Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 690/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 listopada 2017 r.; sygn. akt I SA/Ol 605/17 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu [...] stycznia 2017 r. do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. wpłynął wniosek S. M. o umorzenie odsetek za zwłokę. We wniosku skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalność w praktyce nigdy nie przynosiła dochodu. Uzyskiwane przychody skarżący przeznaczał na pokrywanie bieżących potrzeb działalności oraz na potrzeby rodziny. Jednocześnie skarżący zwrócił się o umożliwienie spłaty należności głównej w formie ratalnej.

Decyzją z [...] marca 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 31 stycznia 2017 r. w łącznej kwocie 63.397 zł., która decyzją z [...] czerwca 2017 r. ten sam organ utrzymał w mocy.

Powołując się na art. 28 ust. 1-3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.; dalej: usus) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku złożonego przez skarżącego. Organ uwzględnił, iż skarżący figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako współwłaściciel nieruchomości opisanej w Księdze Wieczystej [...] oraz posiada zarejestrowany na swoje nazwisko samochód osobowy – [...], rok produkcji 2003. Nie znajduje się nadto w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie, natomiast od [...] stycznia 1992 r. figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Wysokość osiągniętego przez skarżącego w latach 2013-2015 przychodu, dochodu oraz kosztów uzyskania przychodu wskazana została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który dodatkowo poinformował, o braku informacji, w zakresie uzyskanych przez skarżącego dochodach ze sprzedaży nieruchomości i rzeczy ruchomych w okresie ostatnich trzech lat, oraz otrzymanych pożyczkach, darowiznach i spadkach. Ustalono, że skarżący nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych oraz nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz jest zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu umowy zlecenia, podstawa wymiaru składek 1.170 zł (brutto) za maj 2017 r. Na dzień wydania decyzji skarżący figurował jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń przez płatnika [...] s.c.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż nie wystąpiła przesłanka określona art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 usus, tj. całkowita nieściągalność zadłużenia. Dokonał oceny wniosku w aspekcie możliwego umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a usus.

W wyniku przeprowadzonej analizy stwierdzono, iż dochód rodziny stanowi kwotę 2.941,07 zł netto, natomiast łączna wysokość ponoszonych wydatków wynosi 1.791,35 zł miesięcznie, co oznacza, że dochód dyspozycyjny rodziny stanowi kwotę ok. 1.149,72 zł miesięcznie. Tym samym, w ocenie organu skarżący nie znalazł się w trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości, poprzez uznanie, że znalazł się w ubóstwie. Nie wystąpiła zatem przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Organ podkreślił również, że zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności, ponieważ uiszczanie należnych składek ma charakter obligatoryjny. Zauważył, że [...] maja 2017 r. skarżący zawarł umowę o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty, że zwróceniem uwagi, że wpłata pierwszej raty w kwocie 907 zł. nastąpiła [...] czerwca 2017 r. W ocenie organu zaprzestanie przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej, nie wiąże się z wystąpieniem przesłanki określonej przez w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia.

Wnioskodawca nie wskazał również na zaistnienie przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się do przedłożonych orzeczeń Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności organ stwierdził, że skarżący osiąga dochód z tytułu umowy zlecenia, a w związku z tym stan zdrowia żony, jego matki i teściowej nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłacenie należności. W świetle powyższego Zakład uznał, że nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3a usus, przemawiające za umorzeniem wnioskowanych należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę uznając, że nie zasługuje na uwzględnienie.

Podniósł, że przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek (w myśl art. 24 ust. 2 usus są nimi: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, a także dodatkowa opłata), w całości lub w części, określa przepis art. 28 ust. 1 i 2 usus. Co ważne, ustawodawca użył stwierdzenia "może umorzyć", co oznacza, że nawet w sytuacji, gdy w sprawie wystąpią przewidziane w tym przepisie przesłanki, to organ ma prawo do odmowy umorzenia odsetek za zwłokę. Z tego względu, decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu prawa określane są mianem decyzji uznaniowych. Oznacza to, że sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do stwierdzenia czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Istotne staje się więc zbadanie czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami proceduralnymi oraz czy rozważono w sposób przekonujący wszystkie zgłoszone przez skarżącego okoliczności.

