Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 651/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i par 3 w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 2 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia NSA Teresa Rutkowska Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2015 roku sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wykreślenia z ewidencji producentów rolnych i uchylenia numeru identyfikacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...], znak: [...] i umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 3 pkt 2 i 3, art. 11, art.12 ust. 4 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004r. nr 10, poz.76 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...],znak; [...] o wykreśleniu z ewidencji producentów G. P. i uchyleniu numeru identyfikacyjnego [...] nadanego w dniu [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu [...] organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wykreślenia wpisu z ewidencji producentów i uchylenia nadanego na mocy zaświadczenia z dnia [...] numeru identyfikacyjnego [...]. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] zwrócił się z prośbą do Kierownika Urzędu Cywilnego Ł.- C. o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa G. P.

W dniu 5 kwietnia 2012r. organ I instancji załączył do akt przedmiotowej sprawy dowody stwierdzające istotne okoliczności w postępowaniu, tj.: wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu nadania numeru identyfikacyjnego z dnia 15 kwietnia 2004r., zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym z dnia [...], wezwanie do złożenia wyjaśnień w związku z nieprzyjęciem przez bank płatności z dnia 22 grudnia 2011r. pismo strony z dnia 3 stycznia 2012r.; wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu zmiany danych z dnia 2 stycznia 2012r., wezwanie do usunięcia braków formalnych we wniosku z dnia 5 stycznia 2012r. wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu zmiany danych z dnia 13 stycznia 2012r., wezwanie do złożenia wyjaśnień z dnia 25 stycznia 2012 r., wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu zmiany danych z dnia 30 stycznia 2012r., notatkę służbową z dnia 10 lutego 2012 r., wezwanie do usunięcia braków formalnych w wniosku z dnia 14 lutego 2012 r. wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu zmiany danych z dnia 18 lutego 2012r., wniosek strony z dnia 20 lutego 2012 r.; pismo Kierownika BP ARiMR w [...] z dnia 27 lutego 2012 r. pismo Kierownika BP ARiMR w [...] z dnia 27 lutego 2012 r., zawiadomienie z dnia 8 marca 2012 r., informację z dnia 13 marca 2012 r. pismo USC w Ł. z dnia 27 marca 2012 r., odpis skrócony aktu małżeństwa USC w Ł. Nr [...] z dnia [...].

Pismem z dnia 20 kwietnia 2012r. organ I instancji zawiadomił stronę o zebranym w sprawie materiale dowodowym i możliwości zapoznania się, wypowiedzenia lub uzupełnienia zgromadzonych w sprawie dowodów. Zawiadomienie zostało wysłane na dres strony (tj. A., [...] W.) wpisany do ewidencji producentów jako adres do korespondencji na podstawie wniosku strony, który wpłynął do organu w dniu 23 lutego 2012r.

W dniu 17 maja 2012 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony z dnia 14 maja 2012r., w którym strona wniosła o wyjaśnienie kwestii adresu do korespondencji, wskazując, że adresem do korespondencji jest: [...] Ł. ul. B.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wyjaśnił, że w dniu 23 lutego 2012 r. do organu wpłynął wniosek strony z dnia 18 lutego 2012r. o wpis do ewidencji producentów zmiany danych. W powyższym wniosku strona wskazała jako adres do korespondencji: A., [...] W. W dniu 13 marca 2012r. dane te zgodnie z prośbą strony zostały wprowadzone do ewidencji producentów i od tego czasu cała korespondencja organy Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał stronę do złożenia formularza wniosku o wpis do ewidencji producentów (W-1/04) jako zmiana danych w celu zmiany wpisanego do ewidencji producentów adresu do korespondencji.

W dniu 1 czerwca 2012r. do organu wpłynął wniosek strony o wpis do ewidencji producentów - zmiana danych z dnia 28 maja 2012r., w którym strona wskazała jako adres do korespondencji: [...] Ł. ul. B.,. W związku z powyższym w dniu 13 czerwca 2012 r. wpisano do ewidencji producentów nowy adres do korespondencji strony

W dniu 26 czerwca 2012 r. strona złożyła pismo z dnia 25 czerwca 2012 r. zatytułowane "wniosek dowodowy", w którym zwróciła się z prośbą o udzielenie informacji o dacie wszczęcia postępowania; o sposobie zrealizowania obowiązku wynikającego z art. 61 § 4 K.p.a., o wskazanie dokumentów na podstawie których kierownik wszczął postępowanie; o wskazanie całości dokumentów o których mowa w zawiadomieniu z dnia 15 czerwca 2012 r.; czy postanowienie znak [...] wyczerpuje całość materiału dowodowego w sprawie. Strona ponadto wniosła prośbę o dostarczenie oryginału lub kopii zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz informacji z podaniem powodu niedostarczenia ww. zawiadomienia.

W odpowiedzi na powyższe pismo organ I instancji pismem z dnia 6 lipca 2012 r. udzielił żądanych przez stronę informacji oraz przekazał odpis zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu z dnia [...].

W dniu 12 lipca 2012 r. strona złożyła kolejne pismo z dnia 12 lipca 2012 r. nazwane "wnioskiem dowodowym", w którym zażądała informacji dotyczących notatki służbowej z dnia 10 lutego 2012 r., sposobu realizacji obowiązku organu wynikającego z art. 10 § 1 K.p.a.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wykreślił G. P. z ewidencji producentów i uchylił numer identyfikacyjny [...], nadany w dniu [...].

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.

-art. 12 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że każde małżeństwo jest jednocześnie współposiadaczem gospodarstwa rolnego w związku z tym każde ze współmałżonków jest producentem rolnym, a konsekwencji numer identyfikacyjny nadaje się jednemu ze współmałżonków i jednocześnie współposiadaczowi po wyrażeniu zgody przez drugiego współmałżonka,

Oraz naruszenie przepisów postępowania, tj.;

