Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 473/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: aty. 7, art. 7a par. 1, art. 8, art. 10 par. 1, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 pkt 1, art. 3 pkt 16, art. 3 pkt 24 lit. d, art. 24 ust. 7, art. 31 ust. 1, art. 31 ust. 2 pkt 1, art. 31 ust. 2b, art. 31 ust. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2021 roku sprawy ze skargi B.P.-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku nr [...]. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., znak: [...] o:

1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń:

- zasiłku rodzinnego na dziecko J.K. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 135,00 zł miesięcznie,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J.K. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 190,00 zł miesięcznie,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 na dziecko J.K. za okres od 1 do 30 września 2020 r. w kwocie 150,00 zł,

2. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia:

- zasiłku rodzinnego na dziecko J.K. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 1 485,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 58,25 zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J.K. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 2 090,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 81,98 zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 na dziecko J.K. za okres od 1 do 30 września 2020 r. w kwocie 150,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 2,94 zł. Kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 3 725,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 143,17 zł, co łącznie stanowi kwotę 3 868,17 zł.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 24 września 2019 r. B.P.-K. złożyła w organie pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko J.K. na okres świadczeniowy 2019/2020.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r., znak: [...] przyznał skarżącej prawo do wnioskowanych świadczeń, tj. zasiłku rodzinnego na dziecko J.K. w wysokości 135,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J.K. w wysokości 190,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 na dziecko J.K. w wysokości 150,00 zł na okres od 1 do 30 września 2020 r. uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w u.ś.r.

W związku z powzięciem w październiku 2020 r. przez organ wypłacający świadczenia informacji o przyznaniu J.K. renty socjalnej, pismem z 16 października 2020 r. wezwano skarżącą do złożenia kserokopii decyzji przyznającej powyższe świadczenie.

10 grudnia 2020 r. do organu wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 listopada 2020 r. o przyznaniu renty socjalnej J.K. decyzją z [...] r.

Powyższe stało się podstawą do ponownego przeliczenia dochodu rodziny, który po doliczeniu dochodu uzyskanego przez syna skarżącej J.K. w miesiącu listopadzie 2019 r. w wysokości 1 443,00 zł, wyniósł 920,40 zł w przeliczeniu na osobę i przekroczył kwotę ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 764,00 zł.

W związku z powyższym decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń: zasiłku rodzinnego na dziecko J.K. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 135,00 zł miesięcznie, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J.K. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 190,00 zł miesięcznie, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 na dziecko J.K. za okres od 1 do 30 września 2020 r. w kwocie 150,00 zł oraz o zwrocie powyższych nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości 3 725,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 143,17 zł, co łącznie stanowi kwotę 3 868,17 zł.

Organ pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na przekroczenie progu dochodowego, wynikającego z art. 5 ust. 2 u.ś.r., tj. kwoty 764,00 zł, przez rodzinę skarżącej od listopada 2019 r., której miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 920,40 zł, świadczenia rodzinne pobrane za okres od grudnia 2019 r. do października 2020 r. nie przysługiwały skarżącej. Są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W odwołaniu od tej decyzji B.P.-K. zarzuciła, że organ błędnie ustalił dochód rodziny. Nie sprecyzował, co dokładnie składa się na dochód rodziny. Zwłaszcza nie wyjaśnił, z jakiego tytułu wynika dochód nieopodatkowany w kwocie 2 618,35 zł. Organ nie zawiadomił o toczącym się postępowaniu w przedmiocie ponownego przeliczenia dochodu i nie żądał żadnych wyjaśnień.

Organ drugiej instancji uznając, że organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że dochód rodziny skarżącej przekroczył kryterium dochodowe w przeliczeniu na osobę, określone w art. 5 ust. 2 u.ś.r. (tj. kwotę 764,00 zł). Wyniósł bowiem 920,40 zł.

Wyliczenie tegoż dochodu zostało dokonane w sposób następujący:

W badanym okresie zasiłkowym 2019/2020 rodzina skarżącej składała się z trzech osób: B.P.-K. (wnioskodawczyni), M.K. (męża wnioskodawczyni) oraz syna J.K., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 5 czerwca 2017 r. w aktach sprawy). Dochód rodziny skarżącej za 2018 r. wyniósł łącznie 15 818,35 zł. Na powyższe składa się: dochód podlegający opodatkowaniu M.K. osiągnięty z działów specjalnych produkcji rolnej w wysokości 13 200,00 zł oraz dochód niepodlegający opodatkowaniu uzyskany z gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 0,9644 ha, liczony zgodnie z art. 5 ust. 8 u.ś.r., w wysokości 2 618,35zł (0,9644 ha x 2 715,00 zł).

Z uwagi na przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych synowi skarżącej renty socjalnej od miesiąca października 2019 r. i uzyskanie z tego tytułu dochodu, stanowiącego zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r "dochód uzyskany", zastosowanie znajduje art. 5 ust. 4b u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Miesięczny dochód netto z tytułu renty socjalnej za listopad 2019 r. wyniósł 1 443,00 zł. Miesięczny dochód rodziny skarżącej od listopada 2019 r. (miesiąca uzyskania dochodu) wyniósł 2 761,20 zł [(dochód za 2018 r.: 13 200,00 zł + 2 618,35 zł : 12 miesięcy) + dochód uzyskany w 2019 r. w wysokości 1 443,00 zł]. Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł zatem 920,40 zł, a zatem przekroczył ustawowy próg dochodowy wynikający z art. 5 ust. 2 u.ś.r. (tj. 764,00 zł).

Stosownie do art. 24 ust. 7 u.ś.r., w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

W związku z powyższym świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą za okres od grudnia 2019 r. do października 2020 r. były nienależne. Oznacza to, że świadczenia rodzinne wypłacone za powyższy okres w wysokości łącznej 3 725,00 zł [tj. (135,00 zł x 11 miesięcy) + (190,00 zł x 11 miesięcy) + 150,00 zł] są – w myśl definicji wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – nienależnie pobrane, a jako takie, zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 8, podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W ocenie organu drugiej instancji, skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ pierwszej instancji o konieczności niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na prawo do tego świadczenia oraz przypadkach, w których zasiłek rodzinny nie przysługuje (oświadczenie zawarte w części I pkt 5 i V części wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków z 24 września 2019 r. oraz pouczenie w decyzji przyznającej świadczenia). Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Brak niezwłocznej informacji organu wypłacającego świadczenia przez skarżącą o uzyskaniu dochodu (w tym wypadku o pobieraniu renty socjalnej przez syna) spowodował wypłatę przez organ świadczeń, do których skarżąca nie była uprawniona, a które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, z czym skarżąca winna się liczyć.

Organ drugiej instancji za bez znaczenia uznał, że skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi powyżej 25 roku życia oraz ich rodzinami. Wskazał przy tym, że krąg osób tworzących rodzinę ustawodawca zawarł w art. 3 pkt 16 u.ś.r. Dla potrzeb ustalenia uprawnienia do otrzymywania świadczeń rodzinnych istotne jest jedynie, czy dana osoba zalicza się do tego kręgu. W zakresie świadczeń rodzinnych ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia bowiem status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu administracyjnym organ administracji podniósł, że skarżąca na etapie postępowania odwoławczego nie przedstawiła żadnych dowodów ani okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu w zakresie dochodu, jakim dysponowała w badanym okresie. Postępowanie w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do powyższego zasiłku było inicjowane na wniosek skarżącej, która wiedziała, jakimi dowodami dysponował organ go rozpatrujący. Na żadnym etapie postępowania w sprawie: czy to ustalenia prawa do świadczenia, czy to uznania go za nienależnie pobrane nie zostały złożone żadne dowody, o istnieniu których nie miałaby wiedzy.

W skardze na powyższą decyzję B.P.-K. zarzuciła nierozpoznanie przez organ drugiej instancji zarzutów podniesionych w odwołaniu i nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do podniesionych przez nią okoliczności, w tym do zarzutu, że M.K. nie uzyskuje dochodu nieopodatkowanego z gospodarstwa rolnego z uwagi na fakt, że na terenie gospodarstwa prowadzona jest działalność w całości opodatkowana – działy specjalne produkcji rolnej. Ponadto organ drugiej instancji nie uwzględnił, że renta socjalna syna J.K. składała się z dwóch świadczeń 1 100 zł brutto renty socjalnej i 500 zł brutto świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do egzystencji (od 1 października 2019 r.) Sama renta socjalna bez dodatku wynosi 943 zł netto. Organ błędnie ustalił, że M.K. posiada gospodarstwo o powierzchni przeliczeniowej 0,9644 ha. M.K. posiada 1/2 udziałów w gospodarstwie rolnym o powierzchni 1,8623 ha . Zatem przypadająca na M.K. część to 0,931 ha przeliczeniowego. Jednocześnie skarżąca poinformowała, że J.K. zmarł [...] r.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że M.K. uzyskuje wyłącznie dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych z tego względu, że na terenie posiadanego gospodarstwa rolnego prowadzona jest wyłącznie ferma kur. Na terenie gospodarstwa rolnego usytuowane są kurniki. Na terenie gospodarstwa nie jest uprawiana ziemia. Mąż skarżącej w 2018 r. uzyskał dochód w kwocie 13 200 zł. Jest to dochód z gospodarstwa rolnego. Prowadzi wyłącznie dział specjalny produkcji rolnej – chów kur mięsnych w stadzie reprodukcyjnym. Mąż nie prowadzi innej działalności rolniczej. Działalność rolnicza prowadzona przez jej męża jest w całości opodatkowana w urzędzie skarbowym. Dochód męża wpisywany jest w PIT-36 jako źródło przychodu – Działy specjalne produkcji rolnej. Z dochodu uzyskanego z działów specjalnych produkcji rolnej opłacone zostały składki na ubezpieczenie społeczne rolników za dwóch domowników A.K. oraz M.P. Składki za 2018 r. wyniosły w sumie 3 192 zł (po 798 płatne kwartalnie). Płatnikiem składek jest M.K. Dochód po pomniejszeniu o składki KRUS w 2018 r. wynosił 10 008 zł. W gospodarstwie męża pracują domownicy, podlegający ubezpieczeniu KRUS, którzy utrzymują się również z dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego. Mąż nie byłby w stanie sam poprowadzić gospodarstwa polegającego na hodowli kur. Mąż nie zatrudnia pracowników. Gospodarstwo rolne stanowi jedyne źródło dochodu domowników A.K. i M.P. Z tego względu mogą korzystać z ubezpieczenia w KRUS. W praktyce dochód jest dzielony na trzy części. Pomiędzy męża, A.K. i M.P. Syn (domownik w rozumieniu przepisów KRUS) M.P. ma własną rodzinę, która składa się z żony i dwójki małoletnich dzieci. Źle został ustalony hektar przeliczeniowy przypadający mężowi skarżącej. Faktycznie mąż dysponuje 0,931 ha. Organ drugiej instancji nie uwzględnił, że renta socjalna J.K. składała się z dwóch świadczeń: 1 100 zł brutto renty socjalnej i 500 zł brutto świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (od 1 października 2019 r.). Sama renta socjalna bez dodatku wynosiła 943 zł netto. Zatem dochód na jednego członka rodziny w 2018 r. nie przekraczał 764,00 zł. Wobec tego brak było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji i dlatego winna ona zostać uchylona w całości. Ponadto skarżąca zarzuciła, że nie została zawiadomiona o tym, że organ będzie ponownie przeliczał dochód za 2018 r. Nie miała możliwości odnieść się do poczynionych ustaleń. Nie brała udziału w postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie wniesionym 6 września 2021 r. skarżąca podtrzymując zarzuty przedstawione w skardze, uzupełniła zawartą w niej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, że "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 7 września 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 6 sierpnia 2021 r. Jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżąca w piśmie z 18 sierpnia 2021 r. stwierdziła, że nie dysponuje możliwościami technicznymi uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Organ administracji także nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w wykonaniu zarządzenia z 7 września 2021 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Z możliwości tej skorzystała skarżąca wnosząc 6 września 2021 r. pismo, w którym uzupełniła dotychczasową argumentację przedstawioną w skardze (k. 16-17).

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest zasadność stwierdzenia przez organy administracji obu instancji, że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej na podstawie decyzji z [...] r. w wysokości określonej w decyzji z [...] r. są nienależnie pobrane z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego wynikającego z art. 5 ust. 2 u.ś.r. (tj. kwoty 764,00 zł) od listopada 2019 r. w związku z uzyskaniem przez syna skarżącej J.K. dochodu z tytułu renty socjalnej.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie natomiast do art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 u.ś.r.).

Zgodnie z art. art. 5 ust. 2 u.ś.r. przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że syn skarżącej J.K. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 5 czerwca 2017 r. wydanym na stałe.

Definicję legalną pojęcia rodziny zawiera art. 3 pkt 16 u.ś.r. stanowiący, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Nie budzi wątpliwości, że pod pojęciem rodziny na gruncie u.ś.r. rozumie się osoby wymienione w powyższej definicji legalnej. Ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia przy tym status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania.

Jak wynika z uzasadnień wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji, według ustaleń organów administracji obu instancji rodzina skarżącej składała się z trzech osób: skarżącej, jej męża M.K. oraz syna J.K.

Uszło jednak uwadze organów administracji obu instancji, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z 24 września 2019 r. skarżąca wskazała, że jej rodzina jest czteroosobowa, a nie trzyosobowa, gdyż w jej skład wchodzi jeszcze syn T.K. ("dane osoby – 4, wchodzącej w skład rodziny"). Z numeru PESEL wskazanego we wniosku oraz załączonego do wniosku skróconego odpisu aktu urodzenia wynika, że T.K. urodził się 12 września 1996 r. Oznacza to, że w dacie wydania decyzji z [...] r. o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. wraz z dodatkami do tego zasiłku oraz w całym okresie zasiłkowym T.K. nie ukończył 25 roku życia. Jeżeli zatem T.K. pozostawał na utrzymaniu rodziców i nie pozostawał pod opieką opiekuna prawnego, w związku małżeńskim lub nie posiadał własnego dziecka, to był członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. i powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu przez organy administracji dochodu na osobę w rodzinie. Z akt sprawy, a zwłaszcza z uzasadnień wydanych decyzji, nie wynika jednak, dlaczego przy ustalaniu składu rodziny skarżącej pominięto T.K. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednoznacznie, których dzieci skarżącej organ nie uznał za członków rodziny w rozumieniu tego przepisu i dlaczego. Można jedynie przypuszczać, że organ miał na uwadze pozostałe dzieci skarżącej będące domownikami, tj. A.K. i M.P. pracujących w gospodarstwie rolnym M.K., których dotyczyła argumentacja zawarta w odwołaniu w zakresie ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego.

Prawidłowe ustalenie składu rodziny skarżącej, tj. czy była ona trzyosobowa czy czteroosobowa (zaliczenie do składu rodziny także T.K. bądź jego wykluczenie) ma niewątpliwie istotny wpływ na prawidłowe ustalenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, a więc na wynik sprawy. Nawet bowiem, gdyby uznać, że miesięczny dochód rodziny skarżącej od listopada 2019 r. wynosił 2 761,20 zł, tak jak to przyjęły organy administracji obu instancji, to po przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie wynosił on 690,30 zł, a nie 920,40 zł i nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. (tj. kwoty 764,00 zł).

Za nieprawidłowe uznać także należy samo ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącej w związku z uzyskaniem przez J.K. dochodu z tytułu renty socjalnej za listopad 2019 r. w wysokości "1 443,00 zł netto". Zasadnie w skardze skarżąca zarzuciła, że organy administracji ustalając wysokość dochodu uzyskanego przez J.K. z tytułu renty socjalnej w nieprawidłowy sposób ustaliły jej wysokość netto.

Jak wynika pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 listopada 2020 r. na podstawie decyzji z [...] r., której nie ma w aktach administracyjnych, J.K. od 1 listopada 2019 r. otrzymywał "świadczenie" wraz z "dodatkami", których w piśmie tym nie wskazano (data wpływu do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. 10 grudnia 2020 r.). Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Socjalnych z [...] r. natomiast wynika, że oprócz renty socjalnej J.K. otrzymywał świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji przyznane na podstawie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622 ze zm.).

Stosownie do art. 24 ust. 7 u.ś.r. w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Zgodnie art. 3 pkt 24 u.ś.r. uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane: zakończeniem urlopu wychowawczego (lit. a), uzyskaniem zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych (lit. b), uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c), uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (lit. d), rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (lit. f), uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. h), uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego (lit. i), uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników (lit. j), uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (lit. k).

W myśl art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochód to z kolei, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych:

– renty określone w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin,

– renty wypłacone osobom represjonowanym i członkom ich rodzin, przyznane na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin,

– świadczenie pieniężne, dodatek kompensacyjny oraz ryczałt energetyczny określone w przepisach o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych,

– dodatek kombatancki, ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,

– świadczenie pieniężne określone w przepisach o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę Niemiecką lub Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich,

– ryczałt energetyczny, emerytury i renty otrzymywane przez osoby, które utraciły wzrok w wyniku działań wojennych w latach 1939-1945 lub eksplozji pozostałych po tej wojnie niewypałów i niewybuchów,

– renty inwalidzkie z tytułu inwalidztwa wojennego, kwoty zaopatrzenia otrzymywane przez ofiary wojny oraz członków ich rodzin, renty wypadkowe osób, których inwalidztwo powstało w związku z przymusowym pobytem na robotach w III Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945, otrzymywane z zagranicy,

– zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych,

– środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej otrzymywane od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, pochodzące ze środków bezzwrotnej pomocy przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach, gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej na rzecz podmiotów, którym służyć ma ta pomoc,

– należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą – w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040, 1043 i 1495),

– należności pieniężne wypłacone policjantom, żołnierzom, celnikom i pracownikom jednostek wojskowych i jednostek policyjnych użytych poza granicami państwa w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom, a także należności pieniężne wypłacone żołnierzom, policjantom, celnikom i pracownikom pełniącym funkcje obserwatorów w misjach pokojowych organizacji międzynarodowych i sił wielonarodowych,

– należności pieniężne ze stosunku służbowego otrzymywane w czasie służby kandydackiej przez funkcjonariuszy Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Służby Więziennej, obliczone za okres, w którym osoby te uzyskały dochód,

– dochody członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne,

– alimenty na rzecz dzieci,

– stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1468, 1495 i 2251) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom,

– kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich,

– należności pieniężne otrzymywane z tytułu wynajmu pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym osobom przebywającym na wypoczynku oraz uzyskane z tytułu wyżywienia tych osób,

– dodatki za tajne nauczanie określone w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2019 r. poz. 2215),

– dochody uzyskane z działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie zezwolenia na terenie specjalnej strefy ekonomicznej określonej w przepisach o specjalnych strefach ekonomicznych,

– ekwiwalenty pieniężne za deputaty węglowe określone w przepisach o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe",

