Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1254/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 lit. a w zw. z art. 135 i 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skarg E. B. i H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej H. S. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

1. Po rozpatrzeniu wniosku H. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta S. z dnia [...] listopada 1980 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa, na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 198) nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działki nr [...], stanowiącej własność W. S., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Minister wydawał decyzję będąc związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1775/09 uchylającym uprzednie decyzje Ministra z dnia [...] sierpnia 2009 r. i [...] czerwca 2009 r. odmawiające stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przejęciu opuszczonego gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że organ naczelny nie wziął pod uwagę okoliczności, że kwestionowana decyzja z dnia [..] listopada 1980 r., jako osobę otrzymującą rozstrzygnięcie, wymienia zmarłego W. S. (pkt 1 rozdzielnika). Sąd stwierdził, że kwestia nieważności orzeczeń administracyjnych rozstrzygających o sytuacji prawnej osoby nieżyjącej znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Już w wyroku z dnia 13 września 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że wymienienie podmiotu niemającego w sprawie przymiotu strony w decyzji administracyjnej jako jej adresata w żadnym przypadku nie może zostać zakwalifikowane jako błąd lub omyłka w rozumieniu art. 113 § 1 Kpa, nadające się do ich sprostowania, skoro tego rodzaju uchybienie wyszczególnione zostało w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa jako przesłanka stwierdzenia nieważności. Powyższa okoliczność nie była w ogóle przedmiotem rozważań organu nadzoru, co stanowi naruszenie reguł postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

2. Po rozpoznaniu wniosków H. S., E. B. oraz J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że wprawdzie decyzja Naczelnika Miasta S. w rozdzielniku zawierała imię i nazwisko W. S., jednakże nie można uznać, że była do niego skierowana. Świadczy o tym dopisek przy nazwisku "do wywieszenia na tablicy ogłoszeń". Intencją organu było zatem nie doręczenie decyzji Wacławowi Sawko, a poinformowanie spadkobierców. Organ wskazał, że gdyby nawet w trakcie postępowania ustalono spadkobierców, to i tak gospodarstwo podlegałoby przejęciu jako opuszczone, ponieważ żaden ze spadkobierców nie interesował się gospodarstwem przez 5 lat. Ponadto przed wydaniem decyzji o przejęciu Naczelnik Miasta S. skierował w dniu [...] października 1980 r. pismo do J. S. o uporządkowanie spraw spadkowych.

Ponadto organ uznał, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło zgodnie z prawem, ponieważ wypełniona została przesłanka określona w § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Dlatego też brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności wnioskowanej decyzji.

3. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli H. S. oraz E. B.

a) H. S. zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 9, 11, 12, 75, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kpa oraz art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W skardze zarzucono, że organ nie wziął pod uwagę uzasadnienia wyroku z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1775/09, w którym sąd administracyjny stwierdził, iż jako osobę otrzymującą rozstrzygnięcie wymieniono zmarłego W. S. Ponadto skarżąca dodała, że W. S. w chwili przejęcie gospodarstwa nie żył, a więc nie mógł opuścić gospodarstwa. Natomiast skierowanie w trakcie postępowania pisma do J. S. nie miało znaczenia prawnego, ponieważ nie był on uprawniony do spadku.

b) E. B. natomiast wskazała, że zaskarżona decyzja nie respektuje wydanego w sprawie wyroku sądu administracyjnego. Ponadto podniosła, że jej ojciec został bezprawnie wywłaszczony.

4. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

5. Na rozprawie sądowej w dniu 17 kwietnia 2013 r. Sąd połączył obie skargi do wspólnego rozpoznania i orzekania.

II. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ, dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej Ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skarg.

2. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując sprawę był związany, zgodnie z art. 153 Ppsa, oceną prawną zawartą w przywołanym orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1775/09. W uzasadnieniu tego orzeczenia jednoznacznie stwierdzono, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi wadę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa.

3. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu skierowanie decyzji do osoby zmarłej. Adresatem aktu administracyjnego został bowiem uznany w sposób jednoznaczny W.S. W treści rozstrzygnięcia nie mówi się o jego spadkobiercach. Przy tym dla uznania, że decyzja została skierowana do osoby zmarłej, decydujące znaczenie ma treść decyzji, a nie sformułowania zawarte w rozdzielniku decyzji. Decyzja ta, jako wywierająca skutek w sferze prawa własności, musiała być do kogoś skierowana. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra wynika, że rozstrzygnięcie z dnia [...] listopada 1980 r. zostało wydane bez stron postępowania. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie, wydanie przez Naczelnika Miasta S. decyzji o przejęciu gospodarstwa stanowiącego własność W. S., przesądza o jej skierowaniu do osoby nie będącej stroną w sprawie. Nie ma żadnego znaczenia dla sprawy korespondencja, którą organ prowadził z J. S.

4. Nie można prowadzić postępowania w stosunku do osoby, która już nie żyje i nakładać na nią określonych praw i obowiązków. Natomiast postępowanie prowadzone było w stosunku do osoby nieżyjącej, również decyzja kończąca to postępowanie została skierowana do osoby nieżyjącej tj. W.S. Organ postąpił w ten sposób pomimo posiadanej wiedzy, że osoba ta nie żyje. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje jednolity pogląd, że charakter strony postępowania administracyjnego przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Prowadzi to wprost do konkluzji, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania, a w konsekwencji wydać decyzji administracyjnej. Prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie indywidualnej jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie pomiędzy istniejącymi stronami stosunku administracyjnoprawnego.

W związku z powyższym należy podzielić zarzuty obu skarg dotyczące skierowania decyzji do osoby zmarłej. W takiej sytuacji, zgodnie z wiążącą organy i Sąd w niniejszym postępowaniu oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 10 marca 2010 r., uznać należy, że decyzja o przejęciu gospodarstwa jest dotkniętą wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa.

5. W związku z tym, że akt został skierowany do osoby nieżyjącej nie mógł on wywrzeć w 1980 r. skutków prawnych, dlatego jego analiza co do tego, czy hipotetycznie spełnione zostały przesłanki przejęcia gospodarstwa od spadkobierców W. S. jest bezprzedmiotowa. Stwierdzić zatem należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. zostały wydane z naruszeniem art. 153 Ppsa oraz art. 156 § 1 pkt 4 Kpa.

6. W ponownym postępowaniu rolą organu nadzoru będzie jednak stwierdzenie, że decyzja Naczelnika Miasta S. została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ w przedmiotowej sprawie, z uwagi na upływ 10-letniego terminu określonego w art. 156 § 2 Kpa, istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 135 i art. 152 Ppsa, orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania między stronami orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.