- art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów wskazał, że zgodnie z art. 11 ustawy, wpisu producenta do ewidencji producentów dokonuje się na jego wniosek złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję. Z akt sprawy wynika, że G. P. uzyskała wpis do ewidencji producentów w dniu [...] i został jej nadany numer identyfikacyjny [...]. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona w chwili wpisu do ewidencji producentów pozostawała w związku małżeńskim i nie załączyła do wniosku pisemnej zgody współmałżonka. Kierownik nie mając wiedzy, że strona pozostaje w związku małżeńskim wpisał stronę do ewidencji producentów i nadał jej numer identyfikacyjny bez pisemnej zgody współmałżonka. Organ zatem pozostawał w przeświadczeniu, że zgoda ta nie jest wymagana. Na dzień bowiem złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych organ nie miał podstaw prawnych do zweryfikowania stanu cywilnego wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni pole nr 67 przeznaczone na zgodę na wpis do ewidencji producentów współmałżonka/ współposiadacza pozostawiła nie wypełnione. Dopiero w związku ze złożoną przez stronę zmianą do wniosku w dniu 5 stycznia 2012 r. na formularzu wniosku zawierającym wprost pytanie w polu nr 3: " czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim" i udzieleniem przez G. P. odpowiedzi " Tak", organ powziął informację o stanie cywilnym wnioskodawczyni. Zgodnie z art. 12 ust. 4 tej ustawy w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer, identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Wpis do ewidencji producentów osoby, która pozostaje w związku małżeńskim, bez dołączenia przez nią zgody współmałżonka na jej wpis do ewidencji, jest wadliwy z punktu widzenia art. 12 ust. 4 ustawy. Należy więc wskazać, że wymóg ujawnienia informacji o pozostawaniu w związku małżeńskim, ustalony bezpośrednio w § 2 ust. l pkt 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 sierpnia 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wniosek o wpis do ewidencji producentów oraz zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym ( Dz. U. Nr 163, póz. 1104) - wynika z ustawowego upoważnienia. Organ I instancji na podstawie odpisu skróconego aktu małżeństwa Nr [...], uzyskanego od Kierownika Urzędu Cywilnego Ł.-C. ustalił, że od 1990 roku skarżąca pozostaje w związku małżeńskim. Art. 83 potwierdza zasadę ograniczonej jawności ksiąg stanu cywilnego, wymieniając w ust. 1 osoby i organy uprawnione do otrzymania odpisów bez konieczności uzasadniania potrzeby ich otrzymania, z jednoczesnym rozszerzeniem kręgu uprawnionych podmiotów o osoby, które mają interes prawny w otrzymaniu odpisów oraz o organizacje społeczne. W związku z uzyskaniem przez organ informacji o tym, że strona posiada wpis do ewidencji producentów bez pisemnej zgody współmałżonka kierownik na podstawie art. 61 § 1 K.p.a. w dniu [...] wszczął z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie, czy dokonał prawidłowo czy w sposób wadliwy wpisu strony do ewidencji producentów rolnych. Ponadto organ pismem z dnia [...] wezwał stronę do złożenia wyjaśnień poprzez dołączenie zgody współmałżonka na wpis do ewidencji producentów zgodnie z art. 12 ust 4 ustawy; podanie nazwiska, imienia i PESEL współmałżonka; podanie okresu pozostawania w związku małżeńskim Pomimo wezwań Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], strona nie załączyła pisemnej zgody współmałżonka na wpis do ewidencji producentów (dowód: wezwanie do złożenia wyjaśnień z dnia 25 stycznia 2012 r.; wezwanie do złożenia wyjaśnień z dnia [...]). Przepis art. 12 ust. 4 ustawy wskazuje, że małżonkowie są traktowani jako jeden podmiot uprawniony do przyznania płatności i posiadania numeru ewidencyjnego. Ustawa ta nie różnicuje sytuacji prawnej małżonków ze względu na rodzaj stosunków majątkowych ich łączących. Ustawodawca nie uregulował odmiennie sytuacji małżonków, którzy posiadają gospodarstwa rolne niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie i ekonomicznie. Decydującym jest istnienie związku małżeńskiego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, art. 7 i 77 K.p.a., organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy, producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego ARiMR każdej zmiany danych zawartych we wniosku o wpis do ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu wniosku o wpis do ewidencji producentów. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu wraz z wezwaniem do złożenia wyjaśnień zostało wysłane do strony na adres: A., [...] W. wpisany do ewidencji producentów jako adres do korespondencji na podstawie wniosku strony, który wpłynął do organu w dniu 23 lutego 2012 r. W dniu 1 czerwca 2012r. do organu wpłynął wniosek strony o wpis do ewidencji producentów - zmiana danych z dnia 28 maja 2012 r., w którym to wniosku strona wskazała adres do korespondencji: [...] Ł. u. B. W związku z powyższym w dniu 13 czerwca 2012r. wpisano do ewidencji producentów nowy adres do korespondencji strony tj.; [...] Ł. ul. B.

Zarzut zaniechania ustalenia przez organ, że współmałżonek strony nie posiada żadnego gospodarstwa rolnego oraz ustalenia, że posiada on inny niż skarżąca adres zamieszkania, z uwagi na treść przepisów normujących funkcjonowanie krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych, organ odwoławczy uznał za niemający znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie.

Ze bezzasadny organ odwoławczy uznał również zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., wskazując, że strona była informowana przez organ I instancji pismami z dnia 20 kwietnia 2012r., 15 czerwca 2012r., 6 lipca 2012r o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. Strona miała również zapewniony czynny udział w postępowaniu i nie został naruszony przepis art. 73 K.p.a.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji o wykreśleniu z ewidencji producentów dokonanego wpisu i uchyleniu numeru identyfikacyjnego odpowiada prawu. Organ I instancji ustalił w wyniku weryfikacji wpisu do ewidencji producentów na wniosek skarżącej z dnia 22 kwietnia 2004 roku, że wpis ten był wadliwy z punktu widzenia art. 12 ust. 4 ustawy z uwagi na to, że została wpisana osoba, która pozostawała w związku małżeńskim i w stosunku do której małżonek nie wyraził zgody na wpis.

Na powyższą decyzję G. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013r., sygn. akt III SA/Łd 541/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.

W dniu 29 lipca 2013r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższą decyzję. Zaskarżając decyzję w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz wniosków o przyznanie płatności poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w przypadku małżonków zawsze warunkiem nadania numeru identyfikacyjnego jest legitymowanie się pisemną zgodą drugiego małżonka w sytuacji, w której numer identyfikacyjny nadaje się małżonkom w powyższy sposób tylko wtedy, w której są oni jednocześnie współposiadaczami gospodarstwa rolnego. W konsekwencji, zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich w realiach niniejszej sprawy istnienie umowy majątkowej małżeńskiej znoszącej ustrój wspólności majątkowej oraz fakt, że gospodarstwo rolne stanowi wyłączną własność G. P. i jest wyłącznie przez nią posiadane doszło do niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 4 ustawy i uchylenia nadanego numeru identyfikacyjnego, tymczasem zasadnym jest twierdzenie, że do nadania numeru identyfikacyjnego skarżącej nie jest wymagana pisemna zgoda drugiego współmałżonka.

