Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 63/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153,  art. 145  par. 1  lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28  ust. 1-3 i  art. 28  ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7,11,77,80,107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu była decyzja P Z U S z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Z U S z dnia [...] r. o odmowie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i F P .

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia [...] r. M B (zwany dalej "skarżącym") złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ze złożonego wniosku o umorzenie zaległości, dołączonego do niego pisma oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym – aktualnego na dzień złożenia wniosku – wynika, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...], na utrzymaniu ma [...]. Żona skarżącego pracuje uzyskując dochód w średniej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Skarżący podniósł, że nie dysponuje żadnym majątkiem ruchomym i nieruchomym, ma problemy ze zdrowiem – choruje na [...]. Ponadto wskazał, że ma zobowiązanie wobec banku, w wysokości – [...] zł, a wskutek [...] w pracowni stracił sprzęt, niezbędny do wykonywania zawodu.

Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący prowadził od dnia [...] r. do dnia [...] r. działalność gospodarczą (działalność [...] ). Decyzją P W z dnia [...] r. (znak: [...]) wykreślono z ewidencji działalności gospodarczej wpis dokonany [...]. Wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku odprowadzania składek, na koncie rozliczeniowym skarżącego powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz F P za okres od [...] r. do [...] r., w łącznej wysokości – wraz z odsetkami, kosztami upomnienia oraz opłatą dodatkową – [...] zł.

Zgodnie z dołączonymi kopiami deklaracji podatkowych, skarżący w [...] r. osiągnął dochód w wysokości – [...] zł, w [...] r. – [...] zł. Z zaświadczeń U S W - S wynika, że w [...] r. dochód skarżącego stanowił kwotę [...] zł, w [...] r. – [...] zł, w [...] r.- [...], w [...] r.- [...] zł. Ponadto skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w P U P jako osoba bezrobotna.

Z dołączonego do akt "wniosku w sprawie udzielenia ulgi w spłacie należności" sporządzonego przez Z U S wynika, że w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ZUS nastąpiło zajęcie rachunku bankowego skarżącego. W dniu [...] r. bank poinformował Z, że na rachunku bankowym nie ma żadnych środków. Prowadzone natomiast przez N U S W – S postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na stwierdzenie całkowitej nieściągalności.

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2, 3 i 3 a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) Z U S odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Z U S stwierdził, że analiza przedłożonych kopii deklaracji podatkowych wykazała, iż prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza w latach: [...], przynosiła dochód oraz że powyższa sytuacja nie skłoniła jednak zainteresowanego do uiszczenia zaległych oraz bieżących składek. Organ podkreślił, że nie wywiązywanie się przez płatników z obowiązków związanych z opłacaniem należności z tytułu składek nie może automatycznie powodować, że żądanie umorzenia zostanie uwzględnione. W ocenie Z wbrew twierdzeniom skarżącego, nie pozostaje on bez środków do życia, gdyż zainteresowany mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz [...], która pobiera wynagrodzenie ze stosunku pracy. Organ ustalił, iż za miesiąc [...] dochód na członka rodziny wyniósł [...] zł brutto. Dalej Z U S wskazał, że zainteresowany podał, że dodatkowo występują u niego problemy zdrowotne, utrudniające wykonywanie zawodu. Organ zwrócił uwagę na to, że powyższy stan faktyczny nie został przez wnioskodawcę w żaden sposób udokumentowany, natomiast podjęcie decyzji w sprawie umorzenia zaległych składek nie może opierać się na przypuszczeniach, czy tez sugestiach. Zdaniem organu ocena, czy istnieją przesłanki umorzenia zaległości w indywidualnej sprawie może być dokonana po bezstronnym i wnikliwym rozważeniu całości materiału dowodowego a w rozpatrywanym przypadku Z nie miał takiej możliwości. Organ reasumując stwierdził, że Z rozstrzygając sprawę, musi mieć na uwadze fakt, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są cele ogólnospołeczne, gdyż ich wypełnienie ma charakter powszechnie obowiązujący. W ocenie Z trudna sytuacja materialna dłużnika nie może być wyłączną podstawą do umorzenia zaległych należności a zadaniem organu działającego w ramach uznania administracyjnego jest wnikliwe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanego a przede wszystkim dokonanie obiektywnej oceny, czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa, w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego.

