Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 522/99
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2000-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c"
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, stanowiący, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej nie rozróżnia, czy osoby wskazane w przepisie działały z własnej woli i zgodnie z przekonaniami czy poddawały się rozkazom.

TEZY

Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, stanowiący, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej nie rozróżnia, czy osoby wskazane w przepisie działały z własnej woli i zgodnie z przekonaniami czy poddawały się rozkazom.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Hieronima A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 lutego 1999 r. (...) w przedmiocie uprawnień kombatanckich - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzję (...) z dnia 5 lutego 1999 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 127 par. 3 Kpa po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną (...) z dnia 24 listopada 1998 r. o pozbawieniu Hieronima A. uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

Jak wynika z uzasadnień decyzji, organ orzekający ustalił, że Hieronim A. korzystał z uprawnień kombatanta na mocy decyzji ZW ZBoWiD w B. z tytułu służby w odrodzonym WP oraz - walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej. Z akt sprawy, a w szczególności - z zaświadczenia WKU B. z dnia 24 września 1976 r. stwierdzającego, że Hieronim A. służył w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z podziemiem i z życiorysu napisanego przez zainteresowanego w 1975 roku, wynika, że podczas służby w KBW pod dowództwem Kpt. Sz. Hieronim A. "rozpracowywał" WSZ, WiN i AK.

W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę pełniącą służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturą UB, a zatem i żołnierzy KBW, jeżeli w trakcie pełnienia służby wykonywały zadania związane ze zwalczaniem organizacji lub osób walczących na rzecz suwerenności RP. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Hieronim A. napisał, że był w KBW żołnierzem z poboru w trakcie służby likwidował Wehrwolf i UPA, był narażony na represje, a przypisywanie mu rozpracowywania organizacji niepodległościowych na podstawie zapisów w aktach należy uznać za nieuzasadnione.

Oświadczenie to organ uznał jednak za nieprawdziwe.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Hieronim A., wniósł o uchylenie decyzji i przyznanie uprawnień kombatanckich skarżącemu.

Skarżący podniósł, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które pełniły służbę wojskową w Wojsku Polskim podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie lub uczestniczyły w walkach w jednostkach WP z oddziałami UPA lub Wehrwolfu.

Skarżący oba te warunki spełnia, bowiem od 19 kwietnia 1945 r. do 9 maja 1945 r. pełnił służbę w jednostce wojskowej, która brała udział w walkach o Kołobrzeg i Berlin. Po zakończeniu działań wojennych UDP im. Kilińskiego, w której służył Hieronim A., została przemianowana w WBW a w 1946 r. - w KW.

W roku 1947 skarżący brał udział w walkach z UPA w powiecie Lubaczów.

Za udział w walkach skarżący otrzymał medale wojskowe. Skarżący nie rozumie dlaczego wskazane okresy służby w Wojsku Polskim nie zostały zaliczone do uprawnień kombatanckich.

W zaskarżonych decyzjach przypisano skarżącemu rozpracowywanie terenu, na którym miały działać NSZ, WiN lub AK oraz walkę z polskim podziemiem.

Skarżący jako szeregowy żołnierz musiał wykonywać rozkazy, a w rzeczywistości brał w 1946 r. udział w rozpoznawaniu terenu, na którym zamordowano żołnierzy KBW, lecz w czasie rozpoznania nie ustalono, jaka partyzantka dopuściła się tych czynów.

Zapis w dawnych legitymacjach ZBoWiD, że uprawnienia przysługują z tytułu utrwalania władzy ludowej był stereotypowy, nie wyszczególniano wówczas w jakiej jednostce i z kim walczył kombatant.

W oparciu o przepis art. 51 pkt 4 Konstytucji RP skarżący wniósł o wycofanie życiorysu z dnia 19 kwietnia 1975 r., w którym jest zapis o rozpracowywaniu terenu, na którym działały organizacje niepodległościowe, gdyż skarżący z takimi organizacjami nie walczył na własną rękę osobiście. Do 1947 r. pełnił służbę wojskową w stopniu szeregowca i podoficera w stopniu kaprala, co jest wpisane w legitymacji wojskowej.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji, nie jest natomiast uprawniony do badania innych przesłanek podejmowania decyzji, w tym względów celowości i słuszności.

