Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 726/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 55
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi G.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zgłoszenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia [...] r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 4442 (cztery tysiące czterysta czterdzieści dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy Z. (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 55), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r. poz. 1330) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalił administracyjną karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zgłoszenia 18 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna z terenu działki nr geod. 1 oraz 2 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna rosnących w granicy działek nr geod. 1 i nr 2 położonych w Z. w łącznej wysokości 50.440,50 zł oraz obciążył nią G. Z. (dalej: strona, skarżący). W decyzji wskazano, że wysokość administracyjnej kary pieniężnej wyliczona została w załączniku nr 1, stanowiącym integralną część decyzji.

Powyższa decyzja została wydana wobec tego, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: organ drugiej instancji, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania a decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] i również przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W obu przypadkach powodem wydania decyzji uchylających było, w ocenie organu odwoławczego, niezebranie przez Burmistrza pełnego materiału dowodowego pozwalającego na wymierzenie wymienionej kary. W toku postępowania trzykrotnie dokonano oględzin terenu wycięcia drzew (tj. dnia[...] .) oraz sporządzono dwie opinie biegłych (z dnia [...] r. oraz uzupełniającą- z dnia [...]r.).

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] organ pierwszej instancji podał, że w świetle całego zebranego do tej pory materiału dowodowego ustalono, że właścicielem działki nr geod. 1 jest skarżący, a działka o nr geod. 2 jest we władaniu Skarbu Państwa na zasadach samoistnego posiadania. W toku postępowania, skarżący poinformował, że nie może brać udziału w postępowaniu, w którym przypisane mu zostały czynności niewykonane przez niego. Poinformował także, że w dniu 27 kwietnia 2018 r. zostały przeprowadzone prace geodezyjne w celu ustalenia granicy pomiędzy wymienionymi działkami, podczas których można było stwierdzić stan drzewostanu w ich obrębie. Nadto, w trakcie przeprowadzonych oględzin stwierdzono, że na działce znajdują się fragmenty pociętego drzewa. Skarżący wyjaśnił, iż to nie on dokonał ich wycinki. Wskazał również, że to mieszkańcy Z. i okolic dokonywali wyrębu drzewa na opał. Proceder ten na jego działce zakończył się wraz z postawieniem ogrodzenia. Stąd też nikt od tego momentu nie mógł przejechać i zabrać już ściętego drzewa. Oświadczył również, że budując płot nie musiał ścinać żadnych drzew, ponieważ była tam naturalna przesieka. Jednocześnie podał, że przed zabudowaniem ogrodzenia zostały przeprowadzone prace geodezyjne dla ustalenia punktów granicznych.

W toku postępowania skarżący został zobowiązany do wskazania wykonawcy ogrodzenia, jednakże odmówił. Natomiast geodeta wykonujący powyżej opisane czynności podał, iż nie przypomina sobie żadnych pniaków ściętych drzew w granicy przedmiotowych działek. Dodał, że podczas wykonywania prac geodezyjnych nie było potrzeby usuwania żadnych drzew. Wyznaczenie punktów granicznych pomiędzy działkami zostało przeprowadzone metodą, której drzewa nie przeszkadzały. W trakcie drugich oględzin - oględzin w dniu [...] ustalono, że działka skarżącego została ogrodzona. Od strony działki nr 2 ogrodzenie wykonane zostało z prefabrykatów betonowych o wysokości 2m. Na długości 84m od strony południowo-wschodniej, ogrodzenie to znajduje się w obrębie użytku LS (las), natomiast w pozostałej części ogrodzenie znajduje się poza tym użytkiem. W obrębie tej części, w toku przeprowadzonych czynności ustalono, że pod ogrodzeniem znajdują się pniaki trzech sztuk drzew, a w bezpośrednim jego sąsiedztwie zinwentaryzowano 63 pniaki. Skarżący wyjaśnił, że ogrodzenie wykonane zostało w sierpniu i wrześniu 2018 r. Nie złożył wyjaśnień co do okoliczności usunięcia drzew, ale wniósł by do protokołu wpisać treść: "nie ja ścinałem drzewa w obrębie przedmiotowego ogrodzenia".

