Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 299/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 1 i 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Dnia 4 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2021 roku sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej: "K.p.a.", utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] stycznia 2020 r. o ustaleniu dla R. M. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W dniu [...] czerwca 2015 r. strona wniosła o przyznanie płatności na rok 2015 podając, że na gruntach ornych o powierzchni odpowiednio [...] ha ([...]%), [...] ha ([...]%) i [...] ha ([...]%) uprawia odpowiednio gorczycę białą, trawę i grunt ugoruje.

Decyzją z [...] stycznia 2016 r. Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., dalej: "Kierownik BP w P.", orzekł o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- jednolitej płatności obszarowej w wysokości [...] zł,

- płatności za zazielenienie w wysokości [...] zł,

- płatności redystrybucyjnej w wysokości [...] zł,

- kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł.

Płatności przyznane powyższą decyzją przekazano stronie [...] stycznia 2016 r.

W dniu [...] czerwca 2019 r. doręczono stronie zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2016 r. z powodu przyznania płatności za zazielenienie w nadmiernej wysokości z uwagi na zajmowanie więcej niż [...]% powierzchni zgłoszonych upraw przez dwie główne uprawy.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej: "Dyrektor OR", stwierdził z powyższego powodu nieważność decyzji z [...] stycznia 2016 r. Decyzja z [...] czerwca 2019 r. stała się ostateczna [...] lipca 2019 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Kierownik BP orzekł o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- jednolitej płatności obszarowej w wysokości [...] zł,

- płatności za zazielenienie w wysokości [...] zł,

- płatności redystrybucyjnej w wysokości [...] zł,

- kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł.

Decyzja z [...] października 2019 r. organ odwoławczy uchylił decyzję z [...] sierpnia 2019 r. w części dotyczącej przyznania kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej i w tym zakresie umorzył postępowanie organu pierwszej instancji, natomiast w pozostałej części utrzymał decyzję z [...] sierpnia 2019 r. w mocy.

Doręczonym stronie [...] stycznia 2020 r. zawiadomieniem Kierownik BP wszczął postępowanie w sprawie ustalenie nadmiernie pobranych płatności.

Decyzją z [...] stycznia 2020 r. organ pierwszej instancji orzekł o ustaleniu nienależnie pobranych przez stronę płatności z tytułu płatności za zazielenienie w wysokości [...] zł, jako że wypłacono jej [...] zł, a przyznano [...] zł.

Decyzją z [...] marca 2020 r. organ odwoławczy utrzymał powyższą decyzję w mocy podnosząc, co następuje.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 s. 69 i nast.), dalej: "rozporządzenie 809/2014", obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 7 ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli:

- dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz

- jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności (art. 7 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia 809/2014).

Środki wypłacone [...] stycznia 2016 r. w zakresie płatności za zazielenienie wynikały z pomyłki organu, gdyż płatność tą przyznano w nieprawidłowej wysokości, jako że podczas kontroli wniosku organ błędnie określił procentowy udział upraw w zakresie dywersyfikacji. Spełniono zatem pierwszy warunek określony w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 (dokonanie płatności na skutek pomyłki organu).

Nie spełniono jednak drugiego warunku określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 (możliwość wykrycia błędu przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach), ponieważ we wniosku strona potwierdziła znajomość przepisów określających zasady przyznawania płatności. Stanowią one, że w zakresie spełnienia jednego z warunków zazielenienia (dywersyfikacji upraw) obowiązkowa liczba i struktura powierzchni upraw zależy od powierzchni gruntów ornych, z uwzględnieniem gruntów ornych nie deklarowanych do jednolitej płatności obszarowej: powyżej [...] ha gruntów ornych - minimum trzy uprawy na gruntach ornych, w tym uprawa główna nie może zajmować więcej niż [...]% gruntów ornych, a dwie uprawy główne łącznie nie mogą zajmować więcej niż [...]% gruntów ornych. Na producencie rolnym, jako na profesjonaliście, ciąży obowiązek spełniania wszystkich warunków kwalifikowalności płatności w ramach deklarowanych płatności. Nie można zatem uznać, że błąd organu nie mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez stronę.

W sprawie nie ma zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312 ze zm.), dalej: "ustawa o płatnościach bezpośrednich", gdyż brak dywersyfikacji upraw nie jest brakiem formalnym wniosku. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 K.p.a., kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 K.p.a. nie stosuje się.

Kwota nienależnie pobranych przez stronę płatności z tytułu płatności za zazielenienie wynosi [...] zł, jako że wypłacono jej [...] zł, a przyznano [...] zł (str. 8).

W innym miejscu decyzji z [...] marca 2020 r. organ podniósł jednak, że kwota nienależnie pobranych płatności wynika z różnicy między wypłatą płatności w wysokości [...] zł za rok 2013 i [...] zł za rok 2014 (str. 6 zaskarżonej decyzji), a decyzjami ostatecznymi o odmowie przyznania płatności za te lata oraz że odwołanie zasługuje na uwzględnienie (str. 3 zaskarżonej decyzji).

