Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SAB/Go 51/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 112a
journal: Dz.U. 2021 poz 2354
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
article: art. 35, art. 36, art. 61
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2021 r. sprawy ze skargi S.S. na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, II. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie oddala skargę, IV. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej S.S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

S.S., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny.

W dniu 12 marca 2021 r. skarżąca złożyła do Wojewody, za pośrednictwem Poczty Polskiej, wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę.

Zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. Wojewoda przekazał ww. wniosek, zgodnie z właściwością miejscową, Wojewodzie (data wpływu do Urzędu Wojewódzkiego 22 kwietnia 2021 r.).

W dniu 21 czerwca 2021 r. organ wezwał skarżącą do osobistego stawiennictwa w Oddziale Cudzoziemców Urzędu Wojewódzkiego, w terminie 120 dni od dnia odebrania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w tym w celu pobrania odcisków linii papilarnych. Organ wskazał jednocześnie, że w celu uzupełnienia wniosku należy zarejestrować termin wizyty internetowo (wskazał też odpowiednią stronę) oraz, że wszelkie informacje dotyczące aktualnej sytuacji związanej z bezpośrednią obsługą klienta będą podane na stronie internetowej Wojewody.

W piśmie z dnia [...] lipca 2021 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się do Wojewody o przydzielenie konkretnego terminu celem uzupełnienia braku formalnego wniosku. Wskazał, że z uwagi na utrzymujący się brak możliwości rejestracji w systemie, mimo usilnych starań (próby o godz. 17:00) od 4 miesięcy, nie są w stanie zarejestrować wizyty przez wskazaną stronę internetową. Pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że brak możliwości osobistego stawiennictwa celem złożenia odcisków palców, a tym samym wszczęcia postępowania i możliwie szybkiego zakończenia wydaniem decyzji udzielającej zezwolenia na pobyt czasowy i prace godzi w interes jego mandantki. Zaznaczył, że skarżąca wykonuje pracę na podstawie jednolitego zezwolenia Wojewody na stanowisku pracownik ds. finansowo-księgowych ze znajomością języków obcych oraz uzyskanej na jego podstawie wizy, której termin upływa 1.09.2021 r. Zakres obowiązków na zajmowanym stanowisku, oraz kontakty realizowane przez firmę, w której zatrudniona jest skarżąca determinują konieczność przemieszczania się miedzy krajami Unii Europejskiej. Tym samym, po zakończeniu ważności wizy skarżąca będzie zmuszona do pozostania na terytorium RP z ograniczoną możliwością wykonywania pracy. Pełnomocnik skarżącej nadmienił jednocześnie, że wezwanie organu nie jest możliwe do zrealizowania, ponieważ termin 120 dni od dnia otrzymania wezwania przypada na dzień [...] października 2021 r., a z informacji na stronie wynika, że nie ma już wolnych terminów do dnia 6 listopada 2021 r.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia [...] lipca 2021 r., organ poinformował pełnomocnika skarżącej, że zgodnie z informacjami na stronie Wojewody nowe terminy są dostępne o godz. 17:00. W tym czasie należy próbować zarezerwować termin, gdyż każdy umawia wizytę samodzielnie. Jest to jedyna forma rezerwacji wizyty. Ze względu na reżim sanitarny ograniczona jest liczba dziennych przyjęć, dlatego też możliwość umówienia wizyty jest zdecydowanie dłuższa niż podana w wezwaniu, tym bardziej dla osób, które o tym informują.

W piśmie z dnia [...] września 2021 r. pełnomocnik skarżącej po raz kolejny zwrócił się do organu z wnioskiem o wyznaczenie konkretnego terminu osobistego stawiennictwa dla skarżącej. Zaznaczył, że pomimo usilnych starań, trwających od daty złożenia wniosku, prób zarezerwowania wizyty za pośrednictwem strony urzędu nadal nie udało się dokonać rejestracji w terminie. Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że utrzymujący się uporczywy brak woli organu do wezwania w wyznaczonym terminie oraz uzupełnienia jedynego braku formalnego jakim jest złożenie odcisków linii papilarnych stanowi rażące naruszenie praw obywatelskich oraz skutecznie uniemożliwia wszczęcie jak i zakończenie postępowania z wniosku z dnia [...] marca 2021 r.

