Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA 2323/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie del. sędzia NSA Krystyna Chustecka, asesor sądowy WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Michał Gwardyś, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi P.M. na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie postanowienia egzekucji 1/ uchyla zaskarżone postanowienie 2/ zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

III SA 2323/03

U Z A S A D N I E N I E

W dniu [...] lutym 2003 Urząd Skarbowy w B. wystawił tytuł wykonawczy w stosunku do Pana P. M. w celu przeprowadzenia egzekucji własnej wierzytelności z tytułu zobowiązania w podatku od towarów i usług wynikającego z deklaracji dla podatku od towarów i usług złożonej przez Pana M. za listopad 2002 r. Przed wystawieniem tytułu wykonawczego zobowiązanemu doręczono upomnienie zapłaty zadeklarowanego podatku. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło według treści znajdującego się w aktach sprawy pisma Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. w dniu [...] czerwca tj. w dniu wystawienia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, jaka przysługiwała Panu M. od Izby Skarbowej w W. z tytułu zwrotu kosztów sądowych. W aktach sprawy brak jest potwierdzenia odbioru przez Izbę Skarbową zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Sam zobowiązany w piśmie z dnia [...] czerwca 2003 r. twierdzi, że wszczęcie w stosunku do niego egzekucji nastąpiło w dniu [...] czerwca 2003 r. kiedy to zobowiązanemu doręczono tytuł wykonawczy. W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przez zobowiązanego w dniu [...] czerwca 2003 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności.

W dniu [...] czerwca 2003 r. zobowiązany złożył do Urzędu Skarbowego w B. pismo skierowane do Izby Skarbowej W. , które zostało nazwane skargą. W piśmie tym zobowiązany powołując się na art. 33 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) zakwestionował zasadność prowadzonej w stosunku do niego egzekucji administracyjnej z tego powodu, że przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego w dniu [...] kwietnia 2003 r. złożył do Urzędu Skarbowego zeznanie roczne na podatek dochodowy PIT-36 w którym wykazał nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 w kwocie przewyższającej zaległość będącą przedmiotem egzekucji. Zdaniem Pana M. Urząd Skarbowy po złożeniu przez niego zeznania PIT-36 miał obowiązek zaliczyć z urzędu wykazaną w nim nadpłatę na poczet zaległości podatkowej, której dotyczyło postępowanie egzekucyjne. Z tych względów zdaniem skarżącego obowiązek, którego dotyczyła egzekucja wygasł przed jej wszczęciem, co zdaniem skarżącego uzasadniało uchylenie zajęcia wierzytelności i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na opisane pismo skarżącego Urząd Skarbowy w piśmie z dnia [...] lipca 2003 r. skierowanym do Izby Skarbowej w W. stwierdził, że nadpłata na, którą powoływał się skarżący według planów urzędu zostanie zaliczona na poczet innych zaległości podatkowych i w związku z tym prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest zasadne. W załączeniu do następnego pisma w sprawie, z dnia [...] lipca 2003 r. Urząd Skarbowy przesłał do Izby Skarbowej kopię postanowienia z dnia [...] lipca 2003 r., w którym potwierdził zaliczenie nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2002 na poczet zaległości w podatku dochodowym za rok 1995 i odsetek od tej zaległości.

