Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3113/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.), Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 586/14 w sprawie ze skargi T.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [..] kwietnia 2014 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt: IV SA/Po 586/14 oddalił skargę T.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [..] kwietnia 2014 r., nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia [..] listopada 2013 r. na podstawie art. 1 ust. 2, art. 9, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2012 poz. 1228 z późn. zm.), art. 3 pkt 1 i pkt 2 i pkt 2a z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992) oraz 104 k.p.a. odmówił przyznania T.P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. i D.P.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 31 października 2013 r. skarżąca złożyła w Poznańskim Centrum Świadczeń wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. i D.P. Podkreślono, że jednym z warunków niezbędnych dla skorzystania z pomocy państwa świadczonej z funduszu jest nieprzekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ustalono, że na dochód za 2012 rok trzyosobowej rodziny skarżącej składa się: dochód skarżącej jako osoby rozliczającej się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów w wysokości 31 344,20 zł netto. Tak więc dochód w przeliczeniu na osobę wynosi 870,67 zł miesięcznie, a zatem przekracza w/w ustawowe kryterium o 145,67zł.

Jednocześnie organ nadmienił, że skarżąca nie zgłosiła we wniosku, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku nastąpiła utrata dochodu przez członka rodziny, w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 17 w/w. Stosownie do art. 9 ust. 3 w/w ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Jako że w niniejszej sprawie dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe wynikające z ustawy, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożyła T.P. wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku. Skarżąca podniosła, że dochody z tytułu prowadzenia działalności były zerowe i dlatego zawiesiła działalność. Wskazała, że złożyła zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynika, że nie obejmował jej podatek dochodowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [..] kwietnia 2014 r. nr [..] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżąca wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia powołując się na swoją bardzo trudną sytuację materialną i ponadto zakwestionowała sposób obliczenia dochodu rodziny. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł. Na podstawie załączonych dokumentów obliczono, że dochód miesięczny rodziny wyniósł 2612,02 zł, tj. 870,67 zł na osobę miesięcznie, co przekracza ustawowe kryterium dochodowe o 145,67 zł.

Skarżąca przy tym nie zawnioskowała o uwzględnienie dochodu utraconego w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślono, że prawem podmiotowym kompensującym niedobór środków utrzymania z powodu niewykonania obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązanego do tego członka rodziny, jest prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego". Przy czym przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Warunkiem uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego są kumulatywne przesłanki: 1) ustalenie alimentów na rzecz uprawnionego tytułem egzekucyjnym od sądu, 2) spełnienie warunku kryterium dochodowego oraz 3) bezskuteczność egzekucji alimentów od zobowiązanego.

Organ odwoławczy stwierdził więc, że ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe uniemożliwia skarżącej skorzystanie z wnioskowanego świadczenia na okres świadczeniowy 2013/2014 na jej dzieci A. i D.P.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T.P. wskazując, że jej dochód jest obrotem z tytułu działalności gospodarczej w formie zryczałtowanej, od którego powinny być odliczone koszty uzyskania dochodu oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że materialną podstawę prawną wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W szczególności zaś przepis art. 8 ust. 1 tej ustawy, w myśl którego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia przez nią 25 roku życia albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Przy czym zgodnie z ust. 2 tego przepisu, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowiło wyliczenie dochodu rodziny skarżącej, uzyskanego w roku 2012. Zgodnie z art. 2 pkt 4 cyt. ustawy dochód według tej ustawy oznacza dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 4 pkt 5 cyt. ustawy, dochód rodziny oznacza dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, a według art. 4 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Okres świadczeniowy w myśl art. 4 pkt 8 ustawy oznacza okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Według art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, a według art. 2 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b.

Z treści art. 15 ust. 4 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, iż do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów, w tym w myśl art.15 ust.4 pkt 3 lit. b. zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji.

Ponadto na mocy delegacji ustawowej zawartej w treści art. 15 ust. 9 wskazanej ustawy, Minister Pracy i Polityki Społecznej, rozporządzeniem z dnia 7 lipca 2010 r. sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2010 r. Nr 123, poz. 836.) ustalił wzór oświadczenia członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (załącznik nr 4).