Ustosunkowując się do ww. wniosku organ w piśmie z dnia [...] listopada 2021 r. poinformował, iż jest w trakcie zmiany systemu rezerwacji internetowej cudzoziemców. Po zmianach będzie wyznaczać konkretne terminy i godzinę przyjazdu cudzoziemca do Urzędu Wojewódzkiego, celem złożenia odcisków linii papilarnych. Kolejność terminów będzie ustalana zgodnie z kolejnością wpływów wniosków do Urzędu. Organ zaznaczył przy tym, że wniosek skarżącej nie zostanie pozostawiony bez rozpoznania.

W dniu 4 listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącej wniósł za pośrednictwem Wojewody do Szefa Urzędu do spraw Cudzoziemców ponaglenie na bezczynność Wojewody w sprawie wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Szef Urzędu do spraw Cudzoziemców uznał ww. ponaglenie za nieuzasadnione. Stwierdził, że w chwili złożenia ponaglenia wniosek o udzielenie stronie zezwolenia na pobyt czasowy zawierał braki formalne. Powyższa okoliczność spowodowała, iż organowi I instancji nie rozpoczął się jeszcze bieg terminu do rozpatrzenia sprawy, w związku z czym nie dopuścił się on bezczynności.

W dniu [...] grudnia 2021 r. organ poinformował telefonicznie pełnomocnika skarżącej o wyznaczeniu skarżącej terminu stawiennictwa w Urzędzie na dzień [...] stycznia 2022 r.

Pismem z dnia [...] stycznia 2022r. pełnomocnik skarżącej poinformował organ, że z powodu zakażenia koronawirusem skarżąca nie może stawić się w siedzibie organu w wyznaczonym terminie. Jednocześnie wniósł o wyznaczenie nowego terminu.

Termin ten organ wyznaczył na dzień [...] stycznia 2022r. Skarżąca stawiła się w siedzibie organu i złożyła odciski palców. W tym też dniu organ poinformował skarżącą, na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – powoływanej dalej jako "k.p.a.", że z dniem doręczenia kompletnego wniosku zostało wszczęte postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Wskazał przy tym, że w związku z koniecznością zasięgnięcia opinii Komendanta Wojewódzkiego Policji, Komendanta Oddziału Straży Granicznej oraz Szefa ABW w kwestii zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz ewentualnej potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego w oparciu o uzyskane informacje sprawę należy zaliczyć do rodzaju szczególnie skomplikowanych, dla których zakończenia art. 35 § 3 k.p.a. przewiduje termin 2 miesięcy. Jednocześnie zaznaczył, że art. 35 § 5 k.p.a. stanowi, iż do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Nadto, na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. organ poinformował skarżącą, że postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia nie może być zakończone w terminie określonym w art. 35 § 1, 2 i 3 k.p.a., organ gromadzi materiał dowodowy, w związku z czym istnieje konieczność przedłużenia terminu postępowania. Zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Wojewoda wyznaczył termin zakończenia postępowania na dzień [...] października 2022 r.

W piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. Wojewoda zwrócił się do stosownych służb o przekazanie informacji czy wjazd i pobyt skarżącej na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa Państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zaznaczył przy tym, że nieprzekazanie informacji w terminie 30 dni od dnia doręczenia żądania informacji, uznane zostanie za równoznaczne ze spełnieniem wymogu uzyskania tej informacji.

W dniu 13 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej, złożył za pośrednictwem organu, skargę na bezczynność Wojewody w sprawie udzielenia S.S. zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP.

W skardze tej wniósł o:

1. uwzględnienie skargi w całości przez Wojewodę na zasadzie art. 54 § 3 p.p.s.a, poprzez:

1) wyznaczenie terminu wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie wydania skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie dłuższego niż 30 dni od dnia uwzględnienia skargi, której adresatką będzie skarżąca, w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (znak sprawy: [...]),

2) stwierdzenie, że w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (znak sprawy: [...]) Wojewoda dopuścił się bezczynności oraz stwierdzenie, że bezczynność Wojewody w tymże postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

3) na zasadzie art. 201 § 1 w zw. z art. 200 oraz art. 54 § 3 p.p.s.a. - o zasądzenie od skarbu Państwa - Wojewody na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, opłaty od skargi oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W celu należytego rozpatrzenia sprawy:

1) o zobowiązanie Wojewody o do dostarczenia Sądowi akt postępowania - na okoliczność ich treści, w szczególności na okoliczność bezczynności Wojewody

