Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2181/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 121, art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. i M. J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 157/19 w sprawie ze skargi A. G. i M. J. G. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 21 stycznia 2019 r. nr WG-VI.7534.218.2018.ZWK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 09 maja 2019 r. sygn. II SA/Bk 157/19 oddalił skargę A. G. i M. J. G. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. (rozszerzonym w dniu [...] marca 2018 r.) A. G. i M. J. G. wnieśli o ustalenie odszkodowania za skutki wydania decyzji ograniczających sposób korzystania z nieruchomości wydanych przez Naczelnika Gminy [...]:

- w dniu [...] września 1974 r. (znak [...] ),

- w dniu [...] sierpnia 1975 r. (znak [...] )

- w dniu [...] lutego 1978 r. (znak [...] ).

Wnioskodawcy podali, że stroną wskazanych postępowań był J. G. , na rzecz którego nie ustalono i nie wypłacono odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Wnioskodawcy złożyli także wniosek o ustalenie odszkodowania za skutki związane z wydaniem przez Wojewodę Suwalskiego w dniu [...] września 1979 r. znak [...] , decyzji zatwierdzającej pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji-budowy wyjść liniowych 20 kV ze stacji GPZ-2 [...].

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 26 października 2018 r. nr GR.6821.06.2017.AK odmówił ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w tym zmniejszenia jej wartości, w związku z wybudowaniem na niej linii energetycznych na postawie decyzji Naczelnika Gminy [...] o sygn.: [...] z dnia [...] września 1974 r.; [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r., [...] z dnia [...] lutego 1978 r. (punkt 1 decyzji). Ponadto organ ten umorzył postępowanie w części dotyczącej ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w tym zmniejszenia jej wartości, w związku z wybudowaniem na niej linii energetycznych 20 kV, na podstawie decyzji Wojewody Suwalskiego z dnia [...] września 1979 r. nr [...] (punkt 2 decyzji).

Na skutek odwołania M. J. G. i A. G. , decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Wojewoda Podlaski uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1 i umorzył w tym zakresie postępowanie przed organem I instancji (punkt 1 decyzji) oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 2 (punkt 2 decyzji).

Organ wskazał, że podstawą prawną wydania wskazanych we wniosku skarżących decyzji z lat `70 XX w. był art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 17, poz. 70 – dalej jako: "ustawa z 1958 r.") zezwalający m.in. przedsiębiorstwom państwowym na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomościach m.in. ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania elektryczności oraz innych podziemnych lub nadziemnych urządzeń technicznych, niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła pierwotnie własność J. G. , który jest wymieniony w decyzjach zezwalających na budowę linii energetycznych jako strona postępowania. Na mocy aktu notarialnego z dnia [...] marca 1995 r. rep. A nr [...] podarował on przedmiotową nieruchomość synowi J. M. G. Natomiast na mocy umowy o rozszerzenie wspólności ustawowej małżeńskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. rep. [...] , współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości stała się również A. G. . Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że M. J. G. nie może być osobą uprawioną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie, gdyż przejście praw nastąpiło w drodze umowy cywilnoprawnej. Wojewoda wskazał jednak, że skoro organ I instancji stwierdził brak uprawnienia wnioskodawców do domagania się odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości, powinien był umorzyć przedmiotowe postępowanie, a nie oddalić wniosek. W tym zakresie decyzja organu I instancji w punkcie 1 podlegała zmianie. Organ odwoławczy wskazał również, że decyzja Wojewody Suwalskiego z dnia [...] września 1979 r. nr [...] została wydana w ramach prac związanych z przygotowaniem inwestycji. Decyzja ta zatwierdzała pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji - budowy wyjść liniowych 20 kV ze stacji GPZ-[...] [...] i nie zezwalała na wybudowanie, eksploatację i konserwację linii energetycznej 20 kV na działce [...]. Decyzja ta była decyzją lokalizacyjną i dotyczyła zagospodarowania terenu.

Z decyzją tą nie zgodzili się A. G. i J. G. , którzy na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] wnieśli skargę do sądu administracyjnego. Sąd przychylił się jednak do stanowiska prezentowanego przez Wojewodę Podlaskiego i oddalił złożoną skargę wyrokiem z dnia 09 maja 2019 r. sygn. II SA/Bk 157/19.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A. G. i M. G. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - "p.p.s.a."), poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie tj.:

1. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2018 r. poz. 1916 - dalej u.k.w.h. w zw. z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 - dalej k.p.a.), w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 - dalej u.g.n.), w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu istotnym dla wyniku sprawy, poprzez odmowę zastosowania zasady domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.), a niejako w zamian ustalenie nowego stanu prawnego nieruchomości, poprzez dowolną ocenę skutków prawnych umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy ustawowemu, z dnia [...] marca 1995 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego, a w konsekwencji pozostawienie w obiegu prawnym zaskarżonej decyzji obarczonej wadą nieważności, podczas gdy zastosowanie przepisów art. 3 ust. 1 u.k.w.h. pozwala prawidłowo ustalić stan prawny wywłaszczonych działek (na podstawie wpisów księgi wieczystej), a w konsekwencji umożliwia przekazanie sprawy organom administracji w celu merytorycznego rozpatrzenia wniosku opartego o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i ustalenie wysokości odszkodowania, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP o dopuszczalności wywłaszczenia na cel publiczny tylko w przypadku wypłaty słusznego odszkodowania na rzecz wywłaszczonego lub jego następców prawnych;

2. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n., w zw. z art. 84, art. 85 i art. 87 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r. poz. 299 - dalej u.u.s.r.), w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, w stopniu istotnym dla wyniku sprawy, poprzez odmowę jego zastosowania, a w konsekwencji pozostawienie w obiegu prawnym zaskarżonej decyzji umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., podczas gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie prowadziłoby do jego zastosowania, poprzez ustalenie wysokości odszkodowania, gdyż właściciele działek, prawidłowo wykazali w oparciu o wpisy przywołanej księgi wieczystej, że na skutek wykonania umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy ustawowemu (art. 84, art. 85 u.u.s.r.), weszli w ogół praw i obowiązków, po wywłaszczonym, na obszarze działek z wybudowanymi liniami 110 kV i 20 kV, prawidłowo wskazali, że dotychczas nie było ustalone odszkodowanie za skutki wydania decyzji administracyjnych ograniczających sposób korzystania z nieruchomości lub skutki faktycznego wywłaszczenia na obszarze tych działek, a zatem wykazali, że zachodziła konieczność zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.;

3. art. 105 § 1, art. 28 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128 ust. 1 u.g.n., w zw. z art. 35, art. 36 ust. 1 i 3, art. 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez błędną ich interpretację

i odmowę uznania interesu prawnego skarżących, co skutkuje pozostawieniem w obiegu prawnym zaskarżonej decyzji, bezpodstawnie umarzającej postępowanie, podczas gdy zgodnie ze stanem faktycznym ustalonym na podstawie wpisów księgi wieczystej, a także zgodnie z przepisami z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., należało merytorycznie rozpatrzyć wniosek właścicieli działek i wydać decyzję ustalającą wysokość odszkodowania, zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 128 ust. 1 u.g.n. i art. 21 ust. 2 Konstytucji RP.

II. naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1.art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., w zw. z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, podczas gdy organ administracji publicznej w zaskarżonej decyzji nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy - rzetelnie przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziłaby do przyjęcia stanu faktycznego zgodnego z wpisami przywołanej księgi wieczystej, co skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organom administracji w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.;

2.art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, podczas gdy organ odwoławczy nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, nie rozpatrzył sprawy na podstawie faktów potwierdzonych w księdze wieczystej, natomiast niejako w zamian zastąpił fakty stwierdzone w przywołanej księdze wieczystej własnymi domniemaniami i rozpatrzył sprawę w oparciu o te domniemania. Wskazano, że rzetelnie przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziłaby do przyjęcia stanu faktycznego zgodnego z wpisami przywołanej księgi wieczystej, co skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organom administracji w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, wydanym dnia 26 maja 2022 r. na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842, ze zm.), o czym strony zostały poinformowane.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

I. Bezzasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3 u.h.k.w.

Niezasadnie autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji wadliwą akceptację - błędnych w jego ocenie - ustaleń faktycznych. Trafnie organy przyjęły, a Sąd I instancji ocenę tę zaakceptował, że sytuacja skarżących kasacyjnie nie może być utożsamiana z sytuacją osób, które nabyły swoje prawa w drodze dziedziczenia. Nie można zgodzić się ze skargą kasacyjną, że w sprawie wadliwie oceniono okoliczność i skutki prawne zawarcia aktu notarialnego z dnia [...] marca 1995 r. Rep. [...]. Jak wynika z akt sprawy dnia [...] marca 1995 r. pomiędzy J. G. i Z. G. a Mirosławem J. G. zawarta została "umowa darowizny". W § 3 aktu notarialnego Rep [...] wskazano, że J. i Z. małżonkowie G. należące do nich nieruchomości bliżej opisane w § 1 tego aktu "darują swemu synowi". Kwestią bezsporną pozostaje, że nieruchomości te obejmowały m.in. dz. nr [...] położoną we wsi [...], gm. [...]. Jakkolwiek, "stawający oświadczyli, że niniejszą umowę zawierają na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ...", to prawidłowo organy, a następnie Sąd I instancji przyjęły, że opisane powyżej sformułowanie nie mogło przesądzać o kwalifikowaniu umowy jako zawartej z rolnikiem-następcą. Prawidłowość oceny dokonanej przez organy i zaakceptowanej przez Sąd I instancji, w tym zakresie potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2016 r. sygn. II CSK 636/15, w którym wskazano, że w sytuacji, gdy rolnik zdecydował się przenieść nieruchomość rolną na następcę, na podstawie i zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym, zawierając z następcą umowę dożywocia (darowizny, sprzedaży), to wskazany w umowie cel uważać należy za motyw jej zawarcia, który nie może przesądzać o kwalifikowaniu umowy jako umowy z następcą zawartej na podstawie art. 85 i nast. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] marca 1995 r. w drodze aktu notarialnego Rep. [...] została zawarta umowa darowizny, bo taki cel został wskazany w tej umowie. Poczynione w sprawie ustalenia organów znajdują zatem oparcie w materiale dowodowym.