Z definicji dochodów, zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że co do zasady dochodem rodziny jest realny dochód uzyskany w danym roku przez poszczególnych członków rodziny. Ponadto w treści art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienione są dochody brane pod uwagę przy ustalaniu sytuacji materialnej. Przepis ten stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie – oznacza to, po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy, wśród których wymienione są alimenty na rzecz dzieci.

Oprócz powyższego stosownie do treści § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia postępowanie w sprawie o przyznanie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń. Do wniosku należy dołączyć m.in. w/w oświadczenie członków rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, na wzorze oświadczenia określonym w załączniku nr 4 do rozporządzenia (§ 2 ust. 2 lit. c), a także w przypadku, gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów (§ 2 ust. 2 lit. j tiret pierwsze).

Stosownie do treści art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia (...), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W myśl art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez osobę uprawnioną do świadczeń alimentacyjnych rozumie się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez Sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Pojęcia dochodu oraz dochodu rodziny, użyte w art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 4 i 5 tej ustawy, poprzez odesłanie do definicji dochodu i dochodu rodziny uregulowanych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stosownie natomiast do treści art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci. Dochodem rodziny według art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Sąd wskazał, że skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek w dniu 31 października 2013 r., a więc w okresie zasiłkowym od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. W tej sytuacji rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2012. Dlatego też rozstrzygające znaczenie miał dochód uzyskany przez rodzinę skarżącej w 2012 r.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca złożyła na właściwym druku oświadczenie (podpisane w dniu 27 listopada 2013 r.), że w 2012 r. uzyskała z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego dochód – po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne – w wysokości 31 344,20 zł. (k. 8 akt admin.) Ponadto z zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego wynika, że skarżąca w 2012 r. uzyskała przychody z PIT 28 w wysokości 3 041,92 zł, a z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej uzyskała dochód ogółem w wysokości 38 853 zł, z tym że składki na ubezpieczenie społeczne wyniosły 6 539,38 zł, a na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły 969,42 zł. (k. 20 akt admin.) Po odjęciu od tego dochodu ogółem sumy pobranych w/w składek dochód z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej w 2012 r. wyniósł kwotę 31 344,20 zł, a więc taką jaką podała skarżąca w swym oświadczeniu z dnia 27 listopada 2013 r.

Z przedmiotowego wniosku wynika, że rodzina skarżącej jest trzyosobowa. Przyjmując nawet jedynie uzyskany przez skarżącą w 2012 r. dochód z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej wynoszący kwotę 31 344,20 zł Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przekroczone zostało kryterium dochodowe. Jeżeli bowiem kwotę 31 344,20 zł podzielić przez 12 (ilość miesięcy kalendarzowych w roku), to uzyskuje się kwotę 2 612,01 zł, która po podzieleniu przez 3 (ilość członków rodziny) daje kwotę 870,67 zł dochodu miesięcznego na członka rodziny skarżącej w 2012 r., a więc kwotę wyższą niż ustawowe 725 zł.

Słusznie więc – w ocenie Sądu pierwszej instancji - organy administracji przyjęły, że przekroczone zostało w tym przypadku ustawowe kryterium dochodowe o 145,67 zł. Podkreślono, że skarżąca nie zawnioskowała o uwzględnienie dochodu utraconego w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym stanie rzeczy w istocie oczywiste było, że przekroczone zostało kryterium ustawowe. Sąd zaakcentował, że decyzja dotycząca świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, w przypadku której organ administracji posiada pewną swobodę decyzyjną. Artykuł 8 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jednoznacznie stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Tym samym w razie przekroczenia w/w dochodu na osobę w rodzinie (co miało miejsce w rozpatrywanym przypadku) organ nie jest uprawniony do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Poznaniu wywiodła T.P. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj.:

a) art. 3 § 1 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a. polegające na podtrzymaniu stanowiska wyrażonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w decyzji z dnia [..] kwietnia 2014 r., wydanej z naruszeniem ww. przepisów k.p.a. i to pomimo podnoszonych przez skarżącą zarówno w skardze do tego organu z dnia 31 grudnia 2013 r. na decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [..] listopada 2013 r., jak i w skardze z dnia 17 maja 2014 r. wniesionej do WSA w Poznaniu zarzutów, że:

- organ odmawiający przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dokonał błędnych i niewłaściwych ustaleń co do wysokości osiągniętego przez skarżącą dochodu w roku 2012;

