Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 417/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a, b, c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 5  pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1412
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity
article: Par. 8  ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego M. S. kwotę 480,00 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. S. decyzją z dnia 3 lutego 2017 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2016 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u M. S. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej wymienionej w poz. 17.2 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1 (1) ustawy z dnia 26 czerwca 1074 r. Kodeks pracy, w skrócie Kp (t. jedn., Dz.U z 2016 r., poz. 1666).

Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Kpa (t. jedn., Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) w zw. z art. 5 pkt 4 a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn., Dz.U. z 2015 r., poz. 1412 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn., Dz.U. z 2013 r., poz. 1367).

Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny:

M. S. pracowała w Zakładzie [...] w S (obecnie K Zakład [...] SA Oddział w S) na następujących stanowiskach pracy:

- monter podzespołów elektronicznych – od dnia 28 maja 1973 r. do dnia 30 maja 1975 r.,

- pracownik rozdzielni – rozdzielca, kierownik rozdzielni – od dnia 2 lipca 1980 r. do dnia 31 października 1992 r.

Od dnia 2 listopada 1992 r. do dnia 1 listopada 1994 r. korzystała z urlopu bezpłatnego.

Z oceny narażenia zawodowego wynika, że M. S. jako monter podzespołów elektronicznych zajmowała się głównie malowaniem rezystorów cementem fosforowym na bazie kwasu fosforowego, który nanosiła pędzelkiem na mokro. Masa była przygotowywana w wydziale masy (skład masy: cement, mączka porcelanowa, tlenek chromu, krzemionka, płyn wiążący glifos). Jako pracownik rozdzielni – rozdzielca zajmowała się myciem i płukaniem detali w nafcie, benzynie ekstrakcyjnej, które to elementy po ususzeniu i spakowaniu wysłano do galwanizacji w K T. Jako kierownik rozdzielni wykonywała prace magazynowe: przyjmowanie, przygotowywanie i wydawanie półwyrobów do dalszej obróbki. Półprodukty wracające z galwanizacji były pozłacane, srebrzone, niklowanej i cynkowane. Zakład [...] w S w całym cyklu technologicznym produkcji podzespołów nie stosował azbestu jak również wyrobów zawierających azbest.

Ośrodek Medycyny Pracy wydał w dniu [...] 2016 r. orzeczenie lekarskie nr [...] (pośmiertnie) o braku podstaw do rozpoznania u M. S. nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że w trakcie obserwacji szpitalnej w dniu od 16 stycznia 2013 r. do dnia 25 stycznia 2013 r., w Oddziale Wewnętrznym Pododdziale Pulmonologii Szpitala w D oraz w dniach od dnia 6 lutego 2013 r. do dnia 9 lutego 2013 r. w Oddziale Klatki Piersiowej w Szpitalu Specjalistycznym w oparciu o przeprowadzone badania, w tym badania histopatologiczne rozpoznano międzybłoniaka opłucnej. M. S. zmarła w dniu 11 maja 2014 r.

Ośrodek stwierdził, że M. S. nie miała do czynienia w trakcie pracy zawodowej z czynnikiem rakotwórczym azbestem. Narażenie środowiskowe (miejsce zamieszkania, sąsiedztwo innego zakładu) nie jest tożsame z narażeniem zawodowym, ponieważ nie wynika z warunków pracy i czynności zawodowych na stanowisku pracy.

W trybie odwoławczym Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał w dniu [...] 2016 r. orzeczenie (pośmiertnie) o braku podstaw do rozpoznania u M. S. choroby zawodowej pod postacią międzybłoniaka opłucnej, wymienionej w poz. 17.2 wykazu chorób zawodowych, którego uzasadnienie pokryło się z uzasadnieniem orzeczenia pierwszej instancji.

Na podstawie powyższej oceny narażenia zawodowego oraz orzeczeń lekarskich, Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał w dniu [...] 2016 r. nr [...] decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u M. S. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej wymienione w poz. 17.2 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1 (1) ustawy z dnia 26 czerwca 1074 r. Kodeks pracy.

Odwołując się od powyższej decyzji, M. S., mąż M. S., podniósł, że zakład, w którym pracowała zmarła znajdował się w sąsiedztwie Zakładów Wyrobów [...] w S, stąd też w jego ocenie uprawnione jest stwierdzenie, iż wydzielany przy produkcji tego zakładu pył azbestowy roztaczał się na sąsiedni grunt i w ten sposób oddziaływał na zmarłą.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu decyzji odwoławczej wskazał na gruncie przepisu art. 235 (1) ustawy Kodeks pracy, iż by doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie to powinno być wymienione w wykazie chorób zawodowych, załączonym do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Rozpoznaniu choroby zawodowej służy poddanie danej osoby badaniu lekarskiemu w jednostce orzeczniczej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych oraz oceny narażenia zawodowego pracownika.

