Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 477/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a, art. 83 ust.4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 21 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Protokolant ref. staż. Bartosz Adamus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2012 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] o odmowie umorzenia należności figurujących na koncie [...] z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za miesiąc 04.1998 r. w kwocie 453 zł, odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 24.11.2011r. w kwocie 1298 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł.

Organ przyjął następujący stan faktyczny sprawy:

Pismem z dnia [...] A.S.zwrócił się o umorzenie części zadłużenia. Poinformował, że 3 maja 2005r. skierował do ZUS pismo, na które nie otrzymał odpowiedzi, w związku z tym był pewien, że zostało ono pozytywnie rozpatrzone. Po przeszło 6 latach od daty wysłania tego pisma i po 13 latach od zdarzenia dowiaduje się, że sprawa dotycząca zadłużenia jest aktualna. Strona podała, że od 1 stycznia 2008r. nie pracuje, bo nie jest w stanie wykonywać żadnej pracy w związku z urazem kręgosłupa. Obecnie przebywa w Ł. u syna i pozostaje na jego utrzymaniu. Nie korzysta i nie korzystała nigdy z żadnego zasiłku ani innej pomocy z budżetu państwa lub z Oddziału ZUS. Nie jest w stanie uregulować długu w całości. Podał, że na dowód tego, iż zależy mu na spłacie zobowiązań dokonał wpłaty w wysokości 200,00 zł. Do powyższego wniosku nie załączył żadnych dokumentów.

W piśmie z dnia [...]. A.S. wyjaśnił, że nie odwołał się od decyzji dotyczącej należności za pracowników za okres 04-05.1998r., ponieważ nie otrzymał jej. Podał, że Sąd Okręgowy rozpatrując jego odwołanie od dodatkowej opłaty nie brał pod uwagę prawidłowości wydania decyzji, ale uznał tylko, że się uprawomocniła. Natomiast Sąd Rejonowy w Ł.w wyroku stwierdził, że był w stanie prowadzić działalność w miesiącu maju 1998r., ponieważ przebywał w Łodzi 3.05.1998r. A.S. wyjaśnił także, że prosząc o umorzenie części długu miał na myśli zapłatę zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. za miesiąc maj 1998r. i anulowanie dodatkowej opłaty.

W piśmie z dnia [...] r. A. S. podniósł, że ZUS pominął dowód w postaci wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...]., w którym Sąd stwierdził, że zatrudniał on cudzoziemców w miesiącu maju, a nie w kwietniu.

W dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za miesiąc 05.1998r. w kwocie 2.704,40 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 05.09.2011 r. w kwocie 7.533,00 zł oraz z tytułu dodatkowej opłaty w kwocie 800,00 zł.

W piśmie z dnia [...] r. A. S. zwrócił się do Prezesa ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie decyzji [...] Wskazał, że ZUS błędnie ustalił okres prowadzenia przez niego działalności. Podał, że nie prowadził działalności w miesiącu kwietniu 1998r. i nie zatrudniał pracowników. Nie miał też w tym okresie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a ustalenia Oddziału zawarte w decyzji dotyczą okresu 1999-2000r. Uważa, że powinien zapłacić zobowiązania za miesiąc maj 1998r., ale prosi o anulowanie długu za kwiecień 1998r. i o umorzenie dodatkowej kary w wysokości 800,00 zł oraz odsetek.

W piśmie, które wpłynęło do Oddziału w dniu 28.12.2011 r. strona, na żądanie ZUS, sprecyzowała swoje żądanie i wniosła o umorzenie zadłużenia za miesiąc kwiecień 1998r. oraz dodatkowej kary nałożonej przez ZUS w wysokości 800,00 zł i wszystkich naliczonych odsetek za zwłokę.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] r. Natomiast decyzją nr [...] ZUS odmówił umorzenia należności figurujących na koncie [...] z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za miesiąc 04.1998r. w kwocie 453,90 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 24 stycznia 2011 r. w kwocie 1298,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 8,80zł.

Strona zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że po przeanalizowaniu całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS stwierdzić należy, iż nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej.