Pismem z dnia [...] r. M B zwrócił się do P Z U S z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że jego działalność ma charakter wyjątkowy, gdyż nie jest on zwykłym przedsiębiorcą i jego działalność nie jest i nigdy nie była działalnością standardową oraz że jest [...], który współtworzy kulturę narodu. Ponadto podkreślił, że w okresie powstania zaległości był jedynym żywicielem rodziny. Do złożonego wniosku dołączył kopię badania [...] z dnia [...] r., karty poradni specjalistycznej z dnia [...] r., skierowania do poradni specjalistycznej z [...] r. i karty testów [...].

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) P Z U utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził, że fakt bycia [...] nie zwalnia skarżącego z obowiązku uiszczania wymaganych składek na ubezpieczenia oraz że zainteresowany dokonał świadomego wyboru, jeżeli chodzi o kwestię podjęcia takiego rodzaju działalności, znając jednocześnie obowiązujące prawo. Odnosząc się do argumentu wnioskodawcy, iż w okresie powstania zaległości był on jedynym żywicielem rodziny organ powołał się na orzecznictwo sądowe, mianowicie na wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r. sygn. akt SA/Ka 1494/96, zgodnie z którym, nawet w sytuacji wystąpienia okoliczności gospodarczo i społecznie uzasadnionych, tj. gdy mogło to zagrozić egzystencji zobowiązanego, organ rozstrzygający sprawę nie jest bezwzględnie zobowiązany zaniechać poboru należności czy też zastosować innego typu ulgi. Zdaniem organu sytuacja zainteresowanego do takich nie należy.

P ZUS stwierdził, iż faktem jest, że zainteresowany nie pozostaje zupełnie bez środków do życia, gdyż jego [...] dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę, ponadto wnioskodawca wciąż czyni inwestycje, w celu realizacji planów [...], które jak sam wnioskodawca podkreślił, powinny przynieść efekt finansowy.

Dalej organ II instancji stwierdził, że zainteresowany nie dołączył dokumentu, z którego jednoznacznie wynikałoby, iż ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie kontynuować działalności [...]. Zdaniem P ZUS do istotnych okoliczności w przedmiotowej sprawie należy fakt, iż zaległości, o umorzenie których zwrócił się wnioskodawca obejmują okres od [...] r. do [...] r., a Z U S jest upoważniony na mocy art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do podejmowania czynności zmierzających do ściągnięcia należności przez okres 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] r. M B wniósł o uchylenie decyzji z [...] r. Skarżący podkreślił, że zaskarżona decyzja podjęta została z niedostatecznym rozpoznaniem jego sytuacji materialnej, zdrowotnej i bez uwzględnienia pozostałych czynników, wpływających na jego sytuację materialną. Skarżący oświadczył, że nie posiada obecnie stałych dochodów oraz że ostatnie zlecenie wykonał w [...]. Ponadto podkreślił, że nie posiada majątku stałego, ani ruchomego, z którego mógłby zaspokoić należności wobec ZUS, a obecnie jego sytuacja materialna jest taka, że nie może w sposób wiążący ustalać spłaty należności, stąd jego wystąpienie o pomoc w postaci umorzenia składek. Zainteresowany podkreślił, że jest [...], co wiadomo, nie gwarantuje uzyskiwania stałych dochodów, a nawet stawia je pod znakiem zapytania. Dalej skarżący zarzucił organowi to, że nie rozpatrzył należycie tego, iż styka się w pracy z toksycznymi substancjami co przy jego [...] jest niemal zabójcze. Skarżący zwrócił również uwagę na wadę [...], która utrudnia mu pracę. Następnie zainteresowany podkreślił, że ZUS nie wziął pod uwagę tego, że [...] lata temu, wskutek [...] w jego pracowni stracił sprzęt, niezbędny do wykonywania zawodu. Skarżący oświadczył, że poniósł wówczas ogromne straty oraz że został pozbawiony narzędzi do pracy, w tym [...], [...],[...] i wielu innych akcesoriów, które z trudem zakupił w celu rozwoju działalności. Wnioskodawca podkreślił, że został w sytuacji jedynego żywiciela rodziny. Zauważył także, że jego [...] jest obecnie w wieku [...] oraz że opłaty za [...] pochłaniają miesięcznie od [...] do [...] złotych. Podkreślił również, że spłaca pożyczkę na [...] niezbędny do [...], które jest uzdolnione [...] (rata pożyczki wnosi [...] złote miesięcznie). Skarżący oświadczył, że pensja [...] jest tak niewielka, że nie starcza nawet na opłaty.