W ocenie Sądu, organ podjął wszelkie czynności mające na celu ustalenie istnienia przesłanki całkowitej nieściągalność należności, na okoliczność czego zwrócił się do skarżącego o przedstawienie dodatkowej dokumentacji, która mogłaby potwierdzić okoliczności uzasadniające umorzenie. Na podstawie zgromadzonego materiał dowodowego organ ustalił, następujące okoliczności: skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, osiąga dochód z tytułu zatrudnienia (skarżący zgłoszony jest do ubezpieczenia z tytułu umowy zlecenia), jego małżonka otrzymuje stałe świadczenie emerytalne w kwocie 1896,56 zł netto oraz że właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Zebrany materiał dowodowy wskazał zatem, na istnienie prawnej możliwość wyegzekwowania zaległych należności, co uzasadniało uznanie, że umorzenie odsetek za zwłokę byłoby przedwczesne. Z akt sprawy wynikało również, że organ dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie Sądu, organ przeprowadził szczegółową analizę sytuacji rodzinnej, materialnej i finansowej skarżącego, jak również przedstawił wnioski do jakich ustalenia doprowadziły. Uwzględnił miesięczny dochód pozostający do dyspozycji rodziny skarżącego, który stanowi kwotę ok. 1.149,72 zł. miesięcznie oraz fakt zawarcia umowy rozłożenia należności z tytułu składek na raty, w tym dokonania pierwszej wpłaty w wysokości 907 zł. Zakład nie zakwestionował przy tym trudnej sytuacji skarżącego, lecz na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że jego sytuacja materialna i finansowa nie uzasadniały umorzenie zaległości na podstawie uznania, że znajduje się on w ubóstwie. Zakład zwrócił również uwagę, że wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie wystąpiły okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 w/w rozporządzenia, to znaczy skarżący nie wskazał, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W związku z powyższym Sąd uznał, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazał potwierdzające je dowody, a także przytoczył przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygania w sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. M. domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie uchylenia zaskarżonego wyroku oraz decyzji z [...] czerwca 2017 r. W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej wniósł o nieobciążenie go kosztami postępowania, z uwagi na trudną sytuację materialną.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek przez organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach,

b. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia odsetek należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego oraz jego żony wynika, iż w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu odsetek,

2. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ppsa w zw. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie w sytuacji, gdy winien dokonać ustaleń, że zaskarżona decyzja organu była wadliwa i winna zostać uchylona, co nie nastąpiło, a tym samym doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

b. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu było stwierdzenie naruszenia art. 28 ust. 1 oraz ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia,

c. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu było stwierdzenie naruszenia wskazanych przepisów wobec nie przeprowadzenia przez organ pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji opartej na uznaniu administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany podstawami określonymi w art. 174 ppsa i wnioskami środka prawnego.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

We wniesionej w sprawie skardze kasacyjnej skarżący podniósł zarzuty sformułowane w ramach obu podstaw kasacyjnych. Zarzuty te nie są zasadne.

Zarzut oparty na przepisie art. 174 pkt 2 ppsa sprowadza się do tego, że postępowanie dowodowe w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne było przeprowadzone wadliwie w sposób niepełny oraz na podstawie materiału dowodowego świadczącego na niekorzyść skarżącego, z pominięciem okoliczności, że każdy dodatkowy koszt związany z utrzymaniem jego samego i rodziny pomniejsza i tak niski dochód ogólny.

Zakres prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Kluczowe znaczenie ma w tej kwestii treść art. 28 ust. 3a i 3b usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. których błędną wykładnię i zastosowanie w sprawie skarżący zarzuca w pkt I petitum środka prawnego. W związku z tym jako pierwszy należało rozpoznać zarzut dotyczący przepisów materialnych w zakresie ich błędnej wykładni.

