Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 790/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 98, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 250 par 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant: St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za świadczenie nienależnie pobrane część zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. L., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.tp.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za świadczenie nienależnie pobrane części zasiłku stałego.

Jak wynika z akt sprawy, ww. decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane przez P. S. – części zasiłku stałego w łącznej kwocie 452,40 zł za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. zrealizowanego na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] (pkt 1) oraz o zobowiązaniu do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 452,00zł do dnia 30 kwietnia 2018 r. (pkt 2), wskazując przy tym na kwestię terminów wpłaty nienależnie pobranego świadczenia (pkt 3) i kwestię potrąceń ze świadczenia z pomocy społecznej (pkt 4). Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. S., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych poprzez pominięcie, że w 2016 r. poinformował pracownika socjalnego o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym nie ponosi odpowiedzialności za prawidłowe obliczanie zasiłku stałego, odpowiedzialność ponosi pracownik socjalny. Odwołujący się zarzucił przy tym decyzji organu I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie, zwłaszcza kwot zasiłku stałego wypłaconych od 1 stycznia 2016 r. Odwołujący się wniósł o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji, ponieważ jej wykonanie zagraża jego egzystencji, tj. zwrot świadczenia spowoduje brak środków na podstawowe potrzeby bytowe. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Dodał, że MOPS jest jedyną instytucją, która zabiera pieniądze przyznane osobom niepełnosprawnym przez inne instytucje państwowe, a przeznaczone na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz powoduje utratę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Organ wydający decyzję naruszył art. 7 i art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego, które nakładają na organ administracyjny obowiązek stania na straży praworządności w sposób budzący zaufania obywatela. W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę rozpatrzenia sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa o pomocy społecznej", i dotyczy ona nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, którego podstawę przyznania stanowił art. 37 powołanej wyżej ustawy.

Następnie odwołując się do treści art. 37 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 3 i ust. 4, art.6 pkt 16, art. 98 i art. 104 powyższej ustawy, Kolegium wyjaśniło, że Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] przyznał P. S. prawo do zasiłku stałego na okres od 7 lipca 2015 r. do 30 lipca 2018 r. w wysokości 588,97 zł. Kolejną decyzją z dnia 2 maja 2016 r. Prezydent Miasta Ł. zmienił własną ostateczną decyzję z dnia [...] w ten sposób, że ustalił czasookres zasiłku stałego do dnia 31 października 2018 r. oraz ustalił od 1 kwietnia 2016 r. wysokość zasiłku stałego w kwocie 438,17 zł miesięcznie.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że podstawę zmiany wysokości zasiłku stałego strony stanowiła zmiana sytuacji dochodowej, mająca wpływ na prawo do pobieranego zasiłku stałego w trakcie korzystania z tego prawa, o której nie powiadomiła ona organ wypłacający zasiłek stały. Organ dodał przy tym, że P.S. nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Pierwsza wypłata nastąpiła do dnia 25 grudnia 2015 r. Mając powyższe na uwadze organ I instancji dokonał weryfikacji sytuacji dochodowej strony na podstawie art. 8 ustawy pomocy społecznej i ustalił, że P. S. przysługuje zasiłek stały w wysokości 438,17 zł i w takiej wysokości ustalił prawo do pobierania zasiłku stałego w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [..]. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. Na tę decyzję P.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 626/16, ją oddalił. Od powyższego wyroku P. S. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten wyrokiem z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt I OSK 421/17, oddalił powyższą skargę kasacyjną.

W związku z powyższym, jak wskazało Kolegium, Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...]. nr [...] orzekł o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane przez P. S. - części zasiłku stałego w łącznej kwocie 452,40 zł za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. zrealizowanego na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz zobowiązaniu do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 452,00zł do dnia 30 kwietnia 2018 r.