Jednostki orzecznicze wydały spójne i tożsame orzeczenia w treści o braku podstaw do stwierdzenia u M. S. choroby zawodowej.

Nowotwór złośliwy (międzybłoniak opłucnej) może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działań czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi. Przez warunki pracy rozumie się zespół czynników występujących w środowisku pracy, których obecność wynika z procesu produkcyjnego oraz czynników związanych ze sposobem wykonywania pracy. Spowodowanie choroby przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy oznacza, że czynnik szkodliwy jest zgodny z charakterem pracy lub wykonywaniem określonego zawodu, czynnik stale przypisany do tego stanowiska pracy, z nim związany, jego obecność wynika z procesu technologicznego, czynnik występuje w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach. Praca na stanowisku montera podzespołów elektronicznych i pracownika rozdzielni nie wiąże się z narażeniem na azbest a ekspozycję na ten czynnik poprzez sąsiedztwo z zakładem produkującym azbest można jedynie rozpatrywać w kategorii narażenia komunalnego, nie związanego ze środowiskiem pracy.

Pojęcie "narażenia zawodowego" jest definiowane jako podleganie oddziaływaniu czynników szkodliwych lub uciążliwych związanych z wykonywaniem pracy. Narażenie jest wyrażanym liczbowo lub jakościowo pojęciem charakteryzującym zagrożenia na stanowisku pracy. Przed przystąpieniem do przeprowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy pracodawca dokonuje rozeznania procesów technologicznych i występujących w nich czynników szkodliwych dla zdrowia w celu ich wytypowania do oznaczenia w środowisku pracy. Czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy, to czynnik występujący w procesie pracy, którego oddziaływanie na pracującego prowadzi lub może prowadzić do schorzenia.

W przypadku M. S. nie można uznać, że w procesie pracy występował czynnik szkodliwy o udowodnionym działaniu rakotwórczym – pył azbestu. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwość narażenia na azbest w pomieszczeniach, w których pracowała.

Według aktualnych poglądów (wyrażonych między innymi w stanowisku Światowej Organizacji Zdrowia i Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem) uznanie międzybłoniaka opłucnej jako następstwo ekspozycji na pył azbestu należy traktować na podstawie określenia ryzyka wystąpienia przypadku. Ryzyko to jest związane z charakterem narażenia na pył azbestu, jego wielkością, długością trwania, dawką kumulowaną włókien i okresem latencji.

Badania epidemiologiczne potwierdzają, że występowanie międzybłoniaków opłucnej związane jest z narażeniem na wysokie dawki azbestu.

Międzybłoniak jest rzadkim nowotworem, uznanym za specyficzny dla narażenia na pył azbestu, co nie oznacza, że każdy przypadek jest następstwem ekspozycji na azbest. W około 15 % przypadków, a według niektórych autorów do 25 % nie stwierdzono narażenia na pył azbestowy.

Azbestozależny międzybloniak opłucnej jest skutkiem masywnej ekspozycji tj. wysokiej dawki kumulowanej włókien. Warunkiem koniecznym do wystąpienia nowotworu z narażeniem jest albo długi okres ekspozycji przy niskich stężeniach zwykle ponad 25 – letni albo wysokie stężenie włókien na stanowisku pracy. Międzybłoniak opłucnej powodowany azbestem charakteryzuje się okresem latencji (tj. okresem od rozpoczęcia narażenia do wystąpienia nowotworu) od 20 lat do ponad 40 lat.

Wymaganie od jednostek orzeczniczych ustalenia etiologii rozpoznanego międzybłoniaka opłucnej z uwzględnieniem wpływu bezpośredniego sąsiedztwa zakładu produkującego jest zadaniem organów niedopuszczalne, nie mieszczące się bowiem w zakresie pojęcia" środowiska pracy."

Postępowanie diagnostyczne nie wykazało związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a narażeniem na czynniki chemiczne występujące w środowisku pracy M. S., bowiem ona sama nie wykonywała żadnych czynności zawodowych przy produkcji azbestu ani u pracodawcy do którego należał zakład produkujący tą substancje,

Zgodnie z wiedzą medyczną czynnikiem rakotwórczym o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla nowotworów opłucnej – międzybłoniaka opłucnej jest pył azbestu.