W oparciu o przedstawione zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR z dnia [...], oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zdaniem Rzecznika, art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz wniosków o przyznanie płatności, nie może być interpretowany w oderwaniu od innych przepisów i to nie tylko tej ustawy. Stosownie do treści art. 3 pkt 2 powołanej powyżej ustawy pod pojęciem producenta rozumie się producenta rolnego, organizację producentów, przetwórcę, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta. Pod pojęciem zaś producenta rolnego, stosownie do treści art. 3 pkt 3 tej ustawy, należy rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, lub

c) posiadaczem zwierzęcia.

Odnosząc się natomiast do treści art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 i zawartą tam definicję "rolnika" wskazać trzeba, że ustawodawca unijny pod tym pojęciem rozumie osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Unii, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Gospodarstwo rolne natomiast w myśl art. 3 pkt l ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz wniosków o przyznanie płatności oznacza wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu lub gospodarstwo w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) ni' 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003.

Istotnym więc, z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy, jest w ocenie Rzecznika, kwestia ustalenia samodzielnego (wyłącznego) posiadania nieruchomości rolnych przez G. P., albowiem w ewidencji producentów umieszcza się posiadacza gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie, jak wynika z dokumentów przedstawionych Rzecznikowi, strona co prawda pozostaje w związku małżeńskim, ale nie prowadzi wspólnie z mężem wspólnego gospodarstwa rolnego. Co więcej, między skarżącą a jej mężem istnieje, ustanowiona aktem notarialnym, rozdzielność majątkowa. Akt ten został również załączony przez stronę do wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych i nadanie numeru identyfikacyjnego.

Zdaniem Rzecznika, art. 12 ust. 4 powołanej ustawy zawiera normę prawna rozstrzygającą zbieg podmiotów uprawnionych do numeru z tego samego tytułu. W przypadku współposiadaczy gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny przyznaje się współposiadaczowi, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. W stanowisku dotyczącym pytania prawnego NSA z dnia 26 lipca 2012 r. (zarejestrowanego w TK pod sygnaturą P 40/12) Sejm zauważył, że ta sama reguła powinna odnosić się do małżonków wspólnie posiadających gospodarstwo rolne. Jak zauważył Sejm w swoim piśmie z dnia 7 marca 2013 r. (znak: BAS-WPTK-2926/12) odnośnie do pytania prawnego P 40/12: "wprawdzie z brzmienia art. 12 ust. 4 u.k.s.e. nie wynika wprost, iż ma on zastosowanie wobec tych małżonków, którzy razem sprawują władztwo faktyczne nad gospodarstwem rolnym. Nie można jednak tracić z pola widzenia tego, iż adresatami zaskarżonego przepisu są - łącznie potraktowani - małżonkowie oraz (inni) współposiadacze. Wobec tych dwóch kategorii adresatów, ustawodawca jednakowo unormował kwestię nabycia numeru identyfikacyjnego. Taki stan, rzeczy wskazuje, iż dla ustawodawcy obie kategorie adresatów są podmiotami podobnymi. Podobieństwo między nimi zachodzi przy założeniu, że małżonkowie, razem sprawują władztwo faktyczne nad gospodarstwem rolnym". Z taką wykładnia art. 12 ust. 4 u.k.s.e., jak zauważył Sejm w powołanym powyżej stanowisku, korespondują poglądy doktryny prawa rolnego: "jeśli gospodarstwo rolne jest przedmiotem współposiadania małżonków lub innych podmiotów ( ... ), nadaje się jeden numer tej osobie, co do którego wyrażona została na piśmie zgoda przez pozostałych" (A. Oleszko, Prawo rolne, Kraków 2004, s. 209)".

Tym samym w niniejszej sprawie organy Agencji - zdaniem Rzecznika - dokonały błędnej wykładni art. 12 ust. 4 powołanej ustawy, albowiem pisemna zgoda męża skarżącej nie była w tym przypadku konieczna. Istotnym bowiem, przy ocenie określonych stanów faktycznych w odniesieniu do wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, jest ustalenie kwestii współposiadania gospodarstwa rolnego. W przedstawionej sprawie wpis do ewidencji i nadanie numeru identyfikacyjnego był nadany jednemu z małżonków. Natomiast, w ocenie Rzecznika, nie była wymagana pisemna zgoda męża strony na nadanie numeru identyfikacyjnego, albowiem małżonkowie nie sprawują wspólnego władztwa faktycznego nad gospodarstwem rolnym, co do którego strona występowała o płatności rolnośrodowiskowe. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała również sytuacja, w której dwóch małżonków - w ramach umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej starało się o nadanie numeru identyfikacyjnego. W tym przypadku, mąż strony w ogóle nie jest producentem rolnym, nie posiada gospodarstwa rolnego i nie występował o wpis do ewidencji producentów, na podstawie analizowanej ustawy, a także o nadanie numeru identyfikacyjnego.

W związku z powyższym, mając na względzie, że w niniejszej sprawie tylko strona jest uprawniona do faktycznego władztwa nad gospodarstwem rolnym i mąż skarżącej nie jest uprawniony do współposiadania gospodarstwa rolnego, co do którego strona występowała o płatności, zgoda współmałżonka - zdaniem RPO - nie była wymagana. W ocenie Rzecznika, organy Agencji dokonały błędnej wykładni art. 12 ust. 4 powołanej ustawy, zaś naruszenie prawa materialnego w tym zakresie miało wpływ na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Mając bowiem na uwadze, nie tylko treść art. 12 ust. 4 tej ustawy, ale też inne jej przepisy wyżej powołane, jak też przepisy prawa unijnego, w tym rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, organy nie miały podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu w przedmiocie wykreślenia z ewidencji producentów wpisu G. P. i uchylenia nadanego numeru identyfikacyjnego.

Dokonanie wpisu do ewidencji producentów rolnych i nadanie numeru identyfikacyjnego nie rodzi bezpośrednio skutku w postaci ukształtowania prawa do otrzymania konkretnej płatności (w tym przypadku płatności rolnośrodowiskowej), ale rzutuje na wyznaczenie sytuacji prawnej strony w ten sposób, że stanowi przesłankę determinującą rozstrzygnięcie w zakresie przyznania płatności w odrębnym postępowaniu. Zgodnie bowiem z treścią § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., póz. 361), płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia m 73/2009, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Wykładnia natomiast art. 12 ust. 4 ustawy koresponduje, w ocenie Rzecznika, nie tylko z powołanymi powyżej przepisami, w tym przepisami unijnymi rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, ale koresponduje również z treścią § 2 ust. 1 pkt 2 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stosownie bowiem do treści tego przepisu, płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, wynosi co najmniej l ha.

