Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 231/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-08-23 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 239, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 255, art. 257 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 33, art. 34
journal: Dz.U. 2015 poz 1393
law: Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - tekst jedn.
article: art. 4, art. 9
journal: Dz.U. 2003 nr 78 poz 706
law: Konwencja sporządzona w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz  dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska,

SENTENCJA

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 6 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozbudowy stacji bazowej telefonii komórkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Działający w imieniu [...] Stowarzyszenia A z siedzibą w [...], Prezes Zarządu Stowarzyszenia Z. G. w skardze zawarł wniosek o zwolnienie Stowarzyszenia z kosztów sądowych z uwagi na działanie na rzecz społeczeństwa i bezpieczeństwa środowiska naturalnego. Wobec tego w dniu 6 czerwca 2016 r. doręczono skarżącemu Stowarzyszeniu wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na wymaganym urzędowym formularzu. W dniu 13 czerwca 2016 r. (data stempla pocztowego) Stowarzyszenie złożyło wypełniony formularz wniosku, wskazało w nim, że zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadnia działanie w ochronie interesu państwa polskiego, ochrona zdrowia, życia, mienia, z uwagi na użytkowanie obiektu niezgodnie z pozwoleniem na budowę. Stowarzyszenie wskazało, że ma majątek w postaci znajdującej się na jego koncie bankowym kwoty 61,87 zł, wysokość straty wynosi 128,90 zł.

Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a", referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku pomocy poprzez nadesłanie następujących dokumentów:

- kopii dokumentacji księgowej wykazującej, że wnioskodawca poniósł za ostatni rok obrotowy stratę,

- wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy obrazujący operacje wykonywane na nim w ciągu ostatnich 3 miesięcy, to jest od 17 marca 2016 r. do 17 czerwca 2016 r.,

- oświadczenie, co do majątku stowarzyszenia w szczególności powstałego ze składek członkowskich, ewentualnych darowizn, spadków, zapisów, dochodów z działalności własnej, z majątku stowarzyszenia, ofiarności publicznej (art. 33 i 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach – Dz. U. z 2015 r., poz. 1393, ze zm.)

Wezwanie to, zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Jednocześnie poinformowano, że strona skarżąca może zwracać się o przedłużenie wyznaczonego w nim 7 dniowego terminu.

Pismem z dnia 4 lipca 2016 r. Stowarzyszenie odpowiedziało, że przesyła wyciąg z konta, kopię CIT-8 oraz informuje, że nie posiada żadnego majątku. Prezes Zarządu Stowarzyszenia wyraził swoje niezadowolenie z działania referendarza sądowego, wynikające z przekonania, że działanie w celu ochrony zdrowia, życia i mienia, a co najważniejsze w celu przestrzegania konwencji z Aarhus, powinno uzasadniać brak obowiązku ponoszenia przez Stowarzyszenie opłat sądowych. Powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 1674/14, gdzie według niego podkreślono, że w sprawach wymienionych w art. 6 Konwencji - organizacje pozarządowe spełniające wymagania określone w art. 2 ust. 5 Konwencji - mają prawo do kwestionowania legalności przyczyn merytorycznych i formalnych każdej decyzji. Wymieniony art. 2 ust. 5 Konwencji z Aarhus definiuje pojęcie "zainteresowanej społeczności" (oznacza to część społeczeństwa, która jest lub może być dotknięta skutkami lub ma interes w podejmowaniu decyzji dotyczącej środowiska"), przy czym jednocześnie po średniku dodano, że "dla potrzeb niniejszej definicji organizacje pozarządowe działające na rzecz ochrony środowiska i spełniające wymagania przewidziane w prawie krajowym uważa się za posiadające interes w tym zakresie." Strona skarżąca wskazała także, że w myśl art. 3 ust. 4 Konwencji z Aarhus "Każda ze stron zapewni odpowiednie uznanie i wsparcie dla stowarzyszeń, organizacji i grup działających na rzecz ochrony środowiska i sprawi, że krajowy porządek prawny będzie zgodny z tym zobowiązaniem."

