Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1876/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2.  art. 119 pkt 1 i  art. 120,  art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi X S.A. W A. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2009 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżącego X S.A. W A. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku "A." SA o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2009 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia [...] Zakładów Przemysłu [...] "A." w A. w części odnoszącej się do działki nr [...] (powstałej z podziału działek nr [...] i nr [...]) oraz stwierdzającej, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. w zakresie odnoszącym się do działki nr [...] w części powstałej ze zniesienia i podziału działek nr [...] i [...] została wydana z naruszeniem prawa, przy czym nie było możliwe stwierdzenie jej nieważności w powyższym zakresie z przyczyny określonej w art. 156 § 2 KPA utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), decyzją z dnia [...] grudnia 1992 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r. przez [...] Zakłady Przemysłu [...] "A." w A. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w A., oznaczonego szeregiem działek wymienionych w tej decyzji, w tym również jako działki nr [...] i nr [...] ha oraz nieodpłatnie nabycie prawa własności obiektów znajdujących się na przedmiotowym gruncie.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. B. S., M. B., T. G., T. M. i L. W. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [..] grudnia 1992 r. – w części odnoszącej się do działek nr [...] i nr [...] położonych w A., wskazując, iż decyzja uwłaszczeniowa naruszyła prawa osób trzecich.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...]

a) stwierdził nieważność ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. w części odnoszącej się do działki nr [...] (powstałej ze zniesienia i podziału działek nr [...] i nr [...]);

b) stwierdził, że ww. decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. w zakresie odnoszącym się do działki nr [...], w części powstałej ze zniesienia i podziału działek nr [...] i nr [...], została wydana z naruszeniem prawa, przy czym nie było możliwe stwierdzenie jej nieważności w tym zakresie, z przyczyny określonej w art. 156 § 2 Kpa.

Spółka "A." SA w A. (następca prawny jednostki uwłaszczeniowej), wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2009 r. Skarżąca podniosła, iż wniosek następców prawnych byłych właścicieli został złożony do innego organu niż wydający decyzję uwłaszczeniową, a także, że wniosek o zwrot powinien być złożony przed dniem [...] grudnia 1990 r., tj. przed dniem uwłaszczenia z mocy prawa.

Badając ponownie całość sprawy organ ustalił, że

Zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. uwłaszczenie następuje z mocy prawa, wg stanu prawnego obowiązującego w dniu [...] grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe wymienione w powołanych przepisach. Uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] grudnia 1990 r. ww. działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, ujęte w decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1992 r., stanowiły własność Skarbu Państwa. Decyzją Zastępcy Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia [...] czerwca 1978 r. nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w A., objętej księgą wieczystą KW nr [...], w skład której wchodziły działki nr [...] i nr [...], stanowiące współwłasność M. B., S. T., A. T., M. P., A. G., Z. G., A. G., J. G., J. G., B. W., K. W., S. G., T. W., B. W., L. W. i S. B.

Prawo zarządu na rzecz jednostki uwłaszczonej wynikało z decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy w W. z dnia [...] listopada 1986 r. nr [...] ustalającej dla [...] Zakładów Przemysłu [...] "A." w A. z tytułu zarządu terenami państwowymi o pow. [...] m2 położonych w A. opłat rocznych, w skład których, jak wynika z ustaleń Starostwa Powiatowego w W., wchodziły także działki nr [...] i nr [...].

Powyższe zdaniem organu oznacza, iż spełnione były przesłanki uwłaszczenia, jeżeli nie naruszono praw osób trzecich.

Następcami prawnymi zmarłych współwłaścicieli: M. B., S. T., A. T., M. P., Z. G., A. G., A. G., J. G., J. G., B. W., K. W., S. G., B. W., L. W., na podstawie postanowień sądowych o nabyciu praw do spadku są: B. S., M. B., T. G., T. M., L. W., M. L., M. K., W. G., M. O., M. P., P. G., M. G., M. G., A. G., S. G., M. G., B. K., D. T., J. K., L. W., J. W., W. W., B. W., S. W., A. B., M. C..

Pismem z dnia [...] marca 1992 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w A., spadkobierczyni B. W. – T. M. i L. W. – współwłaścicielka wywłaszczonej nieruchomości, wystąpiły o zwrot nieruchomości wywłaszczonej ww. decyzją z dnia [...] czerwca 1978 r.

