Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2422/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64e, art. 80, art. 115 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Anna Wesołowska (spr.), Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania; 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia – Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz Województwa [...] kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "DIS"), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Województwo [...] (dalej: "Skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] umarzającego jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2013 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

Postanowienie to wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] kwietnia 2014 r. Skarżący w związku z doręczeniem mu w dniu [...] kwietnia 2014 r. zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności złożył wniosek o umorzenie naliczonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] złotych w trybie art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej : "ustawa").

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] (dalej "NUS") umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wskazując, że w dniu [...] kwietnia 2014 r. dłużnik zajętej wierzytelności to jest Bank [...] zrealizował w całości zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność, przekazując kwotę [...] złotych która obejmowała należność główną odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne. Skoro należności egzekucyjne zostały wyegzekwowane w całości to obowiązek z tytułu ich uiszczenia wygasł.

NUS podniósł, że wykładnia art. 64e ustawy prowadzi do wniosku, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych dotyczy jedynie kosztów, które nie zostały jeszcze ściągnięte.

Organ wskazał następnie, że wniosek o umorzenie kosztów zostało złożony w dniu [...] kwietnia 2014 r., to jest po dniu [...] kwietnia 2014 r. w którym zajęcie zostało zrealizowane. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych NUS wskazał, że na postawie art. 64e ustawy umorzyć można tylko koszty egzekucyjne, które nie zostały uregulowane. W sytuacji, gdy wniosek o umorzenie kosztów został złożony po ich wyegzekwowaniu, organ na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy winien umorzyć postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak przedmiotu rozstrzygnięcia, to jest kosztów przypadających organowi od zobowiązanego. Nie można bowiem umorzyć czegoś co nie istnieje w dacie skierowania żądania do organu.

Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Skarżącego, DIS postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. uchylił postanowienie NUUS z dnia [...] listopada 2014 r. wskazując w uzasadnieniu, że wniosek o umorzenie kosztów a został wniesiony przez Skarżącego natomiast postanowienie zostało skierowane do radcy prawnego reprezentującego Skarżącego a nie do Skarżącego. Również postępowanie w sprawie prowadzone było w stosunku do radcy prawnego a nie w stosunku do Skarżącego jako jednostki administracji zespolonej osiadającej osobowość prawną.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy NUS postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2014 r. podtrzymując w całości argumentację podniesioną w postanowieniu z dnia [...] listopada 2014 r.

Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie wskazując, że z treści art. 64e ustawy nie wynika, by fakt ściągnięcia kosztów wyłączał możliwość starania się o ich umorzenie. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przywołał orzecznictwo sądów dotyczące umorzenia zobowiązania podatkowego w sytuacji jego zapłacenia (wyrok SN z 6 lutego 2002 r., III RN 198/00, wyrok SN z 9 listopada 1995 r. sygn.. akt III ARN 50/95) czy też wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w kontekście uiszczenia wpisu sądowego (postanowienie NSA z dni 3 marca 2009 r. sygn.. akt. I OZ 15/09). Skarżący podkreślił, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych nie zostały uiszczone dobrowolnie tylko przymusowo ściągnięte z rachunku bankowego w dniu [...] kwietnia 52014 r. w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne w sprawie było w stanie zawieszenia z mocy prawa na podstawie art. 35 ustawy od dnia 10 kwietnia 2014 r. z uwagi na złożenie przez Skarżącego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Opisanym na wstępie postanowieniem DIS utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia [...] lutego 2015 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie DIS wskazał, że wniosek o umorzenie kosztów został złożony przez Skarżącego dzień po wyegzekwowaniu całości kosztów. W sprawie zaistniała zatem przesłanka bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego uzasadniająca zgodnie z art. 105 K.p.a. umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. DIS przywołał w tym zakresie stanowisko wyrażane w wyrokach sądów administracyjnych (wyrok z dnia 24 marca 2010 r. I SA/Gl 672/09, z dnia 6 grudnia 2012 r. I SA/Gl 388/12).

Skarżący wniósł na powyższe postanowienie skargę do tutejszego sądu zarzucając mu naruszenie przepisów prawa to jest art. 16 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy, art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 i 64e ustawy, art. 77, art. 80 i art. 81 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy oraz art. 6a, art. 7. art. 9, art. 10 § 1 i art. 12 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy.

W uzasadnieniu Skarżący podtrzymał w całości argumentację podnoszoną w zażaleniu na postanowienie z dnia [...] lutego 12015 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

Sąd wskazuje, że sądowi znane są poglądy wyrażane w przywołanych przez organ wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Sąd rozpoznający sprawę poglądów tych nie podziela. Przedstawiona w przywołanych przez organ wyrokach wykładnia art. 64e ustawy prowadzi bowiem do odmiennego traktowania podmiotów, w stosunku do których egzekucja administracyjna okazała się skuteczna, to jest wobec których wyegzekwowano należności w tym w zakresie obejmującym koszty postępowania oraz podmiotów, w stosunku do których egzekucja okazała się bezskuteczna. Wykładnia ta prowadzi również do odmiennego traktowania podmiotów, w stosunku do których prowadzono skuteczną egzekucję z rachunku bankowego, i które w praktyce nie mogły złożyć wniosku o umorzenie kosztów postępowania przed datą ich wyegzekwowania oraz podmiotów, w stosunku do których prowadzona jest np. egzekucja z nieruchomości i które z uwagi na specyfikę tego postępowania mogą złożyć wniosek o umorzenie kosztów jeszcze przed datą ich ściągnięcia.