Konkludując Rzecznik wskazał, że co prawda pojęcia "posiadanie", "małżeństwo" czy "umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej" są zagadnieniami z zakresu prawa prywatnego, a nie publicznego, niemniej jednak, jak zauważył również Sejm w swoim stanowisku do pytania prawnego o sygn. akt P 40/12, "ze względu na spójność systemu prawa, cywilnoprawne pojmowanie "małżeństwa" nie może być obojętne dla działania organów państwa i nie może być irrelewantne z punktu widzenia prawa publicznego. Konstrukcja małżeństwa przyjęta w k.r.o. stanowi model materialnoprawny, zintegrowany z całym system prawnym, z różnymi gałęziami prawa (zob. K. Piasecki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2011, s. 16)". Dlatego też należy przyjąć, iż przepis art. 12 ust, 4 ustawy rozstrzyga o zbiegu tytułów do numeru identyfikacyjnego i ma zastosowanie tylko do małżonków, którzy prowadzą razem gospodarstwo rolne (współposiadają nieruchomości rolne).

Na marginesie Rzecznik zauważył, że strona nie ma drogi prawnej uzyskania zgody małżonka, w sytuacji, w której współmałżonek nie chce jej dobrowolnie wyrazić. Ani bowiem Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ani Kodeks cywilny nie przewidują możliwości wystąpienia na drogę sądową, w celu uzyskania zgody męża, gdy gospodarstwo jest wyłączną własnością strony, tylko ona je posiada i tylko ona może - zgodnie z powołanym powyżej przepisami - występować o dopłaty. Brak jest, w ocenie Rzecznika, uzasadnienia, dla którego małżonek ma wydawać pisemną zgodę, jeśli nie ma żadnego interesu prawnego w nadaniu współmałżonkowi numeru identyfikacyjnego. Zniesienie wspólności majątkowej oraz fakt, że gospodarstwo rolne wchodzi do majątku osobistego żony powoduje, że pisemna zgoda współmałżonka nie ma żadnego uzasadnienia, a jest elementem uniemożliwiającym wystąpienie z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i kontynuowanie rozpoczętego programu rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wniósł również o zawieszenie postępowania na podstawie art. 56 p.p.s.a. z uwagi na toczące się przed Prezesem ARiMR postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 25 października 2013r., sygn. akt III SA/Łd 950/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie 124 § 1 pkt 6 w zw. z art. 56 p.p.s.a. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 maja 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę G. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Postanowieniem z dnia 10 lipca 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola taka obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej a także na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, określone w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji zasługiwał na uwzględnienie, zachodziły też podstawy do rozpoznania skargi na podstawie niespornego stanu faktycznego, przyjętego przy orzekaniu przez organy. Poza sporem między stronami pozostaje fakt, że G. P. pozostaje w związku małżeńskim od 1990r. Mąż G. P. jest nauczycielem akademicki, profesorem Politechniki [...]. Niekwestionowane jest również istnienie umowy majątkowej małżeńskiej znoszącej ustrój wspólności majątkowej oraz fakt, że gospodarstwo rolne stanowi wyłączną własność G. P. i jest ona wyłącznym jego posiadaczem. W tak ustalonych okolicznościach sprawy decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 3 pkt 2 i 3, art. 11, art.12 ust. 4 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004r. nr 10, poz.76 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...],znak; [...] o wykreśleniu z ewidencji producentów G. P. i uchyleniu numeru identyfikacyjnego [...] nadanego w dniu [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 11 ustawy, wpisu producenta do ewidencji producentów dokonuje się na jego wniosek złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję. Z akt sprawy wynika, że G. P. uzyskała wpis do ewidencji producentów w dniu [...] i został jej nadany numer identyfikacyjny [...]. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona w chwili wpisu do ewidencji producentów pozostawała w związku małżeńskim i nie załączyła do wniosku pisemnej zgody współmałżonka. Kierownik nie mając wiedzy, że strona pozostaje w związku małżeńskim wpisał stronę do ewidencji producentów i nadał jej numer identyfikacyjny bez pisemnej zgody współmałżonka. Dopiero w związku ze złożoną przez stronę zmianą do wniosku w dniu 5 stycznia 2012 r. na formularzu wniosku zawierającym wprost pytanie w polu nr 3: " czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim" i udzieleniem przez G. P. odpowiedzi " Tak", organ powziął informację o stanie cywilnym wnioskodawczyni. Zgodnie z art. 12 ust. 4 tej ustawy w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer, identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Wpis do ewidencji producentów osoby, która pozostaje w związku małżeńskim, bez dołączenia przez nią zgody współmałżonka na jej wpis do ewidencji, jest wadliwy z punktu widzenia art. 12 ust. 4 ustawy. Przepis art. 12 ust. 4 ustawy wskazuje bowiem, że małżonkowie są traktowani jako jeden podmiot uprawniony do przyznania płatności i posiadania numeru ewidencyjnego. Ustawa ta nie różnicuje sytuacji prawnej małżonków ze względu na rodzaj stosunków majątkowych ich łączących. Ustawodawca nie uregulował odmiennie sytuacji małżonków, którzy posiadają gospodarstwa rolne niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie i ekonomicznie. Decydującym jest istnienie związku małżeńskiego. Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji o wykreśleniu z ewidencji producentów dokonanego wpisu i uchyleniu numeru identyfikacyjnego odpowiada prawu z uwagi na to, że została wpisana osoba, która pozostawała w związku małżeńskim i w stosunku do której małżonek nie wyraził zgody na wpis.

W ocenie Sądu w realiach przedmiotowej sprawy z taką interpretacją wskazanego przepisu nie można się zgodzić.

Na wstępie należy wskazać, że kwestie związane z tworzeniem i prowadzeniem ewidencji producentów uregulowane zostały w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 86) - dalej: "u.k.s.e.".

Zgodnie z art. 12 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym w chwili dokonywania wpisu:

"1. Jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadaje się numer identyfikacyjny.

2. Numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 1, jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego.

3. Wnioskodawcy podlegającemu wpisowi do ewidencji producentów na podstawie kilku tytułów nadaje się jeden numer identyfikacyjny.

4. W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę.

5. W przypadku producentów rolnych, przetwórców, podmiotów prowadzących zakłady utylizacyjne lub potencjalnych beneficjentów, działających w formie spółki cywilnej, nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę.