Jednocześnie organ dopuścił dowód z pisemnej opinii biegłego z zakresu leśnictwa, który ustalił, że przybliżony okres usunięcia przedmiotowych drzew waha się pomiędzy 1,5 roku do 2 lat od daty dokonania oględzin, czyli w przybliżeniu pomiędzy styczniem a lipcem 2018 r. Wyjaśnienie złożył także wykonawca ogrodzenia podając, że przed dokonaniem zlecenia budowy ogrodzenia skarżący poinformował o przebiegu granicy działki przez teren zalesiony, a w związku z tym w odpowiedzi przedstawiciel wykonawcy wymagał przygotowania terenu pod ogrodzenie przed przystąpieniem do jego budowy. Nadto dodał, że skarżący w toku rozmów z wykonawcą robót stwierdził, że granica będzie wytyczona, a teren zostanie przygotowany do wykonania robót. Wykonawca robót oświadczył, że ogrodzenie zostało zbudowane w miesiącach kwiecień-maj 2018 r. Jednocześnie osoba przewożąca płyty betonowe ogrodzenia wyjaśniła, że widziała ścięte drzewa leżące na działce skarżącego.

Burmistrz ustalił także, że skarżący złożył w Komendzie Powiatowej Policji w M. zawiadomienie o kradzieży drzewa na opał z terenu nieruchomości, które dotyczyło okresu marzec 2018 r.- 6 luty 2019 r. Postępowanie zakończyło się wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa.

Organ nie dał wiary twierdzeniom skarżącego i stwierdził, że usunięte drzewa rosły uprzednio w miejscu, w którym aktualnie znajduje się ogrodzenie pomiędzy działkami nr 2 i nr 1, a zostały usunięte w celu posadowienia tego ogrodzenia. Organ wskazał także, że usunięcie tych drzew powinno zostać poprzedzone zgłoszeniem ich usunięcia, a drzew znajdujących się bezpośrednio pod ogrodzeniem, a więc w granicy działek - zezwoleniem organu. Organ pierwszej instancji podkreślił także, że wszystkie ścięte drzewa rosły w miejscu, w którym aktualnie przebiega ogrodzenie. Tego rodzaju zbieżności nie da się wytłumaczyć faktem posadowienia ogrodzenia w istniejącej przesiece powstałej na skutek działalności osób trzecich (wyrębu celem kradzieży). Skoro skarżący z zamiarem postawienia ogrodzenia zwrócił się do wykonawcy robót już na przełomie lat 2017/2018 i został poinformowany o konieczności przygotowania terenu, a drzewa wycięto pomiędzy styczniem a lipcem 2018 r. oraz wyrębu dokonano w przebiegu granicy pomiędzy działkami i w miejscu, w którym przebiega teraz ogrodzenie, to jedynym logicznym wytłumaczeniem takiej zbieżności faktów jest, że drzewa zostały usunięte celem budowy ogrodzenia na zlecenie skarżącego.

Pismem z dnia 10 lipca 2020 r. skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie odwołanie i zarzucając Burmistrzowi naruszenie przepisu art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez wymierzenie mu administracyjnej kary pieniężnej za nielegalne usunięcie drzew, mimo braku dowodów na jego sprawstwo, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji.

Po rozpoznaniu odwołania, organ drugiej instancji zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 88 ust. 1 pkt 1, 2 i 6, art. 89 ust. 1 w związku z art. 83f ust. 1 pkt 3a i ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1 dotyczącym ustalenia wysokości administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew w kwocie 50 440, 50 zł i w tym zakresie orzekł o ustaleniu administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 28 046 zł; uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 2 dotyczącym wysokości obciążenia strony administracyjną karą pieniężną za usunięcie drzew w kwocie 50 440, 50 zł i w tym zakresie orzekł o obciążeniu strony administracyjną karą pieniężną w kwocie 28 046 zł; uchylił w pkt 2 załącznika nr 1 do zaskarżonej decyzji ustalone w tabeli w kolumnie nr 6 - kary administracyjne za usunięcie drzew na działce o nr geod. 1 i w tym zakresie orzekł o ustaleniu kar administracyjnych w wysokości równej opłacie administracyjnej za usunięcie danego drzewa, jak w kolumnie nr 5 tabeli. a w pozostałej części natomiast utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny sprawy oraz zastosowane przepisy prawa. Kolegium wskazało, że do decyzji załączony został załącznik nr 1 dotyczący ustalenia wysokości kary administracyjnej za usuniecie 20 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna. Organ w tabeli zaprezentował numery usuniętych drzew, ustalił gatunek, średnice oraz obwód każdego z tych drzew zgodnie z art. 89 ust. 4 ustawy, a następnie wyliczył opłatę za usuniecie jako iloczyn obwodu pnia i stawki opłaty (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usuniecie drzew i krzewów - Dz.U. z 2017 r., poz. 1330). W dalszej kolejności organ ustalił w oparciu o art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody administracyjną karę pieniężną w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew.