W odpowiedzi na skargę P Z U S wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że P ZUS w zaskarżonej decyzji nie dokonał analizy sytuacji skarżącego, w kontekście przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Podkreślono, że fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie usprawiedliwia odstąpienia organu od prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz braku ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Natomiast organ w niniejszej sprawie, wskazując na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, nie uznał za celowe odnieść warunków umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., do stanu faktycznego niniejszej sprawy pozostawiając poza rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Dotyczy to zarówno sytuacji materialnej, jaki i zdrowotnej skarżącego, która w ocenie Sądu, nie dość rzetelnie i wnikliwie została przeanalizowana przez organ orzekający. Zwrócono również uwagę, że w uzasadnieniu decyzji P ZUS zabrakło uzasadnienia prawnego. Organ nie dokonał analizy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i nie zawarł umotywowanej oceny stanu faktycznego w świetle tych przepisów. Nie wskazał również, jaki związek zachodzi między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia. Zważywszy na powyższe stwierdzono, iż organ wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa oraz odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Powinno ono również zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia.

W wyniku uchylenia decyzji z dnia [...] r. przeprowadzono ponownie weryfikację decyzji o odmowie umorzenia zaległości. W toku tego postępowania administracyjnego skarżący złożył następujące dokumenty: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, kopię umowy o pracę swojej [...] z dnia [...] r., kopie blankietów opłat za gaz, prąd, internet, kredyt, czynsz za mieszkanie, kopie skierowań do poradni specjalistycznej, kopię zlecenia na zaopatrzenie w środki pomocnicze w zakresie [...], kopię badania [...], kopię karty porady specjalistycznej, kopię karty testów [...], kopię listy płac [...] za [...] r. i [...] r., kopię zmiany zaszeregowania i wynagrodzenia [...] z dnia [...] r., kopię umowy z dnia [...] r. w sprawie pożyczki z Z F Ś S zawartej pomiędzy [...] skarżącego i jej pracodawcą, kopię umowy pożyczki gotówkowej, kopię pisma z dnia [...] r. do P W w sprawie umorzenia zaległości czynszowych wobec G W, kopię zawiadomienia z dnia [...] r. o zajęciu wynagrodzenia jego [...] i kopię zawiadomienia z dnia [...] r. o uchyleniu zajęcia, kopię postanowienia o umorzeniu śledztwa w sprawie [...] w dniu [...] r. we W w pracowni [...], kopię decyzji U S W S z dnia [...] r. ustalającą kwotę zaległości podatkowych objętych restrukturyzacją, kopię decyzji Z U S ustalającą wysokość składek podlegających restrukturyzacji, kopię decyzji N U S W S z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej, pismo do S R we W z dnia [...] r., kopie dokumentów z postępowania egzekucyjnego sygn. akt [...] z wniosku wierzyciela [...] S.A. przeciwko skarżącemu oraz kopie dokumentów dotyczących szkody i odszkodowania za pojazd skarżącego marki [...].

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący oświadczył, że obecnie posiada dochody z prac dorywczych i zleconych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...], na utrzymaniu ma [...] w wieku [...] lat. [...] skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w [...]. Przeciętne miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą: [...] zł – na żywność, [...] – [...] zł – opłaty związane z kształceniem [...], lekarstwa – [...] zł, opłata za czynsz - [...] zł, za gaz – [...] zł, za energię – [...] zł, za Internet – [...] zł, rata kredytowa – [...] zł

Zgodnie z dołączonymi kopiami deklaracji podatkowych PIT-[...] skarżący w [...] r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, a w [...] r. – [...] zł. Zgodnie z raportami ZUS RCA średnie miesięczne wynagrodzenie [...] skarżącego w okresie od [...] r. do [...] r. wyniosło [...] zł brutto, czyli około [...] zł netto.

