Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1879/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r. nr KOA/2435/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2022r. zapadłą w sprawie o nr KOA/2435/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako SKO/organ) utrzymało w mocy decyzję z 26 kwietnia 2022 r., w której organ I instancji odmówił przyznania skarżącej H. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. B. wskazując, że przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury. Organ podał, że okoliczność ta wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i powołał się w tym zakresie na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023r., poz. 390, dalej jako ustawa).

W skardze na ww decyzję H. B. zarzuciła SKO:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez H. B. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem A. B.,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. o art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 9 kpa, art. 77 kpa przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia poobieranej emerytury jako jedynek negatywnej przesłanki uniemożliwiającej pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej zarzucił, że organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do tego przepisu dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Pełnomocnik skarżącej przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 353/21 z 22 lipca 2021 r., zgodnie z którym osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. W ocenie strony skarżącej prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Wg skarżącej nie można znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku emerytury, wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Skarżąca przytoczyła również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1416/20. Podniosła, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy powinna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tej normy w systemie prawa. W konsekwencji wg skarżącej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być zatem interpretowany z taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art, 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym synem. Stan faktyczny ustalony w sprawie nie był kwestionowany i nie budzi wątpliwości; stanowisko organu w zakresie spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy sąd podziela i przyjmuje jako własne. Istota sporu sprowadza się do tego, czy okoliczność że osobie sprawującej opiekę nad trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji dzieckiem przysługuje prawo do emerytury - jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. Organy obu instancji przywołując ww przepis przyjęły, że fakt ten jest wystarczający do wydania decyzji odmownej.

Na gruncie kolizji praw do świadczenia emerytalnego i pielęgnacyjnego, w tym stanowiska opowiadającego się za wykluczeniem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury, w orzecznictwie powstało wiele rozbieżności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1334/20, wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 i z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Mając na uwadze konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy ostatecznie przyjęto, co zasadnie podniesiono w skardze, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z powyższego przepisu musi być interpretowana jako wiążąca się nie tyle z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Taka wykładnia przepisu umożliwia zaś doprowadzenie do wyboru przez emeryta opiekującego się osobą niepełnosprawną korzystniejszego dla niego świadczenia. Emerytura bowiem, choć jest prawem niezbywalnym, to możliwe jest jej zawieszenie, o co na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 504, dalej jako ustawa o emeryturach) może wnioskować emeryt. Zawieszenie prawa do emerytury stosownie do 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty, i okoliczność ta prowadziłaby do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 27 ust. 5 ustawy). Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Stanowisko to co do zasady jest zbieżne z argumentacją przedstawioną w skardze.

W konsekwencji przyjmuje się, że w sytuacji występowania zbiegu praw do kilku świadczeń, każdorazowo obowiązkiem organów jest poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o "zawieszenie" wypłaty emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Wynika to z nałożonego przez art. 9 kpa na organy administracyjne obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponadto z treści art. 79a kpa stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W tym zakresie również nie ma rozbieżności pomiędzy argumentami skargi a stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Jednak jak wynika z akt sprawy – (wbrew zarzutom skargi) - skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w trybie wymaganym przez przepisy kpa, uzyskała wymagane wyżej informacje (pouczenia). Nie można więc przyjąć, że organy naruszyły art. 9 kpa w zw. z art. 79a kpa w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy czy inne przywołane w skardze przepisy procedury. O świadomości obowiązku/wymogu rezygnacji z pobierania świadczenia emerytalnego w okresie domagania się świadczenia pielęgnacyjnego świadczy zarówno złożone przez skarżącą odwołanie do organu II instancji, jak i treść skargi do tut. Sądu. Profesjonalny pełnomocnik skarżącej nie neguje treści art. 17 ust. 5 pkt. 1a ustawy lecz jednoznacznie konsekwentnie domaga się przyznania spornego świadczenia bez rezygnacji z pobierania na ten czas świadczenia emerytalnego, i jak wynika z konkluzji skargi – twierdzi (niezasadnie), że w zaistniałej sytuacji sporne świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznawane ponad kwotę wypłacanej skarżącej emerytury. Wynika to jednoznacznie z uzasadnienia skargi, w której skarżąca domaga się wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie przekraczającej jej świadczenia emerytalne. Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia, a zasada obowiązku uprzedniej rezygnacji z pobierania innego świadczenia została ugruntowana w ostatnim orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2022 r. I OSK 2395/21, LEX nr 3446110; wyrok NSA z 9 listopada 2022 r. I OSK 101/22, LEX nr 3450681, wyrok WSA w Gliwicach, LEX nr 3442429).

Uwzględniając, że skarżąca (w precyzyjnie jej pełnomocnik) została pisemnie (pismem z 19-04-2022r.) pouczona o obowiązku zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego oraz uwzględniając treść art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z pobierania emerytury - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty, skargę należało uznać za bezzasadną. W orzecznictwie przyjmuje się, że kwestie rezygnacji/wstrzymania prawa do innego kolizyjnego świadczenia i kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ powinien przy tym w taki sposób skoordynować (z organem emerytalno-rentowym), przy jednoczesnej współpracy ze stroną, by nie pozostała ona bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas. Powyższe wymaga jednak woli strony, która, jak wynika z akt sprawy, ostentacyjnie odmawia złożenia wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego, mając świadomość obowiązujących przepisów i będąc reprezentowana przez profesjonalistę. Co więcej przyjmuje się niekiedy, że jeżeli pełnomocnik skarżącej ograniczył się do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i nie podjął działań zmierzających do zawieszenia prawa do otrzymywanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego, to podejmuje on działania na niekorzyść strony skarżącej (tak WSA w Gliwicach w wyroku II SA/Gl 1118/22 z 16 listopada 2022 r., LEX nr 3439188).

W tej sytuacji, wobec jednoznacznej treści przywołanych wyżej przepisów, skargę należało oddalić (art. 151 ppsa). Dopiero przedstawienie organowi I instancji dokumentów potwierdzających wstrzymanie prawa do emerytury będzie uzasadniało uwzględnienie ewentualnego (nowego) wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.