Jednocześnie organ podniósł, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności, nałożonej na stronę administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zgłoszenia 18 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna z terenu działki o nr geod. 1 oraz 2 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna rosnących w granicy wymienionej działki z działką sąsiednią. Natomiast sam fakt usunięcia tych drzew nie jest kwestionowany, ani nie stanowił istoty odwołania.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budzi wątpliwości. Przedmiotem sporu pozostaje natomiast okoliczność ustalenia osoby ponoszącej odpowiedzialność administracyjną za wycięcie drzew. Organ potwierdził, że do ich usunięcia bowiem nie przyznał się ani skarżący, ani też osoby stawiające ogrodzenie. Nadto, odmówiono wszczęcia dochodzenia kradzieży drzew z działki strony w okresie od marca 2018 r. do 6 lutego 2019 r. Stąd też Kolegium w pełni podzieliło ocenę wyników postępowania wyjaśniającego i stwierdziło, że to skarżący dokonał wycinki drzew. Kolegium wskazało, że wydanie rozstrzygnięcia w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za nielegalne usunięcie drzew musi być zawsze poprzedzone następującymi ustaleniami: czy zostały wycięte drzewa, jakie obwody pni miały wycięte drzewa, kto dokonał wycięcia oraz czy miał do tego podstawę w postaci stosowanego zezwolenia właściwego organu, bądź czy zgłosił zamiar usunięcia drzewa. Jednoznaczne i właściwe ustalenie wskazanych okoliczności jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

W ocenie Kolegium, Burmistrz prawidłowo zastosował przepisy, dokonując stosownych wyliczeń opłaty na podstawie załącznika nr 1. Jednakże wyliczenia odnośnie wysokości kary administracyjnej organ odwoławczy podziela jedynie co do usuniętych 2 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna rosnących na granicy działki o nr geod. 1 z działką o nr geod. 2. W odniesieniu do 18 drzew gatunku sosna zwyczajna usuniętych z działki nr 1 bez wymaganego zgłoszenia kara powinna być wymierzona w wysokości przewidzianej w art. 89 ust. 1 ustawy, tj. dla przypadków, w których usunięcie drzewa jest zwolnione z uiszczenia opłaty - czyli w wysokości równej tej opłacie, ponoszonej gdyby takiego zwolnienia nie było, a nie w wysokości dwukrotności takiej opłaty. Skoro skarżący usunął drzewa na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać do organu zgłoszenie o zamiarze usunięcia drzewa. Tak więc wobec tego, że skarżący naruszył powyższy obowiązek i usunął drzewa bez dokonania zgłoszenia z art. 83f ust. 4 ustawy, to tym samym wypełnił przesłanki do wymierzona mu administracyjnej kary pieniężnej. Począwszy od 2017 r. przepis art. 89 ust. 1 ustawy różnicuje wysokość tej kary, w zależności od tego czy podmiot, któremu kara jest wymierzana był zwolniony z obowiązku uiszczenia opłaty, czy też nie. Z literalnego brzemienia art. 89 ust. 1 ustawy wynika, iż na zasadzie wyjątku, w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było, a nie w wysokości dwukrotności takiej opłaty.

Zatem, w sprawie do drzew położonych na działce skarżącego ma zastosowanie przepis art. 83f ust. 1 pkt 3a i ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, a w związku z tym Burmistrz niezasadnie uznał, zastosowanie w tym zakresie art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy, a w konsekwencji, błędnie wymierzył karę na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy. Stąd też należało zaskarżoną decyzję Burmistrza uchylić w tym zakresie poprzez nieprawidłowe określenie wymiaru orzeczonej kary pieniężnej w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew.