Ponadto Z U S ustalił, że na stronie internetowej www.[...].pl skarżący umieścił swoje portfolio, gdzie podaje informacje o dacie [...], swojej zawodowej karierze i aktualny telefon [...], wskazując przy tym, że od [...] roku działa jako [...], pracując dla [...] oraz że posiada własne [...] o powierzchni [...] m2, sprzęt [...] od [...] do [...] (LT) i profesjonalne [...].

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) P Z U S utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z może umorzyć należności z tytułu składek tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Powołano przy tym art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustosunkowując się do powyższych przesłanek organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie mogła znaleźć zastosowania przesłanka określona w punkcie pierwszym.

Z akt administracyjnych nie wynika także, że wobec skarżącego było prowadzone postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne, wobec czego należy uznać, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w punkcie 2 i 4.

Zastosowania – w ocenie organu – nie może mieć także przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie określona w punkcie 3), gdyż wprawdzie nastąpiło zaprzestanie działalności, jednakże skarżący ma małżonkę.

Zdaniem organu nie zachodzi także przesłanka, zgodnie z którą całkowita nieściągalność występuje, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem z dokonanego rozliczenia wynika, iż zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia. Zgodnie z art. 15 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 229 póz. 1954 ze zm.) i wydanym do niej rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2001r. Nr 137 poz. 1543) wysokość kosztów upomnienia wynosi czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej. Aktualnie wysokość kosztów upomnienia wynosi 8,80 zł.

Odnosząc się do przesłanki całkowitej nieściągalności polegającej na stwierdzeniu przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję organ wskazał, że w dniu [...] r. N U S W – S stwierdził co prawda brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednakże decyzja o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku umorzyć zaległości nawet w przypadku stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wskazano przy tym, iż od momentu stwierdzenia braku majątku przez n u s minęły [...] lata i w tym czasie sytuacja mogła ulec zmianie, tym bardziej iż podając informacje o sobie na stronie internetowej skarżący wskazuje, że posiada własne [...] o powierzchni [...] m2, sprzęt [...] od [...] do [...] (LT) i profesjonalne [...][...][...]. Według Z zamieszkiwanie w dużej, [...] aglomeracji [...] stwarza szerokie możliwości poszukiwania zatrudnienia w ramach posiadanych kwalifikacji lub też po przekwalifikowaniu się oraz perspektywę wyegzekwowania należności.

W ocenie Z nie ma zastosowania również przesłanka umorzenia zaległości, zgodnie z którą całkowita nieściągalność zachodzi, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podkreślono, że skarżący wykonuje prace dorywcze i zlecone.

Mając na względzie brak podstaw do umorzenia należności zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ rozważył zasadność wniosku zobowiązanego w świetle przepisów art. 28 ust. 3 a ustawy, na podstawie którego Zakład w uzasadnionych przypadkach, uwzględniając ważny interes osoby zobowiązanej, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia w oparciu o powołany przepis określone zostały przepisami § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Według Z, fakt, że skarżący od [...] lat zajmuje się tworzeniem [...], [...] prowadząc własne [...] i pracując dla [...] świadczy o tym, że działalność ta przynosi dochody i skarżący nie znajduje się na krawędzi ubóstwa. Zwrócono uwagę, że [...] skarżącego uzyskuje stałe dochody z tytułu umowy o pracę. Dochód ten zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe rodziny, stąd z uzyskiwanych przez skarżącego dochodów możliwe byłoby regulowanie należności. W związku z powyższymi okolicznościami Z uważa, iż opłacenie należności z tytułu składek, choćby w układzie ratalnym, nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie może mieć również znaczenia fakt dokonywania potrąceń na F M i spłata pożyczek, albowiem zaległości z tytułu składek zaspokajane muszą być przed tymi należnościami. O trudnej sytuacji płatnika nie może decydować jego subiektywne przekonanie.