Izba Skarbowa w W. po rozpatrzeniu skargi Pana M. w dniu [...] lipca 2003 r. wydała postanowienie na podstawie art. 54 § 5 w zw. z art. 23 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którym uwzględniła skargę i uchyliła kwestionowane przez stronę zajęcie wierzytelności. W uzasadnieniu postanowienia izba stwierdziła, że Urząd Skarbowy nie mógł dokonać zaliczenia nadpłaty tak jak potwierdził to postanowieniem z dnia [...] lipca 2003 r., gdyż w tym dniu decyzja dotycząca zaległości w podatku dochodowym za rok 1995 nie podlegała wykonaniu. Według organu decyzja ta od dnia 18 marca 2002 r. nie mogła być wykonana na podstawie art. 225 stawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr. 137, poz. 926 ze zm) ze względu na przekroczenie przez organ odwoławczy ustawowego terminu do załatwienia odwołania. Izba Skarbowa stwierdziła również, że organ egzekucyjny miał obowiązek zaliczyć nadpłatę w podatku dochodowym za rok 2002 na poczet egzekwowanej zaległości. Jednocześnie izba stwierdziła, że nie może umorzyć postępowania egzekucyjnego, gdyż zostało ono wszczęte w dniu wystawienia tytułu wykonawczego tj. przed powstaniem nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 r. Dlatego też zdaniem izby umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpi po wydaniu przez Urząd Skarbowy postanowienia o zaliczeniu nadpłaty. Ponadto organ pouczył stronę w postanowieniu, że wydane w sprawie postanowienie jest ostateczne i służy na nie skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W dniu [...] września 2003 r. Pan P. M. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2003 r.. W skardze strona podtrzymała swoje zastrzeżenia odnośnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które zgłaszała w toku postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa stwierdziła, że w sprawie brak było przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego i wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwy w sprawie na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu pismo skarżącego z dnia [...]czerwca 2003 r. skierowane do Izby Skarbowej w W. za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w B. , nazwane przez skarżącego jako "skarga" w swej treści zawierało określony w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej sprowadzający się do stwierdzenia, że egzekwowany obowiązek wygasł. Zdaniem Sądu zarzut ten został wniesiony w terminie i był uzasadniony. Wobec braku w aktach sprawy potwierdzenia odbioru przez zobowiązanego odpisu tytułu wykonawczego oraz braku potwierdzenia odbioru przez dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, Sąd przyjął według oświadczenia zobowiązanego zawartego w jego piśmie z dnia [...] czerwca 2003 r., że tytuł wykonawczy został mu doręczony w dniu[...] czerwca 2003 r. Przy ocenie zawartego w tym piśmie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego Sąd zważył, że na podstawie art. 73 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej nadpłata w stosunku do podatników podatku dochodowego powstaje z dniem złożenia zeznania rocznego. Zgodnie z treścią art. 76 § 1. Ordynacji podatkowej nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu chyba, że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Zgodnie z treścią art. 76a § 2 Ordynacji podatkowej zaliczenie nadpłaty przysługującej podatnikom podatku dochodowego następuje z dniem złożenia przez nich rocznego zeznania na podatek dochodowy, z którego nadpłata ta wynika. Z treści tego przepisu wynika, że w przypadku tych podatników zaliczenie nadpłaty następuje z mocy prawa, a postanowienie o którym mowa w art. 76a § 1 Ordynacji podatkowej ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Z akt sprawy wynika, że skarżącemu od dnia złożenia zeznania na podatek dochodowy od osób fizycznych za rok 2002 r. tj. od dnia [...] kwietnia 2003 r. przysługiwała nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002. Z zawiadomień skierowanych do skarżącego w dniu [...] marca 2002 r. przez Izbę Skarbową wynika, że od dnia [...] marca 2003 r. nastąpiło wstrzymanie z mocy prawa wykonania decyzji w sprawie zaległości skarżącego w podatku dochodowym za lata 1995-96. Izba Skarbowa w zaskarżonym postanowieniu przyznała, że po wstrzymaniu wykonania decyzji dotyczących zaległości w podatku dochodowym za lata 1995-96 niemożliwe było dokonanie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2002 na poczet zaległości wynikających z tych decyzji, gdyż zaległości te z chwilą wstrzymania wykonania decyzji przestały być wymagalne. Tak, więc w ocenie Sądu niezależnie od tego czy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z dniem wystawienia tytułu wykonawczego, czy z dniem doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, czy też jak twierdzi skarżący w dniu doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, w dniu złożenia zeznania na podatek dochodowy za rok 2002 egzekwowana należność przestała istnieć wskutek zaliczenia z mocy przywołanych przepisów, na jej poczet nadpłaty wynikającej z zeznania za rok 2002. Zaliczenie nadpłaty w przypadku przedmiotowej zaległości w podatku od towarów i usług na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej wywołało skutek wygaśnięcia tej zaległości. Z tych względów postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 34 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym powinno zostać umorzone.