6. W przypadkach, o których mowa w ust. 4 i 5, do wniosku o wpis do ewidencji producentów dołącza się pisemną zgodę odpowiednio współmałżonka, współposiadacza gospodarstwa rolnego albo wspólników.".

W rozpoznawanej sprawie, jako podstawę swego rozstrzygnięcia organy wskazały również art. 13 ust. 1 u.k.s.e., który pomiędzy dokonaniem wpisu Skarżącej do ewidencji, a wydaniem zaskarżonej decyzji nie zmienił swego brzmienia. Zgodnie z tym przepisem: "Kierownik biura powiatowego Agencji odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, wpisu do ewidencji producentów, jeżeli wnioskodawca nie jest producentem lub został mu już uprzednio nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12.".

Zatem powodem odmowy wpisu do ewidencji producentów mogą się stać dwie okoliczności:

- wnioskodawca nie jest producentem,

- wnioskodawcy został uprzednio nadany numer ewidencyjny.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle tego przepisu za utrwalony należało uznać przyjęty pogląd, że przepis ten stanowi nie tylko podstawę prawną odmowy wpisu do ewidencji w momencie składania wniosku, lecz może także stanowić podstawę do uchylenia czynności materialno-technicznej, jaką jest już dokonany wpis i dokonania odmowy wpisu, w sytuacji, gdy ujawnią się okoliczności wskazujące, że rejestracja producenta i związane z nią nadanie numeru identyfikacyjnego zostały dokonane pomimo braku wymaganych w tym względzie przesłanek, a brak ten wystąpił już w momencie dokonywania wpisu. Konieczne staje się wówczas wyeliminowanie tej wadliwej czynności, poprzez jej uchylenie w drodze decyzji przy zastosowaniu na zasadzie analogii art. 13 ust. 1 u.k.s.e. (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Po 608/07, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 465/11, wyrok NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 943/12 - opublikowane w internetowej bazie orzeczeń cboisa.nsa.gov.pl).

Jednocześnie jednak wskazać należy, że przedmiotem oceny organu w takiej sytuacji jest stan faktyczny istniejący w chwili dokonywania wpisu, ustalony w oparciu o okoliczności ujawnione już po dokonaniu wpisu, z których to okoliczności wynika wadliwość dokonanej rejestracji producenta i związanego z nią nadania numeru identyfikacyjnego. Jak wskazano wyżej stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Ocenie podlega więc kwestia prawidłowości zastosowania przepisów prawa będących podstawą wydania decyzji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Wobec powyższego przytoczenia wymaga treść art. 3 u.k.s.e., zawierającego definicje określeń użytych w ustawie o krajowym systemie ewidencji w brzmieniu obowiązującym na chwilę wydania decyzji. Zgodnie z pkt. 1 tego artykułu, określenie "gospodarstwo rolne" oznacza – wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu lub gospodarstwo w rozumieniu art. 2 lit. b ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, natomiast w myśl pkt. 2, określenie "producent" oznacza - producenta rolnego, organizację producentów, przetwórcę, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta. Stosownie do pkt. 3, określenie "producent rolny" oznacza - osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, lub

c) posiadaczem zwierzęcia".

Definicje te zasadniczo odpowiadają definicjom zawartym w art. 2 lit. a i lit. b ww. rozporządzenia Rady nr 73/2009, stosownie do których, określenie "rolnik" oznacza "osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą" (lit. a), natomiast "gospodarstwo" oznacza "wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego" (lit. b).

W chwili dokonywania wpisu ten przepis ustawy miał odmienne brzmienie, stanowił wówczas, że użyte w ustawie określenie "gospodarstwo rolne" oznacza "wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu" (art. 3 ust. 1 u.k.s.e.), natomiast "producent" oznacza "producenta rolnego, organizację producentów, przetwórcę, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny", zaś "producent rolny" oznacza "osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia". Niewątpliwie z przepisów tych wynika, że zawsze przepisy akcentowały fakt posiadania gospodarstwa rolnego. Przepis art. 12 ust. 4 u.k.s.e wymagał zaś zgody współmałżonka, w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu organ błędnie wywiódł, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, w której istnieje niewątpliwie rozdzielność majątkowa i tylko G. P. jest posiadaczem odrębnego gospodarstwa rolnego, które nie jest prowadzone wspólnie z mężem będącym nauczycielem akademickim i nieposiadającym żadnego innego gospodarstwa rolnego - sam fakt pozostawania w związku małżeńskim powoduje konieczność udzielenie zgody przez drugiego małżonka, małżonkowi, który wystąpił z wnioskiem o dokonanie wpisu do ewidencji. Sąd podziela stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, że przedmiotowy przepis zawiera normę prawną rozstrzygającą zbieg podmiotów uprawnionych do numeru z tego samego tytułu. Zdaniem Sądu nie obejmuje on jednak sytuacji, gdy tylko jeden z małżonków jest rolnikiem, producentem rolnym i posiadaczem odrębnego gospodarstwa rolnego. Taka wykładnia wynika przede wszystkim z celu tego przepisu, którym było przeciwdziałanie nadużyciom przy występowaniu z wnioskami o pomoc unijną przez współposiadaczy gospodarstw rolnych. Art. 12 ust. 4 u.k.s.e. stanowi element krajowego systemu ewidencji, który - przez rozbudowane bazy danych i system kontroli - ma zapewnić prawidłowe przyznawanie wsparcia rolnikom z funduszy przewidzianych w ramach wspólnej polityki rolnej i zapobiegać występowaniu nieprawidłowości. Jak stwierdził Prezes ARiMR w piśmie z 16 lipca 2013 r., (wystosowanym w związku z postępowaniem przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie P 40/12) ustawowe rozwiązanie, stosownie do którego małżonkowie nie mogą być osobno wpisani do ewidencji i posiadać różnych numerów identyfikacyjnych, zostało wprowadzone dla wykluczenia nadużyć polegających na sztucznym dzieleniu majątku małżonków albo składaniu wniosków o pomoc w odniesieniu do jednego gospodarstwa więcej niż jeden raz. Organy w niniejszej sprawie posłużyły się argumentacją, która była akceptowana również przez sądy jednak w sytuacji, gdy obydwoje małżonkowie prowadzili działalność rolniczą. To na tle takich stanów faktycznych prezentowano pogląd, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim niezależnie od ustroju majątkowego determinuje konieczność przedstawienia zgody współmałżonka na wpis do ewidencji producentów rolnych. Chodziło więc o sytuację gdy obydwoje małżonkowie spełniali warunki do uzyskania numeru identyfikacyjnego. Potwierdzeniem tej tezy jest również ówczesne brzmienie nieobowiązującego już art. 13 u.k.s.e., który przewidywał, że kierownik biura powiatowego Agencji odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, wpisu do ewidencji producentów, jeżeli wnioskodawca nie jest producentem lub został mu już uprzednio nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12. Tak więc w sytuacji małżonków wykrycie faktu nadania jednemu z nich numeru identyfikacyjnego lub ustalenie braku statusu producenta rolnego wnioskodawcy stanowiło przesłankę zastosowania art. 13 u.k.s.e. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie, w której jedynie G. P. spełnia warunki uzyskania statusu producenta rolnego. Sąd podziela stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich zaprezentowane w skardze, że w realiach przedmiotowej sprawy nie była wymagana pisemna zgoda męża strony na nadanie numeru identyfikacyjnego, albowiem małżonkowie nie sprawują wspólnego władztwa faktycznego nad gospodarstwem rolnym, co do którego strona występowała o płatności rolnośrodowiskowe. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała również sytuacja, w której dwóch małżonków - w ramach umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej starało się o nadanie numeru identyfikacyjnego. W tym przypadku, mąż strony w ogóle nie jest producentem rolnym, nie posiada gospodarstwa rolnego i nie występował o wpis do ewidencji producentów, na podstawie analizowanej ustawy, a także o nadanie numeru identyfikacyjnego.