W skardze na decyzję organu odwoławczego zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 8 § 1 K.p.a. przez obciążenie skarżącego błędem popełnionym przez organ;

b) art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez niewskazanie przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał, że:

- odwołanie zasługuje na uwzględnienie, a jednocześnie utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy;

- nienależnie poprane płatności wynikają z różnicy między wypłatą płatności w wysokości [...] zł za rok 2013 i [...] zł za rok 2014, a decyzjami ostatecznymi o odmowie przyznania płatności za te lata, podczas gdy kwestionowana część płatności dotyczyła roku 2015;

c) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji;

d) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 64 § 1 K.p.a.;

2. przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 przez błędne uznanie, że skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę organu, skoro organ pierwszej instancji od złożenia wniosku do wydania decyzji i wykonania przelewu środków miał 7 miesięcy na analizę wniosku, dysponując stosownymi narzędziami do obliczenia powierzchni upraw mającymi znaczenie dla rozstrzygnięcia;

b) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przez obciążenie skarżącego odpowiedzialnością za pomyłkę organu;

3. z ostrożności procesowej - art. 7 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia 809/2014 przez jego błędne niezastosowanie skutkujące przyjęciem obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W dodatkowym piśmie procesowym (k. 34-36) skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z oświadczenia organu z [...] maja 2020 r. o potrąceniu kwoty [...]zł rzekomo należnej z tytułu wydania decyzji organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w brzmieniu po sprostowaniu części tego uzasadnienia. W związku z jego obszernym omówieniem, jego powtarzanie byłoby zbędne.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, co następuje.

Odnośnie zarzutu dotyczącego niezgodności między uzasadnieniem a sentencją zaskarżonej decyzji i powołaniem w jej uzasadnieniu płatności dotyczących lat 2013-2014 należy podnieść, że Sądowi z urzędu wiadomo (k. 65), że prawomocnym postanowieniem z [...] czerwca 2020 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora OR z [...] kwietnia 2020 r. w sprawie sprostowania powyższych omyłek (postanowienia te i stosowne zażalenie znajdują się w aktach administracyjnych). Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a.

Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i art. 64 § 1 K.p.a.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 K.p.a., kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 K.p.a. nie stosuje się.

Z kolei art. 64 § 1 K.p.a. stanowi, że jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania.

Wniosek skarżącego nie posiadał jednak żadnych braków formalnych, stąd nie było podstawy do zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Organ prawomocną decyzją z [...] października 2019 r. orzekł o przyznaniu płatności za zazielenienie w wysokości mniejszej niż poprzednio o [...] zł.

W związku z powyższym organ zasadnie wszczął postępowanie w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm.), zmierzające do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organ prawidłowo uznał, że skarżący ma obowiązek zwrócić nienależnie pobraną kwotę [...]zł.

W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę (art. 7 ust. 1 rozporządzenia 809/2014).

Zgodnie z art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, nie ma zastosowania, jeżeli:

- dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz

- błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczenia przedmiotowej płatności, akapit pierwszy art. 7 ust. 3 stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności (art. 7 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia 809/2014).

Zasadnie organ wskazał, że część płatności za zazielenienie - przekazanej skarżącemu [...] stycznia 2016 r. na podstawie decyzji z [...] stycznia 2016 r. - wynikała z pomyłki organu, polegającej na błędnym uznaniu zachodzenia dywersyfikacji upraw uprawniającej do przyznania płatności określonej w tej decyzji.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L z 2014 r. nr 181, poz. 48), dalej: "rozporządzenie 640/2014", jeżeli zgodnie z art. 44 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 wymaga się, aby dwie uprawy główne nie zajmowały więcej niż [...]% całkowitej zatwierdzonej powierzchni gruntów ornych i aby obszar zatwierdzony dla dwóch grup upraw głównych zajmował więcej niż [...]%, obszar wykorzystywany do obliczania płatności z tytułu zazieleniania zgodnie z art. 23 rozporządzenia 640/2014 zmniejsza się o [...]% całkowitej zatwierdzonej powierzchni gruntów ornych pomnożonej przez współczynnik różnicy.

Współczynnikiem różnicy, o którym mowa w akapicie pierwszym, jest odsetek obszaru dwóch grup upraw głównych, który przekracza [...]% całkowitej zatwierdzonej powierzchni gruntów ornych na całkowitym obszarze wymaganym dla innych grup upraw.

Zgodnie zaś z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 w przypadku, gdy grunty orne rolnika obejmują więcej niż [...] hektarów, na gruntach tych muszą występować co najmniej trzy różne uprawy. Uprawa główna nie może zajmować więcej niż [...]% tych gruntów ornych, a dwie uprawy główne łącznie nie mogą zajmować więcej niż [...]% tych gruntów ornych.

W niniejszej zaś sprawie dwie uprawy główne (gorczyca biała i ugór) zajmowały więcej niż [...]% gruntów rolnych ([...]%).

Kontrowersja między stronami dotyczyła natomiast tego, czy zachodzi druga przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu, tj. czy błąd organu mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia 809/2014). W ocenie Sądu zasadnie stwierdzono, że skarżący przy dołożeniu należytej staranności mógł wykryć ten błąd. Obowiązkiem rolnika jest zadeklarowanie we wniosku powierzchni działek i rodzajów upraw kwalifikujących do przyznania płatności zgodnie z obowiązującymi przepisami. Składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2015 skarżący złożył podpis pod oświadczeniem, że zna zasady przyznawania płatności.

W sprawie nie miał w ogóle zastosowania art. 7 ust. 3 akapit dugi rozporządzenia 809/2014, gdyż przepis ten stosuje się tylko wtedy, gdy zachodzą przesłanki stosowania akapitu pierwszego art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia. Skoro druga z tych przesłanek nie zaszła, ponieważ skarżący mógł wykryć błąd organu w zwykłych okolicznościach, to nie stosuje się art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia 809/2014, a zatem i nie stosuje się akapitu drugiego.

Powyższe oznacza, że nie naruszono powołanych w skardze przepisów postępowania i prawa materialnego.

Poza granicami sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", jest natomiast podniesiona w dodatkowym piśmie procesowym kwestia ewentualnego potrącenia przez organ kwoty [...]zł jako należnej z tytułu wydania decyzji organu pierwszej instancji.

Wobec tego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.