Burmistrz Miasta A. zawiadomieniem z dnia [...] lipca 1992 r. nr [...] poinformował strony o wszczęciu postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z wniosku T. M. i L. W.. Pismem z dnia [...] sierpnia 1992 r., które wpłynęło do Urzędu Miejskiego w A. w dniu [...] sierpnia 1992 r., również T. G. (spadkobierca Z. G.), w imieniu własnym oraz współwłaścicieli i spadkobierców zmarłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, wystąpił o zwrot nieruchomości wywłaszczonej ww. decyzją z dnia [...] czerwca 1978 r.

Nie wynika przy tym z zebranego materiału dowodowego, aby sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości została zakończona.

Skoro więc w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, tj. w dniu [...] grudnia 1992 r. trwało postępowanie o przywrócenie praw rzeczowych do wywłaszczonej nieruchomości (nie został rozpatrzony wniosek poprzednich współwłaścicieli lub ich następców prawnych o zwrot nieruchomości w myśl przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) to tym samym zdaniem organu zostały naruszone prawa osób trzecich – byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych, co organ naczelny w decyzji z dnia [...] września 2009 r. prawidłowo ustalił.

Dlatego też zdaniem organu decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] grudnia 1992 r. rażąco narusza prawo, tj. rażąco narusza art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. (prawa osób trzecich), w zakresie dotyczącym działki nr [...] (powstałej ze zniesienia i podziału działek nr [...] i nr [...]) oraz do działki nr [...], w części powstałej ze zniesienia i podziału działek nr [...] i nr [...], co wyczerpuje przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

W postępowaniu nadzorczym organ administracji ma obowiązek uwzględnić aktualny stan prawny nieruchomości w celu ustalenia stron postępowania oraz czy w sprawie zaszły nieodwracalne skutki prawne.

Ze znajdującego się w aktach wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] czerwca 2009 r. dla działki nr [...] wynika, iż działki nr [...] i nr [...] zostały wzajemnie zniesione i podzielone na działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...] pozostaje w użytkowaniu wieczystym "A." SA.

Działka nr [...] wraz z innymi działkami została zniesiona do działki nr [...], a ta podzieliła się na działki nr [...] i nr [...]. Następnie działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...] – powyższe zostało wykazane w wypisie z rejestru gruntów z dnia [...] czerwca 2009 r. dla działki nr [...], której użytkownikiem wieczystym jest "B." SA w B.. Tak więc działki nr [...] i nr [...] wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 1978 r. aktualnie stanowią działkę nr [...] i część działki nr [...].

Jednostka uwłaszczona - przedsiębiorstwo państwowe [...] Zakłady Przemysłu [...] "A." z siedzibą w A. – na mocy aktu notarialnego przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego z dnia [...] lutego 1992 r. rep. [...] nr [...] przekształciło się w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą [...] Zakłady Przemysłu [...] "A." SA w A..

Aktem notarialnym z dnia [...] marca 2000 r. Rep [...] nr [...] Spółka [...] Zakłady Przemysłu [...] "A." SA przeniosła na rzecz "A." SA w A. prawa rzeczowe m. in. do działki nr [...] (działka ta powstała w wyniku uprzedniego wzajemnego zniesienia działek nr [...] nr [...] i podziału na działki nr [...] i nr [...], a następnie w wyniku zniesienia się działki nr [...] i innych działek do nowopowstałej działki nr [...]).

Następnie aktem notarialnym z dnia [...] października 2007 r. Spółka "A." SA w A. zbyła prawa rzeczowe do działki nr [...] na rzecz "B." SA w B. (działka ta powstała w wyniku podziału działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...], a następnie podziału działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...]).

Zatem w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2009 r. prawidłowo ustalono iż w odniesieniu do działki nr [...] nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Wówczas organ administracji ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, zgodnie z dyspozycją z art. 158 § 2 Kpa. Oznacza to, że organ administracji nie może we własnym zakresie odwrócić skutków wynikających z umowy o charakterze cywilnym (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 468/08, z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 506/07, z dnia 15 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1075/06 – niepublikowane).

Natomiast w odniesieniu do działki nr [...] nie zaszły nieodwracalne skutki prawne, bowiem nie została ona zbyta w trybie cywilnoprawnym na rzecz innej osoby.