W związku z powyższym, mając na względzie, że w niniejszej sprawie tylko strona jest uprawniona do faktycznego władztwa nad gospodarstwem rolnym i mąż skarżącej nie jest uprawniony do współposiadania gospodarstwa rolnego, co do którego strona występowała o płatności, zgoda współmałżonka - zdaniem RPO - nie była wymagana. W ocenie Rzecznika, organy Agencji dokonały błędnej wykładni art. 12 ust. 4 powołanej ustawy, zaś naruszenie prawa materialnego w tym zakresie miało wpływ na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela to stanowisko.

W tym miejscu godzi się również podkreślić, że stan faktyczny sprawy nie upoważniał organów do stwierdzenia, że mąż G. P. odmówił wyrażenia zgody na wpis do ewidencji i nadanie numeru identyfikacyjnego. Wnioskodawczyni konsekwentnie bowiem twierdziła, że w świetle przepisów, w jej konkretnej sytuacji, zgoda męża nie jest wymagana i z tego powodu takiej zgody nie przedstawiła. Organy nie były natomiast w posiadaniu dokumentu z którego wynikało, że mąż skarżącej odmawia wyrażenia zgody na wpis do ewidencji.

Dokonując rozważań nie można również pominąć faktu, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt P 40/12 stwierdził, że "Art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86) w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne: a) nie jest niezgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz poprawnej legislacji, b) jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji".

TK orzekł, że przepis art. 12 ust. 4 traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku ustaw RP.

Wprawdzie rozstrzygnięcie TK nie odnosi się wprost do sytuacji faktycznej niniejszej sprawy to jednak istotne z punktu widzenia rozpoznawanego problemu są zawarte w uzasadnieniu tego wyroku rozważania TK. I tak Trybunał podniósł, że "(...)10.5. Jak zauważa sąd pytający, rozwiązanie zastosowane przez ustawodawcę w zaskarżonym przepisie opiera się na założeniu, że małżonkowie zawsze prowadzą wspólnie gospodarstwo rolne. To założenie nie jest właściwe.

Wspólne prowadzenie gospodarstwa rolnego przez oboje małżonków występuje często w polskich warunkach i może być uznane za typowe. W takich sytuacjach jeden wpis do ewidencji producentów rolnych i nadanie jednego numeru identyfikacyjnego znajdują uzasadnienie. To, które z małżonków zostanie wpisane do ewidencji, jest wówczas kwestią niejako techniczną, jeśli drugie z małżonków wyraża zgodę na taki wpis i małżonkowie korzystają z przyznanych im płatności wspólnie, na równych prawach. Jednakże mogą wystąpić i w praktyce występują sytuacje, gdy małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa rolne. Wówczas każde z małżonków spełnia wymagania przewidziane zarówno w prawie unijnym, jak i w prawie polskim, do uznania go za rolnika (producenta rolnego uprawnionego do otrzymania numeru identyfikacyjnego w wyniku wpisu do ewidencji i otrzymania wsparcia finansowego (por. art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o systemie ewidencji).

Dopuszczalność wpisu do ewidencji tylko jednego z małżonków i nadanie mu numeru identyfikacyjnego jest wówczas niekorzystne dla drugiego z małżonków. Może się bowiem okazać, że nie jest w stanie korzystać ze środków pomocy, albo korzystanie z nich jest uzależnione od dobrej woli małżonka wpisanego do ewidencji. W takich sytuacjach jest możliwe, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, będące w posiadaniu małżonka niewpisanego do ewidencji zostaną pominięte przy płatnościach obszarowych, a także przy innych płatnościach albo że płatności będą przyznawane temu z małżonków, które jest wpisane do ewidencji, a nie temu, które jest posiadaczem danego gospodarstwa. Trzeba do tego dodać, że jak wynika z uzasadnień niektórych wyroków sądów administracyjnych, a także ze stanu faktycznego sprawy, na tle której NSA wystąpił z pytaniem prawnym, w praktyce przestrzeganie wymagania uzyskania zgody drugiego z małżonków na wpis do ewidencji nie jest konsekwentnie przestrzegane.

Należy zauważyć, że wspólne albo oddzielne prowadzenie gospodarstw rolnych przez małżonków jest niezależne od stosunków majątkowych, jakie między nimi występują. We współczesnych warunkach polskich w skład gospodarstwa rolnego znajdującego się w posiadaniu obojga małżonków i przez nich prowadzonego mogą wchodzić nieruchomości o różnym charakterze: zarówno należące do majątku wspólnego małżonków, jak i do majątków odrębnych, np. nieruchomości nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej. Prawo unijne i polskie normujące wpisy do ewidencji wiąże przy tym status producenta rolnego z posiadaniem gospodarstwa rolnego, nie zaś z charakterem przysługujących praw do nieruchomości. Prawa te mogą być różne, np. własność, współwłasność, prawa rzeczowe ograniczone, np. użytkowanie, albo prawa obligacyjne, np. dzierżawa. Wreszcie nieruchomości mogą się znajdować w posiadaniu małżonków bez tytułu prawnego.