Wobec powyższego, sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2015 r. II FSK 1178/13.

W przywołanym wyroku wskazano na wstępie, że zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten na mocy art. 18 u.p.e.a. stosuje się odpowiednio do postępowania egzekucyjnego w administracji.

Następnie NSA przypomniał, że w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/95, (OSNAPiUS 1996, nr 11, poz. 150), sformułowano tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Dodatkowo, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt III SK 20/10, LEX nr 794506 stwierdzono, że: (...) postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne.

NSA wyjaśnił następnie, że przepis art. 64e § 1 u.p.e.a. przewiduje, iż organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). Przepisy art. 64e § 3, 4, 4a nie mają znaczenia dla sprawy.

Z treści analizowanego przepisu wynika, że istnieje kilka niezależnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. NSA nie podzielił poglądu, że warunkiem koniecznym prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia jest stan, w którym koszty te nie zostały, przed złożeniem przez zobowiązanego stosownego wniosku wyegzekwowane. Stwierdzona nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, ale nie kosztów egzekucyjnych, stanowi przesłankę umorzenia kosztów a nie warunek prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia. Należy także zauważyć, że ustawodawca nie uzależnił dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych od rodzaju czy też skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego. Zatem granice przedmiotowe postępowania wyznaczają koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym oraz ustawowo określone przesłanki umorzenia tychże kosztów. Ustawodawca milczy jednak co do okoliczności, czy koszty egzekucyjne zostały zaspokojone przed złożeniem wniosku o ich umorzenie.

NSA podkreślił, że egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych została uregulowana w taki sposób, aby zobowiązany miał jak najmniejszą szansę uniknięcia skutków jej zastosowania. Zgodnie z treścią art. 80 u.p.e.a., o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi organ egzekucyjny zawiadamia bank lub oddział banku, w którym zobowiązany posiada rachunek, ten zaś ma obowiązek bezzwłocznego przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. O zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do banku. Taka kolejność podejmowania czynności egzekucyjnych powoduje w praktyce, że o dokonanym zajęciu zobowiązany dowie się najczęściej już po wyegzekwowaniu kosztów egzekucyjnych. Należy także dodać, że koszty egzekucyjne podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności (art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

Oznacza to, że z możliwości skorzystania z instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych zasadniczo zostaliby wyłączeni ci zobowiązani, wobec których zastosowano egzekucję z rachunków bankowych i którzy posiadali na tych rachunkach kwotę dostateczną dla zaspokojenia w całości prowadzonej egzekucji. Pogląd ten jednak jak wyżej wskazano nie znajduje wystarczającego uzasadnienia w treści art. 64a § 1 i § 2 u.p.e.a.

Dodatkowo, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (a sąd rozpoznający sprawę pogląd ten w pełni podziela), pogląd ten nie daje się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami: demokratycznego państwa prawa i wywodzonej z niej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP).

Z uzasadnienia cytowanego wyroku wynika, że sytuacja prawna w jakiej znajduje się podmiot, w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja z rachunku bankowego nie rożni się zasadniczo od sytuacji zobowiązanych, względem których zastosowano inne środki egzekucyjne lub zastosowane środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne. Natomiast skuteczne przeprowadzenie egzekucji z rachunku bankowego nie może oznaczać automatycznie braku spełnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie umorzenia, kwestia ta wymaga dopiero ustalenia. Tymczasem, ze względu na specyfikę i skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego Skarżący nawet nie miał możliwości, w ujęciu prezentowanym przez organ, złożenia stosownego wniosku wraz z przytoczeniem adekwatnych argumentów.

NSA podkreślił również, że rozwiązania prawne mające zapewnić skuteczność egzekucji obowiązku o charakterze publiczna – prawnym normatywnie nie sprzeciwiają się rozważeniu wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W takiej sytuacji wykładnia omawianego przepisu, która w zasadzie wyklucza możliwość skutecznego złożenia takiego wniosku w sposób oczywisty narusza zasadę zaufania do organów państwa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, w ocenie sądu zarówno zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie NUS z dnia [...] lutego 2015 r. naruszają przepis prawa materialnego, za jaki sąd uznaje art. 64e ustawy poprzez jego błędną wykładnię w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy postępowania to jest art. 105 § 1 K.p.a. poprzez błędne uznanie, że zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu.

Uwzględniając, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do podjęcia przewidzianych w ustawie środków niezbędnych do końcowego załatwienia sprawy, sąd uchylił również pozostałe postanowienia wydane w sprawie, to jest postanowienie DIS z dnia [...] stycznia 2015 r. i NUS z dnia [...] listopada 2014 r.

Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnioną wykładnię przedstawioną w niniejszym wyroku.

Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania był art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.