatem nie może on prowadzić działalności w innym miejscu.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymująca

w mocy dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...] i nr [...]) o odmowie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek i o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie składek

na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowanych

przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek.

N wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazać trzeba,

że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym,

czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy

i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W konsekwencji zatem organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień,

ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie – wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował – uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a.

w związku z art. 80 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ

przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3

i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia

tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy,

że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego

w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Słusznie przy tym podkreślono,

że w odniesieniu do skarżącego nie wyczerpano możliwości skutecznego dochodzenia należności oraz że skarżący posiada majątek, z którego można przeprowadzić egzekucję (egzekucja taka jest zresztą aktualnie prowadzona

przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jak dotąd jest skuteczna). Wskazać także trzeba, że sam skarżący

w skardze do Sądu nie kwestionował zasadności odmowy umorzenia zaległości

na podstawie przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., opierając swoje zarzuty zasadniczo na tle § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku

z art. 28 ust 3a u.s.u.s.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki

nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, organ słusznie zauważył,

że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (sam wnioskodawca w ogóle nie powoływał tej okoliczności).

Oceniając natomiast możliwości finansowe wnioskodawcy organ zasadnie wskazał, że niewątpliwie po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, sytuacja finansowa wnioskodawcy pogorszyła się, jednakże stan ten nie jest trwały, gdyż – jak wskazał skarżący – zamierza on podjąć pracę lub działalność gospodarczą w oparciu o unijne dotacje dla bezrobotnych. W kontekście oceny sytuacji materialnej skarżącego podkreślić także trzeba, że jest on właścicielem nieruchomości – domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m2 usytuowanego

na działce gruntu o powierzchni [...] ha oraz samochodu. Ponadto podkreślić trzeba, że wskazane przez skarżącego wydatki przekraczają wykazane dochody,

a jego gospodarstwo domowe, które prowadzi z żoną, córką i synem nie jest całkowicie pozbawione przychodu. Zaciągnięte natomiast przez skarżącego zobowiązania (w tym kredyt hipoteczny, mający w istocie na celu zwiększenie stanu posiadania), nie mogą usprawiedliwiać zwolnienia skarżącego z obowiązku regulowania należności publicznych i przeniesienia ich ciężaru na innych obywateli.

W konsekwencji zatem – zdaniem Sądu – organ w wyniku prawidłowej i logicznej oceny, słusznie przyjął, że skarżący nie spełnił przesłanki umorzenia zaległości określonej w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia.

Jak zasadnie przyjął organ, skarżący nie poniósł także żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które pozbawiły go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 2). Wbrew odmiennemu zapatrywaniu zainteresowanego za taką nadzwyczajną okoliczność nie może być uznane zniszczenie w [...] r. dystrybutora gazu i instalacji AUTO – GAZ przez nieustalonego sprawcę. W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przesłanki umorzenia muszą być spełnione kumulatywnie. Poniesiona strata materialna musi przy tym pozostawać w związku przyczynowym z klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem i być bezpośrednią przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej.

W rozpoznawanej sprawie skarżący niewątpliwie poniósł stratę materialną w wyniku zniszczenia dystrybutora, a zniszczenie to mogłoby być uznane za nadzwyczajne zdarzenie. Niemniej jednak sytuacja ta nie stała się bezpośrednią przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność ta była bowiem nadal prowadzona, a co więcej, skarżący zaciągnął kredyt w celu usunięcia powstałych strat. Dopiero wypowiedzenie w dniu [...] r. umowy dzierżawy gruntu, na którym usytuowana była stacja paliw, stało się bezpośrednią przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. W tym miejscu dodatkowo wskazać należy, iż omawiana przesłanka umorzenia zaległości była już przedmiotem oceny organu ubezpieczeniowego, który ostateczną decyzją z dnia [...] r. (znak [...]) odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP.

Dodać również trzeba, że organ w zaskarżonej decyzji zasadnie zauważył,

iż skarżący posiada ważną do dnia [...] r. koncesję na sprzedaż paliw płynnych, jest właścicielem dystrybutora paliw i zbiorników na paliwo, a zatem nie jest wykluczone, że ponownie podejmie działalność gospodarczą (niewątpliwie posiadanie koncesji oaz odpowiedniego sprzętu daje mu taką możliwość). Nie znajduje przy tym uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawnych twierdzenie skarżącego, zgodnie z którym udzielona mu koncesja uprawnia go do prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży paliw tylko w określonym miejscu. Zgodnie bowiem z art. 75 a ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) koncesja, zezwolenie, zgoda, licencja albo wpis do rejestru działalności regulowanej uprawniają do wykonywania działalności gospodarczej na terenie całego kraju

i przez czas nieokreślony (ust. 1). Wprowadzenie wyjątku od zasady określonej w ust. 1 jest dopuszczalne tylko w przepisach ustaw odrębnych wyłącznie ze względu

na nadrzędny interes publiczny (ust. 2). Odrębną ustawą, która zawiera przepisy szczególne regulujące udzielenie koncesji na obrót paliwami, jest ustawa z dnia

10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.). Analiza tych przepisów, a zwłaszcza art. 37 precyzującego, co powinna zawierać (określać) koncesja, prowadzi do wniosku, że w koncesji nie wskazuje się miejsca prowadzenia danej działalności gospodarczej (w wydanej skarżącemu koncesji również nie określono miejsca prowadzenia działalności gospodarczej).

Zdaniem sądu organ zasadnie także uznał za bezprzedmiotowy wniosek

w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie w części finansowanej z własnych środków przez ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe zatrudnionych pracowników finansują z własnych środków ubezpieczeni (pracownicy) i płatnicy składek, składki na ubezpieczenie chorobowe – finansują w całości sami ubezpieczeni. Obowiązkiem płatnika jest obliczone składki, pobrane z dochodu ubezpieczonego, odprowadzić bez uprzedniego wezwania, w ustawowym terminie. W myśl art. 30 u.s.u.s. składki za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych

nie podlegają umorzeniu.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego przeprowadzono dokładną analizę stanu finansowego

oraz osobistego strony i następnie należycie oceniono te okoliczności w kontekście przesłanek, określonych w przepisach art. 28 ust. 1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. nie przekraczając przy tym, zasady swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadziły

i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną

ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek oraz decyzję

o umorzeniu postępowania. W ocenie Sądu, stanowisko przyjęte przez organ jest zatem zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Znalazło

to odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone

przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącego została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Wskazać trzeba, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem

tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym,

a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem,

na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.