Ze względu na to, że skarżący złożył do urzędu pismo, co prawda niewłaściwie nazwane jednakże zawierające w swej treści zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z podaniem właściwej podstawy prawnej tego zarzutu, Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 34 § 4 w zw. z art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązany był rozpatrzyć wniesiony zarzut w formie postanowienia, na które na podstawie art. 34 § 5 w zw. z art. 23 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługiwało skarżącemu zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej. W przedmiotowej sprawie postanowienie w pierwszej instancji wydane zostało przez Izbę Skarbową, która uznała, że w sprawie doszło do złożenia przez zobowiązanego skargi na podstawie art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Działaniem tym organy egzekucyjne naruszyły powołane przepisy w zakresie właściwości przy orzekaniu w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W tym zakresie działanie organów administracji skarbowej naruszało zawartą w art. 6 K.p.a. zasadę praworządności. Organy te przy rozpatrywaniu sprawy zbyt pochopnie przyjęły, że wniesione przez skarżącego pismo stanowi skargę, o której mowa w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organy przy rozpatrywaniu sprawy zakres zgłaszanych w postępowaniu żądań i wniosków powinny odczytywać według ich treści a nie według nazw nadanych przez uczestników postępowania. W świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracji nie jest związany nawet podaną przez stronę podstawą prawną żądania, a musi rozpoznać sprawę, co do jej istoty w świetle intencji autora dających się ustalić na podstawie całej treści pisma (por. np. wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r., III SA 1111/93, ONSA 1995 r. Nr 3, poz. 120). Nie ma decydującego znaczenia również tytuł pisma (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 1987 r., sygn. III SA 92/87, GAP 1988 Nr 11, s. 44). Zasada zgodnie, z którą ostatecznie sama strona decyduje, jaki ma charakter pismo i czego dotyczy jej żądanie, może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy w związku z zachodzącymi wątpliwościami organ administracji wyjaśnił rzeczywistą wolę stron, udzielając jej przy tym niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok NSA z dnia 17 września 1992 r., IV SA 949/92 niepublikowany). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia zakresu zgłoszonych przez stronę w toku postępowania żądań i wniosków, wynika z zasady ogólnej postępowania zawartej w art. 7 K. p. a

Sąd zauważa ponadto, że z całokształtu uregulowań w zakresie środków zaskarżania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że skarga z art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługuje w sytuacji, gdy stronie nie przysługują inne środki zaskarżenia, oraz że skarga ta dotyczy samych czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego, a nie okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów. Organy egzekucyjne mają obowiązek badać z urzędu w postępowaniu czy wniesione skargi spełniają opisane warunki. Do podobnych wniosków doszedł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17.04.2000 r. nr III SA 827/99 ( system informacji prawnej Lex-Temida) stwierdzając, że skarga z art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. W przedmiotowej sprawie, gdyby organy prowadzące postępowanie badały sprawę pod kątem dopuszczalności skargi, o której mowa w art. 54 z pewnością dostrzegłby tę okoliczność, że w sprawie doszło do złożenia przez Pana M. zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Ponadto należy zauważyć, że w zaskarżonym postanowieniu organ zawarł błędne pouczenie o sposobie zaskarżenia postanowienia. Postanowienie to według intencji organu zostało wydane na podstawie art. 54 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem na postanowienie uwzględniające skargę nie służy zażalenie. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które nie służy zażalenie nie podlegały kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. W obowiązującej obecnie w ustawie z dnia 30 2002 r. sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 3 § 2 pkt 3 znajduje się analogiczne uregulowanie kwestii zaskarżalności do sądu postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. W badanej sprawie Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżony akt stanowił rozstrzygnięcie w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które podlegają kognicji sądów administracyjnych.

W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu organy prowadzące postępowanie nie zbadały wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przez co naruszyły art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z uwagi na powyższe na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) rozstrzygnięto jak w sentencji.