Organ II instancji podkreślił przy tym, iż Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję o nienależnie pobranym zasiłku stałym i o zwrocie tego zasiłku za okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 marca 2016 r., tj. za okres, w którym strona pobrała zasiłek stały w wysokości wyższej niż jej przysługiwał w związku ze zmianą sytuacji dochodowej, bowiem Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. przyznał jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł miesięcznie na okres od 2015-08-01 do 2018-10-31. Przy czym pierwsza wypłata zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 2015-08-01 do 2015-12-31 została zrealizowana w dniu 25 grudnia 2015 r. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji był zatem zobowiązany do weryfikacji sytuacji dochodowej strony z uwzględnieniem kwoty otrzymanego zasiłku pielęgnacyjnego, który w rozumieniu art. 8 ustawy o pomocy społecznej stanowi dochód, od którego zależy wysokość przyznanego zasiłku stałego. Kolegium dodało także, iż na podstawie art. 109 ustawy o pomocy społecznej strona była zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Z akt sprawy wynika zaś, że strona nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku poinformowania organu wypłacającego zasiłek stały o zmianie sytuacji dochodowej.

Jednocześnie Kolegium, odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu, że strona informowała pracownika socjalnego, że pobiera zasiłek pielęgnacyjny w styczniu 2016 r., stwierdziło, że nie daje wiary tym twierdzeniom, bowiem w aktach sprawy nie ma dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Dodało również, że z akt sprawy wynika, iż skarżący poinformował o zmianie sytuacji dochodowej podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 kwietnia 2016 r.

Mając na uwadze powyższe, organ II instancji stwierdził, iż na podstawie art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym użyte w ustawie określenia oznaczają: świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej - zasiłek stały wypłacony P. S. w kwocie wyższej niż należna po doliczeniu do dochodu - dochodu uzyskanego z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym i na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej podlega zwrotowi.

Kolegium wyjaśniło przy tym, że Prezydent Miasta Ł. przyznał stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2018r. Przy czym pierwsza wypłata za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. nastąpiła w miesiącu grudniu 2015 r. Z dochodem uzyskanym mamy do czynienia zatem w miesiącu grudniu 2015 r. Konsekwencją powyższego, w ocenie organu II instancji, jest zatem uznanie za nienależnie pobrany zasiłek stały w wysokości różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego, a należnego zasiłku stałego, za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. w kwocie 452,40 zł. Kwota powyższa, w ocenie Kolegium, została ustalona w sposób prawidłowy, bowiem w tym okresie został wypłacony zasiłek stały w wysokości 588,97 zł miesięcznie. Przy czym organ podkreślił, że zasiłek stały należny stronie po doliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego przedstawia się następująco:

153,00 zł - zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. nr [...];

42,83 zł - ½ dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...];

miesięczny dochód skarżącego wynosi: 195,83 zł (153,00 zł + 42,83 zł);

należny zasiłek stały wynosi 438,17 zł miesięcznie (634,00 zł - 195,83 zł).

Kierując się tymi ustaleniami Kolegium wskazało, że nienależnie pobrany zasiłek stały za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. wynosi: 588,97zł pomnożony przez 3 miesiące, a następnie od tak powstałej kwoty odjęty został iloczyn kwoty 438,17 zł pomnożonej przez 3 miesiące, co pozwoliło uzyskać kwotę 452,40 zł. Kwota ta na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej podlega zwrotowi.

Ponadto Kolegium wyjaśniło, że na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W tym kontekście Kolegium wskazało, że pracownik socjalny podjął w dniu 12 kwietnia 2018 r. próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu odstąpienia od żądania zwrotu, bądź rozłożenia na raty nienależnie pobranego zasiłku stałego, jednakże strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania. Organ stwierdziłł przy tym, że brak współdziałania strony uniemożliwił organowi I instancji zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranego zasiłku stałego, wyjaśniając, że osoby korzystające ze środków z pomocy społecznej mają nie tylko prawo do korzystania ze świadczeń w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, ale także są zobowiązane do współdziałania z organem w celu rozwiązania trudnej sytuacji materialnej.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. złożył P. S., wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów w postępowaniu w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady praworządności oraz poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy,

b) art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprzywołanie w treści decyzji I instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, który to zarzut podniesiony w odwołaniu i nie został rozpatrzony przez organ II instancji;

2. naruszenie art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez "dowolną a nie swobodną" ocenę dowodów, polegającą m.in. na tym, że organy nie wzięły pod uwagę faktu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w związku z wnioskiem o świadczenia celowe – grudzień 2015, styczeń 2016 r., podczas którego skarżący informował pracownika socjalnego MOPS o przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego i kwietniu 2016 r.