- dokonano błędnego odczytania załączonych do wniosku o przyznanie świadczeń alimentacyjnych z dnia 31 października 2012 r. dowodów w postaci przedłożonych zaświadczeń z urzędu skarbowego;

- dokonano błędnego obliczenia osiąganego przez skarżącą dochodu z wykonywanej działalności gospodarczej opodatkowanej w formie zryczałtowanej;

- niewyjaśniono okoliczności związanych z formą opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez T.P., w szczególności orzekający w sprawie organ administracyjny nie wyjaśnił takich okoliczności faktycznych sprawy jak tego, jakie były koszty uzyskania przychodu, jaka była różnica między przychodem a kosztami jego uzyskania, jakie były źródła przychodu skarżącej, jaki był podatek należny, a także czy skarżąca odprowadzała zaliczki na podatek w roku 2012, a jeżeli tak to w jakiej wysokości;

- niewyjaśniono podnoszonej przez skarżącą już w piśmie z dnia 31 grudnia 2013 r. okoliczności zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej z uwagi na brak osiągania dochodów z tej działalności;

- niewyjaśniono rozbieżności w zakresie podnoszonej w odwołaniach od decyzji poszczególnych instancji całkowitej nierentowności prowadzonej działalności gospodarczej z treścią wniesionego przez skarżącą wniosku z dnia 31 października 2013 r. o przyznanie świadczeń w szczególności w zakresie podkreślenia przez skarżącą we wniosku w pkt 4.2, iż w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku nie nastąpiła "utrata dochodu", wyjaśniona w treści pouczenia poniżej, i to w sytuacji, gdy prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącą zostało zawieszone, zgłoszone do ewidencji działalności gospodarczej i ujawnione w tejże jawnej ewidencji, już począwszy od dnia 1 czerwca 2013 r., a także wobec tego, iż treść pouczenia zawarta na formularzu tegoż wniosku nie przewiduje opcji zadeklarowania "utraty dochodu" spowodowanej "zawieszeniem działalności gospodarczej", o której mowa w art. 14a ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a która zgodnie z art. 14a ust. 3 powoduje, że w okresie tym nie można m.in. osiągać bieżących przychodów z działalności, a wywołuje ono skutki prawne w stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym z chwilą dokonania takiego zawieszenia, podlegającego ujawnieniu w ewidencji działalności gospodarczej (art. 14a ust. 6 i 7 ww. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej);

b) art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na błędnym ustaleniu przez Sąd pierwszej instancji oraz przywołaniu tegoż ustalenia w treści uzasadnienia, że "z zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego wynika, że skarżąca w 2012 r. uzyskała przychody z PIT 28 w wysokości 3 041,92 zł, a z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej uzyskała dochód ogółem w wysokości 38 853 zł" (strona 7 drugi akapit uzasadnienia), podczas gdy z treści tychże zaświadczeń wynika, że kwota 38 853 zł stanowiła przychód ogółem skarżącej z działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej, natomiast w roku 2012 osiągnęła ona dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 3 041,92 zł.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj. art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej poprzez uznanie przez organy orzekające w sprawie, że mimo dokonanego przez skarżącą z dniem 1 czerwca 2013 r. zawieszenia działalności gospodarczej, a także wobec wskazania przez skarżącą nieosiągania dochodów z innych źródeł, mogła uzyskiwać ona dochody z działalności gospodarczej, a tym samym nie nastąpiła utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 9 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 17 lit. c) ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2014 r. w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania celem zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi T.P. i przyznanie skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż istnieją przesłanki do wydania przez tenże Sąd orzeczenia w przedmiocie merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, o wydanie orzeczenia stwierdzającego przyznanie skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pełnomocnika skarżącej wyznaczonego z urzędu w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej, według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej wniesiono również o przeprowadzenia postępowania dowodowego z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów, jak również dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy, przy czym:

a) na okoliczność wysokości uzyskanego przez skarżącą dochodu w 2012 r. powołano następujące dokumenty:

- uwierzytelniona kopia zaświadczenia z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej z dnia [..] listopada 2013 r. (nr [..]);

- uwierzytelniona kopia zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy z dnia [..] listopada 2013 r. (nr [..]);