P Z U S podkreślił także, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w stosunku do skarżącego mogła znaleźć zastosowanie przesłanka dotycząca poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Skarżący nie przedłożył dowodów na to, iż w rezultacie [...] poniósł ogromne straty, utracił całe wyposażenie, sprzęt i [...], a na potrzeby prowadzonego w sprawie [...] przez policję śledztwa skarżący oszacował swoje straty na kwotę [...] zł. Istnieje więc rozbieżność pomiędzy twierdzeniami składanymi na użytek postępowania o umorzenie, a dokumentacją policji.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi również przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Skarżący przedstawił dokumenty, które świadczą o sytuacji zdrowotnej, jednakże stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwił zdobycia kwalifikacji do wykonywania zawodu, a także wykonywania zawodu od [...] roku. Jednocześnie z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby członkowie rodziny skarżącego byli przewlekle chorzy.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu podniósł, że ZUS nie wziął po uwagę faktu, iż cierpi na przewlekłą chorobę – [...]. Ponadto wskazał, że informacje zamieszczone na stronie internetowej są nieaktualne i pochodzą sprzed [...] lat. Aktualnie nie posiada sprzętu [...] nadającego się do wykonywania zleceń.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów proceduralnych.

Na wstępie należy podkreślić, że sprawa była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadmionistracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji.

Jak wynika z akt, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji: gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust.1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Określona w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Z U S w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Z U S prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ, w pierwszej instancji - Z U S, a w drugiej instancji - P Z U S. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego ( art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym – stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia – w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Zarówno z akt administracyjnych sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że P Z nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska, co do nie wystąpienia w sprawie przesłanek do umorzenia należności na podstawie zarówno art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jak i art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Analizując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. organ wskazał, że co prawda N U S W – S stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednakże decyzja o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku umorzyć zaległości nawet w przypadku stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wskazano przy tym, iż od momentu stwierdzenia braku majątku przez n u s minęły lata i w tym czasie sytuacja skarżącego mogła ulec zmianie. W konsekwencji zatem wobec braku informacji co do aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, organ zobowiązany był ustalić, czy rzeczywiście sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie i czy obecnie posiada on majątek, z którego można by uzyskać zaspokojenie w trybie egzekucji. Podkreślić przy tym trzeba, że wszczęta przez ZUS egzekucja, w wyniku której doszło do zajęcia rachunku bankowego skarżącego, także nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela, z uwagi na brak środków na rachunku bankowym.