Prezes Stowarzyszenia wskazał także, że decyzją I Konferencji Stron Konwencji z Aarhus powołano Komitet ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus, który czuwa nad jej przestrzeganiem. W jednej z wielu opinii Komitet wskazał, że narusza art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus regulacja prawna, która wymaga od organizacji ekologicznej wykazania, że istnieje odnoszące się do danej sprawy powiązanie pomiędzy jej działaniem w ramach statutowych celów, a konkretnym zaskarżonym aktem.

Prezes Stowarzyszenia przesłał wyciąg z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres od 17 marca 2016 r. do 17 czerwca 2016 r., z którego nie wynika saldo konta, Historia rachunku za ten okres wskazuje jedynie, że Stowarzyszenie miało w tym okresie wpływy z tytułu darowizny od osoby fizycznej 200 zł i zwrotu kosztów sądowych 200 zł, a zapłaciło 4 wpisy sądowe i 2 opłaty sądowe, na łączną kwotę 600 zł. Z nadesłanej kopii deklaracji podatkowej CIT-8 za 2015 r., wynikało, że Stowarzyszenie uzyskało przychody roczne w wysokości 5.510 zł, koszty uzyskania przychodów wynosiły 5.638, 90 zł, strata wyniosła 128, 90 zł.

Nadesłane wyjaśnienia nie odpowiadały na wezwanie referendarza sądowego odnośnie majątku Stowarzyszenia. Wobec tego wezwano Stowarzyszenie ponownie, na zasadzie art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, poprzez nadesłanie następujących dokumentów:

- oświadczenia, co do majątku stowarzyszenia w szczególności powstałego ze składek członkowskich, ewentualnych darowizn, spadków, zapisów, dochodów z działalności własnej, z majątku stowarzyszenia, ofiarności publicznej (art. 33 i 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach – Dz. U. z 2015 r., poz. 1393, ze zm.), a to w szczególności przez nadesłanie:

- wyraźnego oświadczenia, co do nie otrzymania darowizn, spadków, zapisów, dochodów z działalności własnej, z majątku stowarzyszenia, ofiarności publicznej lub tez dokumentów odnośnie ich otrzymania,

- dokumentu wskazującego aktualną liczbę członków Stowarzyszenia,

- dokumentu wskazującego aktualną wysokość składki członkowskiej (§ 24 Statutu Stowarzyszenia z 2007 r.- ewentualnie nadesłanie aktualnego tekstu Statutu - jeśli uległ zmianie),

- dokumentu wskazującego aktualne wpływy ze składek członkowskich np. wypisy, rejestry,

- przedłożenia rozliczeń kosztów, jakie ponieśli członkowie Stowarzyszenia w 2016 r. na regulaminowe cele działania,

- wyjaśnienia, jakiego rodzaju działania podjęli członkowie Stowarzyszenia w celu poprawy sytuacji finansowej Stowarzyszenia.

Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 14 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową.

Prezes Stowarzyszenia odpowiedział pismem z dnia 8 sierpnia 2016 r., oświadczył w nim, że uważa, iż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy są wystarczające dla rozpatrzenia jego wniosku, gdyż nie posiada ono jakiegokolwiek majątku, nie prowadzi działalności i utrzymuje się tylko ze składek, które wynoszą minimum 60 złotych rocznie, są wpłacane również wyższe kwoty. Wobec tego stwierdził, że pytanie o liczbę członków, wysokość składek i całej reszty nie mają umocowania prawnego, nie ma bowiem przepisu prawa, który obliguje organizację do zabezpieczenia ponownie ewentualnych kosztów sądowych w sprawach, gdzie prowadzona jest działalność na rzecz społeczeństwa oraz co najważniejsze państwa polskiego, które może ponieść ogromną stratę. Podkreślił przy tym, że przepis mówi o tym, jakie dochody i majątek organizacja posiada, a nie, jaki powinna posiadać.