2) z ostrożności - o dopuszczenie dowodów z dokumentów, a to:

a) wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej (w aktach sprawy),

b) postanowienie Wojewody z dnia [...] kwietnia 2021 r. (w aktach sprawy),

c) pismo Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r. (w aktach sprawy),

d) pismo Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r. (w aktach sprawy),

e) pismo pełnomocnika Skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r. (w aktach sprawy),

f) pismo Wojewody z dnia [...] lipca 2021 r. (w aktach sprawy),

g) pismo pełnomocnika Skarżącej z dnia [...] września 2021 r. (w aktach sprawy),

h) pismo Wojewody z dnia [...] listopada 2021 r. (w aktach sprawy)

i) ponaglenie z dnia [...] listopada 2021r. (w aktach sprawy),

j) postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2021 r.,

k) pismo pełnomocnika Skarżącej z dnia [...] stycznia 2022r. (w aktach sprawy),

I) pismo Wojewody z dnia [...] stycznia 2022r. (w aktach sprawy),

- wszystkie powołane dowody na okoliczność jego treści, w szczególności celem

wykazania daty złożenia przez Skarżącą wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, faktu, że nie zawierał on braków formalnych innych niż brak odcisków linii papilarnych, daty otrzymania wniosku przez Wojewodę, czynności dokonanych przez organ w ramach postępowania, wystosowania ponaglenia oraz jego rozstrzygnięcia, uzupełnienia braków formalnych wniosku przez skarżącą oraz pozostawania organu w bezczynności oraz prowadzenia postępowania w sposób przewlekły.

W zakresie rozstrzygnięcia:

1) na zasadzie art. art. 149 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. - o zobowiązanie Wojewody do wydania decyzji administracyjnej, której adresatką będzie skarżąca, w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (znak sprawy: [...]) - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia prawomocności orzeczenia i doręczenia go organowi wraz z aktami postępowania administracyjnego,

2) na zasadzie art. 149 § 1 pkt. 3 w zw. z 149 § 1a p.p.s.a. - o stwierdzenie, że w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (znak sprawy [...]) Wojewoda dopuścił się bezczynności oraz stwierdzenie, że bezczynność Wojewody w tymże postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

3) na zasadzie art. 149 § 2 p.p.s.a. - o zasądzenie od skarbu Państwa - Wojewody na rzecz skarżącej kwoty 2.700,00zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty,

4) na zasadzie art. 200 p.p.s.a. - o zasądzenie od Skarbu Państwa - Wojewody na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, opłaty od skargi oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] Wojewoda udzielił skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę w Polsce na okres od dnia [...] czerwca 2022 r. do dnia [...] czerwca 2025 r.

Następnie, w dniu 17 czerwca 2022 r., przekazał ww. skargę S.S. do tut. Sądu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie oraz niezasądzanie sum pieniężnych na rzecz skarżącej. Podniósł, że skarżąca uzupełniła wniosek w taki sposób, aby możliwe było jego procedowanie w dniu 17 stycznia 2022r. W tym dniu otrzymała ona również do paszportu stempel potwierdzający złożenie wniosku. W dniu 18 lutego 2022r. Wojewoda zwrócił się do odpowiednich służb (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Straż Graniczna, Policja) o wyrażenie opinii na temat cudzoziemki w zakresie ewentualnego zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Termin udzielenia informacji upływał z dniem 23 marca 2022r. Równocześnie od dnia [...] lutego 2022r. zawieszeniu uległy terminy dot. załatwienia m.in. spraw związanych z udzielaniem zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce. Zgodnie z art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022r. poz. 583 ze zm.) w okresie do dnia 31 grudnia 2022r.,bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Dodatkowo w art. 100c ust. 3 i 4 wskazano, że w okresie, o którym mowa w ust. 1 przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1 do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się; organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznanie sprawy bez zbędnej zwłoki. Zapisy powyższego art. mają moc obowiązywania w okresie od 24 lutego 2022r. do 31 grudnia 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 329 powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej i który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.

Wniesienie skargi zostało poprzedzone ponagleniem. Dopełniono zatem wymogu, o którym mowa w art. 53 § 2a p.p.s.a. Nadto skarga została złożona przez stronę przed wydaniem przez organ decyzji rozstrzygającej wniosek skarżącej, tym samym nie było przeszkód do merytorycznego rozpoznania skargi, która na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Pojęcie bezczynności definiuje art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiąc, że jest to sytuacja, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Ten ostatni zapis stanowi, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Przy czym stosownie do § 2 ww. przepisu obowiązek ten ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

W art. 35 k.p.a. ustawodawca wskazał terminy rozpoznania spraw, stanowiąc m.in., że sprawy winny być załatwiane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania, a sprawy szczególnie skomplikowane - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy. Z tego okresu ustawodawca wyłączył terminy przewidziane w przepisach dla dokonania określonych czynności, okresy zawieszenia postępowania, trwania mediacji, opóźnień leżący po stronie wnioskodawcy lub niezależne od organu administracji (art. 35 § 5 k.p.a.). Z tych zapisów jednoznacznie wynika, że sprawa winna być rozpoznana w terminie miesiąca, zaś skomplikowana zamknięta po upływie dwóch miesięcy. Istotny jest również zapis art. 12 k.p.a. statuujący zasadę szybkości postępowania organów administracji, mają one działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia.