- uwierzytelniona kopia zeznania skarżącej o wysokości uzyskanego przychodu w wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2012, tj. PIT28;

b) na okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez skarżącą oraz daty tego zawieszenia i niepodjęcia zawieszonej działalności do dnia dzisiejszego powołano dowód z wydruku zaświadczenia ze stron internetowych centralnej ewidencji działalności gospodarczej (strona https://prod.ceidg.gov.pl), z podstrony rejestru prowadzonego dla skarżącej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd rozstrzygający sprawę w pierwszej instancji podzielił w całości ustalenia dokonane przez SKO w Poznaniu, a wcześniej także przez Prezydenta Miasta Poznania, co do przekroczenia przez skarżącą wysokości osiągniętego przez nią dochodu w roku podatkowym 2012 uprawniającego do przyznania jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej córek – A. i D.P. W treści tego uzasadnienia wprawdzie WSA stwierdził, iż rolą kontroli sądowej jest zbadanie, czy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy, niemniej nie przywiązał on jakiejkolwiek wagi do twierdzeń strony skarżącej odnoszących się do nierentowności oraz zaprzestania prowadzenia w związku z tym prowadzonej w 2012 r. działalności gospodarczej. Sąd orzekający w pierwszej instancji odniósł się jedynie do ustaleń poczynionych przez oba orzekające organy administracji, że skarżąca nie wskazała na utratę dochodu, uznając, iż mimo podnoszonych twierdzeń w kolejnych skargach, okoliczność rzeczywistego osiągniętego przez stronę dochodu oraz możliwość dalszego jego uzyskiwania, została dostatecznie wyjaśniona.

W ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji w sposób nieuzasadniony, nieznajdujący odzwierciedlenia w materialne dowodowym stwierdził, że skarżąca uzyskała w 2012 r. dochód z działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej w wysokości 38 853 zł, pomimo, że z zaświadczenia z dnia [..] listopada 2013 r. o numerze [..] w sposób jednoznaczny wynika, że był to przychód a nie dochód z prowadzonej działalności. Wątpliwości orzekającego w sprawie Sądu nie wzbudziły także przyjęte przez niego za organami administracyjnym ustalenia, że skarżąca uzyskała z przedmiotowej działalności w 2012 r. dochód w łącznej wysokości 31 344,20 zł, pomimo że z zaświadczenia tego wynika, iż zryczałtowany podatek należy wynosił 0,00 zł.

Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak i organy administracyjne, pominęły zupełnie treść załączonego do wniosku z dnia 31 października 2013 r. zaświadczenia urzędu skarbowego nr [..], dotyczącego osiągniętego przez skarżącą w 2012 r. dochodu. Pominięto okoliczność istnienia tego zaświadczenia, jak również niewyjaśnienie faktu, dla którego odmówiono mu znaczenia w rozstrzygnięciu o przyznaniu skarżącej prawa do świadczeń z funduszu, ewentualnie podjęcia przez organ próby wyjaśnienia wzajemnej relacji treści obu tychże zaświadczeń w zakresie ustalenia rzeczywiście osiągniętego przez skarżącą w 2012 r. dochodu, stanowiącego podstawę stwierdzenia, czy przysługuje jej prawo ubiegania się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Na potwierdzenie powyższego, strona skarżąca kasacyjnie złożyła w załączeniu znajdujące się już aktach sprawy ww. zaświadczenia z dnia [..] listopada 2013 r. oraz zeznanie skarżącej za 2012 r. - PIT 28.

Wobec powyższego – w ocenie skarżącej kasacyjnie - nie ulega wątpliwości, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie dopuściły się naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 10 k.p.a. Organy te bowiem nie tylko nie wyjaśniły z urzędu niezwykle istotnych dla sprawy okoliczności związanych z podnoszonymi przez skarżącą w odwołaniach od wydawanych decyzji, a dotyczących nieosiągnięcia z tytułu wykonywanej działalności dochodu w wysokości ustalonej przez organ, jak również nie wzięły pod uwagę okoliczności zawieszenia przez skarżącą wykonywania działalności z dniem 1 czerwca 2013 r., przy czym okoliczność ta stanowiła fakt znany organowi - Prezydentowi Miasta Poznania z urzędu, bowiem podmiot ten jest odpowiedzialny za dokonywanie wpisów w ewidencji działalności gospodarczej, a dostęp do tychże danych jest jawny i powszechnie dostępny.