Natomiast w pozostałym zakresie organ orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w części dotyczącej ustalenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew, podzielając ustalenia i ocenę organu pierwszej instancji.

Kolegium wskazało także, że na podstawie art. 154 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że drzewa i krzewy rosnące na granicy gruntów sąsiadujących służą do wspólnego użytku sąsiadów, stanowiąc współwłasność właścicieli tychże działek. Zatem można je usunąć wyłącznie na podstawie zezwolenia, przy czym na jego uzyskanie wymagana jest zgoda każdego ze współwłaścicieli. Art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody stanowi materialnoprawną podstawę wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia (pkt 1) i bez zgody posiadacza nieruchomości (pkt 2). Osoba, której nie przysługuje żaden tytuł prawny do nieruchomości, jeśli usuwa z niej drzewo bez zgody posiadacza, podlega karze administracyjnej stosownie do art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy..

Wobec powyższego, Kolegium stwierdziło, że skarżący przed przystąpieniem do robót powinien uzyskać zgodę właściciela sąsiedniego gruntu. Organ zaznaczył przy tym, że będąca we władaniu Skarbu Państwa na zasadach samoistnego posiadania działka nr 2 ma nieuregulowany stan prawny i nie wchodzi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Przedmiotowa nieruchomość przeszła z mocy art. 74 ust. 3 ustawy o lasach w zarząd Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Jak wynika z akt sprawy Starosta [...] w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji, wyjaśnił, że nie udzielał zgody na usunięcie drzew i nic nie wiedział o prowadzonej wycince. Usunięcie drzewa musi poprzedzić decyzja zezwalająca na wycinkę, adresowana do posiadacza nieruchomości. W doktrynie utrwaliło się stanowisko, zgodnie z którym, w pierwszej kolejności organ, który wszczyna postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia powinien dokonać ustaleń czy podmiot, który usunął drzewa, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły, gdyż tylko ten podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia. Tak więc, karę pieniężną za usunięcie drzew bez zezwolenia, o jakiej stanowi art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew z terenu danej nieruchomości, co wynika z powiązania powyższego artykułu z treścią przepisu art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie ma podstaw do wymierzenia kary pieniężnej osobie trzeciej, gdyż osoba taka nie jest zobowiązana do utrzymywania we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości, a tym samym nie jest uprawniona (brak przymiotu strony) do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu takich nieruchomości. Wymierzenie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia podmiotowi nieuprawnionemu do uzyskania takiego zezwolenia, może nastąpić jedynie gdy podmiot ten działał bez wiedzy posiadacza nieruchomości. Natomiast kara pieniężna za usunięcie drzew bez zezwolenia nakładana jest na podmiot uprawniony do uzyskania takiego zezwolenia zarówno wtedy, gdy podmiot ten sam dokonał usunięcia drzew, jak też i wtedy, gdy zlecił dokonanie wycięcia osobie trzeciej, lub gdy wiedział o zamiarze wycięcia drzew przez osobę trzecią i godził się na takie działanie.

W konsekwencji brak stosownego zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew na działce o nr geod. 1 oraz odnośnie działki o nr geod. 2 - zezwolenia i zgody posiadacza tejże działki na usunięcie drzew, uzasadniał w rozpoznawanej sprawie wszczęcie postępowania w przedmiocie wymierzenia skarżącemu ogrodzenia administracyjnej kary pieniężnej.

Kolegium podzieliło w pełni zaprezentowane w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji stanowisko co do obiektywnego charakteru odpowiedzialności administracyjnej przewidzianej w art. 88 ust. 1 ustawy. Organ przychylił się również do ugruntowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu, że odpowiedzialność administracyjna za usunięcie drzew bez zezwolenia (bez względu na to, co było przyczyną jego nieuzyskania) czy uprzedniego zgłoszenia, nie jest oparta na zasadzie winy, lecz ma charakter czysto obiektywny. Chodzi bowiem nie o odpowiedzialność karną, a administracyjną.