Organ wskazał, że zarzut, iż przy rozpatrywaniu sprawy pominięto wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...], w którym jest zapis, że: "oskarżony zatrudniał 15 cudzoziemek w miesiącu 05.1998r." jest bezpodstawny. W ww. wyroku wskazano również, że: "od dnia 28.03.1998r. zatrudniał 1 osobę, od 15.04.1998r. - 2 osoby, od 30.04.1998r. - 1 osobę, od 03.05.1998r. - 5 osób, od 05.05.1998r. - 1 osobę, od 07.05.1998r.- 1 osobę, od 08.05.1998r.- 1 osobę, od 15.05.1998r. - 1 osobę, od 19.05.1998r. - 1 osobę i od 27.05.1998r. - 1 osobę." W związku z powyższym składki za zatrudnionych pracowników za miesiąc 04.1998r. są należne, tak jak zostało to wskazane w powołanym wyroku Sądu.

Organ wskazał również, że w wyniku przeprowadzonej kontroli przez Wojewódzki Urząd Pracy w Ł. Wydział Kontroli Legalności Zatrudnienia do protokołu z dnia [...]. strona podała, że pierwsze osoby przyjechały w 04.1998r. W wyroku z dnia 8 stycznia 2002r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł.wskazał, że bezpodstawnie strona kwestionuje fakt, iż w okresie 04-05.1998r. prowadziła działalność gospodarczą i zatrudniała pracowników.

Organ stwierdził, iż bezzasadny jest też zarzut dotyczący przesłuchania pracowników - cudzoziemców bez powołania tłumacza, gdyż w ocenie Inspektora Kontroli Oddziału ZUS nie zaistniały okoliczności, które wymagałyby wezwania tłumacza. Zarzut, że protokoły z przesłuchań pracowników nie mają wartości dowodowej jest nieuzasadniony. Z art. 204 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego wynika, że należy wezwać tłumacza, jeżeli zachodzi potrzeba przesłuchania osoby nie władającej językiem polskim. Inspektor Kontroli Oddziału ZUS ocenił, że nie było takiej potrzeby.

Ponadto organ wskazał, że strona notorycznie nie podejmowała wysyłanej korespondencji dotyczącej przeprowadzonej kontroli, wymierzonej dodatkowej opłaty, informacji o stanie konta. Zakład powołał prawidłowe przepisy, na podstawie których istnieje możliwość umorzenia zaległości (art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw). Z dokonanych ustaleń wynika, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej dotyczący działalności prowadzonej przez stronę został wykreślony z tej ewidencji z dniem 31 lipca 2000r.

Ponadto ustalono, że według stanu na dzień 27.05.2011 r. w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych strona figurowała jako współwłaściciel nieruchomości położonej w [...]. Organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ stwierdził, że strona nie przedstawiła szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw.

Organ wskazał też na art. 28 ust. 3a i stwierdził, że na osobie zobowiązanej spoczywa obowiązek udowodnienia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uregulować zadłużenia. A. S. nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. W związku z tym nie ma możliwości dokonania obiektywnej oceny jego sytuacji. Nie udowodnił też, że nie ma żadnej możliwości uregulowania powstałych zaległości. Mimo, iż twierdzi, że z uwagi na stan zdrowia nie może wykonywać ciągłej pracy, od stycznia 2008r. nie pracuje, to jednak nie załączył dokumentu potwierdzającego ten fakt. Nie udowodnił też, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskiwać środków finansowych niezbędnych do opłacenia zaległości. Nie przedstawił swojego stanu rodzinnego, nie poinformował czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, czy samodzielnie. Z pisma, które wpłynęło w dniu 5.09.2011 r. wynika, że przebywał w Ł.u syna i był na jego utrzymaniu. Nie doręczył dokumentów określających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby zadłużenie powstało z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych katastrof naturalnych. Zaległości powstały z uwagi na to, że nie opłacił składek w ustawowym terminie płatności. Niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Płatnik bierze na siebie ryzyko związane z opłacalnością prowadzonej działalności. Jeżeli należności nie zostały uiszczone w obowiązującym terminie, to aktualnie muszą być uregulowane wraz z odsetkami za zwłokę.

Organ wyjaśnił, że podejmując decyzję w sprawie umorzenia bierze się pod uwagę nie tylko ważny interes i sytuację finansową osoby zobowiązanej, ale również ważny interes ogólnospołeczny. Należy przez to rozumieć konieczność zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa oraz ograniczenie jego ewentualnych wydatków. W związku z tym umorzenie ww. należności byłoby sprzeczne z interesem społecznym, gdyż spowodowałoby zmniejszenie środków publicznych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzucił rażące błędy polegające na bezpodstawnym przyjęciu założenia, iż prowadził działalność gospodarczą i zatrudniał pracowników w miesiącu kwietniu 1998 r. Ponadto zarzucił, że organ oparł się na dowodach, które nie mogą być zaliczone zgodnie z prawem w poczet dowodów w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że mimo wielokrotnych wskazań i wyjaśnień ZUS nie zaliczył do dowodów wyroku sądowego o sygn. akt [...]r., który został wydany w wyniku odwołania od orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w Ł.zmienił bowiem orzeczenie Kolegium d/s Wykroczeń przyjmując, iż zatrudniał cudzoziemki tylko w miesiącu maju 1998 r.