Powołane przepisy jednoznacznie wskazują zasady prawne, ramy czasowe i procedurę rozpoznawania wniosku strony. Nie ma tu miejsca na jakiekolwiek uznanie, ocena dochowania terminu (rozpoznana sprawy sprawności działania czyli bezczynności) jest uwarunkowana okolicznościami podanymi w powołanych przepisach, z uwzględnieniem art. 35 § 5 k.p.a. Zatem z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a., lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji.

Badanie skargi na bezczynność sprowadza się więc do oceny, czy w okolicznościach danej sprawy, w zakreślonych ramach czasowych, podjęto czynności dla których postępowanie jest prowadzone. Celem skargi na bezczynność jest zaś doprowadzenie do załatwienia sprawy. Tezy te są utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2936/16; z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1296/17 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt IV SAB/Wr 360/21).

W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie mamy do czynienia z bezczynnością organu polegającą na niezałatwieniu sprawy w przepisanym prawem terminie bowiem decyzja w sprawie nie zapadła od ponad 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Nadto, organ w związku ze złożeniem wniosku do dnia złożenia skargi nie podjął szeregu czynności prawem przepisanych lub podejmował je z opóźnieniem, bez uzasadnionej przyczyny. W szczególności: przez ponad 8 miesięcy nie umożliwił skarżącej okazania oryginału paszportu oraz złożenia odcisków linii papilarnych; nie poinformował skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie podał przyczyny zwłoki, zaś wskazany przez organ termin załatwienia sprawy nie znajduje oparcia w przepisach prawa ani uzasadnienia w żadnych okolicznościach faktycznych; nie dokonał sygnalizacji do właściwych służb w trybie art. 109 ustawy o cudzoziemcach; nie umieścił w paszporcie skarżącej pieczątki potwierdzającej złożenie wniosku bez braków formalnych (art. 108 ust. 1 pkt. 1 ustawy o cudzoziemcach), co jest dla cudzoziemki dowodem legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; nie wydał w sprawie żadnego rozstrzygnięcia.

Z powyższą argumentacją nie zgadza się organ wskazując, że skarżąca uzupełniła wniosek w taki sposób, aby możliwe było jego procedowanie w dniu 17 stycznia 2022 r. oraz, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.a), ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.) – powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy".

Wobec tak zakreślonego przedmiot sporu wyjaśnić należy, że w dniu 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830), którą dodano do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c ust. 1 – 4 dotyczący terminów prowadzonych przez wojewodę postępowań w zakresie udzielenia cudzoziemcom zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiego oraz zmian i cofnięcia tych zezwoleń oraz włączający stosowanie przepisów o bezczynności organu w tych postępowaniach.

W związku z ww. nowelizacją nie dokonano jednak zmian w ustawie o cudzoziemcach, p.p.s.a. czy k.p.a.

Natomiast w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ściśle określono jej zakres podmiotowy i przedmiotowy, wskazując, że określa ona szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz, że ilekroć w ustawie jest mowa o obywatelu Ukrainy, rozumie się przez to także nieposiadającego obywatelstwa ukraińskiego małżonka obywatela Ukrainy, o ile przybył on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Powyższa ustawa dotyczy zatem tylko obywateli Ukrainy i ich małżonków, i to nie wszystkich, lecz tylko tych, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

W konsekwencji, wbrew twierdzeniom organu, w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.a), ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, bowiem skarżąca jest obywatelką Kazachstanu przybyłą na terytorium RP na długo przed rozpoczęciem konfliktu zbrojnego na Ukrainie (tj. przed 24 lutego 2022 r.).

W sprawie należy jednak uwzględnić fakt, co umknęło uwadze organu, że w dniu 29 stycznia 2022 r. weszła wżycie ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw, którą dodano do ustawy o cudzoziemcach m.in. art. 112a.

Zgodnie z ww. przepisem decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni (ust. 1 art. 112a ustawy o cudzoziemcach). Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie (ust. 2 art. 112a ustawy o cudzoziemcach).