Reasumując stwierdził, że podał informację na temat majątku i faktycznych dochodów i nie zamierza udzielać odpowiedzi - poza ustawowe pytania - będące żądaniami niemającymi pokrycia w obowiązujących przepisach. Przesłał wydruk z konta bankowego Stowarzyszenia na dzień 30 lipca 2016 r., z którego wynikało, że ma na nim środki w kwocie 5,97 zł.

Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., zważono co następuje:

Stosownie do przepisów ustawy P.p.s.a. generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, a więc wnioskowanym przez Stowarzyszenie, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Należało zatem ocenić, czy sytuacja materialna Stowarzyszenia uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Istotne w sprawie jest, że skarżące Stowarzyszenie ma osobowość prawną, podlega obowiązkowemu wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego i działa w oparciu o swój Statut, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się Statut Stowarzyszenia z dnia 15 września 2007 r.

Sposób finansowania Stowarzyszeń wynika z ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393, z późn. zm.), określającej zasady działania tego typu organizacji. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy, majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 ustawy).

Dzięki powyższej regulacji stowarzyszenia mogą pozyskiwać niezbędne dla swojej działalności środki finansowe. Jak zapisano w § 24 Statutu Stowarzyszenia jego majątek powstaje ze składek członkowskich; darowizn, spadków, zapisów; dochodów z własnej działalności gospodarczej oraz ofiarności publicznej. Zapis § 24 ust. 3 Statutu przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w celu zbierania funduszy na działalność statutową.

W orzecznictwie sądowym został natomiast utrwalony - słuszny w ocenie orzekającego pogląd - że w ramach planowanych wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (patrz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, Lex nr 551904, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/04, Lex nr 479098).

Przenosząc ten pogląd na grunt niniejszej sprawy przychodzi stwierdzić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać wnioskodawcy przyznane.

Zdaniem orzekającego okoliczność, iż stroną skarżącą jest stowarzyszeniem nie może, sama w sobie, prowadzić do jej uprzywilejowania, w stosunku do innych podmiotów występujących ze skargą do sądu administracyjnego.

Powołana treść art. 33 ustawy Prawo o stowarzyszeniach określa, jakie mogą być źródła finansowania Stowarzyszenia. Podstawowym źródłem powinno być zatem ustalenie składek członkowskich w odpowiedniej wysokości. Fakt bowiem, że stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Stowarzyszenia przystępujące do aktywnej realizacji zamierzonych celów także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą mieć świadomość, że członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.

Podkreślić przy tym należy, że z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania chociażby częściowego prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, że podjęła wszelkie niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Istnieją zatem prawem przewidziane instrumenty, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem, a skoro Stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych jego działalnością, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego (zainicjowanego przecież skargą Stowarzyszenia), to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli.

Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., w sprawie o sygn. akt II OZ 1433/06, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl, należy stwierdzić, że skutkiem takiego postępowania Stowarzyszenia, zmierzającego jedynie do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, bez podjęcia jakichkolwiek starań własnych w celu zgromadzenia środków na pokrycie tych kosztów, jest okoliczność, iż faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to jest zaprzeczeniem zasady prowadzenia działalności Stowarzyszenia na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.

Analiza powyższego orzeczenia prowadzi do wniosku, iż osoby zrzeszone w Stowarzyszeniu winny być świadome konieczności finansowego zasilenia jego funduszy poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej jego skuteczne funkcjonowanie. Nie można zatem uznać za wystarczającą przesłankę przyznania prawa pomocy twierdzenia wnioskodawcy, że Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Twierdzenie takie nie odzwierciedla w żaden sposób zdolności płatniczych strony skarżącej, jako stowarzyszenia osób fizycznych. W konsekwencji uznać należy, iż pomimo tego, że ze złożonego do akt wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika brak środków po stronie Stowarzyszenia, wprost umożliwiających partycypację w kosztach postępowania, to ze wskazanych wyżej przyczyn uprawnione jest oddalenie przedmiotowego wniosku. Prawo do sądu, w realiach niniejszej sprawy, nie zostanie bowiem ograniczone, gdyż jak wykazano wcześniej, podmiot działający w formie stowarzyszenia posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych, a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony.