Zdaniem skarżącego decyzja ZUS z dnia [...] r. dotycząca składek za pracowników za miesiąc kwiecień została podjęta niezgodnie ze stanem faktycznym i dlatego wniósł o jej anulowanie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że Sąd Rejonowy w Ł. w wyroku z dnia [...]. nie uniewinnił skarżącego od popełnienia zarzucanego mu czynu co do miesiąca kwietnia. Zmiana orzeczenia dotyczyła wyłącznie zmiany liczbowego określenia ilości pracowników zatrudnionych w miesiącu maju. Sąd nie odniósł się do miesiąca kwietnia, co wskazuje, ze w tym zakresie orzeczenie nie uległo zmianie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2102.270.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej u.s.u.s.

Przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek określone zostały w art. 28 ust. 2 i ust. 3a omawianej ustawy jak i w art. 17 ustawy zmieniającej.

W myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

Z kolei art. 28 ust. 3a stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umorzenia należności z tytułu składek w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności określa akt wykonawczy wydany na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń - rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Przewidziana w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia dotyczy tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej i zaległe należności w przypadku takich podmiotów mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu MGPiPS (por. wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GSK 791/10. LEX nr 1068868).

Zgodnie z § 3 omawianego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ustawodawca wymienia przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Są to m.in.: pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz przewlekła choroba zobowiązanego (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Natomiast stosownie do treści art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002, nr 241, poz. 2074 ze zm.) – dalej ustawy zmieniającej, Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Istotnymi dla rozważań w niniejszej sprawie są ww. regulacje prawne zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń i art. 17 ustawy zmieniającej. Przepisy te określają przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, różnią się jednak dodatkowymi warunkami, jakie muszą być spełnione dla ich zastosowania. I tak art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń obejmuję tę grupę ubezpieczonych, która jest równocześnie płatnikami składek niezależnie od okresu, w którym powstała zaległa należność. Natomiast art. 17 ustawy zmieniającej obejmuje ubezpieczonych będących osobami fizycznymi niepodlegającym przepisom ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców i ma zastosowanie, w przypadku określonym w jego punkcie 1, do składek należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. Dalsze różnice pomiędzy omawianymi przepisami dotyczą powodu, dla którego należności mogą być umarzane. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń mowa jest o "uzasadnionych przypadkach", a w art. 17 ustawy zmieniającej o "ważnym interesie". W delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń ustawodawca upoważnił właściwego ministra do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wydany na tej podstawie akt wykonawczy w § 3 ust. 1 w istocie definiuje pojęcie "uzasadnionych przypadków", o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń.

Wskazane rozumienie powołanych przepisów prawa materialnego pozwala ocenić właściwie zakres koniecznego postępowania dowodowego i dokonanych w nim ustaleń.

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Podkreśla się jednak zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a Sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Przy ocenie legalności decyzji uznaniowych istota problemu sprowadza się więc do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której Sąd ocenia, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy i nie dokonał jego dogłębnej oceny prawnej.

Organ ograniczył się do stwierdzenia, że w przypadku skarżącego nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wskazał też, że skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną, co uniemożliwiło dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji, oraz że 17 sierpnia 1999 r. wydana została decyzja o obowiązku opłacenia składek za zatrudnionych pracowników.

W ocenie Sądu, powyższa argumentacja organu nie jest wystarczająca. ZUS nie wyjaśnił bowiem w sposób dostateczny wszystkich okoliczności sprawy. Twierdzenie organu jest zbyt lakoniczne, nie odnosi się do przesłanek z art. 28 ust. 2

Jak już wskazano wyżej, skoro przesłanki umarzania nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników nie są więc tożsame, to stwierdzenie istnienia uzasadnionego przypadku umorzenia należności z tytułu składek - innego niż całkowita nieściągalność - może mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 422/10, LEX nr 992384).