W szczególności, organ rozstrzygający o przyznaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie dokonał wyjaśnienia okoliczności związanych z formą opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez T.P., co miał w zwyczaju czynić w innych postępowaniach dotyczących skarżącej, a związanych z przyznaniem jej świadczeń rodzinnych lub świadczeń z pomocy społecznej, a w szczególności dotyczących zobowiązania urzędu skarbowego do uzupełniającego wyjaśnienia, jakie były koszty uzyskania przychodu przez skarżącą w danym roku podatkowym, jaka była różnica między przychodem, a kosztami jego uzyskania, jakie były źródła przychodu skarżącej w danym roku, jaki był podatek należny, a także czy skarżąca odprowadzała zaliczki na podatek w określonym roku podatkowym, a jeżeli tak to w jakiej wysokości.

Ponadto, na etapie wydawania decyzji przez Prezydenta Miasta Poznania, skarżąca nie miała możliwości ustosunkowania się co do zebranego w sprawie materiału, bowiem pouczenie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i poczynionymi przez tenże organ ustaleniami znalazło się dopiero na piśmie z dnia 8 stycznia 2014 r., sporządzonym po wniesieniu przez skarżącą odwołania od decyzji z dnia [..] listopada 2013 r.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego strona skarżąca wskazała, że zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i orzekające w sprawie organy administracyjne dopuściły się naruszenia art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej polegającego na niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisów, poprzez uznanie, że mimo dokonanego przez skarżącą z dniem 1 czerwca 2013 r. zawieszenia działalności gospodarczej, mogła ona uzyskiwać dochody z działalności gospodarczej, a tym samym nie nastąpiła utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 9 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 17 lit. c) ww. ustawy o pomocy.

W ocenie skarżącej kasacyjnie, okoliczność zgłaszanego przez nią od początku składanych odwołań zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w związku z nieosiąganiem z niej zarobków, jak również fakt dokonania zgłoszenia zawieszenia wykonywania tejże działalności do ewidencji działalności gospodarczej, będącej rejestrem jawnym i publicznie dostępnym, wobec braku wymienienia wśród przesłanek wyjaśniających utratę dochodu na wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawieszenia działalności gospodarczej, gdy wymienione jest tam "wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej", powinno prowadzić do podjęcia przez organy orzekające w sprawach w takich przypadkach szczególnych środków celem dokładnego wyjaśnienia sytuacji finansowej/zarobkowej strony wnioskującej o przyznanie świadczenia.