Należy więc oddzielić kwestię posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego przez oboje małżonków od ustroju majątkowego między nimi (wspólność albo rozłączność majątkowa). Tak więc rozłączność majątkowa między małżonkami dotycząca wszystkich lub niektórych nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nie wyklucza tego, że gospodarstwo znajduje się w posiadaniu obojga małżonków. Zwraca na to uwagę w swym piśmie Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR). Odwrotnie, ustrój wspólności majątkowej między małżonkami nie wyklucza oddzielnego posiadania i prowadzenia gospodarstw rolnych przez małżonków.

10.6. Kwestionowany przepis różnicuje sytuację posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy pozostają w związku małżeńskim, i posiadaczy, którzy nie pozostają w związku małżeńskim, a także różnicuje sytuację samych małżonków, z których tylko jedno jest wpisane do ewidencji producentów.

Niezbędna jest zatem ocena, czy zróżnicowanie podmiotów podobnych występujące na tle art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji da się usprawiedliwić. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego zróżnicowanie to byłoby usprawiedliwione, gdyby jednocześnie: 1) pozostawało w bezpośrednim związku z celem przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma, i służyło realizacji tego celu, 2) było proporcjonalne, 3) pozostawało w związku z wartościami, zasadami i normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (zob. wyroki z: 23 października 2001 r., sygn. K 22/01; 15 lipca 2010 r., sygn. K 63/07; 29 maja 2012 r., sygn. SK 17/09).

Przede wszystkim należy zauważyć, że zróżnicowanie wynikające z obowiązywania art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji nie pozostaje w bezpośrednim związku z celem przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji stanowi element krajowego systemu ewidencji, który - przez rozbudowane bazy danych i system kontroli - ma zapewnić prawidłowe przyznawanie wsparcia rolnikom z funduszy przewidzianych w ramach wspólnej polityki rolnej i zapobiegać występowaniu nieprawidłowości. Jak stwierdził Prezes ARiMR w piśmie z 16 lipca 2013 r., ustawowe rozwiązanie, stosownie do którego małżonkowie nie mogą być osobno wpisani do ewidencji i posiadać różnych numerów identyfikacyjnych, zostało wprowadzone dla wykluczenia nadużyć polegających na sztucznym dzieleniu majątku małżonków albo składaniu wniosków o pomoc w odniesieniu do jednego gospodarstwa więcej niż jeden raz. Stosowanie zaskarżonego przepisu może jednak spowodować wyłączenie wsparcia z funduszy przewidzianych w ramach wspólnej polityki rolnej pewnej kategorii rolników pozostających w związku małżeńskim i posiadających odrębne gospodarstwo rolne, ale niewpisanych do ewidencji i z tego powodu pozbawionych statusu producenta rolnego. W sytuacji gdy w świetle art. 15 ust. 1 lit. f rozporządzenia nr 73/2009, art. 5 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz art. 4 rozporządzenia nr 65/2011, oboje małżonkowie spełniają kryteria uznania ich za rolników prowadzących działalność rolniczą w posiadanych przez nich gospodarstwach rolnych, odmowa wpisu do ewidencji jednego z małżonków wykracza poza cel, jaki mają realizować przepisy ustawy o systemie ewidencji.

Zaskarżona regulacja nie spełnia wymagań proporcjonalności, skoro efektem obowiązywania kwestionowanego przepisu jest wyłączenie pewnej grupy podmiotów z systemów wsparcia przewidzianych dla rolników. Trybunał nie dostrzegł również wartości konstytucyjnej, której miałoby służyć zróżnicowanie wprowadzone przez kwestionowany przepis, a nawet przeciwnie, jest on niezgodny z wartościami wyrażonymi w art. 18 Konstytucji.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Trybunał stwierdził, że zróżnicowanie podmiotów podobnych w wyniku obowiązywania kwestionowanego przepisu nie jest usprawiedliwione. To znaczy, że art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne, jest niezgodny z wynikającą z art. 32 ust. 1 z związku z art. 18 Konstytucji".

W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że wyeliminowanie z porządku prawnego art. 12 ust. 4 u.k.s.e. w zakwestionowanym zakresie nie jest wystarczające dla przywrócenia stanu zgodności z Konstytucją RP. Niezbędna jest interwencja ustawodawcy. Oprócz nadania nowego brzmienia art. 12 ust. 4 tej ustawy, z uwzględnieniem wyroku, niezbędne jest zamieszczenie w ustawie przepisów, które będą przeciwdziałać nadużyciom, polegającym na pozornych lub sztucznych podziałach gospodarstw rolnych dla uzyskania nienależnych lub wyższych płatności, a w szczególności przyznanie kompetencji kontrolnych właściwemu organowi w trakcie postępowania o wpis do ewidencji i nadanie numeru identyfikacyjnego, a także później, już po dokonaniu wpisu do ewidencji przy przyznawaniu konkretnych płatności. Stworzenie niezbędnej regulacji prawnej w nowym stanie prawnym, jaki powstanie w wyniku niniejszego wyroku, związane jest również ze spoczywającym na właściwych organach polskich obowiązkiem sprawowania kontroli dla ochrony interesów gospodarczych Unii Europejskiej oraz odzyskiwania kwot wypłaconych nienależnie beneficjentom.

Ustawą z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2014 r., poz.1872) - jak wynika z uzasadnienia jej projektu - dostosowano system prawa do ww. wyroku TK z dnia 3 grudnia 2013 r.

Objęty podstawami skargi art. 12 ustawy z dniem 1 stycznia 2015 r. otrzymał nowe brzmienie, art. 13 z tym dniem został zaś uchylony.

Zgodnie ze znowelizowanym art. 12 według jego ust. 4 pkt 1 nadal w przypadku małżonków /.../ nadaje się jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków /.../, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Jednakże art. 12 ust. 4 pkt 2 stanowi, że nadaje się odrębny numer identyfikacyjny od numeru, o którym mowa w pkt 1, jeżeli wnioskodawca prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą. Nadto w myśl zaś ust. 4a, wnioskodawcę, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, wpisuje się do ewidencji producentów i nadaje mu się odrębny numer identyfikacyjny.