Stosownie do art. 7 ww. ustawy nowelizującej do postępowań wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 oraz ustawy zmienianej w art. 3 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem art. 8-11 i art. 13.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy mają zastosowanie przepisy art. 7 ust. 3, art. 106 ust. 2a i 2b, art. 106a ust. 3 i 4, art. 112a, art. 203 ust. 2a i 2b oraz art. 210 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z kolei w ust. 2 omawianego przepisu wskazano, że jeżeli w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 wojewoda wezwał cudzoziemca lub jednostkę przyjmującą, o której mowa w art. 3 pkt 5b ustawy zmienianej w art. 1, do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do przedłożenia dokumentów niezbędnych do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, nie stosuje się przepisów art. 106 ust. 2a i 2b, art. 106a ust. 3 i 4 i art. 203 ust. 2a i 2b ustawy zmienianej w art. 1. W tym przypadku terminy załatwiania spraw, o których mowa w art. 112a ust. 1 lub art. 210 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, biegną od dnia upływu terminu wyznaczonego przez wojewodę, a jeżeli termin ten upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy - od dnia jej wejścia w życie.

Jeżeli terminy załatwiania spraw, o których mowa w art. 112a lub w art. 210 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, rozpoczęły swój bieg przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, biegną one od nowa od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ust.3 art. 13 ustawy nowelizującej).

W ocenie Sądu, wprowadzenie ww. regulacji w trakcie trwania postępowania w zainicjowanego wnioskiem skarżącej powoduje, że oceniając terminowość działania organu postępowanie to podzielić należy na dwa etapy. Pierwszy od dnia złożenia wniosku do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej i drugi od dnia wejścia w życie ww. ustawy nowelizującej do dnia złożenia skargi na bezczynność organu.

Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest bowiem dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.) lub – w sytuacji, gdy żądanie strony jest wniesione drogą elektroniczną - dzień wystawienia dowodu otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (art. 61 § 3a k.p.a.). Nie ma zatem istotnego znaczenia, że żądanie strony nie spełniało warunków formalnych. Organ administracji powinien wezwać stronę do uzupełnienia braków podania w trybie określonym w art. 64 § 2 k.p.a., niemniej jednak dniem wszczęcia postępowania będzie dzień doręczenia organowi pierwszego pisma w sprawie, a nie dzień uzupełnienia braków formalnych tego pisma, nawet jeżeli to podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa. Ten sam moment należy traktować jako początek biegu terminu do załatwienia sprawy przez organ (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 3 września 2013 r., I OPS 2/13; a także wyroki NSA: z dnia 13 listopada 1998 r., IV SAB 124/98; z dnia 30 czerwca 1999 r., I SA/Ka 2422/97, "Serwis Podatkowy" 2001 r., nr 7, s. 63; z dnia 12 grudnia 2001 r., SA/Rz 1438/01; z dnia 10 kwietnia 2015 r., II OSK 2518/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 września 2008 r., II SAB/Ol 24/08, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 kwietnia 2015 r., II SAB/Go 5/15; wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt III SAB/d 54/22 a także: P. Przybysz, K.p.a. Komentarz, Lex, 2021, Komentarz do art. 61; M. Karpiuk, P. Krzykowski, A. Skóra (red.), K.p.a. Komentarz do art. 61-126. Tom II, Wyd. UW-M 2020 r.; oraz H. Knysiak-Sudyka (red.), K.p.a. Komentarz, WKP 2019r., Komentarz do art. 61).