II. W konsekwencji nie mogły odnieść oczekiwanego skutku również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 19 k.p.a., w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 124 ust. 1 u.g.n., w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n., w zw. z art. 84, art. 85 i art. 87 u.u.s.r. oraz art. 105 § 1, art. 28 k.p.a., w zw. z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128 ust. 1 u.g.n., w zw. z art. 35, art. 36 ust. 1 i 3, art. 55 ustawy 1958 r. w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP.

Po pierwsze - należy wskazać, że zagadnienie związane z podmiotami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności było przedmiotem uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że: "1.Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. 2. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości."

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale opowiedział się za dominującym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, że roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym. Następstwo prawne pod tytułem "uniwersalnym" oznacza - w odniesieniu do osoby fizycznej - w polskim systemie prawnym - wyłącznie dziedziczenie, zaś następstwo pod tytułem "singularnym" oznacza następstwo w zakresie praw związanych z przeniesieniem praw do określonych składników majątkowych. Poglądy te utrwalone są w nauce prawa i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 1149/20).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu cytowanej uchwały analizując zagadnienie dotyczące ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, polegającego również na ograniczeniu prawa własności, stwierdził, że nie można poprzestać na wykładni językowej przepisów ustawy określających osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, ale należy zweryfikować wyniki tej wykładni z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. W szczególności wynikającymi z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP zapewniającymi obok ochrony prawa własności również prawo dziedziczenia, realizowane m.in. przez przepisy prawa spadkowego. NSA podał, że to właśnie z konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia i z konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić jedynie wówczas gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Tym samym NSA wywiódł, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, które jest prawem majątkowym o charakterze kompensacyjnym, mogą nabyć spadkobiercy osoby wywłaszczonej, która zmarła przed nabyciem odszkodowania. Natomiast nabywca nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W konsekwencji, skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość. Z żądaniem ustalenia odszkodowania może wystąpić podmiot wywłaszczony oraz spadkobiercy wywłaszczonego, lecz nie mogą wystąpić aktualni właściciele nieruchomości, którzy prawo własności nabyli w drodze czynności prawnej, a więc następstwa, które ma charakter następstwa pod tytułem szczególnym (sukcesji singularnej). W konsekwencji powyższych ustaleń w przywołanej uchwale ustalono, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. może być od 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r., ale nie może być ustalone na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r.

Powyższa uchwała jest wiążąca dla składów sądu administracyjnego, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni ją podziela (art. 269 § 1 p.p.s.a.).

2. Przejście prawa do żądania odszkodowania możliwe jest wyłącznie w razie, gdy spadkobierca w drodze spadkobrania nabywa własność nieruchomości, z którą jest związane roszczenie o odszkodowanie. W tym znaczeniu prawo do odszkodowania jest związane z prawem własności nieruchomości. Dlatego ewentualne wstąpienie przez skarżącego (wyłącznie) z tytułu spadkobrania w prawa i obowiązki J. G. nie mogło dotyczyć nieruchomości objętej wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r., ponieważ nie weszła ona już do masy spadkowej, z tego powodu, że została nabyta przez skarżącego od J. G. wcześniej w drodze umowy. Dawni właściciele mogli zaś przenieść umownie własność nieruchomości w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W tych okolicznościach w drodze spadkobrania nie mogło przejść na spadkobierców roszczenie o odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 u.g.n.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli osoba, która była właścicielem nieruchomości w dniu wydania zezwolenia na jej czasowe zajęcie, nie złożyła wniosku o ustalenie odszkodowania, to nie jest to sytuacja objęta hipotezą art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Nie mamy bowiem do czynienia z "nieustaleniem odszkodowania", jako działaniem krzywdzącym właściciela, ale z brakiem wymaganej w art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. inicjatywy strony potencjalnie zainteresowanej w takim ustaleniu, co spowodowało niezależną od organu przyczynę braku ustalenia wysokości tej rekompensaty. Stąd też należy wyraźnie podkreślić, że w sytuacji gdy właściciel gruntu, którego prawo własności zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r., nie wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 tej ustawy, to nie otrzymał odszkodowania nie dlatego, że nie przewidywały go przepisy prawa, czy też dlatego, że złożony wniosek z naruszeniem przepisów prawa został załatwiony odmownie, ale dlatego, że właściciel ten nie skorzystał z możliwości ubiegania się o odszkodowanie i nie wystąpił z wnioskiem o jego ustalenie. Jeżeli bowiem prawo wcześniej obowiązujące wymagało od właściciela jedynie inicjatywy procesowej w zakresie ustalenia odszkodowania, a ten z własnej woli zaniechał złożenia stosownego wniosku do organu, to - zgodnie z zasadą volenti not fit iniuria - sam uniemożliwił organowi ustalenie wysokości odszkodowania (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2021 r. sygn. I OSK 2253/18).

Z tych też względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.