Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 832/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi małoletniego J. H. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - przywołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako "K.p.a." - utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2020 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie") – po zmarłym ojcu p. A. Z., zwanym dalej "Ubezpieczonym" - dla małoletniego dziecka J. H., zwanego dalej "Wnioskodawcą". W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie opubl. w Dz.U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), dalej jako "ustawa emerytalna".

W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

– zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, przyznanie świadczenia jest możliwe, gdy są spełnione następujące przesłanki - wnioskodawca:

– jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, w rozumieniu ustawy emerytalnej;

– nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania emerytury bądź renty wskutek szczególnych okoliczności;

– nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;

– nie posiada niezbędnych środków utrzymania,

– warunki określone w przywołanym przepisie muszą być spełnione łącznie - niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza przyznanie świadczenia,

– z akt sprawy wynika, że łączny dochód 2-osobowej rodziny Wnioskodawcy wynosi 2795,69 zł brutto; na jednego członka rodziny przypada zatem 1397,84 zł; wysokość dochodu nie wskazuje na to, że Wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania,

– pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest wprawdzie zdefiniowane w ustawie emerytalnej; w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury; od 1 marca 2020 r. wynosi ona 1 200 zł brutto; pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (tak wyrok NSA o sygn. akt I OSK 2248/12 czy wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 1851/16 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako "CBOSA"),

– wobec treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uzależnione od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania; ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o nie przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna; obiektywizmu nie zapewniłoby w tej sytuacji posłużenie się - jako głównym kryterium - wydatkami (tak wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 1625/16 - dostępny w CBOSA).

W skardze zarzucono obrazę przepisów prawa:

– materialnego:

– art. 58 ust. 3 ustawy emerytalnej poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że Ubezpieczony nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 58 ust. 1 ustawy emerytalnej; tymczasem Ubezpieczony po ukończeniu nauki podjął zatrudnienie; zgłoszono go więc do ubezpieczenia;

– art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; uznano bowiem błędnie, że w przedmiotowej sprawie nie spełniono przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania; w konsekwencji tego nie przyznano wnioskowanego świadczenia,

– procesowego: art. 7, 8 i 9 w zw. z art. 77 § 1 i art. 78 K.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i brak ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno się oprzeć rozstrzygnięcie; w konsekwencji naruszenia przepisów prawa procesowego wydano błędną decyzję; miało więc ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W szerokim uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty. Wskazano, że w sprawie błędnie ustalono początkową datę niezdolności do pracy Ubezpieczonego - od początku jego choroby. Nieprawidłowe ustalenie okresów składkowych i nieskładkowych Ubezpieczonego oraz ich korelacji w stosunku do stwierdzenia niezdolności do pracy miało wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji.

Ponadto, z art. 83 ustawy emerytalnej wynika wprost, że pomimo niespełniania przez zmarłego ustawowego okresu składkowego i nieskładkowego - wymaganego do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - wnioskodawca może ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku jeżeli przyczyną uchybienia wymogom ustawy były okoliczności szczególne. Za taką przyczynę należy uznać to, że Ubezpieczony na skutek zachorowania na nowotwór żył bardzo krótko i nie miał możliwości spełnienia wymogów ustawowych co do okresów składkowych .

Co więcej, organ analizując sprawę nie wziął pod uwagę sytuacji w jakiej obecnie znajduje się Wnioskodawca. Jest on osobą schorowaną i niepełnosprawną od urodzenia. W związku z przedwczesną śmiercią Ubezpieczonego, Wnioskodawcę samotnie wychowuje matka. W orzeczeniu o niepełnosprawności Wnioskodawcy wskazano na potrzebę zaopatrzenia go w sprzęty ortopedyczne, środki pomocnicze ułatwiające funkcjonowanie, a także konieczność stałego współudziału opiekuna w jego codziennym leczeniu, rehabilitacji oraz edukacji. Wnioskodawca wymaga zatem znacznie większych nakładów finansowych niż przeciętne dziecko w jego wieku. Jego matka jest natomiast zatrudniona na umowę o pracę na czas określony z zarobkami miesięcznymi w wysokości płacy minimalnej. Nie są to dochody, które można uznać za wystarczające w danej sytuacji. Powołano orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 czerwca 2017 r. o sygn. akt II SA/Wa 1968/16 – dostępne w CBOSA.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W dodatkowym piśmie (k. 35-39 akt sądowych) wskazano, że z dniem [...] października 2020 r. matka Wnioskodawcy utraciła stałe źródło dochodu wynikające z zatrudnienia na umowę o pracę. Aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim, które trwa nieprzerwanie od [...] października 2020 r.

Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym wobec treści § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. poz. 1758, ze zm.), § 4 zarządzenia nr 21 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2020 r. w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 ustalonych w zarządzeniu nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. oraz § 1 pkt 2 i § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym – tak zarządzenie k. 30 akt sądowych.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w zakresie uzasadniającym jego uchylenie.

Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania Wnioskodawcy świadczenia po Ubezpieczonym. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się do zarzutów skargi wypada jedynie dodać co następuje.

Jak trafnie wskazał organ, warunki uzyskania danego świadczenia muszą być spełnione równocześnie. W rozpoznawanej sprawie natomiast organ upatrywał przeszkody dla przyznania świadczenia w niespełnieniu przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. W takiej sytuacji wystąpienie pozostałych przesłanek mogło nie być w ogóle badane. Nie miało to bowiem znaczenia dla wyniku sprawy – gdy nie jest spełniona jedna z niezbędnych przesłanek.

Należy podkreślić za organem, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania nie zostało zdefiniowane w samej ustawie emerytalnej. Jest jednak odkodowywane jednolicie w judykaturze jako tożsame z wysokością najniższej emerytury brutto. Trafnie w danym zakresie przywołano stosowne orzeczenia. Takie rozumienie wskazanej regulacji jest prawidłowe i nie ma podstaw dla zmiany sposobu wykładania danej reguły, wobec realiów rozpatrywanej sprawy. Trafnie wprawdzie wywodzono w skardze, że niepełnosprawność Wnioskodawcy bez wątpienia generuje znaczniejsze obciążenie budżetu w rodzinie i - w takiej sytuacji - minimalny dochód na osobę, równy kwocie najniższej emerytury lub nieznacznie ją przekraczający, może okazać się niewystarczający. Jednak dane świadczenie (w drodze wyjątku) ma – z woli prawodawcy - jedynie charakter socjalny, ograniczony do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, rozumianych jako egzystencja człowieka. Nie jest to przy tym świadczenie z tytułu ubezpieczenia społecznego - pochodna środków, odprowadzanych wcześniej w postaci składek. Stanowi natomiast szczególną formę pomocy ze środków publicznych (tu administrowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych) w szczególnych przypadkach, a dotyczy osób które nie nabyły uprawnień w trybie zwykłym. Wpada zauważyć, że gdy określona osoba nabyła uprawnienia w trybie zwykłym, lecz w najniższej wysokości, nie przewidziano w ustawie emerytalnej aby - wobec określonych potrzeb - świadczenie to mogło być uzupełniane – podwyższane (wyjątkiem jest tryb szczególny – art. 82 danej ustawy, lecz w danym przedmiocie nie toczy się dana sprawa). Sąd w tym składzie nie podziela natomiast wyrażanego też czasem aktualnie w judykaturze innego poglądu jakoby możliwe było uzyskanie dodatkowych środków z funduszu, gromadzonego w ramach ubezpieczenia społecznego, przez osobę, która ma zapewnione minimalne środki utrzymania.

Bezzasadne są także zarzuty jakoby w sprawie nie ustalono jej istotnych okoliczności faktycznych. Jest bezsporne, że – na dzień wydania zaskarżonej decyzji - dochody na jednego członka w rodzinie Wnioskodawcy przekraczały kwotę najniższej emerytury brutto - 1200 zł. Bez znaczenia jest zatem podnoszona w skardze kwestia jakoby błędnie ustalono datę początkową niezdolności do pracy Ubezpieczonego, co miało wpłynąć na nieprawidłowe wyliczenie jego okresów składkowych. Kwestionowanie sposobu obliczania okresów składkowych mogłoby mieć znaczenie w postepowaniu dotyczącym uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, nie zaś w drodze wyjątku.

W takiej sytuacji nie sposób uznać sprawy za niewyjaśnioną właściwie w jej istotnych aspektach - braku spełnienia przez Wnioskodawcę warunku nieposiadania niezbędnych środków utrzymania. W tym kontekście chybione są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego - wszelkie istotne okoliczności faktyczne są w istocie bezsporne.

Odnosząc się do informacji – zawartej w dodatkowym piśmie Wnioskodawcy - o utracie stałego źródła dochodu przez jego matkę należy dodać, że pozostaje to bez znaczenia w danej sprawie. W przypadku zmiany sytuacji finansowej, Wnioskodawca może złożyć ponowny wniosek do organu, w którym uwzględni obecną sytuację finansową rodziny. Przedmiotową sprawę Sąd zaś ocenia pod kątem sytuacji opisanej we wniosku z [...] października 2018 r. Odnosząc się do informacji w nim wskazanych i niekwestionowanych w skardze kwota 1200 zł brutto miesięcznie na osobę jest przekroczona. Wnioskodawca nie spełnia zatem – na dzień wydania zaskarżonej decyzji z [...] marca 2020 r. – jednego z warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Jak wcześniej wskazano, niespełnienie nawet jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Nie naruszono wobec tego przepisu prawa materialnego, zakreślającego przesłanki przyznania świadczenia ani przepisów postępowania, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy, zgromadzenia pełnego materiału dowodowego lub uzasadnienia orzeczenia, w zakresie w jakim mogłoby mieć to istotny wpływ na jej wynik. Sąd nie spostrzegł z urzędu lub wobec argumentacji skargi wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzeczono jak w sentencji.