Organ nie zweryfikował również informacji dotyczących działalności zawodowej skarżącego uzyskanych ze strony internetowej, a zwłaszcza aktualności tych danych. W szczególności należało ustalić, czy wnioskodawca jest właścicielem [...], czy też tylko je wynajmuje i jakie są koszty ewentualnego wynajmu. Organ podkreślał także, że skarżący wykonuje prace dorywcze, a zatem dochody uzyskiwane z tych prac mogłyby być przeznaczane na spłatę zobowiązania wobec ZUS. Nie ustalił jednak, jak wysokie są te dochody, jaka jest częstotliwość ich uzyskiwania, jaki charakter mają podejmowane przez skarżącego prace dorywcze.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ odnosząc się do przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a także z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., stwierdził, iż fakt, że skarżący od [...] lat zajmuje się [...],[...] prowadząc własne [...] i pracując dla [...] świadczy o tym, że działalność ta przynosi dochody i skarżący nie znajduje się na krawędzi ubóstwa. Zwrócono uwagę, że [...] skarżącego uzyskuje stałe dochody z tytułu umowy o pracę. Dochód ten – zdaniem organu – zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe rodziny, stąd z uzyskiwanych przez skarżącego dochodów możliwe byłoby regulowanie należności. W opinii Sądu jest to stwierdzenie zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarcza, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Obowiązkiem organu jest bowiem ustalenie, czy faktycznie wykonywana przez skarżącego działalność [...] przynosi mu realny dochód. Ze zgromadzonych bowiem materiałów, w szczególności zeznań podatkowych wynika, że osiągany przez skarżącego dochód jest niewielki i nie zasila w sposób znaczący budżetu rodziny. Ponadto z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji i złożonego przez niego oświadczenia wynika, że jedynym stałym źródłem dochodu [...] rodziny jest dochód uzyskiwany przez jego [...] w wysokości około [...] zł netto miesięcznie. Zestawienie wydatków znajdujące się w aktach sprawy pozwala natomiast stwierdzić, że dochód ten z ledwością wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Organ nie dokonał analizy zawartych we wniosku o umorzenie należności informacji odnoszących się do struktury miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego, nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości, rzeczywiście, jak podnosi skarżący, może zagrozić jego egzystencji, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Nie wskazał także dlaczego odmówił wiarygodności oświadczeniom skarżącego co do wysokości ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków, z których wynika, że dochód rodziny pozwala na zaspokajanie jedynie podstawowych potrzeb, a także oświadczeniu, zgodnie z którym skarżący obecnie nie dysponuje profesjonalnym sprzętem [...]. Organ nie podjął też żadnych działań zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości wykonywania zawodu. Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak rolą organu, który powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a., jest wezwanie skarżącego do przedłożenia odpowiednich dokumentów, które byłyby pomocne w należytym ustaleniu stanu faktycznego.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winny zostać wyeliminowane wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności organ powinien wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, jakie są jego średnie miesięczne dochody z wykonywanych prac dorywczych i czy możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Organ powinien także ustalić wiarygodność informacji umieszczonych na stronie internetowej skarżącego. Ponadto należy także ustalić, czy spłata zaległości wobec Z w sytuacji, gdy jedynym stałym dochodem rodziny jest wynagrodzenie [...] skarżącego w kwocie około [...] zł netto nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji skarżącego i jego rodziny. Należy także ustalić jaki jest rzeczywisty stan zdrowia skarżącego i jakie są jego realne możliwości zarobkowe. Ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie pozwoli następnie na ocenę czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Podkreślić także należy, że organ administracyjny nie może uchylić się od oceny wiarygodności materiału dowodowego złożonego przez skarżącego, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I wyroku. Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie II wyroku.


ZDANIE ODRĘBNE

Zaskarżonej decyzji nie można przypisać naruszeń prawa, które skutkowałyby usunięciem jej z obrotu prawnego.

Rozpoznając wniesioną skargę należało mieć w pierwszym rzędzie na uwadze, że zaskarżona decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek uchylenia uprzednio wydanej w II instancji decyzji, mocą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W motywach powołanego wyżej prawomocnego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarżona wówczas decyzja, naruszała w sposób istotny przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd wskazał, iż w uzasadnieniu decyzji zabrakło kompleksowego rozważenia wszelkich okoliczności faktycznych związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną, organ bowiem odniósł się tylko do części istotnych okoliczności faktycznych i sformułował wnioski oderwane od tych okoliczności, nie dokonał analizy sytuacji w kontekście § 3 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności nie dokonał analizy miesięcznych dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym oraz kosztów utrzymania i wydatków związanych z realizacją zobowiązań, nie zawarł uzasadnienia prawnego.

Lektura akt sprawy po ponownie przeprowadzonym postępowaniu pozwala na stwierdzenie, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wszystkie wskazania co do dalszego postępowania i wypełnił wytyczne Sądu, usuwając wszelkie wadliwości dostrzeżone przez WSA w Warszawie. Postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo i podjęto wystarczające czynności procesowe zmierzające do ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych sprawy. Materiał dowodowy – zebrany z udziałem skarżącego – należy

Sygn. akt III SA/Wr 63/09

ocenić jako kompletny w świetle obowiązujących reguł procesowych. Zaskarżona decyzja spełnia w pełnym zakresie wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich

Sygn. akt III SA/Wr 63/09

umorzenia i taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Na analogicznej zasadzie "uznania administracyjnego" Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w akcie wykonawczym do ustawy, wydanym na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a) u.s.u.s., tj. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) - którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu (§ 3 ust.1 pkt 3 ).

Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być

Sygn. akt III SA/Wr 63/09

dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości.