Czynniki środowiska pracy, takie jak: cement fosforowy, benzyna ekstrakcyjna, cement silikonowy na bazie ksylenu, nafta, nikiel na podstawie przepisów zawartych w § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2016r., poz. 1117) są zaliczane do czynników szkodliwych o działaniu prawdopodobnie rakotwórczym dla ludzi (w odniesieniu do benzyny ekstrakcyjnej i nafty – kat. 1 B rakotwórczości). Tę kategorię posiada azbest a w trakcie postępowania nie stwierdzono, by M. S. w trakcie pracy zawodowej była na niego narażona.

Narażenie środowiskowe (miejsce zamieszkania, sąsiedztwo innego zakładu) nie jest tożsame z narażeniem zawodowym, ponieważ nie wynika z warunków pracy i czynności zawodowych na stanowisku pracy.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zostały podniesione następujące zarzuty:

- naruszenia art. 235 (1) Kodeksu pracy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy, o których mowa w tym przepisie nie mogą być pyły azbestowe emitowane przez sąsiadujące z zakładem pracy M. S. Zakłady wyrobów [...] w S, mimo, że ich oddziaływanie na pracowników pracodawcy M. S. było nasilone w analogicznym stopniu do tego, jaki występował u samego emitenta drobin azbestu,

- naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pominięcie istotnych jej aspektów oraz wysnucie sprzecznych wniosków ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym,

- naruszenia art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji istotnych okoliczności faktycznych,

- naruszenia art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ocenę dowodów, mogącą mieć wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi M. S. w szczególności wskazał na pominiętą przez organ okoliczność, iż M. S. w długim okresie czasu od roku 1973 do 1994 pracowała w środowisku pracy faktycznego oddziaływania azbestu. Wydzielany przez Zakłady Wyrobów [...] w S pył azbestowy przedostawał się na teren zakładu M. S. Włókna azbestu inhalowane były do jej układu oddechowego podczas oddychania w czasie, gdy wykonywała swoją pracę. Oba zakłady sąsiadowały i posiadały wiele wspólnych elementów (wspólne źródło dostarczania ciepła, sklepy).

M. S. była zatrudniona w czasach, gdy praca przy odziaływaniu pyłu azbestowego nie była postrzegana jako niebezpieczna. Oddziaływanie azbestu nie ograniczało się do pracowników biorących bezpośredni udział w produkcji, ale do szerszego spectrum osób.

Powołał się na ustawę z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (t. jedn., Dz.U., z 2004 r., nr 3, poz. 20 ze zm.), art. 5 stanowiącą, że:

1. Pracownikom zatrudnionym w zakładach wymienionych w załącznikach nr 2 i 3 do ustawy (między innymi Zakłady Wyrobów [...] w S oraz E Sp. z o.o. w S w przypadku stwierdzenia po dniu rozwiązania stosunku pracy choroby zawodowej, jednorazowe odszkodowanie przysługujące od pracodawcy na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

2. Świadczenia, o których mowa w ust.1 finansowane są ze środków budżetu państwa.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się także do jednorazowych odszkodowań przysługujących członkom rodziny pracownika, o którym mowa w ust. 1, a który zmarł wskutek choroby zawodowej

W praktyce wszyscy pracownicy zakładów wymienionych w ust. 2 i 3 uznani zostali za narażeni na negatywne skutki kontaktu z pyłem azbestowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Skarga M. S. podlega uwzględnieniu.

Orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia prawa zarówno na gruncie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z przepisem art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3). Zasada ta jest jedną z zasad ogólnych dla całego prawa administracyjnego, stanowiąc jeden z elementów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.).

Rolą organu administracji publicznej jest stworzenie takich warunków, które będą gwarantować stronie możliwość podejmowania czynności procesowych w toku postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 1999 r., I SA/Wr 48/97, LEX nr 37244). "Poprzez udział w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć udział stron w całym ciągu czynności tego postępowania. Przy tym, to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność, aby zapewnić dla siebie czynny udział w postępowaniu, lecz stosownie do art. 10 § 1 Kpa taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej" (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2008 r., I SA/Wa 1239/08, LEX nr 489248). Realizacją zasady czynnego udziału stron w postępowaniu jest w szczególności doręczanie jej wszelkich pism procesowych.

Obowiązek ten istnieje od momentu wszczęcia postępowania do chwili doręczenia decyzji organu odwoławczego (ostatecznej).

W rozpoznawanej sprawie stronami postępowania administracyjnego byli skarżący M. S., reprezentowany przez radcę prawnego L. O. oraz K Zakład [...] w SA w S. Strony te zostały zawiadomione o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie choroby zawodowej zmarłej M. S. Natomiast decyzję pierwszej i drugiej instancji doręczono jedynie skarżącemu, pomijając K Zakład [...] SA w S.