W ocenie Kolegium w realiach rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości, że podmiotem, któremu można przypisać odpowiedzialność administracyjną na gruncie postanowień art. 88 ust. 2 ustawy jest skarżący. Bez znaczenia jest fakt nieustalenia sprawcy (czy sprawców) wycinki, bowiem brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że sprawca (bądź sprawcy) nie działał "w związku" z realizacją wznoszenia ogrodzenia. W głównej mierze usytuowanie pni względem ogrodzenia - świadczy o tym, że ścięcie drzew podyktowane było jego realizacją. Za organem pierwszej instancji należało przyjąć, że mało prawdopodobne jest, by wyręb drzew celem kradzieży prowadził do ich ścinki zgodnie z przebiegiem granicy między działkami, a więc w sposób uporządkowany. Z powyższych względów Kolegium nie podzieliło formułowanej w toku postępowania argumentacji skarżącego, która zmierzała do wykazania, że to nie inwestor, a osoby dopuszczające się wycinki drzew celem kradzieży na opał, powinny ponosić odpowiedzialność administracyjną za bezprawne działanie. Organ podkreślił, że taki wyręb drzew skutkowałaby usytuowaniem pniaków w sposób chaotyczny.

Wniosek ten jest zasadny tym bardziej, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do przyjęcia, że decyzja o wycince przedmiotowych drzew została podjęta przez osoby stawiające ogrodzenie. Także wskazana przez skarżącego data wzniesienia ogrodzenia nie jest jednoznaczna, i sam skarżący podaje różne daty jego wykonania.

Reasumując, dla przyjęcia odpowiedzialności administracyjnej skarżącego wystarczający jest niewątpliwie zachodzący w sprawie (wbrew jego twierdzeniom) związek przyczynowy, pomiędzy jego zachowaniem polegającym na zleceniu budowy ogrodzenia wzdłuż granicy działek, a popełnieniem deliktu administracyjnego w postaci wycięcia przedmiotowych drzew bez zezwolenia i zgody posiadacza nieruchomości sąsiedniej, na której po części te drzewa rosły, a także bez stosownego zgłoszenia zamiaru wycinki na nieruchomości strony.

W ocenie Kolegium, w kontrolowanej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, które odpowiada zasadom wynikającym z dyspozycji przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku postępowania organ przeprowadził trzykrotnie oględziny, których ustalenia znalazły swój wyraz w sporządzonych protokołach. W oględzinach tych skarżący się jak i jego pełnomocnik mieli zapewniony czynny udział. Do akt dołączono mapę przedstawiającą usytuowanie zinwentaryzowanych pniaków. W toku postępowania dopuszczono także dowód z opinii biegłego oraz zebrano zeznania świadków, które stanowią istotny składnik materiału dowodowego, pozwalający na wnikliwa ocenę stanu faktycznego sprawy. Organ podkreślił, iż postawa skarżącego w trakcie całego postępowania dowodowego, tj. niestawienie się na oględziny, czy nieudzielenie wyjaśnień co do wykonawców ogrodzenia, niewątpliwie utrudniała organowi wydanie rozstrzygnięcia.

W sprawie uzyskano również wiadomości specjalne - opinię biegłego z zakresu leśnictwa, tj. biegłego sądowego w zakresie wyceny ilości i wartości surowca drzewnego celem ustalenia okresu czasu, w jakim zostały ścięte drzewa będące przedmiotem postępowania. W ocenie Kolegium, sporządzona przez biegłego opinia uzupełniająca wyczerpująco i jasno przedstawia sposób przeprowadzonego badania, jak również wskazuje i wyjaśnia przesłanki, które doprowadziły biegłego do przedstawionych konkluzji, a przy tym uzasadnia przyjęte przez jej autora twierdzenia.

Kolegium podało, że skarżący poza ogólnym powołaniem się na brak dowodów na swoje sprawstwo i oświadczeniu, iż drzew nie ścinał, nie podał żadnych konkretnych argumentów przemawiających za nieuwzględnieniem dowodu z opinii biegłego, sporządzonej celem oceny czasu, w jakim zostały ścięte drzewa, jak i nie przedłożył jakichkolwiek dowodów potwierdzających ustalenie czasu, w jakim zostały ścięte drzewa (np. własnej opinii biegłego), ani nie udowodnił swojej tezy o pasiece powstałej na skutek rozkradzionych drzew.