Organ wyjaśnił jednak dokładnie, czy zachodzą przesłanki określone w wymienionych przepisach prawa. W szczególności, w ramach badania okoliczności faktycznych sprawy, wykonując zalecenia Sądu, ustalił – i dał temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia - aktualną na dzień wydania decyzji sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, wysokość dochodów oraz wydatków, określając zarazem ogólną kondycję ekonomiczną rodziny skarżącego, zajął stanowisko co do stanu zdrowia wnioskodawcy. Na podstawie dokonanej analizy materiału dowodowego organ zasadnie przyjął, że w stosunku do skarżącego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w takim rozumieniu, jakie przewiduje przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., co wyczerpująco i poprawnie uzasadnił, podobnie dokonał rozważenia, czy zachodzą przypadki opisane w § 3 rozporządzenia, niewadliwie przyjmując brak przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, jak wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, formułując na tle podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Jak wynika zwłaszcza z akt przedmiotowej sprawy, spłata zadłużenia nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak ustalono, małżonka skarżącego otrzymuje stałe wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości (za [...] r. – [...] zł brutto) odpowiadającej przeciętnemu wynagrodzeniu brutto w gospodarce narodowej za 2008 rok, które wyniosło 2.943,88 zł (komunikat Prezesa GUS z 10 lutego 2009r., M.P. Nr 9 z 2009 r. poz. 112). Organ uwzględnił stałe miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie skarżącego, wskazując zarazem, że nie można ustalić rzeczywistej kwoty dochodów bowiem, co istotne, wielkości dochodów osiąganych okazjonalnie i na zlecenie, skarżący nie podał, o czym mowa poniżej,

Z kolei okoliczność stanu zdrowia zobowiązanego, w kontekście regulacji zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, oceniana być może jedynie w odniesieniu do ewentualnego pozbawienia z tej przyczyny możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Wbrew twierdzeniu skargi, Prezes ZUS nie przeczył, że skarżący cierpi na schorzenia przewlekłe (takie

Sygn. akt III SA/Wr 63/09

stwierdzenie organ sformułował jedynie w stosunku do pozostałych członków rodziny skarżącego) w postaci [...] oraz [...], lecz organ przyjął, że stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwił zdobycia kwalifikacji do zajmowania się [...], ani nie uniemożliwia obecnie wykonywania tego zawodu. Tym samym skarżący nie jest pozbawiony możliwości zarobkowania. Dowodów przeciwnych zresztą nie przedstawił, a wobec przyznania w toku postępowania administracyjnego, że nadal jednak prowadzi działalność (choć jak twierdzi – dorywczo i na zlecenie), należy uznać słuszność oceny organu, że powołana w rozpoznawanej sprawie okoliczność przewlekłej choroby skarżącego nie wypełnia dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Przy tym, twierdzenie skarżącego, że aktualnie nie posiada sprzętu [...], nadającego się do wykonywania jakichkolwiek zleceń, stoi w jawnej sprzeczności z jego własnym oświadczeniem (złożonym pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania), że osiąga dochody z prac zleconych i dorywczych.

Godzi się podkreślić, że organ pismem z dnia [...] r., celem dokonania ustaleń faktycznych odnośnie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, wezwał go do przedłożenia w zakreślonym terminie kopii deklaracji podatkowej za [...] r., wypełnionego aktualnego zaświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wraz z kopiami dokumentów obrazujących osiągane dochody etc. Skarżący nie złożył deklaracji podatkowej za [...] r. i wprawdzie przesłał oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, lecz w pkt 4, w którym oświadczył, że osiąga dochód z prac dorywczych i zleconych, nie ujawnił wysokości tych dochodów mimo ewidentnego wskazania w przesłanym przez organ druku owego oświadczenia, że należy podać ich źródła i wysokość. Tymczasem w przedmiotowym wezwaniu z dnia [...] r. organ zakreślił także rygor dla tej czynności, a mianowicie wezwał do przedłożenia tych dokumentów pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie dokumentów, jakimi dysponuje ZUS. Wobec tego skarżący świadomy był skutków procesowych niepodania pewnych informacji. Nie można zatem przyjąć, że organ nie prowadził postępowania w sposób prawidłowy i nie dążył do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w tej materii oraz, że poczynione ustalenia są niepełne.