Skarżąca wnioskując o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę w dniu 22 kwietnia 2021 r. (w tym bowiem dniu wniosek skarżącej został przekazany do Wojewody jako organu właściwego w sprawie) miała prawo oczekiwać, że jej wniosek zostanie rozpatrzony na zasadach i w terminach wynikających z przepisów prawa obowiązujących w tej dacie, tj. w terminach wskazanych w przywołanych na wstępie przepisach k.p.a. W trakcie procedowania nad wnioskiem skarżącej weszła w życie ww. nowelizacja ustawy o cudzoziemcach, która sprawiła, że uległ zmianie status prawny skarżącej w zakresie postępowania administracyjnego przed Wojewodą. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, nowe terminy załatwienia spraw wprowadzone ww. ustawą nowelizującą nie mają wpływu na ocenę, czy organ dopuścił się bezczynności, jeżeli stan bezczynności lub przewlekłości zaistniał już przed jej wejściem w życie.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko przedstawione w wyrokach WSA we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2022 r. sygn. akt II SAB/Wr 573/22 i II SAB/Wr 564/22, że oparcie się wyłącznie na wprowadzonej nowelizacji, z pominięciem całokształtu porządku prawnego stanowiłoby naruszenie zasad konstytucyjnych, na czele z zasadą demokratycznego państwa prawnego: Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z wysłowionej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego wyprowadzono kolejne fundamentalne zasady kształtujące polski system prawny. Należy tu zwłaszcza powołać się na zasadę zaufania obywateli do państwa, a tym samym i prawa przez to państwo stanowionego. Zasada ta zakłada, że skoro rozpoczęte zostało określone przedsięwzięcie, a prawo przewidywało, że będzie ono realizowane w pewnym okresie, to obywatel powinien mieć pewność, że będzie mógł ten czas wykorzystać, chyba że zajdzie sytuacja szczególna (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 kwietnia 2001 r. K 13/01, OTK 2001 nr 4, poz. 81). Zasada ta wymaga ponadto, aby norma prawa obowiązującego, które pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, wprowadzana była z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych, a co najmniej z odpowiednim vacatio legis. Stwarza to bowiem zainteresowanym podmiotom możliwość przystosowania się do nowej sytuacji prawnej. Ustawodawca może z nich zrezygnować decydując się na bezpośrednie (natychmiastowe) działanie nowego prawa, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1992 r. K 9/92, OTK 1993 nr 1, poz. 6, s. 69-70).

Zaufanie do państwa, i pewność sytuacji jednostki to wartości prawa administracyjnego, i ich pomijanie przez organy stanowiące i stosujące prawo nie może być akceptowane. Pewność sytuacji prawnej jednostki w prawie administracyjnym można ujmować jako postulat gwarancji dla jej praw podmiotowych, interesów i obowiązków, kierowany do prawodawcy, jak i podmiotów stosujących prawo, gwarancji wynikających z przyjętego systemu wartości, które w obecnych realiach można utożsamiać z gwarancjami wynikającymi z doktryny demokratycznego państwa prawnego (zob. Wojciech Jakimowicz, Kilka uwag o niepewności w prawie administracyjnym, w: Pewność sytuacji prawnej jednostki w prawie administracyjnym, pod red. Adama Błasia, Warszawa 2012, s. 213).

W tym świetle, skoro skarżąca złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę w konkretnym stanie prawnym, i na straży jego praw stały instytucje prawne zwalczające gnuśność organu, to naruszenie zasady zaufania stanowi faktyczne osłabienie tych instytucji ochronnych w trakcie postępowania, które nie zostało zakończone w terminie dla niego przewidzianym.

Trzeba również podkreślić zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit), korelującą z wyżej wskazaną zasadą zaufania. Zasada niedziałania prawa wstecz uznawana jest za jedną z podstawowych składników formuły demokratycznego państwa prawnego w zakresie stanowienia i stosowania prawa, a jej nieprzestrzeganie narusza pewność prawa (Jerzy Oniszczuk, Konstytucja RP w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 2000, s. 66). Wymaga ona, by nie stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie, i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 sierpnia 1990 r., K 7/90, OTK 1990, nr 1, poz. 5, s. 51). Wprawdzie czasem sądy dopuszczają odstąpienie od zasady niedziałania prawa wstecz, jednak dzieje się tak wtedy, gdy nie wywołuje to kolizji z innymi zasadami, wartościami konstytucyjnymi (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2003 r. sygn. I CKN 229/01, niepublik.). Trybunał Konstytucyjny dopuszcza działanie prawa wstecz, jeżeli nowa regulacja – retroaktywna – jest korzystniejsza dla adresata (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 1998 r. K 24/97, OTK 1989, nr 2, poz. 13).

W demokratycznym porządku prawnym prawo powinno działać w zasadzie na przyszłość, a nie wstecz, w tym znaczeniu, że powinno wiązać określone w nim skutki prawne ze zdarzeniami mającymi miejsce po jego wejściu w życie. Zasada lex retro non agit jest adresowana przede wszystkim do ustawodawcy i zakazuje mu stanowić norm prawnych, które miałyby być stosowane do zdarzeń, sytuacji, które miały miejsce i zostały zakończone przed wejściem w życie tych norm (szerzej na ten temat m.in. Proces prawotwórczy w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego dotyczące zagadnień związanych z procesem legislacyjnym. Warszawa 2015, s. 48 i nast. oraz przytoczone tam orzecznictwo TK). Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, można od niej odstąpić, jednakże wyjątkowo, jeżeli przemawia za tym konieczność ochrony innych wartości konstytucyjnych niż bezpieczeństwo prawne i zaufanie obywateli do państwa zagrożone pogorszeniem ich sytuacji prawnej wskutek nałożenia na nich określonych obowiązków z mocą wsteczną. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 X 2017, sygn. II GSK 24/16, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).