Pismem z dnia 11 maja 2021 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję i zarzucił jej naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 19, art. 20 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy o lasach poprzez błędne ustalenie właściwości rzeczowej i miejscowej organu administracji publicznej polegającej na przyjęciu, że właściwym organem administracji publicznej w przedmiotowej sprawie jest Burmistrz Miasta i Gminy Z., podczas gdy z art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy o lasach wynika, że nadzór nad gospodarką leśną sprawują minister właściwy do spraw środowiska - w lasach stanowiących własność Skarbu Państwa; starosta — w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa. Tym samym Burmistrz nie był organem właściwym do prowadzenia postępowania i wydania przedmiotowej decyzji. Właściwym organem, mając na uwadze charakter przedmiotowej działki był starosta, a w przypadku istnienia porozumienia z miejscowym nadleśnictwem, właściwym do prowadzenia postępowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, w tym wydawanie decyzji administracyjnych w pierwszej instancji było nadleśnictwo Lasów Państwowych, zwanemu "nadleśniczym" (art. 5 ust. 1 pkt. 3 ustawy o lasach).

Jednocześnie skarżący zarzucił art. 7 i art. 12 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewykazanie się wnikliwością oraz najwyższą starością w toku prowadzenia postępowania w sposób pozwalający zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowego poprzez pominięcie zarzutu, który dotyczył braku powołania przez organ właściwego biegłego dendrologa dla określenia czasookresu ścięcia drzew. Nadto, zarzucił błędne ustalenie odpowiedzialności pieniężnej skarżącego jedynie na podstawie poszlak i założeniu, że ukarać trzeba nie sprawcę czynów lecz właściciela działki bez przeprowadzenia rzetelnego postępowanie w zakresie ustalenia rzeczywistego sprawcy czynów.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, poprzez uznanie, że decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Równocześnie złożył ewentualny wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podał, że niewątpliwie działka leśna o nr 1 pozostaje we władaniu osoby prywatnej, tj. skarżącego. Natomiast działka nr 2 jest we władaniu Skarbu Państwa. Wskazał, że do nieruchomości leśnych czy lasów mają zastosowanie szczególne przepisy w ustawie o lasach. Również tam jest określona właściwość organu, który prowadzi nadzór i zarząd na lasami. Dodatkowo art. 90 ustawy o ochronie przyrody wskazuje kto może wydać decyzję o karze pieniężnej za usunięcie drzew bez zgłoszenia jedynie w zakresie własności nieruchomości należących do gminy, a kto w innym przypadku. Natomiast art. 4 i art. 5 ustawy o lasach precyzuje kto sprawuje nadzór i zarząd nad lasami.

Zarówno działka nr 1 jak i działka nr 2 jest zwykłą działką leśną. Nadzór nad Lasami Państwowymi sprawuje minister właściwy do spraw środowiska, a nadzór nad gospodarką leśną sprawują minister właściwy do spraw środowiska w lasach stanowiących własność Skarbu Państwa, natomiast starosta w lasach niestanowiących własności Skarbu. Jednak starosta może, w drodze porozumienia, powierzyć prowadzenie w jego imieniu spraw z zakresu nadzoru, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, w tym wydawanie decyzji administracyjnych w pierwszej instancji, nadleśniczemu Lasów Państwowych, zwanemu dalej "nadleśniczym".

W przedmiotowym postępowaniu dotyczącym działki leśnej należącej do Skarbu Państwa jaki i działki leśnej stanowiącej własność prywatną Burmistrz uznał się właściwym organem i bez zawiadomienia właściwego organu nadzorującego i zarządzającego lasem autorytarnie prowadził całe postępowanie do wydania decyzji.

Zdaniem skarżącego naruszył on zasadę badania swojej właściwości rzeczowej i miejscowej z urzędu, ale i również w całym postępowaniu stosował błędne przepisy o zakresie jego działania.

Co prawda zarzut błędnej właściwości organu nie pojawił się w odwołaniu do Kolegium, jednakże, organ odwoławczy winien to zbadać z urzędu.