Sygn. akt III SA/Wr 63/09

Zarzutu skargi o braku przeprowadzenia wizji lokalnej także nie można podzielić. Abstrahując od tego, że dowodu na tezę negatywną się nie przeprowadza, skarżący bowiem twierdzi, że własnego [...] nie posiada, należy zauważyć, że organ nie ustalał, czy skarżący jest właścicielem własnego [...], lecz powołał się jedynie na treść informacji umieszczonej na stronie internetowej dotyczącej osoby skarżącego, z której między innymi wynikają nie tylko osiągnięcia skarżącego w sferze zawodowej, ale szeroki zakres [...] zainteresowań, i to realizowanych bynajmniej nie przed [...] laty, jak podano w skardze, gdyż rzeczony tekst odnosi się także do wydarzeń [...] z okresu [...] i nadal ujawnione są w nim dane kontaktowe skarżącego.

Prezes ZUS zatem nie przytoczył, że własne [...] jest składnikiem posiadanego przez skarżącego majątku, lecz wywiódł, że ujawnianie tych informacji na stronach internetowych - jako tekstu autopromocyjnego – świadczy o możliwościach skarżącego osiągania dochodów. Ta okoliczność zaś w powiązaniu z faktem wykonywania prac dorywczych i zleconych przez skarżącego, co sam przyznał w złożonym oświadczeniu – wskazuje nie na hipotetyczne, ale jak najbardziej realne źródło pozyskiwania przychodów finansowych z tego tytułu.

Co zaś do poniesienia strat materialnych w związku z [...], należy podkreślić, iż zdarzenie to miało miejsce w [...] r., skarżący składek nie uiszczał już od [...] roku, a nadto, jak trafnie wskazał organ, wielkość strat wówczas poniesionych została udokumentowana jedynie na kwotę [...] zł na podstawie zeznania złożonego przez skarżącego w tamtym czasie w ramach prowadzonego przez policję dochodzenia. Nie wynika z niego utrata narzędzi pracy. Zasadnie zatem organ przyjął, że rozbieżność między oświadczeniami strony składanymi podczas dochodzenia a formułowanymi na użytek późniejszego postępowania o umorzenie składek - czyni te drugie niewiarygodnymi.

Przyjęcie przez inny organ administracji publicznej w odrębnym postępowaniu, które toczyło się wcześniej, konkretnych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej wnioskodawcy nie wpływa wiążąco na kolejne postępowania, gdyż w każdej sprawie organ jest władny i zobligowany do dokonania własnych ustaleń, odzwierciedlających aktualny na dzień wydania decyzji stan faktyczny sprawy.

Sygn. akt III SA/Wr 63/09

Termin wydania decyzji nie wywarł żadnego wpływu na treść merytoryczną rozstrzygnięcia, zatem ten zarzut skargi pozbawiony jest znaczenia prawnego.

Organ zapewnił wszelkie gwarancje procesowe dla strony, w szczególności powiadomił o treści art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. przysługującym stronie prawie do zapoznania się w każdym stadium postępowania z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przedłożonych dowodów i zgłoszonych żądań, z której, jak wynika z akt sprawy, skarżący nie skorzystał.

Skoro postępowanie przeprowadzono w sposób należyty, z poszanowaniem reguł procesowych, nie można w nim dostrzec istotnych naruszeń prawa, które mogłyby wpłynąć na treść rozstrzygnięcia, przeprowadzona ocena dowodów została oparta na niewadliwie zgromadzonym materiale dowodowym, jest wyczerpująca, logiczna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, nie można jej przypisać dowolności, zaskarżona decyzja spełnia wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. i nie przekroczono granic uznania administracyjnego - skarga powinna była zostać oddalona.

Wypada również zaznaczyć, że strona może ponowić wniosek o umorzenie zaległych należności, inicjując nowe postępowanie, ma też możliwość, na co wskazał organ, starania się o rozłożenie ich na raty. Każda bowiem zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, gdyż odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.