Skład orzekający stoi na stanowisku, że mimo, iż TK stwierdził, że "Art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86) w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne: a) nie jest niezgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz poprawnej legislacji, b) jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji", to jednak przedstawione powyżej w uzasadnieniu tego wyroku rozważania stanowią wskazówkę interpretacyjną co do wykładni art. 12 ust. 4 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w zakresie obowiązku udzielenia zgody przez współmałżonka na wpis do ewidencji producentów. Należy zwrócić uwagę, że problem którym zajmował się TK powstał na tle sytuacji, gdy obydwoje małżonkowie spełniają warunki do uzyskania statusu producenta rolnego i nadania im numeru identyfikacyjnego. Świadczy o tym ta część uzasadnienia wyroku TK, w którym Trybunał stwierdził, że (...)"Wspólne prowadzenie gospodarstwa rolnego przez oboje małżonków występuje często w polskich warunkach i może być uznane za typowe. W takich sytuacjach jeden wpis do ewidencji producentów rolnych i nadanie jednego numeru identyfikacyjnego znajdują uzasadnienie. To, które z małżonków zostanie wpisane do ewidencji, jest wówczas kwestią niejako techniczną, jeśli drugie z małżonków wyraża zgodę na taki wpis i małżonkowie korzystają z przyznanych im płatności wspólnie, na równych prawach. Jednakże mogą wystąpić i w praktyce występują sytuacje, gdy małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa rolne. Wówczas każde z małżonków spełnia wymagania przewidziane zarówno w prawie unijnym, jak i w prawie polskim, do uznania go za rolnika (producenta rolnego uprawnionego do otrzymania numeru identyfikacyjnego w wyniku wpisu do ewidencji i otrzymania wsparcia finansowego (por. art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o systemie ewidencji).

Dopuszczalność wpisu do ewidencji tylko jednego z małżonków i nadanie mu numeru identyfikacyjnego jest wówczas niekorzystne dla drugiego z małżonków. Może się bowiem okazać, że nie jest w stanie korzystać ze środków pomocy, albo korzystanie z nich jest uzależnione od dobrej woli małżonka wpisanego do ewidencji. W takich sytuacjach jest możliwe, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, będące w posiadaniu małżonka niewpisanego do ewidencji zostaną pominięte przy płatnościach obszarowych, a także przy innych płatnościach albo że płatności będą przyznawane temu z małżonków, które jest wpisane do ewidencji, a nie temu, które jest posiadaczem danego gospodarstwa" Na tle takich przypadków zapadło orzeczenie TK i aktualnie obowiązuje zmieniony przepis art. 12 ust. 4 u.k.s.e. zezwalający na odrębny wpis do ewidencji małżonków w określonych sytuacjach. Zdaniem Sądu rozważania TK nie pozostawiają wątpliwości, że przepis ten w zakresie konieczności wyrażenia zgody przez współmałżonka ma zastosowanie do sytuacji gdy oboje małżonkowie spełniają kryteria uznania ich za rolników prowadzących działalność rolniczą w posiadanym przez nich gospodarstwie rolnym. Nie ma takiego obowiązku w przypadku, gdy wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą (art. 12 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 6).

W ocenie Sądu również przed zmianą tego przepisu tak należało go interpretować, co oznacza, że wymaganie zgody współmałżonka na wpis do ewidencji i nadanie numeru identyfikacyjnego było uprawnione tylko w sytuacji gdy małżonkowie byli współposiadaczami gospodarstwa rolnego spełniającymi jednocześnie przesłanki producenta rolnego. Brak jest natomiast uzasadnienia, dla którego małżonek ma wydawać pisemną zgodę, jeśli nie ma żadnego interesu prawnego w nadaniu współmałżonkowi numeru identyfikacyjnego. Zniesienie wspólności majątkowej oraz fakt, że gospodarstwo rolne jest w wyłącznym posiadaniu G. P. powoduje, że pisemna zgoda współmałżonka nie ma żadnego uzasadnienia. Jeszcze raz należy podkreślić, że prawo unijne i polskie normujące wpisy do ewidencji wiąże status producenta rolnego z posiadaniem gospodarstwa. Jeśli więc tylko jedno z małżonków, tak jak w przedmiotowej sprawie spełnia kryteria uznania go za rolnika prowadzącego działalność rolniczą w posiadanym przez siebie gospodarstwie (czego organy nigdy nie kwestionowały) to wykreślenie wpisu i uchylenie numeru identyfikacyjnego z powodu niezałączenia zgody drugiego współmałżonka na wpis do ewidencji jest przejawem zastosowania wykładni literalnej art. 12 ust. 4 u.k.s.e. i wykracza poza cel, jaki mają realizować przepisy ustawy o systemie ewidencji. Sąd zauważa, że G. P. została wpisana do ewidencji producentów i uzyskała numer identyfikacyjny, dzięki czemu nabyła prawo do ubiegania się o przyznanie płatności z funduszy w ramach wspólnej polityki rolnej. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca posiada z mężem rozdzielność majątkową, i jest jedyną posiadaczką gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji wykreślenie i utrata numeru identyfikacyjnego skutkowałoby utratą możliwości ewentualnego ubiegania się przez nią o płatności. Takie konsekwencje byłyby nie do pogodzenia nie tylko z określoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego, z której wynika zasada poszanowania praw nabytych ale rozstrzygnięcie takie naruszałoby art. 32 Konstytucji RP, gdyż mimo jednoznacznego i bezspornego ustalenia przez organy, że G. P. pozostająca w związku małżeńskim jest jedyną uprawnioną do wpisu do ewidencji producentów pozbawiona zostałaby praw związanych z wpisem do ewidencji producentów.

W tym stanie rzeczy, uzasadniony jest zdaniem Sądu podniesiony przez Rzecznika Praw Obywatelskich zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 12 ust. 4 u.k.s.e., co oznacza, że decyzja o wykreśleniu wpisu i uchyleniu nadanego numeru identyfikacyjnego nie znajduje oparcia w prawie.

Na zakończenie należy podnieść, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Art. 145 p.p.s.a., został zmieniony na podstawie art. 1 pkt 37 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r., a zatem w niniejszym postępowaniu – wszczętym przed dniem 15 sierpnia 2015r. – należy stosować art. 145 w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r. Od tej daty w art. 145 p.p.s.a., został dodany § 3 w brzmieniu: "W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie". W ocenie Sądu fakt, że w sprawie nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a dokonana wykładnia przepisów prawa materialnego art. 12 ust. 4 u.k.s.e. pozwala na stwierdzenie, że decyzja o wykreśleniu wpisu i uchyleniu nadanego numeru identyfikacyjnego nie znajduje oparcia w prawie, uzasadnia podjęte w pkt 1 wyroku orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a § 3 w zw. z art. 135 p.p.s.a.

r.t.