W sprawie skarżącej zastosowanie wyłącznie nowo wprowadzonej normy prawnej stanowiłoby niedopuszczalne i nieusprawiedliwione działanie prawa wstecz. Nowa regulacja sięga "do tyłu", do okresu w którym organ był zobowiązany załatwić sprawę skarżącej, i niejako stara się uzdrowić stan przewlekłości, w którym – w świetle realiów sprawy – organ się znalazł. Sąd nie odnajduje żadnych przesłanek, żadnych wartości i zasad, które usprawiedliwiałyby wsteczne zastosowanie prawa w sprawie skarżącej.

Należy wreszcie odwołać się do wywodzonej z zasady demokratycznego państwa prawnego zasady zabezpieczenia interesów w toku. Zasada należytego zabezpieczenia interesów w toku wymaga, aby sytuacja prawna osób dotkniętych nową regulacją była poddana takim przepisom przejściowym, które umożliwią realizację przedsięwzięć podjętych wcześniej, w przekonaniu, że będą one przebiegały w stabilnym otoczeniu prawnym (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lipca 1996 r. K 5/96). Interesy skarżącej będące w toku, bo zapoczątkowane wniesieniem wniosku i nie zaspokojone, nie będą należycie chronione, skoro w obrocie prawnym pojawia się regulacja praktycznie uniemożliwiająca jej skorzystanie z ochrony prawnej zwalczającej przewlekłość.

Sąd zważył wreszcie, że zastosowanie do sprawy skarżącej wyłącznie nowej regulacji stanowiłoby nie tylko wskazane wyżej pominięcie zasad Konstytucji, ale także realne wyłączenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego określających terminy na załatwianie spraw. Należy też zważyć, że prawodawca, udzielając sądowi administracyjnemu kompetencji do orzekania w sprawach bezczynności organów (art. 149 p.p.s.a.) nie wiąże sądu ścisłym rozumieniem bezczynności, i do kompetencji sądu należy, opierając się na całokształcie obowiązującego prawa ocenić bezczynność (przewlekłość) w konkretnej sprawie.

W tym świetle Sąd, biorąc pod uwagę zaznaczone wyżej rozważania na temat realizacji zasad konstytucyjnych, nie traktuje wprowadzonej nowelizacji jako lex specialis, wypierającej regulacje terminowości załatwiania spraw przewidzianych przez k. p. a., ale tak stosuje prawo, by pozostawić pod ochroną konstytucyjną prawa i interesy skarżącej.

W konsekwencji oceniając terminowość działania organu do dnia wpływu wniosku do dnia wejścia w życie ww. ustawy nowelizującej ustawę o cudzoziemcach wskazać należy, że do wstępnej oceny wniosku skarżącej organ przystąpił dopiero w dniu 21 czerwca 2021 r. a zatem po upływie prawie dwóch miesięcy od daty wpływu wniosku (tj. od 22 kwietnia 2021 r.), wzywając, w termie 120 dni, skarżącą do osobistego stawiennictwa w siedzibie Urzędu i złożenia odcisków linii papilarnych. Trudno przyjąć by w tym przypadku organ zachował terminy, o których mowa w art. 35 k.p.a. Co istotne w tym czasie organ nie informował skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie (art. 36 § 1 i § 2 k.p.a.).

Następnie, pomimo wyznaczenia terminu na uzupełnienie braków wniosku, z przyczyn leżących po stronie organu (bo do takich należy zaliczyć brak sprawnej organizacji pracy Urzędu) strona nie była w stanie zarejestrować wizyty w Urzędzie by wskazane braki uzupełnić. Możliwość taką uzyskała dopiero w dniu 4 stycznia 2022 r. (a zatem po ponad 8 miesiącach od dnia wpływu wniosku) bowiem na ten dzień organ, po wielokrotnych monitach skarżącej, wyznaczył jej termin stawiennictwa. Odnotować przy tym trzeba, że możliwość uzupełnienia braków wniosku skarżąca uzyskała już po złożeniu ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie.