Brak refleksji organów, jak również i kontrolującego prawidłowość ich orzeczeń WSA w Poznaniu, nad związkiem między ujawnieniem w ewidencji działalności gospodarczej faktu zawieszenia wykonywania tej działalności, a prawidłowym obliczeniem wysokości dochodu członka rodziny w danym roku kalendarzowym, wobec wskazania przez skarżącą nieosiągania dochodów z innych źródeł oraz zaprzeczaniu prawidłowości dokonanych przez organy obliczeń osiąganych przez nią dochodów, spowodowało niewłaściwe obliczenie dochodu członka rodziny, o którym mowa w art. 9 ust. 3 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem nie dokonano "nie uwzględnienia dochodu utraconego co konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 9 ust. 3 ww. ustawy o pomocy".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie wskazując, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są całkowicie nietrafne. Miesięczny dochód rodziny wynosił 2 612,02 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 870,67 zł miesięcznie, przekracza zatem kryterium ustawowe o 145,67 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie w następstwie błędnej wykładni, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu, tj. odpowiedzi na pytanie, czy w realiach niniejszej sprawy zawieszenie działalności gospodarczej stanowiło – w związku ze skutkami wynikającymi z art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - "utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a tym samym powodowało utratę dochodu mającą wpływ na ustalenie dochodu członka rodziny w rozumieniu art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Strona skarżąca kasacyjnie upatruje bowiem naruszenia art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej w przyjęciu przez organy orzekające w sprawie i Sąd pierwszej instancji, że mimo dokonanego przez skarżącą z dniem 1 czerwca 2013 r. zawieszenia działalności gospodarczej, a także wobec wskazania przez skarżącą nieosiągania dochodów z innych źródeł, mogła ona uzyskiwać dochody z działalności gospodarczej, a tym samym nie nastąpiła utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 9 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 17 lit. c) ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Należy zwrócić uwagę, że zaskarżona do Sądu pierwszej instancji decyzja SKO w Poznaniu została wydana w dniu [..] kwietnia 2014 r. na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) w wówczas obowiązującym brzmieniu tej ustawy. Przepis art. 2 pkt 17 ustawy zawierający zamknięty katalog przesłanek kwalifikujących utratę dochodu jako utratę dochodu w rozumieniu ustawy nie wymieniał jako powodu utraty dochodu zawieszenia działalności gospodarczej. Ustawodawca uwzględniał przy tym utratę dochodu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej jednakże skutek prawny w postaci kwalifikowania takiej sytuacji jako utraty dochodu w rozumieniu ustawy wiązał wyłącznie z faktem wyrejestrowania pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie jej zawieszeniem. Skoro w treści art. 2 pkt 17 ustawy wyraźnie odróżniano "pozarolniczą działalność gospodarczą" (lit. e) od "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (lit. c), to nie było jakichkolwiek podstaw do rozpatrywania okoliczności wiążących się z pozarolniczą działalnością gospodarczą w ramach przesłanki wymienionej w art. 2 pkt 17 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wyrejestrowanie działalności gospodarczej nie jest tożsame z jej zawieszeniem, a zwłaszcza nie było jakichkolwiek podstaw, aby znaczenie tych pojęć zrównywać w drodze procesów interpretacyjnych. Dla powiązania skutku prawnego zawieszenia działalności gospodarczej z kwalifikacją "utraty dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy, konieczna była zmiana regulacji prawnej, co nastąpiło w związku z uchwaleniem i wejściem w życie ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1302). Zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. c tej ustawy przepis art. 2 pkt 17 lit. e ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów otrzymał brzmienie: "Ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.)". Zmiana ta - na mocy art. 10 ustawy zmieniającej – weszła w życie z dniem 3 września 2015 r., przy czym zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, przepis art. 2 pkt 17 lit. e ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się od dnia ogłoszenia, nie wcześniej jednak niż przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres świadczeniowy rozpoczynający się od dnia 1 października 2015 r. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skutek prawny związany z zawieszeniem wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej i to wyłącznie w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a polegający na kwalifikowaniu utraty dochodu spowodowanego zawieszeniem tej działalności jako "utraty dochodu" w rozumieniu ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie dotyczył okresu świadczeniowego, którego dotyczyła decyzja zaskarżona do Sądu pierwszej instancji. Tym bardziej skutek taki nie mógł zaistnieć w związku ze skutkami zawieszenia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Powoływana przez stronę skarżącą okoliczność zawieszenia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej wiązana z treścią art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej nie miała zatem żadnego wpływu na prawidłowość zastosowania w sprawie art. 2 plt 17 lit. e w związku z art. 9 ust. ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a pominięcie tej okoliczności przez organy i Sąd pierwszej instancji nie spowodowało wadliwego zastosowania w sprawie powyższych przepisów.

Wobec powyższego podniesiony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się nieuzasadniony, co w realiach niniejszej sprawy zdeterminowało również w znacznym stopniu niezasadność zarzutu naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a.

W orzecznictwie NSA wielokrotnie sygnalizowano, że przepis art. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych art. 3 cyt. ustawy nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r., I OSK 266/08, LEX nr 490087). Jednakże mimo, że art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma zasadniczo charakter ustrojowo-procesowy i bezpośrednio nie podpada wprost pod żadną z dwóch podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to jednak z uwagi na fakt, że w wyniku działania danego organu w oparciu o przepisy prawa ustrojowego mogą powstać, ustać lub przekształcić się stosunki prawne, uprawnione jest przyjęcie, że zarzuty naruszenia przepisów ustrojowych mogą być powołane w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., I GSK 748/11, LEX nr 12439680), o ile zarzut naruszenia art. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powiązany jest z innymi przepisami procesowymi (por. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2009 r., II OSK 1375/09, LEX nr 582850, wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r., I FSK 277/07, LEX nr 481336; wyrok NSA z dnia 11 maja 2012 r., I OSK 70/12, LEX nr 1166069).