Zaistniałe naruszenie kwalifikowane jest jako naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, które zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz.U. z 2012 r., poz. 718 ze zm.) stanowi podstawę do uchylenia decyzji bez względu na wpływ naruszenia na wynik sprawy.

Z uwagi na specyfikę sprawy – wszczęcie postępowania w sprawie choroby zawodowej po śmierci M. S., której dotyczy zaskarżona decyzja należy wskazać, że M. S. jako mąż M. S. posiadał interes prawny legitymujący do bycia stroną w tym postępowaniu.

O tym, kto jest stroną w postępowaniu administracyjnym stanowi przepis art. 28 Kpa. Zgodnie z jego treścią stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego, lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny lub obowiązek musi wynikać z przepisów prawa materialnego. Organ administracji, ustalając interes prawny osoby występującej z żądaniem, w pierwszej kolejności powinien ustalić przepisy prawa materialnego, które będą decydowały o przyznaniu, bądź odmowie przyznania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym.

Zgodnie z przepisem art. 237¹ § 1 Kp pracownikowi, który zachorował na chorobę zawodową określoną w wykazie, o którym mowa w art. 237 § 1 pkt 3, przysługują świadczenia z ubezpieczenia społecznego, określone w odrębnych przepisach. Takimi przepisami odrębnymi są przepisy ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 167, poz. 1322 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu społecznym".

Przepisy tej ustawy określają komu i w jakim zakresie przysługują określone świadczenia z tytułu choroby zawodowej, stanowiąc materialnoprawną przesłankę do ustalenia istnienia bądź - nie interesu prawnego określonego podmiotu występującego w sprawie administracyjnej dotyczącej choroby zawodowej, jako strona w rozumieniu art. 28 Kpa. Zgodnie z przepisem art. 13 ust. 1 tej ustawy członkom rodziny zmarłego pracownika wymienionym w ust. 2 (w tym małżonkowi) przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową.

Przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym jednoznacznie wskazują na powstanie praw odszkodowawczych po stronie określonych w ustawie członków rodziny w związku ze śmiercią pracownika w wyniku choroby zawodowej. Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej jest przy tym wymagana przy składaniu wniosku o takie odszkodowanie, stosownie do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 954).

Wobec tego, skoro członkom rodziny zmarłego pracownika, w tym jego małżonkowi, przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową tego pracownika, to należy przyjąć, że M. S., jako mąż M. S. posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa.

Przechodząc do meritum, wskazać należy, że w świetle przepisu art. 235¹ Kp

za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z przepisem art. 235² Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 Kpa Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869), które weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r.

Stosownie do treści tego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Warunkiem koniecznym stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, jest ustalenie, że schorzenie tej osoby wymienione zostało w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz, że schorzenie to spowodowane zostało narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.

W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy powinna wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Wykładnia wskazanych przepisów Kodeksu pracy oraz rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych prowadzi do wniosku, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest, więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną wystąpienia choroby zawodowej jest nie tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter lecz także warunki jej wykonywania.

W rozpatrywanej sprawie postępowanie dotyczyło choroby zawodowej, wymienionej w pozycji: 17.2 wykazu chorób zawodowych (nowotwór złośliwy powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych z rakotwórcze u ludzi: miedzybłoniak opłucnej).

Fakt wystąpienia u zmarłej M. S. w/w choroby jest bezsporny, natomiast kwestią sporną pozostaje ocena narażenia zawodowego.

Organy orzekające stanęły na stanowisku, bazując orzeczeniach jednostek orzeczniczych I i II stopnia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, że nie można stwierdzić w przypadku M. S. związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami pracy, bowiem zmarła nie wykonywała pracy przy produkcji azbestu, ani jej pracodawca nie należał do grupy emitentów pyłu azbestowego.

Stanowisko to wynika z błędnej interpretacji art. 235¹ Kodeksu pracy. Zdaniem Sądu, ustalenie warunków pracy należy odnieść do konkretnego stanowiska pracy, przyjmując za punkt odniesienia wszelkie czynniki występujące w danym środowisku pracy (art. 235¹ Kodeksu pracy), a nie tylko te , które wynikają z zakresu czynności zawodowych, gdyż wtedy ustawodawca nie użyłby ogólnego pojęcia" środowiska pracy, co wskazuje na potrzebę uwzględnienia ogółu czynników, które występowały w miejscu w którym praca była świadczona.