W odniesieniu do kolejnego zarzutu, skarżący podał, że organ odwoławczy całkowicie pominął wniosek dowodowego składany w toku postępowania, a mianowicie powołania właściwego biegłego (dendrologa), który z należytą precyzją określiłby czasookres usunięcia drzew z przedmiotowych nieruchomości.

Powyższe ustalenie pomogłoby potwierdzić lub wykluczyć późniejsze stanowisko organu orzekającego o sprawstwie skarżącego. Właściwy biegły nie tylko mógłby wykazać na brak sprawstwa skarżącego ale również to, że do wycinka drzew dochodziło znacznie wcześniej zanim powstało ogrodzenie.

Nadto, skarżący nie zgodził się z tym, by to on miał złożyć prywatną opinię w tym zakresie.

Pismem z dnia 17 czerwca 2021 r. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wskazało, że nieruchomości na których doszło do wycinki drzew tj. działki nr 2 i nr 1 wZ., nie są lasem w rozumieniu art. 3 ustawy o lasach.

Tym samym Burmistrz Miasta i Gminy Z. był właściwym organem, zgodnie z ogólną normą art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto, należy zauważyć, że umiejscowienie pni po wyciętych drzewach, znajdujących się w przebiegu linii ogrodzenia, dotyczy tej części działek, które zgodnie z ewidencją gruntów, oraz mapami zawartymi w aktach sprawy zajęte są przez tereny oznaczone symbolem "N" - nieużytki, lub "R" - grunt rolny. W pozostałym zakresie organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), stanowiąc, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 cytowanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 tej ustawy sądy te rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Mając na uwadze powyższe trzeba stwierdzić, że kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji - Burmistrza Miasta i Gminy Z. naruszają obowiązujące przepisy w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zdaniem Sądu obie decyzje wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99. Nie wszystkie jednak zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.

Wskazać należy, że kontrolowane w niniejszym postępowaniu decyzje wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1098).

Nie można podzielić twierdzenia skarżącego, iż w sprawie naruszono przepisy o właściwości orzekających w sprawie organów. Zgodnie z art. 83a. tej ustawy zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w myśl jej art. 88 kary pieniężne za uszkodzenie, zniszczenie drzewa lub krzewu oraz za usunięcie drzewa lub krzewu bez zezwolenia albo usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości wymierza wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Nie jest zatem zasadny zarzut, iż niewłaściwy jest orzekający w sprawie Burmistrz Miasta i Gminy Z. Według skarżącego z art. 5.1 pkt. 2 ustawy o lasach wynika, że nadzór nad gospodarką leśną sprawują: 1) minister właściwy do spraw środowiska — w lasach stanowiących własność Skarbu Państwa; 2) starosta - w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa. Wyjaśnić jednak trzeba, że według wydruku mapy z systemu ewidencji gruntów wynika, że działka nr1, będąca własnością skarżącego, to w przeważającej części nieużytki, tylko we fragmencie będąc oznaczona jako las. Podobnie wygląda kwestia określenia przeznaczenia działki 2, która w ewidencji także oznaczona jest jako N-nieużytki. Stąd też właściwość organu została oznaczona prawidłowo.

Nie można jednak nie zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż sprawa nie została w sposób należyty, jednoznaczny i wyczerpujący przygotowana do rozstrzygnięcia. Problemem podstawowym pozostawał problem ustalenia osoby ponoszącej odpowiedzialność za wycięcie przedmiotowych drzew. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznano, że osobą ponoszącą odpowiedzialność administracyjną za wycięcie drzew, jest osoba zlecająca budowę ogrodzenia między działkami. Faktycznie drzewa wycięto wzdłuż linii ogrodzenia, co stwarza podstawę do wnioskowania, że inwestor ogrodzenia – czyli skarżący, zwłaszcza po uzyskaniu informacji od wykonawcy tego ogrodzenia, że niezbędne jest odpowiednie przygotowanie terenu (tj. niezbędne jest usunięcie rosnących drzew), jest osobą odpowiedzialną za ich wycięcie. Jednak, zdaniem skarżącego drzewa wycięto nie tylko wzdłuż linii uwidocznionej na mapach załączonych do sprawy, ale także w innych miejscach, w sposób nieuporządkowany. W żadnym momencie postępowania, pomimo wielokrotnych oględzin terenu, nie ma stanowiska orzekających w sprawie organów w stosunku do takiego stwierdzenia skarżącego. Natomiast zgłoszenie kradzieży drzewa przez skarżącego organom ścigania, wprawdzie zakończone umorzeniem postępowania wobec niewykrycia sprawy, może sugerować, że była to kradzież z całego terenu działki skarżącego oraz działki sąsiedniej. Niezbędne jest więc w tym zakresie jednoznaczne ustalenie czy drzewa wycięto tylko wzdłuż linii ogrodzenia, czy rzeczywiście dochodziło do wycinki drzew w sposób nieuporządkowany na powierzchni całej działki.