Zgodnie bowiem z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I OZ 322/11, dostępne na w/w stronie https://cbois.nsa.gov.pl); "Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednak wszystkim prawa do finansowania ich działalności przez Państwo, gdyż założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu (...) nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków."

Przychodzi też w tym miejscu odnieść się do twierdzeń strony skarżącej na temat wiążącej mocy konwencji z Aarhus, z której jej zdaniem, niezbicie wynika, że Stowarzyszenia działające na rzecz ochrony środowiska korzystają na jej podstawie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Prezes Stowarzyszenia stwierdził, że z Konwencji sporządzonej w Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z dnia 9 maja 2003 r., Nr 78, poz. 706), zwanej dalej "Konwencją" wynika, iż jego Stowarzyszenie korzysta ze zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, z uwagi na cel jego działania, jakim jest ochrona środowiska.

Art. 9 ust. 1 Konwencji regulujący dostęp do wymiaru sprawiedliwości, odwołujący się do art. 4 Konwencji traktującego o dostępie do informacji dotyczących środowiska, stwierdza, że każda ze Stron Konwencji zapewni w ramach krajowego porządku prawnego, że każda osoba, która stwierdzi, że jej żądanie udostępnienia informacji zgodnie z postanowieniami art. 4 pozostało nierozpatrzone, niesłusznie odrzucone w całości lub w części, załatwione nieodpowiednio lub w inny sposób potraktowane niezgodnie z postanowieniami tego artykułu, będzie miała dostęp do procedury odwoławczej przed sądem lub innym niezależnym i bezstronnym organem powołanym z mocy ustawy. W sytuacji, gdy strona zapewni takie odwołanie do sądu, umożliwi też takiej osobie dostęp do szybkiej procedury prawnej, bezpłatnej lub niedrogiej, umożliwiającej ponowne rozpatrzenie sprawy przez władze publiczną lub rewizję przez niezależny i bezstronny organ inny niż sąd. W art. 9 ust. 4 i 5 Konwencji zapisano, że dodatkowo i bez naruszania postanowień ustępu 1, procedury, o których mowa powyżej w ustępach 1, 2 i 3 przewidywać będą odpowiednie i prawnie skuteczne środki zaradcze, włączając w to, jeśli okaże się to potrzebne wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania, oraz będą bezstronne, oparte na zasadzie równości, terminowe i niedyskryminacyjne ze względu na koszty. Rozstrzygnięcia regulowane niniejszym artykułem przedstawia się lub dokumentuje w formie pisemnej. Rozstrzygnięcia sądów i, gdziekolwiek to możliwe, innych organów są publicznie dostępne (ust. 4). Dla wsparcia realizacji postanowień niniejszego artykułu każda ze Stron zapewni informowanie społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważy stworzenie odpowiedniego mechanizmu udzielenia pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finanse i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości (ust. 5).

Zacytowany przepis nie stanowi, więc wiążącej podstawy dla referendarza sądowego do zastosowania wobec Stowarzyszenia zwolnienia od kosztów sądowych, nigdzie bowiem nie stwierdza on wprost, że w sprawach, czy to dostępu do informacji publicznej, o której traktuje, a tym bardziej w sprawie zaskarżenia decyzji dotyczącej kwestii pozwolenia na budowę, Stowarzyszenie działające w sprawach dotyczących ochrony środowiska jest automatycznie zwolnione od kosztów sądowych. Co więcej art. 9 Konwencji dotyczy tylko dostępu społeczeństwa do informacji, a nie dostępu do zaskarżania aktów prawnych.