Kwestie związane z umorzeniem należności z tytułu składek normuje art. 28 usus oraz rozporządzenie wykonawcze. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 usus należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3); naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a usus należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przepis art. 28 ust. 1 i 2 usus wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny oraz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w wyroku Sądu I instancji zarzucanych w skardze kasacyjnej naruszeń przepisów art. 28 ust. 3a i ust. 3b usus oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. W szczególności w skardze kasacyjnej nie podważono istotnego dla dopuszczalności umorzenia składek lub odsetek od składek, w trybie art. 28 powoływanej ustawy, ustalenia dokonanego przez ZUS i zaakceptowanego przez Sąd I instancji, a dotyczącego oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja dotycząca odmowy umorzenia odsetek składek za zwłokę w płatnościach składek.

Decyzja ta ma charakter uznaniowy. Taki też charakter mają decyzje wydawane na podstawie art. 28 usus, na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej ich kontroli. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04) podkreślono, że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami kpa. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...)". Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w sprawie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podobnie oddzielano dowolność od możliwości umorzenia należności przez ZUS w sytuacjach objętych art. 28 ust. 3a usus i przepisami rozporządzenia. Sformułowana w art. 7 kpa ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (wyroki z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06, Lex nr 325379 i z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, Lex nr 451167). Przy ocenie decyzji ZUS i wyroku Sądu I instancji należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...), gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...)".

Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a usus w związku z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia z 2003 r. WSA w Olsztynie zasadnie przyjął, że organ - wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - dokonał analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ocenie tej nie można postawić zarzutu pobieżności. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który podkreślił, iż skarżący jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości, właścicielem samochodu osobowego, dysponuje z żoną stałym miesięcznym dochodem, wreszcie, zawarł już umowę z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych na spłatę przedmiotowego zadłużenia i do dokonywania tych spłat już przystąpił. Skarżący nie wykazał, że w jego przypadku mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności. Nie udowodnił również, że opłacenie należności z tytułu odsetek od zaległości z tytułu składek pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do kwoty stałych miesięcznych wydatków zasadnie Sąd I instancji uznał, że w przypadku skarżącego nie została spełniona przesłanka ubóstwa. Kwota osiąganych dochodów pozwala rodzinie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i jednoczesną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Skarżący przedstawił swoją sytuację finansową składając wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i podpisując umowę o układ ratalny. W sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że spłata zaległości wobec ZUS odbywa się z uszczerbkiem dla rodziny skarżącego. Reasumując, ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności.

Należy dodać na marginesie, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Uwzględniwszy powyższy kierunek wykładni art. 28 ust. 3a i 3b usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia za nietrafne należało uznać zarzuty sformułowany w pkt II petitum skargi kasacyjnej (naruszenia art. 7 kpa).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom środka prawnego, że organy administracji publicznej w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie administracyjne, a Sąd I instancji - dokonując kontroli judykacyjnej - trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania organu były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.

Podkreślenia wymaga, że ustanowiona w art. 7 kpa i doprecyzowana w art. 77 § 1 kpa zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego. Przyjąć jednak należy, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 usus oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (v. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (v. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11). Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania art. 7 kpa i słusznie przyjął, że organ administracyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i na podstawie analizy tego materiału dokonał wszechstronnej oceny ustalonych okoliczności, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez prawo. W sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność ustalenia sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone oraz że pobieżnie zbadano sytuację materialna skarżącego.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem m.in. art. 7 kpa. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez wnoszącego skargę kasacyjną w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny i w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w zaskarżonej decyzji. W związku z czym podnoszona przez autora skargi kasacyjnej argumentacja, odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest natomiast rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. W sprawie prawidłowo ustalono, że brak jest podstaw prawnych określonych w art. 28 ust. 2 i 3 usus do umorzenia należności z tytułu odsetek od składek ZUS, gdyż nie miała miejsca ich całkowita nieściągalność.

Z uwagi na powyższe, skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 ppsa.

Mając na uwadze charakter sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.