Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1165/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6279 Inne o symbolu podstawowym  627
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 175, art. 184
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 156, art. 147, art. 10, art. 81
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2008 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; Uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2008 r. (w decyzji błędnie określono, że był to 2007 r.) Komendant Placówki Straży Granicznej W. [...], stosownie do treści art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tekst ujednolicony - Dz.U. z 2006 r., Nr 234, poz. 1694 ze zm.), odmówił M. S. wjazdu na terytorium Polski.

W odwołaniu z dnia 1 lutego 2008 r. ww. wskazał m.in., że domaga się "zwrotu kosztów podróży w obie strony". Żądanie takie wynika również z "tłumaczenia nieoficjalnego" jego pisma z dnia 27 stycznia 2008 r.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy (akt administracyjny z dnia [...] marca 2008 r.) wskazano, że:

a) dane cudzoziemca figurują w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS) i dotyczą zakazu wjazdu na podstawie art. 96 Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen;

b) w efekcie Komendant Placówki SG W. [...] trafnie podjął decyzję o odmowie wjazdu na terytorium Polski; cudzoziemiec jest bowiem traktowany jako osoba niepożądana na terytorium państw grupy Schengen.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. S. podniósł, że:

a) domaga się zwrotu kosztów podróży z 18 stycznia 2008 r. w związku z odmową wjazdu na terytorium Polski;

b) nie wiedział o dokonanym wpisie do SIS, a powodem zamieszczenia tam jego danych było przedłużenie jego pobytu we W.;

c) w Polsce posiada rodzinę, aczkolwiek "z pewnych problemów rodzinnych nastąpił rozwód (...) z A. S. w grudniu 2002 r." ;

d) zamierza ponownie z byłą żoną, z którą posiada dwójkę dzieci, zawrzeć związek małżeński.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty wskazane w motywach wyżej opisanych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchybienie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. Oceniając - w powyższym kontekście - treść skargi wskazać trzeba, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie – na etapie postępowania odwoławczego - powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 k.p.a.) - vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s.85, teza 5.

Niezależnie od argumentacji skargi podnieść trzeba, iż art. 10 k.p.a. wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez Organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia się stronie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ administracji ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zas z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzanych dowodów. W sprzeczności z tą zasadą będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art. 10 k.p.a. Organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie podstawę do wydania negatywnej decyzji. w --

Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne Organu.

Ocena dowodów zgromadzonych i rozpatrzonych z naruszeniem przepisów art. 81 k.p.a. musi być w każdym przypadku potraktowana nie jako swobodna lecz jako dowolna ocena dowodów (patrz m.in. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 76516).

V. Wadą przeprowadzonego postępowania jest również to, że Organ II-giej instancji w żaden sposób nie odniósł się – ani jednym zdaniem – do treści wniesionego odwołania, którego argumentacja sprowadza się do żądania zwrotu kosztów podróży.

Jak wspomniano o tym w punkcie I uzasadnienia Sądu , jego zadaniem nie jest wyręczanie organów w spełnianiu ich ustawowych obowiązków. Tym zaś jest ocena argumentacji podniesionej w odwołaniu, nawet kiedy jest ona całkowicie bezzasadna. Zadaniem zaś Sądu jest ocena legalności podjętych decyzji. Prawidłowe spełnianie przez organy administracji publicznej swych funkcji jest o tyle istotne, że oprócz dyrektywy legalności muszą one uwzględniać aspekt celowościowy (czego w postępowaniu sądowym – stosując prawo – nie wolno).

In concreto Organ odwoławczy skonstatował jedynie, że skarżący jest wpisany do Systemu Informacyjnego Schengen (SIS), co oznacza, że "cudzoziemiec jest traktowany jako osoba niepożądana na terytorium państw grupy Schengen". Nie odniósł się natomiast do żądań finansowych strony zawartych w odwołaniu, w którym wskazano: "chciałbym się odwołać do Komendanta Głównego SG o możliwość zwrotu kosztów podróży w obie strony", co należy uznać za istotną wadę postępowania.

VI. W ponownym postępowaniu odwoławczym – poza umożliwieniem stronie skorzystania z treści art. 10 k.p.a. – należy odnieść się do argumentacji podniesionej we wniesionym odwołaniu. Należy też rozważyć, czy tego rodzaju kwestia może być przedmiotem postępowania administracyjnego (chodzi o zagadnienie zwrotu kosztów podróży).

VII. W postępowaniu odwoławczym należy również zweryfikować datę wydania decyzji przez Organ I instancji, która wydaje się być wadliwą w zakresie oznaczenia roku.

VIII. Mając powyższe na względzie należało – stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 lit. b) i c) orzec jak w sentencji uznając, iż doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (Sąd ma obowiązek uchylenia aktu administracyjnego gdy stwierdza naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego).