Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 531/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi B.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu sprawy i odwołania B.A. od decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, działając na podstawie art. 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659, ze zm.), art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej: u.ś.r., ustawa) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: Kpa) - utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym.

Burmistrz Miasta C. przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 9, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił B.A. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2015 r. w wysokości 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. od 1 kwietnia do 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od 1 stycznia 2016 r. do dnia spłaty. Ponadto organ pierwszej instancji rozłożył na raty kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego określonego decyzją własną z dnia [...]r. nr [...] na 36 rat w wysokości 100 zł płatnych do 25-go dnia każdego miesiąca na wskazany rachunek bankowy począwszy od marca 2016 r. oraz nie odstąpił od żądania odsetek ustawowych oraz odsetek ustawowych za opóźnienie. Nadto zastrzegł, że w przypadku nieuregulowania wysokości rat w wymagalnym terminie należność stanie się w całości wymagalna.

Organ wskazał, że w dniu 5 lutego 2015 r. B.A. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem, K.W. Na podstawie złożonej dokumentacji decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznano stronie prawo do wnioskowanego świadczenia wraz ze składkami na ubezpieczenie zdrowotne oraz społeczne bezterminowo począwszy od 1 lutego 2015 r. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta C z dnia [...]r. w sprawie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem począwszy od dnia 01 lutego 2015 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]r.

Wobec powyższego organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...] ustalił i nakazał stronie zwrot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r. w wysokości 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Następnie w dniu 5 października 2015 r. strona zwróciła się o umorzenie tych należności, wskazując, że nie była świadoma faktu, że decyzja na mocy której pobierała świadczenie była wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz wskazała na ciężką sytuację rodzinną i finansową. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...] odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Po rozpoznaniu odwołania od tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchylił kwestionowany akt i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, iż rozpatrując niniejszą sprawę organ skupił się na sytuacji materialnej strony pomijając kwestie okoliczności, w których doszło do powstania nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto podkreślono, iż w razie negatywnego załatwienia wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego organy administracji publicznej powinny rozważyć, bez konieczności składania odrębnego wniosku, możliwość zastosowania innej z ulg, wymienionych w art. 30 ust. 9 ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszoinstancyjny ustalił, że w skład rodziny strony wchodzą trzy osoby: strona, jej syn S.A. oraz ojciec strony K.W., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W trakcie przesłuchania w dniu 15 października 2015 r. strona była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Syn, S.A. jest uczniem Zespołu Szkół [...] w C. K.W. pobiera emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.917 zł miesięcznie. Dochód strony stanowi renta rodzinna przysługująca S.A. w wysokości 768,45 zł miesięcznie. Ponadto decyzją z dnia [...]r. przyznano jej na okres od lutego 2015 r. do października 2015 r. prawo do zasiłku rodzinnego w wysokości 106 zł miesięcznie oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie oraz rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł jednorazowo we wrześniu 2015 r. Natomiast decyzją z dnia [...]r. przyznano dodatek mieszkaniowy w wysokości 209,50 zł miesięcznie. Na podstawie protokołu przesłuchania strony oraz dostarczonych dokumentów ustalono, że w okresie od lipca do końca września 2015 r. wnioskodawczyni co miesiąc ponosiła wydatki: 42,13 zł za gaz, 233,37 zł za energię elektryczną, ok. 480,00 zł za czynsz, 62,00 zł za internet, ok. 60,00 zł za telefon, 74,00 zł na ubezpieczenie na życie, a także ok. 200,00 zł na zakup lekarstw. Ponadto strona podała, iż na miesięczny koszt utrzymania rodziny miały wpływ następujące wydatki: 49 zł na zakup artykułów szkolnych, 1.200 zł na zakup pożywienia, środków czystości oraz środków higieny osobistej, 101 zł to wysokość raty za zakup pralki. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że dokonał analizy dochodów oraz wydatków za okres trzech ostatnich miesięcy od daty złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń (tj. za okres od lipca do końca września 2015 r). Zaznaczył, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić tylko w sytuacjach szczególnych. Ponadto użyty w art. 30 ust. 9 u.ś.r. zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. W jego ocenie "sama" trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Ponadto - jak podał - w orzecznictwie wskazuje się, że umorzenie należności powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy sytuacja dochodowa rodziny nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku spłaty, ale tylko wówczas, gdy stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które osoba zobowiązana nie ma wpływu.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy oraz skupił się na jej sytuacji materialnej oraz pominął okoliczności, które spowodowały powstanie nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem odwołującej zakup ubrań oraz wydatki związane z treningami syna są niezbędne. Powołała się przy tym na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Wydanie decyzji określiła jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wskazała, że niesprawiedliwe jest przenoszenie odpowiedzialności na obywateli w postaci zwrotu spożytkowanego świadczenia wraz z odsetkami, za błędne stanowisko i wydanie niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. przytoczoną na wstępie decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy obszernie przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zastosowane regulacje prawne zaznaczając, że przed wydaniem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. należy ustalić:

po pierwsze - w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności, czy pozbawienie zobowiązanego świadczeń nie pogorszy jego sytuacji na tyle, że będzie on zmuszony ubiegać się o kolejne świadczenia,

po drugie - czy inne okoliczności takie jak: wiek, stan zdrowia, stan rodziny wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe i będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Podniósł, że te okoliczności rzutują na sytuację rodzinną zobowiązanego. Następnie uwypuklił, że jego szczególnie uzasadniona sytuacja jest przesłanką możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem Kolegium dla zastosowania trybu określonego w art. 30 ust. 9 u.ś.r. nie jest wystarczające ustalenie trudnej sytuacji rodziny, ale dodatkowo konieczne jest zaistnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących jej sytuacji. Występowanie samej tylko trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Ponieważ ustawa nie precyzuje pojęcia szczególnie uzasadnionych okoliczności bez wątpienia oceny tego pojęcia należy dokonywać na gruncie stanu faktycznego danej sprawy. Na pojęcie tych okoliczności składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. Organ rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń zobowiązany jest zatem ocenić, czy w tych zakresach wystąpiły zdarzenia, którym można przypisać cechy szczególnie uzasadnionych okoliczności.

W opinii Kolegium, organ I instancji, dokonując oceny całokształtu sytuacji życiowej B.A., prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, uzasadniające możliwość zastosowania ulgi, umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, pomimo iż odwołująca złożyła wniosek o najdalej idącą formę ulgi wymienioną w treści art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ I instancji, po zbadaniu sytuacji rodzinnej, w tym po analizie dochodów i ponoszonych wydatków, przychylił się do zastosowania innej ulgi wymienionej w tym przepisie, tj. ulgi w formie rozłożenia przedmiotowej należności na raty. Zdaniem Kolegium biorąc pod uwagę zastosowane normy prawne oraz ustalenia faktyczne oparte na dołączonym materiale dowodowym niezbędnym do załatwienia sprawy, zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z przepisami u.ś.r., jak też z przepisami K.p.a. oraz zasadami uznania administracyjnego.

W odniesieniu do zarzutu podniesionego przez stronę w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczny, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Ta regulacja jest odmienną regulacją od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 omawianej ustawy), toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Przedmiotowa należność została uznana jako świadczenie nienależnie pobrane w trybie art. 30 ust 2 pkt 4 u.ś.r., zatem bez znaczenia jest kwestia braku winy strony odnośnie przyznania jej świadczenia, do którego nie miała uprawnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wydanie decyzji umarzającej nienależnie pobrane świadczenia za okres od 1 lutego 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r. w wysokości 3.600 zł wraz z odsetkami.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 8, 12 § 1, 7, 77 § 1 w związku z art. 80, art. 107 § 3 Kpa. Podniosła, że przyznane świadczenie pielęgnacyjne zostało skonsumowane na cele służące do zapewnienia codziennej opieki nad ojcem skarżącej, nad którym sprawuje opiekę. Dodała, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż umorzenie nienależnych świadczeń może być dopuszczalne w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Okoliczności wskazane przez skarżącą zostały ocenione jako nie wystarczające do zastosowania umorzenia, które ma charakter uznaniowy. Wskazała, że wcześniej została wydana decyzja administracyjna z rażącym naruszeniem prawa na podstawie której zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a następnie kolejne decyzje administracyjne nakazujące zwrot pobranego (i spożytkowanego) świadczenia, które łamią zasadę postępowania organów administracji publicznej w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Podniosła, że zaangażowanie w proces decyzyjny urzędników administracji publicznej niesie z sobą wymierny koszt ponoszony przez Skarb Państwa. Jej zdaniem umorzenie spłaty pobranego świadczenia na podstawie decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa byłoby najprostszymi i najszybszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia sprawy oraz najmniej kosztownym rozwiązaniem sprawy. Skutek błędnie wydanej pierwotnie decyzji administracyjnej na podstawie, której wypłacono świadczenie pielęgnacyjne, a następnie zażądano jego zwrotu ponoszą skarżąca oraz Skarb Państwa, a nie organ odpowiedzialny za budowanie zaufania obywateli do administracji publicznej.

Zdaniem skarżącej organ nie ocenił należycie całokształtu zebranego materiału dowodowego, ponieważ konsekwencje błędnie wydanych decyzji ponosi skarżąca oraz jej rodzina. Dlatego skarżąca swoją sytuację oceniła jako szczególną. Podniosła, że w C. takich błędnych decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wydano około pięciu. Osoby te, podobnie jak skarżąca znalazły się w tej szczególnej sytuacji, "rażącej zasady współżycia społecznego oraz postępowania niezgodnego z budowaniem zaufania publicznego do organów administracji publicznej w stosunku do wszystkich innych rodzin, które korzystają z pomocy z MOPS".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. nr 718 ze zm., dalej: Ppsa) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dostrzegł takich uchybień po stronie organów administracji, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi.

Przechodząc do istoty sporu w pierwszej kolejności należy wskazać, że organ odwoławczy za organem pierwszoinstancyjnym jako podstawę materialno-prawną podał przepis art. 30 ust. 4 oraz ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jednocześnie mocą ust. 2 pkt 4 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z kolei zgodnie z ust. 9 art. 30 tej ustawy jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może

a) umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części,

b) odroczyć termin płatności albo

c) rozłożyć na raty.

Jedynymi kryteriami, które organ orzekający na podstawie tegoż przepisu bierze pod uwagę są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W postępowaniu w sprawie umorzenia należności czy rozłożenia ich na raty nie ocenia się decyzji przyznających świadczenie, ani nie ocenia się, czy wypłacone świadczenie zostało pobrane nienależnie. Sama instytucja rozłożenia spłaty należności na raty ze swej istoty dotyczy sytuacji, w których zasadność żądania zwrotu należności nie budzi wątpliwości.

Tym samym w drugiej kolejności podkreślenia i powtórzenia wymaga, że objętą skargą decyzję poprzedziła decyzja organu odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] stwierdzająca nieważność decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem począwszy od dnia 01 lutego 2015 r., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy, oraz decyzja Burmistrza Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] ustalająca i nakazująca stronie zwrot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r. w wysokości 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzje te posiadają walor ostateczności.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie analiza treści skargi prowadzi do wniosku, że skarżąca w istocie konsekwentnie podnosi okoliczność, że w rzeczywistości winę za wypłacenie jej spornych świadczeń ponosi organ pierwszej instancji oraz jego pracownicy. Argument ten stanowi dla niej podstawę do umorzenia przedmiotowych należności. Równocześnie, jak wyżej podniesiono, podstawowe znaczenie dla rozpatrzenia wniosku o umorzenie czy też rozłożenie spłaty należności na raty ma sytuacja, dochodowa, rodzinna i zdrowotna rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, czego jednak nie dostrzega strona, że sprawa dotycząca umorzenia czy rozłożenia spłaty należności z tytułu wypłaconych nienależnie zasiłków pielęgnacyjnych na raty jest sprawą administracyjną powiązaną z uprzednim orzeczeniem przez organ nieważności decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oraz decyzji ustalającej zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Decyzje te są ostateczne.

Nadto, nie można nie wskazać, że prawo do odstąpienia dochodzenia należnych organowi należności czy rozłożenia ich na raty przyznane organom administracyjnym przez ustawodawcę podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności, jak i celowości, co oznacza, że badanie zgodności z prawem decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, może być dokonane tylko w ograniczonym zakresie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż organy administracji prawidłowo zastosowały powołane wyżej przepisy prawa, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Oceniając więc proceduralną poprawność przeprowadzonego postępowania, a więc sam proces dochodzenia przez organ do rozstrzygnięcia sprawy, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stwierdzić należy, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a zawarte w niej rozstrzygnięcie nie nosi znamion dowolności i mieści się w granicach przyznanego organom uznania administracyjnego. Decyzja ta zawiera uzasadnienie odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa, w którym wyjaśnione zostały podstawy i powody podjętego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wykazał, iż skarżąca posiada środki finansowe, z których może być zaspokojona należność organu i nie pozbawi to skarżącej niezbędnych środków utrzymania. W toku prawidłowego postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wespół z ojcem i synem a jej dochód jej stały, co pozwala na planowe gospodarowanie nim z uwzględnieniem przedmiotowego zobowiązania. Trafnie organy ustaliły zatem w tej sprawie, że dochód skarżącej umożliwia ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem oraz umożliwia spłatę należności względem organu. Wbrew zarzutom skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób jasny i wyczerpujący wskazano argumenty, z powodu których odmówiono skarżącej umorzenia należności, prawidłowo realizując wymogi przewidziane w art. 107 §3 Kpa. Odmawiając umorzenia należności organy stworzyły stronie możliwość uregulowania należności rozkładając ją na 36 rat po 100 złotych. Sprawę potraktowano indywidualnie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty dotyczące odmowy umorzenia odniesiono do sytuacji majątkowej skarżącej, powołując konkretne kwoty uzyskiwanego przez nią dochodu i wysokość ponoszonych wydatków. Nie jest też zasadny zarzut nienależytego przeprowadzenia postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W niniejszej sprawie organy ustaliły dochód skarżącej oraz ponoszone przez nią wydatki na podstawie dowodów przedłożonych przez samą skarżącą. Wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności związane z dochodem i wydatkami, na które zwróciła uwagę skarżąca. Nie można zatem zarzucić w tej sprawie organom, że nie uwzględniły one dowodów i wniosków przedłożonych przez skarżącą. Nie może też wywołać oczekiwanego przez skarżącą skutku argument dotyczący braku jej winy w pobraniu świadczeń i uznaniu ich następnie za nienależnie pobrane. Przesłanka braku winy w pobraniu świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, co do których nałożono obowiązek zwrotu, pozostaje poza zakresem przesłanek umożliwiających umorzenie tego rodzaju należności. Zauważyć przy tym również należy, że ustawodawca wskazując, że organ "może" umorzyć przedmiotowe należności, pozostawił w tym zakresie uznanie organowi. Analiza treści art. 30 ust. 9 ustawy wskazuje, że poprzez użycie sformułowania "może" ustawodawca przesądził o uznaniowym charakterze decyzji organu w tym zakresie. Oznacza to, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być rozłożona na raty oraz wysokości rat i przez to długości okresu spłaty, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie obowiązek uwzględnienia wniosku o rozłożenie spłaty należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 Kpa), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 Kpa. Obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, wytłumaczenie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy.

Zdaniem Sądu organ trafnie wykazał, że aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej, aczkolwiek trudna, to jednak pozwala stronie na spłacanie rat w wysokości po 100 zł miesięcznie. Udokumentowane na dzień wydania decyzji wydatki i koszty utrzymanie pozwalają stronie dysponować kwotą, która pozwoli jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb i wypełnienie obowiązku względem organu. Zamieszkując wspólnie z dwoma członkami rodziny ponoszą wspólnie wydatki na utrzymanie domu i gospodarstwa domowego. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ odniósł się do wszelkich istotnych okoliczności, także tych wskazywanych przez stronę, dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Organ miał na uwadze wiek skarżącej i jej ojca oraz syna, ich stan zdrowia oraz obiektywną możliwość pogarszania się tego stanu. Skarżąca nie przedstawiła żadnych zaświadczeń pozwalających na stwierdzenie, iż stan zdrowia jej czy jej ojca lub syna już teraz wymaga większych wydatków na leczenie. Organ prawidłowo również zwrócił uwagę, że pomoc społeczna nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania rodziny. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania są w tym przypadku co prawda następstwem działań organów administracji, lecz kwestie te nie podlegają ocenie, jak wyżej wskazano, na tym etapie sprawy rozliczania pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W opinii Sądu organy pierwszej i drugiej instancji w sposób wyczerpujący rozważyły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia kwestie. Działając w granicach uznania administracyjnego organy przyjęły, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej nie uzasadnia ustalenia rat w niższej wysokości, aczkolwiek strona także o to nie wnosiła, konsekwentnie domagając się umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Dla zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy decydujące jest dysponowanie określonymi dochodami przy równoczesnym określeniu wysokości kosztów utrzymania i koniecznych wydatków. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji nie można zarzucić dowolności. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący, a podjęte decyzje są właściwie umotywowane, co nie powinno budzić wątpliwości zwłaszcza, że strona nie dowodzi odmiennie. Na marginesie Sąd wskazuje, iż pogorszenie sytuacji rodziny, w tym dochodowej i zdrowotnej, uprawnia ją do wystąpienia z wnioskiem o zmianę decyzji o rozłożeniu na raty w trybie art. 155 Kpa.

Na zakończenie podkreślenia wymaga także, że środki finansowe będące przedmiotem sporu pochodzą ze środków publicznych a zatem nie może budzić wątpliwości, że sposób ich wykorzystania musi być pod szczególną kontrolą, a wydatkowanie ich podlega rygorom wydatkowania środków budżetowych. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przekazane środki nie tracą swego publicznoprawnego charakteru (np. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2002 r., sygn. akt FPS 6/02, publ. ONSA 2003/1, poz. 8). Sąd zwraca uwagę, że ustawodawca zarówno w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm., dalej: u.f.p.), jak i w ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (tekst. jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 168 ze zm., dalej u.d.f.p.) w sposób jednoznaczny, unormował zasady gospodarowania środkami publicznymi. Wskazując, że prawidłowość gospodarowania nimi podlega ochronie określonej m.in. regulacjami normującymi odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Tym samym organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 Kpa. Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę, a szeroko wskazanych powyżej warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku a tym samym przyznanie racji argumentom strony, co jednakże nie mogło z przyczyn podanych powyżej odnieść oczekiwanego dla niej skutku.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał – jak wykazano wyżej – że organy nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i prawidłowo ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Wniosek organu odwoławczego wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowi naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa.

Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie w skardze nie naprowadzono okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.