– ekwiwalenty z tytułu prawa do bezpłatnego węgla określone w przepisach o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006,

– świadczenia określone w przepisach o wykonywaniu mandatu posła i senatora,

– dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego,

– dochody uzyskiwane za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne,

– renty określone w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,

– zaliczkę alimentacyjną określoną w przepisach o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej,

– świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów,

– pomoc materialną o charakterze socjalnym określoną w art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481, 1818 i 2197) oraz świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3 i 5 oraz art. 212 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,

– kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

– świadczenie pieniężne określone w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 oraz z 2019 r. poz. 730, 752 i 992),

– świadczenie rodzicielskie,

– zasiłek macierzyński, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

– stypendia dla bezrobotnych finansowane ze środków Unii Europejskiej;

– przychody wolne od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne;

W u.ś.r. ustawodawca ściśle określił zatem zarówno pojęcie dochodu (art. 3 pkt 1), jak i uzyskanie dochodu (art. 3 pkt 24 ). Świadczenie uzupełniające otrzymane na podstawie przepisów o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji jest wolne od podatku, o czym stanowi art. 21 pkt 100a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie jest żadnym z dochodów niepodlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych wymienionych enumeratywnie w powołanym wyżej art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r.

Z definicji zawartej w art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. z kolei wynika, że uzyskanie dochodu w rozumieniu tego przepisu stanowi wyłącznie uzyskanie renty socjalnej, a nie dodatków do tego świadczenia. Jedyne świadczenie uzupełniające, z którego uzyskaniem przepis ten łączy uzyskanie dochodu, to rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przyznanie na podstawie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji tego świadczenia nie oznacza zatem uzyskania dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. Dodać przy tym trzeba, że regulacja zawarta w art. 3 pkt 24 u.ś.r., jako ograniczająca dostępność do określonych w tej ustawie świadczeń uzależnionych od wysokości dochodu, wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony. Zgodnie bowiem z art. 7a § 1 k.p.a., obowiązującym od 1 czerwca 2017 r. i mającym zastosowanie do postępowań administracyjnych wszczętych po tym dniu, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. W konsekwencji nie można przyjąć interpretacji najmniej korzystnej przepisów dla podmiotu obowiązanego (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2021 r., III OSK 843/21). Decyzje organów władzy publicznej, w których wątpliwości interpretacyjne rozstrzygnięto na niekorzyść strony, istotnie obniżają zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., II OSK 413/19).

Organy administracji ustalając zatem wysokość dochodu J.K. z uwagi na uzyskanie renty socjalnej winny wziąć pod uwagę wyłącznie wysokość tego świadczenia pomniejszonego o należny podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a w związku z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r.).

Jak wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o podwyższeniu renty i obliczeniu świadczenia uzupełniającego (znajdującej się w aktach administracyjnych) oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o przyznaniu świadczenia uzupełniającego i przeliczeniu renty socjalnej (k. 27-28 akt sądowych), wysokość świadczenia uzupełniającego J.K. dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji wynosiła 500 zł. Z decyzji tych wynika także, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych od świadczenia uzupełniającego nie odprowadzał podatku dochodowego ani składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wysokość renty socjalnej J.K. od 1 września 2019 r. wynosiła natomiast 1 100 zł, od której to kwoty odprowadzana była zaliczka na podatek do urzędu skarbowego w wysokości 58 zł, liczona od podstawy opodatkowania 1 100 zł i składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 99 zł. Renta socjalna J.K. w listopadzie 2019 r. wynosiła zatem netto 943 zł. Od 1 października 2019 r. wypłacane J.K. świadczenia powiększono o kwotę 500 zł z tytułu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Sama wysokość renty socjalnej nie uległa zmianie. W konsekwencji tego wypłacona w listopadzie 2019 r. kwota obejmowała także świadczenie uzupełniające, które należało odliczyć, gdyż nie stanowi ono dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 i pkt 24 u.ś.r.