Przyjęta przez organy interpretacja pojęcia "środowiska pracy" ogranicza je do wyabstrahowanych z rzeczywistego środowiska w którym pracowała zmarła M. S. czynników, które zresztą jak przyznano również mogły mieć oddziaływanie kancerogenne (benzyna ekstrakcyjna i nafta – kat. 1 B rakotwórczości) jest nieprawidłowe. W zakresie pojęcia środowiska pracy zawarte jest zarówno bezpośrednie stanowisko pracy, jak i ogół warunków pracy . Organy nieprawidłowo zinterpretowały ten przepis, co stanowi naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.

Sąd w całości podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 grudnia 2013r. III SA/Kr 287/13 dotyczące zakresu pojęcia " warunki pracy" i ich wpływu na stwierdzenie choroby zawodowej " 1. Przez warunki pracy nie należy pojmować jedynie stanowiska pracy, lecz za punkt odniesienia należy przyjmować wszelkie czynniki występujące, jak stanowi art. 2351 k.p. - w środowisku pracy.

2. Wąskie rozumienie pojęcia "środowiska pracy", uznać należy za nieprawidłowe. Pojęcie to obejmować więc musi swoim zakresem nie tylko bezpośrednie stanowisko pracy, lecz ogół warunków pracy .3. Na "warunki pracy" składa się całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek się styka w toku wykonywania pracy. Stan techniczny budynku także może mieć znaczenie dla treści rozstrzygnięcia co do istoty sprawy w tym zakresie."

Odnosząc powyższą tezę na grunt rozpatrywanej sprawy organy powinny uwzględnić obecność w miejscu wykonywania pracy pyłu azbestu, nawet jeśli pracodawca nie był jego emitentem .

Argumenty skargi, że na "warunki pracy" składa się całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek się styka w toku wykonywania pracy są zasadne. Bliskie i bezpośrednie sąsiedztwo budynku, w którym produkowano azbest mogło mieć zatem znaczenie dla treści rozstrzygnięcia co do istoty tej sprawy.

Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 Kpa. Bez tej opinii lub sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych.

Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. "Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego" (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn.. akt IV SA/Wr 688/11, LEX nr 1146150).

W ocenie Sądu orzeczenia jednostek orzeczniczych są niewystarczająco uzasadnione, zwłaszcza w kontekście tego, że powstawanie chorób nowotworowych jest uwarunkowane działaniem wielu czynników zewnętrznych występujących

w środowisku pracy.

W uzasadnieniu orzeczeń przyznano specyficzny charakter międzybłoniaka, na który cierpiała żona skarżącego i powiązano go z narażeniem na azbest.

Organy Inspekcji Sanitarnej są wprawdzie związane stanowiskiem jednostek orzeczniczych, jednak nie oznacza to bezkrytycznej akceptacji wyrażonego przez nie stanowiska. Nie chodzi tutaj, co wymaga podkreślenia o zanegowanie kompetencji medycznych, lecz o ocenę tego dowodu, jak każdego innego, tj. ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa należytego uzasadnienia tego stanowiska.

Jednostki orzecznicze zwróciły uwagę na sąsiedztwo zakładu pracy M. S. Zakładów Wyrobów [...] w S, z którego roznosił się pył azbestowy, jednak kategorycznie i bez szerszego uzasadnienia odmówiły znaczenia tego faktu dla oceny wpływu na stan zdrowia M. S.

Przede wszystkim jednostki orzecznicze pominęły okoliczności, iż zakłady ze sobą bardzo blisko sąsiadowały, w zasadzie oddzielało je ogrodzenie, zakłady miały części wspólne jak źródło dostarczania ciepła czy sklepy a pył azbestowy sięgał poza zakład produkujący azbest.

Braki w tym względzie opinii stanowią o ich niedostatecznym uzasadnieniu.

W takim stanie rzeczy, nie zwrócenie nie tylko przez jednostki orzecznicze na te aspekty uwagi, ale przede wszystkim przez organy sanitarne, stanowiło uchybienie postanowieniom art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem z góry wykluczyć sytuacji, że sąsiedztwo zakładu produkującego azbest miejsca pracy żony skarżącego nie mogło mieć związku z jej jednostką chorobową.

W takim stanie rzeczy rolą organu było zwrócenie się do jednostek orzeczniczych o rozważenie tych kwestii i wydanie uzupełniających opinii.

W tym zakresie trafny jest zarzut skargi naruszenia przez organy art. 7 Kpa art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez dokonanie błędnej i dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające, kierując się wyżej opisanymi wskazówkami.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uznając kontrolowane decyzje za niezgodne z prawem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" "b" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

W pkt II Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 P.p.s.a.