3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie przez organ I instancji i nierozpatrzenie zarzutu w tym zakresie przez organ II instancji;

4. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez pominięcie, iż w styczniu 2016 r. podczas wywiadu środowiskowego poinformował o fakcie otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł.

Jednocześnie skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: decyzji z dnia [...]., decyzji z dnia [ ...], decyzji z dnia [...] w przedmiocie przyznania świadczenia oraz żądania z MOPS (W.P.Śr.) o załączeniu całości akt (przynajmniej grudzień 2015- styczeń 2016- kwiecień 2016) w celu wykazania, że informował pracownika socjalnego o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że decyzja organu I instancji zawierała istotne błędy, które dotyczą nieustalenia wszystkich okoliczności stanu faktycznego i pominięcia, np. faktu wcześniejszego informowania organu administracji o otrzymaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Jednocześnie skarżący, odnosząc się do twierdzeń organu II instancji, że w aktach sprawy i w świetle zebranego materiału dowodowego wywiad środowiskowy przeprowadzono nie w styczniu 2016 r., a w dniu 5 kwietnia 2016 r., oświadczył, że nie jest to prawda. Na dowód powyższego przedstawił decyzję z dnia [...] nr [...], decyzję z dnia [...] i decyzji z dnia [...]. nr [...] Stwierdził przy tym, że aby uzyskać powyższe decyzje musiał zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy w grudniu 2015 r. Dodał również, że w miesiącu styczniu 2016 r. przyznano mu zasiłek celowy na okres od stycznia 2016 r. do marca 2016 r., zatem następny wywiad środowiskowy odbył się w miesiącu kwietniu 2016 r. Natomiast w styczniu 2016 r. podczas wywiadu środowiskowego zgłosił fakt przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Dodatkowo skarżący wskazał, że w kwietniu 2016 r. przyznano mu zasiłek celowy od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. w wysokości 60,00 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności.

Następnie skarżący, ustosunkowując się do twierdzeń organu II instancji, iż nie wyraził zgody na wywiad środowiskowy, stwierdził, że jest to tylko częściowa prawda. Pracownik socjalny w dniu 12 kwietnia 2018 r. kontaktował się bowiem z nim telefonicznie w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i chciał przyjść na wywiad środowiskowy, choć wiedział, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia skarżący nie zawsze przebywa w miejscu zamieszkania, ponieważ mieszka samotnie i często potrzebuje opieki innych osób. W tym celu przebywa czasowo poza miejscem zamieszkania. W trakcie rozmowy telefonicznej pracownik socjalny zaproponował przeprowadzenie wywiadu w dniu 13 kwietnia 2018 r. Wtedy poinformował pracownika, że mogą się spotkać, ale przy ul. A w Ł., ponieważ w tym dniu ma bardzo ważne badanie wzroku z kontrastem przeprowadzane przez lekarza okulistę i anestezjologa lub kardiologa. W związku z tym zaproponował, aby wywiad został przeprowadzony na ul. A w Ł. lub od poniedziałku 16 kwietnia 2018 r. w jego mieszkaniu lub w siedzibie MOPS-u. W odpowiedzi pracownik socjalny stwierdził, że zadzwoni w tej sprawie. Tymczasem, zamiast telefonu otrzymał przesyłkę pocztową, z której dowiedział się w dniu 19 czerwca 2018 r., że odbyła się rozprawa przed organem II instancji w dniu 27 kwietnia 2018 r., o której nie był powiadomiony. Tak więc, w ocenie skarżącego, twierdzenie, że "nie wyraził zgody" na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, jest nieprawdziwe. W dalszej części skargi skarżący zawarł krytyczną ocenę działań organów w jego sprawie, ponawiajac w tym względzie argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparła skargę, wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu (kosztów reprezentacji skarżącego z urzędu), oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.

W rozpoznawanej sprawie decyzje organów administracji zapadły na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "ustawa o pomocy społecznej", w tym m.in. na podstawie art. 98 tej ustawy i dotyczyły zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia z pomocy społecznej w postaci części zasiłku stałego na łączną kwotę 452,40 zł.

Zgodnie z powołanym art. 98 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z tym ostatnim przepisem, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Powołany art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Z przepisu tego wynika spoczywający na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne (vide: np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 349/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym ustawa wprowadza także możliwość wystąpienia z takim wnioskiem przez osobę zainteresowaną. Jednocześnie do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z niniejszym wnioskiem ustawodawca zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego.

Wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno zatem poprzedzić postępowanie wyjaśniające dotyczące aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważenie możliwości zastosowania art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej.

Z akt niniejszej sprawy wynika wprawdzie, że kierując się tym przepisem pracownik socjalny podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego, aczkolwiek do wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu owego nienależnie pobranego świadczenia w sprawie nie doszło. Brak tego wystąpienia organy motywowały, w oparciu o twierdzenia pracownika, brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu wynikającym z odmowy jego przeprowadzenia przez skarżącego w miejscu jego zamieszkania.

W ocenie Sądu analiza akt sprawy dowodzi, że powyższa - wszakże kluczowa dla prawidłowości podjętego w sprawie rozstrzygnięcia - kwestia nie została dostatecznie przez organy orzekające w sprawie wyjaśniona. W obliczu wyjaśnień skarżącego wskazujących na uzasadnioną przyczynę braku możliwości przeprowadzenia wywiadu w jego miejscu zamieszkania (badania lekarskie, konieczność przebywania pod opieką innych osób spowodowana pogarszającym się stanem zdrowia) w terminie wskazywanym przez pracownika socjalnego oraz złożoną obietnicą kontaktu telefonicznego w tej sprawie, mającego na celu ustalenienie innego terminu, nie sposób uznać, aby pracownik socjalany wywiązał się z powyższego obowiązku, nałożonego na niego mocą art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji należało stwierdzić, że organy prowadzące postępowanie przedwcześnie uznały, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastoswoania ulgi, o której mowa w powołanym przepisie. Ponadto uwagę w rozważanym kontekście zwraca także brak jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że o możliwości wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w niniejszej sprawie został pouczony skarżący, któremu, w świetle powołanego przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, uprawnienie takie również przysługiwało.

Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że rozpoznanie niniejszej sprawy przez organy nastąpiło z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 104 ust. 4 i art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji.

Jednocześnie wyjaśnić należy, że wobec treści art. 153 p.p.s.a. Sąd odstąpił od przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów, albowiem dotyczą one okoliczności, które stanowiły już przedmiot oceny Sądu w drodze wyroku z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 626/16, od którego NSA oddalił skargę kasacyjną w drodze wyroku z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt I OSK 421/17.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko Sądu przedstawione w niniejszym wyroku, a w szczególności uwzględni obowiązek pouczenia skarżącego o możliwości złożenia wniosku przewidzianego w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, poczyni ustalenia w zakresie dodatkowego postępowania dowodowego, jakie niesie ze sobą regulacja art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i wyda stosowne do dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie, z uzasadnieniem odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257).

Jednocześnie w powyższym kontekście Sąd uznał za konieczne podkreślić, że decyzja w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ma uznaniowy charakter, bowiem wskazany przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem wskazanego w nim przypadku szczególnego. Oznacza to, że do organu należy kwestia oceny, czy występujące w sprawie okoliczności przemawiają w wystarczającym stopniu za zastosowaniem przewidzianych w powołanym przepisie rozwiązań. Nie jest to jednak równoznaczne z dowolnością w tym zakresie. Uzasadnienie podjętego w ramach ponownego ropoznania sprawy rozstrzygnięcia powinno zatem zawierać na tyle dokładne rozważania w aspekcie przesłanek świadczących o występowaniu w sprawie szczególnego przypadku bądź też jego braku, aby adresat był przekonany o wyjaśnieniu wszelkich istotnych okoliczności w tym względzie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) – pkt 2 sentencji wyroku.

ak.