Tymczasem organy administracji ustalając wysokość dochodu netto J.K. uznały, że wysokość renty socjalnej za listopad 2019 r. wyniosła 1 443,00 zł netto. Nie wyjaśniły przy tym wystarczająco, w jaki sposób ustaliły, że J.K. otrzymał rentę socjalną w tej wysokości. Analiza przedstawionych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. rozliczeń pozwala jednak uznać, że jest to kwota renty socjalnej po odliczeniu zaliczki na podatek oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, powiększona o świadczenie uzupełniające (1 100 zł – 58 zł – 99 zł + 500 zł = 1 443 zł).

W tym stanie rzeczy za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy uznać też trzeba uchybienie przez organy administracji obowiązkowi zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Za bezpodstawne uznać trzeba twierdzenie organu drugiej instancji, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów ani okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy i nie kwestionowała ustaleń organu w zakresie dochodu, jakim dysponowała w badanym okresie, skoro organy administracji obu instancji nie wywiązały się z obowiązków nałożonych w art. 10 § 1 k.p.a. Podkreślić trzeba, że z odwołania wyraźnie wynika, że skarżąca sformułowała w nim zarzut błędnego ustalenia dochodu rodziny i wskazywała na zaniechania po stronie organu pierwszej instancji w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Z uzasadnień wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji nie wynika, jakie dokumenty stanowiły podstawę ustaleń organów w zakresie dochodu uzyskanego w 2018 r. przez M.K. Skoro organy administracji ponownie ustalały dochód rodziny skarżącej, to nie były zwolnione z obowiązku poczynienia w tym zakresie ustaleń także w oparciu o dokumenty, które mogłaby przedłożyć skarżąca, gdyby umożliwiono jej czynny udział w postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji nie tylko naruszyły w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie ustaliły w prawidłowy sposób składu rodziny skarżącej oraz wysokości dochodu rodziny, a zwłaszcza wysokości dochodu uzyskanego przez J.K. z tytułu renty socjalnej, ale także w konsekwencji nieprawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych w tym zakresie naruszyły w sposób mający wpływ na wynik sprawy, przepisy prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1, pkt 16, pkt 24 lit. d, art. 24 ust. 7 oraz art. 31 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 8 u.ś.r. Wadliwie przeprowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a w następstwie tego wadliwie poczynione ustalenia faktyczne, co do składu rodziny skarżącej, jej dochodu, a zwłaszcza wysokości uzyskanego przez J.K. dochodu z tytułu renty socjalnej, skutkowało bowiem przedwczesnym uznaniem, że zachodzi podstawa do uznania wypłaconych na podstawie decyzji z [...] r. świadczeń za okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2020 r. (zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego) oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 za okres od 1 do 30 września 2020 r. za nienależnie pobrane i orzeczenia o ich zwrocie. W rozpoznawanej sprawie istnieje duże prawdopodobieństwo podjęcia decyzji innej treści niż decyzja zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji.

Ponownie prowadząc postępowanie organ administracji przeprowadzi zatem postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w tym wyroku oceny prawnej oraz wynikających z niej wskazań. Ustali, czy w składzie rodziny skarżącej w okresie zasiłkowym 2019/2020 należy uwzględnić T.K., czy też nie. Ustali także wysokość dochodu rodziny skarżącej, a w szczególności, jaką wysokość netto renty socjalnej otrzymywał J.K. Organ administracji uwzględni przy tym, że świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji nie stanowi dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. i nie jest to świadczenie, którego uzyskanie oznacza uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. Dopiero po wyjaśnieniu tych kwestii i ich właściwym udokumentowaniu w aktach sprawy organ administracji wyda decyzję, którą uzasadni w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Okoliczność, że J.K. zmarł [...] r. nie ma w tej sprawie istotnego znaczenia, skoro spór dotyczy świadczeń za okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2020 r., kiedy jeszcze żył.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

is