Z tego względu skarga Hieronima A. nie jest zasadna, ponieważ Sąd nie stwierdził, aby decyzje administracyjne w rozpoznawanej sprawie wydane zostały z naruszeniem prawa.

Jak wynika z akt Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dwukrotnie rozpatrywał sprawę uprawnień kombatanckich skarżącego - pierwsza decyzja wydana została w dniu 24 listopada 1998 r., a ponowna, po rozpatrzeniu sprawy na wniosek skarżącego - w dniu 5. lutego 1938 r.

W obu przypadkach jako podstawę pozbawienia Hieronima A. uprawnień kombatanta organ przywołał przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /publ. jw./.

Zarzutów odnośnie do naruszenia tych przepisów przy podejmowaniu rozstrzygnięć skarżący nie podniósł, pisząc jedynie w skardze, iż nie rozumie, dlaczego okres służby w Wojsku Polskim i walk z Ukraińską Powstańczą Armią /grupami Wehrwolfu/ nie został uwzględniony, jako okres uprawniający do dalszego korzystania z uprawnień kombatanta.

Stanowi o tym art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" omawianej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach stwierdzając, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolite j Polskiej.

O rzeczywistym charakterze służby skarżącego w jednostkach KBW /czyli - w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej/ świadczą znajdujące się w aktach sprawy dowody pochodzące od skarżącego, a mianowicie - szczegółowy życiorys załącznik do ankiety ZBoWiD z dnia 19 kwietnia 1975 r. i zaświadczenie WKU w B. (...) z dnia 18 kwietnia 1988 r.

W obu tych dokumentach znajdują się stwierdzenia, że skarżący jako żołnierz KBW walczył nie tylko z UPA i grupami Wehrwolfu lecz również - z żołnierzami NSZ, WiN i AK. We wskazanym zaświadczeniu podano, że podczas służby w Ludowym Wojsku Polskim od dnia 20 kwietnia 1945 r. do dnia 30 listopada 1950 r. Hieronim A. pełnił służbę w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem od dnia 29 marca 1946 r. do 31 grudnia 1947 r. W tym czasie skarżący - co wynika z życiorysu - "brał udział w akcji przeciwko bandom podziemia w Siedlcach woj. warszawskie a później w Sokołowie Podlaskim. W styczniu 1946 r. pod dowództwem por. Marciniaka wyjechałem jako zwiad w okolice Rydzymina, gdzie grasowały bandy podziemia". "Dowódcę batalionu został mianowany Kpt. Kondraciuk, pod dowództwem którego brałem udział w walkach z bandami podziemia na terenach woj. rzeszowskiego. W 1947 r. 6-ty SBOWW został wcielony do 5-go Samodzielnego Batalionu Operacyjnego. Ja zostałem wcielony do 4-tej kmp. operac. Kpt. Janiury. W międzyczasie od kwietnia 1946 r. do czerwca 1946 r. brałem udział w grupie operacyjnej "pseudopartyzantki" pod dowództwem Kpt. Szułakowa w celu rozpracowania nielegalnych band NSZ, WiN i AK na terenie woj. Rzeszów. W czerwcu 1946 r. brałem udział w walce w okolicach Toporowa i Woli Baranowskiej z bandą "Jaworskiego" oraz z bandą "Lisa" (...).

Skarżący zdaje sobie sprawę z działań jednostek KBW w okresie swojej służby wojskowej, gdyż zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i w skardze z jednej strony zaprzecza, by walczył z organizacjami niepodległościowymi, z drugiej zaś podkreśla że jako żołnierz /szeregowy/ musiał wykonywać rozkazy. Cytowany przepis ustawy - art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c", stanowiący, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej nie rozróżnia, czy osoby wskazane w przepisie działały z własnej woli i zgodnie z przekonaniami czy poddawały się rozkazom.

Na koniec - w związku z pismem skarżącego polemizującym z treścią odpowiedzi na skargą dodać należy, że unormowania ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wprowadzają kar ani "zbiorowej odpowiedzialności", nie mają charakteru restrykcyjnego lecz dają wyraz uznania dla zasług osób walczących o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, jak stanowi preambuła ustawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny skargę Hieronima A., jako nieuzasadnioną, oddalił na mocy art. 27 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.