Ostatecznie braki formalne wniosku skarżąca uzupełniła w dniu 17 stycznia 2022 r. W tym też dniu organ wyznaczył skarżącej termin zakończenia postępowania na dzień [...] października 2022 r. Wskazany przez organ termin nie znajdował jednak żadnego uzasadnienia ani w przepisach prawa ani w realiach niniejszej sprawy. W istocie sprawy dotyczące udzielania zezwoleń na pobyt na terytorium RP wymagają skrupulatności organu i wiążą się też z koniecznością pozyskania informacji stosownych służb. Niemniej jednak ww. działania nie uzasadniają wyznaczenia, niejako na wstępie, półrocznego terminu na załatwienie sprawy. Wyznaczeniu tak odległych i niczym nieuzasadnionych terminów przeczy też wskazana wyżej nowelizacja ustawy o cudzoziemcach.

Przechodząc w tym miejscu do oceny drugiego z ww. etapów niniejszego postępowania, tj. od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej ustawę o cudzoziemcach do dnia wniesienia skargi. Wskazać należy, że uwzględniając zapisy art. 13 ww. ustawy nowelizującej z dnia 17 grudnia 2021r. organ winien rozpoznać wniosek skarżącej w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy tj. od dnia 29 stycznia 2022 r., czego także nie uczynił, bowiem decyzję w przedmiocie udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP i pracę Wojewoda wydał dopiero w dniu [...] czerwca 2022 r. Co istotne uczynił to już po wniesieniu skargi na bezczynność.

Sąd zdaje sobie sprawę, że z uwagi na panującą do niedawna pandemię na sprawność działania organu niewątpliwie wpływa sytuacja związana z reorganizacją pracy Urzędu i dużym napływem wniosków składanych przez cudzoziemców. Jednakże z punktu widzenia strony dochodzącej swych praw przed organem administracji publicznej, nadmierna liczba spraw wpływających do organu i związana z tym zwłoka w ich rozpatrywaniu nie jest argumentem usprawiedliwiającym jego bezczynność. Problemy organizacyjne, techniczne czy kadrowe, z jakimi boryka się organ, nie mogą w konsekwencji doprowadzić do obejścia jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, którą jest wyrażona w art. 12 k.p.a. zasada szybkości postępowania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt III SAB/Łd 54/22).

W ocenie Sądu organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności w rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Mając jednak na uwadze, że po wniesieniu skargi na bezczynność, ale przed wydaniem w niniejszej sprawie wyroku organ wydał decyzję w przedmiocie udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody do rozpoznania wniosku skarżącej (punkt I wyroku). Skoro bowiem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami formie wydając stosowną decyzję, postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak możliwości zastosowania przez Sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 roku, sygn. akt I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.

Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt II wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 roku, sygn. akt I OSK 675/12). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne - takie stanowisko, akceptowane w pełni przez Sąd, wyrażono w doktrynie (B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). W ocenie Sądu z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trudności z możliwością zarejestrowania wizyty w celu usunięcia braków formalnych wniosku skarżącej oraz braku wydania w terminie stosownej decyzji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu. Opóźnienie w rozpoznaniu wniosku nie nosiło cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych na organ, lecz wiązało się ze skutkami do niedawna obowiązującej pandemii i związaną z tym reorganizacją pracy urzędu, oraz licznym napływem wniosków cudzoziemców. Powszechnie wiadomym jest fakt, że wzrost liczby wniosków spowodowany jest także konfliktem zbrojnym na Ukrainie. O ile rolą organu jest zapewnienie sprawnej pracy Urzędu a brak takiego działania nie usprawiedliwia bezczynności o tyle nie można z tej przyczyny zarzucać organowi braku dobrej woli w dążeniu do załatwienia spraw. Z uwagi na ww. charakter bezczynności w sprawie nie wystąpiły podstawy do wymierzenia organowi grzywny, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. (pkt III wyroku). Z tych samych przyczyn należało stwierdzić brak podstaw prawnych przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej wskazane w skardze. Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że fakt bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu (stanowi jego dyskrecjonalne uprawnienie), a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W szczególności w niniejszej sprawie nie jest wymagane dyscyplinowanie organu skro decyzją w przedmiocie udzielenia skarżącej zgody pobyt czasowy i pracę została wydana i to przed przekazaniem skargi przez organ do sądu. Nadto należy uwzględnić na utrudniania w funkcjonowaniu organów administracji publicznej w okresie pandemii.

O zwrocie kosztów postępowania (pkt IV sentencji wyroku) obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie dla reprezentującego skarżącą radcy prawnego w kwocie 480 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 § 1 pkt 1 lit.c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).