Strona skarżąca kasacyjnie powiązała zarzut naruszenia art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a., jednakże taka konstrukcja zarzutu jest nieprawidłowa, skoro Sąd pierwszej instancji nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nawet jednak przy przyjęciu w oparciu o analizę uzasadnienia skargi kasacyjnej, że w istocie strona skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia tych przepisów w ich niezastosowaniu i niezasadnym oddaleniu skargi, zarzut ten nie mógł osiągnąć skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Należy zwrócić uwagę, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116). W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie wpływu takiego nie wykazała. Oparcie się przez organy na dokumentacji przedłożonej przez skarżącą i jej oświadczeniach zawartych w złożonym wniosku po zapoznaniu się z pouczeniami zawartymi w formularzu wniosku i prawidłowe przyjęcie braku podstaw do stosowania art. 9 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także prawidłowe – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej – ustalenie dochodu (a nie przychodu) skarżącej, czynią zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów bezzasadnym, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca kwestionując prawidłowość ustalonego przez organy i Sąd dochodu sama nie wskazuje, jaka była w jej ocenie prawidłowa wysokość tego dochodu, a poprzestaje na ogólnych twierdzeniach o błędnych ustaleniach organów w tym zakresie. Nie wykazuje też, w jaki sposób brak ustaleń organów w zakresie wskazanym w skardze kasacyjnej wpłynął na prawidłowość określenia dochodu skarżącej.

Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi". Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., II OSK 795/07, LEX nr 483232). Podstawą orzekania sądu jest zatem materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład dowód z przesłuchania świadków. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11, LEX nr 1296049). Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11, LEX nr 1145067). Nie jest naruszeniem art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaakceptowanie przez sąd jako zgodnej z przepisami postępowania oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny nawet, gdyby nie uwzględniało ono całości materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2008 r., II FSK 419/07, LEX nr 488560.). W ramach zarzutu art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można też skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny zaskarżonej decyzji – również z punktu widzenia poprawności uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji - oraz innych dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez sąd pierwszej instancji, z którą nie zgadza się organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 1350/11, LEX nr 1149159; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105). Do naruszenia art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dochodzi zatem wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., I FSK 497/09, LEX nr 594014; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1645/09, LEX nr 746707; wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., II OSK 763/12, LEX nr 1219174). Poprzez ocenę dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy – nawet jeżeli w przekonaniu strony skarżącej kasacyjnie ocena ta jest wadliwa – Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazywane przez stronę skarżącą okoliczności nie dają również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Przepis ten można naruszyć wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (por.: wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., I GSK 1151/11, LEX nr 1336157; wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12, LEX nr 1260068; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, LEX nr 1138160), a także wtedy gdy sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11, LEX nr 1367333).

Sytuacje wyżej wskazane nie miały miejsca w niniejszej sprawie. Niewątpliwie Sąd pierwszej instancji nie wyszedł poza granice sprawy wyznaczonej zaskarżoną do niego decyzją, a ewentualne uchybienia w zakresie ustaleń faktycznych mogłyby być skutecznie podnoszone jedynie w przypadku wykazania możliwości ich wpływu na wynik sprawy, czego skarżąca kasacyjnie nie uczyniła. Należy pamiętać, że zarzut naruszenia przepisów postępowania tylko wtedy jest skuteczny, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. mogło przełożyć się na treść orzeczenia.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i dlaczego nie mógł być uwzględniony wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. i D.P.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, to podlega ona oddaleniu na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W realiach niniejszej sprawy nie mogły być uwzględnione wnioski dowodowe złożone w skardze kasacyjnej. Mając na uwadze, że wojewódzki sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną do sądu decyzją administracyjną (jeżeli zachodzi potrzeba dokonania takich ustaleń, sąd powinien uchylić decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić), wykluczyć należy, by Naczelny Sąd Administracyjny w ramach kontroli instancyjnej mógł podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy w toku toczącego się przed tym Sądem postępowania zmierzającego do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Wynikająca z art. 183 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza zakres badania legalności orzeczenia sądu pierwszej instancji, co oznacza, że w takiej sytuacji, jaka ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, przepis art. 183 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyłącza zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 tej ustawy (por: wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2007 r., II OSK 1051/06, ONSA i wsa 2008/4/69; wyrok NSA z dnia 21 września 2011 r., II OSK 1261/11; wyrok NSA z dnia 18 maja 2016 r., I OSK 2003/14; wyrok NSA z dnia 2 października 2013 r., II OSK 1053/12).

Odnosząc się do wniosku o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa prawnego (nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu) w postępowaniu kasacyjnym, należy wskazać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.