Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 980/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-11-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym
Powołane przepisy: article: art. 2485 par. 1, 2, 3,  art. 246 par. 1 pkt 1,  art. 252,  art. 255,  art. 258 par. 1, 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w C. – obecnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący A. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem, w ¼ udziału, domu o powierzchni 213 m² i wartości 630.000 zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio 1.519 m², 1.078 m², 6.683 m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na łączną kwotę 20.760,27 zł, oraz 50 akcji DCHR SA o nominalnej wartości 5.000 zł. Nadto skarżący oświadczył, że na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. W roku 2015 poniósł stratę w kwocie 304,56 zł przy przychodzie w kwocie 60 zł. Wskazał dalej na ciągły i powszechny charakter usług odprowadzania i oczyszczania ścieków, które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Podał skarżący również, iż posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz zadłużenie względem matki.

Wnioskodawca oświadczył, że w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, wskazując jednocześnie, że w latach 2015, 2016 i 2017 nie przekazał adwokatowi żadnych środków z tytułu jego usług.

Z akt sprawy wynika, że w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 10 listopada 2017 r. W treści tego pisma wnioskodawca zakwestionował zasadność wezwania, ponowił dotychczasową argumentację i wskazał, że niezbędne koszty jego utrzymania ponosi jego matka, według swojego uznania.

Z urzędu wskazać należy, że postanowieniami z dnia 21 lutego i 16 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia, odpowiednio, 31 października 2016 r. i 29 czerwca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

W sprawie zważono, co następuje.

Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (zd. 1). Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 zd.2 ustawy procesowej). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym) stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Wniosek ten pozostaje aktualny również w sytuacji, gdy profesjonalny pełnomocnik procesowy z wyboru występuje w imieniu wnioskodawcy w postępowaniu innym niż przedmiotowe, w tym w innym postępowaniu niż toczące się przed sądem administracyjnym. Z punktu widzenia tej negatywnej, wykluczającej uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu przesłanki nie mają, wynikającego z obowiązującego prawa, znaczenia wskazane we wniosku moment uiszczenia wynagrodzenia za usługi adwokata z wyboru oraz rodzaj sprawy, w której świadczy on swoje usługi na rzecz skarżącego. Prawnie donośna jest okoliczność, że w chwili składania wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu wnioskodawca pozostawał w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem z wyboru. Co więcej, fakt korzystania przez skarżącego z usług adwokata z wyboru w innej sprawie świadczy o tym, że posiadał lub posiada środki finansowe na opłacenie usług tego adwokata, tj. ponoszenie kosztu swojego udziału w postępowaniu sądowym. Sprawą wnioskodawcy jest natomiast wykazanie, że takich środków nie posiada na chwilę złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, innym niż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu.

Mając na uwadze przywołane przepisy prawa i wynikające z nich zasady rządzące instytucją ustanowienia dla strony adwokata z urzędu, referendarz sądowy stwierdził, że A.B, jak wynika z jego oświadczenia, pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem reprezentującym go w postępowaniu przed sądem powszechnym oraz, że ten adwokat nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym pochodzącym z wyboru. Tym samym nie mógł przyznać wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Dla tej przyczyny referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Przechodząc do rozważań na zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazania wymaga, że stosownie do art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób niewystarczający umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podlegał oddaleniu. Ponieważ uzasadnienie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zasadniczo tożsame z uzasadnieniem wcześniejszych wniosków skarżącego, aktualna pozostaje ocena tych wniosków wyrażona w powołanych wyżej postanowienia referendarskich.

Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających bieżących dochodów na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W ramach uzupełnienia szczególne znaczenie miało wykazanie źródła utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego w dłuższym okresie czasu, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie.

Istotna dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje wątpliwość wynikająca z oświadczenia skarżącego, wedle którego w roku 2015 nie uzyskał dochodu, przeciwnie poniósł stratę, natomiast obecnie nadal nie osiąga żadnego dochodu. Jednocześnie nie korzysta on z pomocy społecznej ani innych form wsparcia państwowego w utrzymaniu swojego jednoosobowego gospodarstwa domowego. Oznacza to, że posiadał on i nadal posiada inne zasoby majątkowe lub źródła, z których czerpał i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu przez skarżącego utraty zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub z innych źródeł, środków na utrzymanie siebie oraz, jednoczesne, ponoszenie kosztów sądowych.

Oceny tej nie zmienia stwierdzenie skarżącego, że korzysta z pomocy matki w ponoszeniu swoich wydatków. Temu oświadczeniu wnioskodawcy nie towarzyszy wskazanie wysokości tego wsparcia oraz możliwości finansowych osoby wspierającej wnioskodawcę, które pozwoliłoby na ocenę, czy w ramach uzyskiwanych w ten sposób środków pieniężnych skarżący jest w stanie ponosić koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania.

W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.