W rozpoznawanej sprawie organ powołując się na treść art. 28 ust. 3a nie wyjaśnił czy skarżący doprowadził do zadłużenia jako ubezpieczony będący równocześnie płatnikiem składek, czyli ubezpieczonym, który był zobowiązany płacić sam za siebie składki, czy też włącznie płatnikiem zobowiązanym do płacenia składek za zatrudnionych pracowników. Powyższe ma zaś istotne znaczenie dla oceny przez Sąd, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia, a także dla oceny czy w przypadku tego rodzaju zaległych składek art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie, a tym samym czy stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Skoro niniejsza sprawa dotyczyła składek na ubezpieczenie społeczne należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., to Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobligowany był również do rozpoznania wniosku w oparciu o art. 17 ustawy zmieniającej. W ustawie zmieniającej, ustawodawca wprowadzając "ważny interes", jako przesłankę umorzenia należności z tytułu składek należnych za okres ściśle określony w art. 17 tej ustawy, nie sprecyzował tego pojęcia, ani też nie zawarł delegacji dla właściwego organu do określenia zasad umorzenia zaległości w oparciu o tę przesłankę. Posługując się kryterium ocennym, niedookreślonym prawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych margines swobody w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Pozostawienie takiej swobody uprawnionemu organowi nie oznacza w żadnej mierze dowolności w ocenie stanu faktycznego. Im bardziej bowiem niedookreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia. Organ stosujący prawo, jest więc zobligowany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania, tak aby sąd administracyjny kontrolujący decyzję administracyjną mógł dokonać oceny poprawności rozumienia przez organ pojęcia niedookreślonego i powodów podjęcia decyzji opartej na danym rozumieniu tego pojęcia (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 271/09, LEX 596706).

Rozpoznając sprawę ZUS ograniczył się do stwierdzenia, że w przedstawionej przez skarżącego sytuacji nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o ten przepis. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ przyjmując, iż w sprawie nie występuje przesłanka "ważnego interesu" nie dokonał wykładni tego pojęcia, ani też nie wskazał przyczyn, dla których uznał, że sytuacja skarżącego przesądza o braku ważnego interesu zobowiązanego. Wobec powyższego Sąd nie mógł dokonać kontroli i stwierdzić, czy organ poprawnie rozumie przesłankę "ważnego interesu" i właściwie zastosował przepis. Ustawodawca, w odróżnieniu od pojęcia "uzasadnionych przypadków" użytego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń, w żaden sposób nie doprecyzował zwrotu "ważny interes", o którym mowa w art. 17 ustawy zmieniającej. Tym bardziej zatem należało ustalić znaczenie tego pojęcia, a następnie odnieść je do ustaleń faktycznych sprawy. Organ tego nie uczynił.

Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego decyzji w stopniu umożliwiającym jej kontrolę sprawia, że decyzja ta narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, iż ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ww. okoliczności. A zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80. k.p.a.).

Ponadto podkreślić należy, że w niniejszej sprawie skarżący w toku postępowania administracyjnego podnosił, iż nie prowadził działalności gospodarczej w miesiącu kwietniu 1998 r., nie miał wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dotyczącej tego okresu. Ponadto skarżący powoływał się na wyrok Sądu Rejonowego Ł.z dnia [...] r. i nieprawidłowe jego rozumienie przez organ. Skarżący wnosił o anulowanie długu za kwiecień 1998 r. oraz kary dodatkowej i odsetek. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skarżący podniósł, że decyzja z dnia [...] r. dotycząca składek za pracowników za miesiąc kwiecień 1998 r. została podjęta niezgodnie ze stanem faktycznym i domagał się jej anulowania.

Zdaniem Sądu, wobec powyższego istnieją uzasadnione wątpliwości co do prawidłowego ustalenia przez ZUS rzeczywistej woli strony. Treść pism skarżącego, w tym pismo z dnia 22 grudnia 2011 r. daje podstawę do stwierdzenia, iż obowiązkiem organu było rozważanie, czy skarżący nie zgłasza wniosku o wzruszenie decyzji z dnia [...] r. Zauważyć należy, że wprawdzie wniosek skarżącego oraz jego wyjaśnienia nie są sformułowane precyzyjnie, należy jednak mieć na uwadze, że strona nie musi precyzyjne posługiwać się sformułowaniami ustawowymi. Obowiązkiem zaś organu administracji jest wyjaśnienie wszelkich wątpliwości.

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu będzie wezwanie strony do sprecyzowania żądania oraz pouczenie jej w sposób wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. A następnie, w zależności od zgłoszonych żądań, rozstrzygnięcie o tych żądaniach zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji.

B.A.