Takie odczytanie uregulowań Konwencji przez orzekającego, jest zbieżne z obowiązującym w tym temacie orzecznictwem sądów administracyjnych.

Celowe, w ocenie orzekającego, jest zapoznanie strony skarżącej z treścią tych orzeczeń. I tak przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 503/05, Lex nr 302259, stwierdził: 1. Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706) w art. 9 ust. 4 i 5 nie wprowadziła obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych, a wyłącznie rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu udzielania pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Nie można przyjąć, aby uregulowania P.p.s.a. dotyczące kosztów sądowych były dyskryminujące w zakresie dostępu do informacji, udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępu do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, zrównane bowiem są koszty postępowania sądowoadministracyjnego dla wszystkich podmiotów występujących w tej kategorii spraw, a organizacje społeczne na równi z innymi podmiotami mogą występować o przyznanie prawa pomocy i pomoc taką uzyskać przy wykazaniu istnienia przesłanek jej udzielenia na gruncie art. 246 § 2 P.p.s.a."

2. Przepis art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873) nie wprowadza wprost zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych, do zwolnienia takiego bowiem dochodzi wówczas, gdy uregulowanie w tej mierze zostanie inkorporowane w przepisach odrębnych. W obecnym stanie prawnym uregulowanie w tym zakresie zostało wprowadzone do ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.). Natomiast ani do ustawy P.p.s.a., ani do innego aktu normatywnego nie zostało wprowadzone uregulowanie zwalniające organizacje pożytku publicznego od opłat w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Nie została spełniona zatem przesłanka warunkująca takie zwolnienie zawarte w art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a przewidujące umieszczenie zasad zwolnienia w przepisach odrębnych. Nie można wobec tego z tego przepisu wyprowadzić podstawy do zwolnienia od opłat sądowych."

Tak samo wypowiedział się w tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt II OZ 842/10, Lex nr 743931, "Przepis art. 9 ust. 5 Konwencji sporządzonej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706), zobowiązuje Strony tej konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Z przepisów tych nie wynika więc generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska." Tożsame jest też zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 649/08, Lex nr 493744, według którego Z art. 9 ust. 4 w zw. z art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. Nr 78, poz. 706) nie wynika generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska."

Powołany zaś przez Prezesa Stowarzyszenia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 1674/14 w żaden sposób nie rozstrzyga o zwolnieniu na podstawie Konwencji z Aarhus, od kosztów sądowych Stowarzyszeń działających na rzecz ochrony środowiska. Rozstrzyga on bowiem jedynie kwestię legitymacji skargowej takich Stowarzyszeń.

Stowarzyszenie zatem, pomimo szczegółowych wezwań w tym przedmiocie, nie wykazało podstawowych informacji na temat swojej sytuacji majątkowej, istotnych dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jedną z takich podstawowych informacji jest liczba członków Stowarzyszenia oraz kwota wpłaconych przez nich składek członkowskich. Nie mówiąc już o oświadczeniu odnośnie otrzymanych spadków, zapisów czy darowizn.

Z braku tych danych orzekający nie jest stanie ocenić, czy Stowarzyszenie poczyniło jakiekolwiek starania o zebranie środków na prowadzenie spraw przed sądami, i czy przykładowo pomimo tych starań nie było w stanie zebrać odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym wypadku kosztów sądowych, o zwolnienie, od których wniosło. W konsekwencji orzekający nie miał wglądu w rzeczywistą sytuację finansową Stowarzyszenia.

Powyższe zobligowało orzekającego do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., pozwalającą na zwolnienie od kosztów sądowych.

Dlatego też działając na zasadzie 258 § 1 i 2 pkt 7 P. p. s. a., orzekł jak w sentencji.