Przy czym organ podniósł, że przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego [...] Zakładów Przemysłu [...] "A." z siedzibą w A. w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa [...] Zakłady Przemysłu [...] "A." SA nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa, gdyż w wyniku przekształcenia nie dochodzi ani do zmiany właściciela przedsiębiorstwa, ani do zmiany właściciela kapitału. Jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, jest natomiast państwową osobą prawną (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992 r. sygn. akt III CZP 49/92).

Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że wnioskodawcy wystąpili o zwrot nieruchomości do organu, który jest właściwy w sprawach zwrotu nieruchomości. To na organie wydającym decyzję uwłaszczeniową ciąży obowiązek zbadania czy zgłoszone zostały roszczenia osób trzecich, co organ wojewódzki powinien był uczynić prowadząc postępowanie uwłaszczeniowe.

Także data złożenia wniosku o zwrot ma znaczenie w szczególności w sytuacji gdy nie została jeszcze wydana decyzja uwłaszczeniowa. Postępowanie z wniosku następców prawnych byłych współwłaścicieli o zwrot nieruchomości miało pierwszeństwo przed postępowaniem uwłaszczeniowym, które zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa powinno być zawieszone. Ochrona praw osób trzecich w niniejszej sprawie polegała na zapewnieniu rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej, co w postępowaniu uwłaszczeniowym zakończonym ww. decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. nie zostało zapewnione.

Natomiast kwestie ponoszenia opłat i nakładów na przedmiotową nieruchomość nie należą do przedmiotu niniejszego postępowania i nie wpływają na zmianę orzeczenia.

Ewentualne rozliczenia mogą być dochodzone na drodze cywilnoprawnej.

Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. SA zarzucając jej naruszenie

- art. 7 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności okoliczności: kiedy został skutecznie złożony przez byłych właścicieli i spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości wniosek o zwrot nieruchomości, mając na uwadze, że zawieszone postępowanie administracyjne dot. zwrotu nieruchomości przed Starostą [...] zostało wszczęte na skutek wniosku o zwrot nieruchomości, który został złożony w 2006 r.

- art. 77 § 1 kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności w części dotyczącej ustalenia dat, w których zostały złożone wnioski byłych właścicieli o zwrot nieruchomości, mając na uwadze, że zawieszone postępowanie o zwrot nieruchomości przed Starostą [...] nr [...] zostało wszczęte w 2006 r., a także zmiany w nieruchomości polegające na podziale działek i zmiany numeracji w ewidencji gruntów poprzez niewystąpienie o pełną dokumentację w zakresie nieruchomości, w szczególności o odpisy z ksiąg wieczystych;

- art. 107 § 3 kpa poprzez sporządzenie nieprawidłowego uzasadnienia, z którego nie wynika, na jakich dowodach organ się oparł ustalając, że wnioski o zwrot nieruchomości zostały złożone w 1992 r. oraz, że Wojewoda [...] nie dokonał ustalenia w zakresie istnienia roszczeń osób trzecich do nieruchomości, niewskazanie przyczyn, na podstawie których innym dowodom Minister Infrastruktury odmówił wiarygodności, w szczególności dokumentom, w tym urzędowym, z których wynika, że Starosta [...] prowadzi postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości na skutek wniosków złożonych w 2006 r.;

- art. 127 § 3 kpa poprzez nierozpoznanie ponownie sprawy przez Ministra Infrastruktury na skutek wniosku A. S.A. z dnia [...] września 2009 r. i nieprzeprowadzenie powtórnej analizy sprawy i nieuzupełnienie materiału dowodowego w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy; wnosząc o jej uchylenie w całości.

W obszernym uzasadnieniu skarżący rozszerzył i uzasadnił zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Z akt sprawy wynika bowiem, że zaskarżona decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej – T. W., który zmarł [...] października 2007 r. (postanowienie SR K. w K., Wydział [...] Cywilny – sygn. akt [...] Ns [...]).

W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu.

Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.

Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).

Powyższe oznacza, że T. W. zmarły w dniu [...] października 2007 r. nie mógł być stroną postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, bowiem z chwilą śmierci strony postępowania w jego prawa i obowiązki powinni wstąpić jego następcy prawni tj. jego żona B. W. oraz syn G. W..

Tego rodzaju uchybienia wypełniają jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 P.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.ps.a. w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.