W tym miejscu wymaga zaznaczenia i podkreślenia charakter odpowiedzialności, przewidzianej w art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. W orzecznictwie kładzie się nacisk na obiektywny charakter odpowiedzialności administracyjnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, gdzie wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary jest działanie bezprawne, sprzeczne z wymogiem uprzedniego uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew. Usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia stanowi więc delikt administracyjny, w którym nie bada się stopnia zawinienia strony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2262/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 268/11). Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna nie jest oparta na zasadzie winy, lecz ma charakter czysto obiektywny. Wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew i krzewów, spowodowanego działaniem posiadacza danej nieruchomości (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 440/09). Skoro zatem odpowiedzialność została zobiektywizowana, to nieistotnym jest czy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia osobiście, czy też wynajął w tym celu inny podmiot czynność tę zlecając, nieistotna z punktu widzenia tej postaci odpowiedzialności jest także świadomość czy też brak świadomości konieczności uzyskania stosownego zezwolenia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w wyroku z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1022/14)

Odnosząc się do podnoszonego zarzutu wadliwego sporządzenia opinii w sprawie, nie można podzielić w tym zakresie twierdzeń skarżącego. Organ pierwszej instancji dopuścił w sprawie dowód z opinii biegłego sądowego mgr inż. A. P. w zakresie ustalenia okresu czasu w jakim zostały ścięte przedmowę drzewa, także dopuścił opinię uzupełniającą tego biegłego, w której wprawdzie przyznaje on, że precyzyjne, bardzo dokładne ustalenie daty wycinki drzew nie jest możliwe ze względu na upływ czasu, ale jednak przyznaje, że mieści się on w okresie od 1,5 do 2 lat wstecz. Ustalenie to nastąpiło na podstawie przeprowadzonego badania głębokości zalegania patogenów grzybowych na ściętych drzewach. Głębokość ta zależna jest od czasu rozwoju patogenu w drewnie. Opinia ta nie budzi zastrzeżeń co do jej rzetelności i kompleksowości, pomimo, iż nie ustala precyzyjnego czasu wycinki tych drzew. Nie może jednak tu ujść uwadze fakt, że czasokres wskazany w opinii biegłego pokrywa się z czasem budowy ogrodzenia. Stąd też zarzut pominięcia wniosku dowodowego w zakresie powołania właściwego biegłego (dendrologa), który z należytą precyzją określiłby czasookres usunięcia drzew z przedmiotowych nieruchomości nie mógł być uznany za przesądzający w sprawie.

Natomiast powodem przesądzającym o tym jest brak możliwości dokładnego i jednoznacznego sprawdzenia prawidłowości wyliczenia kary za usunięcie konkretnych drzew z wymienionych działek. Przedłożone w sprawie dokumenty nie dają bowiem pełnego obrazu sprawy, a tym samym powstaje zasadniczy problem dokonania jej prawidłowej kontroli i oceny. Przede wszystkim należy podnieść, iż kwestia wycięcia drzew z działki nr 1 oraz z działki nr 2rozstrzygnięte jest dwoma decyzjami. Nie została w sposób zrozumiały i jasny wyjaśniona kwestia wydania dwu decyzji w sprawie. W przypadku obu decyzji mowa jest o wycięciu drzew tak z jednej jak i drugiej działki. Nie wyjaśniono zatem w sposób logiczny i przekonujący, dlaczego wydano w sprawie dwie decyzje, jaki jest sposób wyodrębnienia dwu odrębnych spraw dotyczących wycięcia drzew z wymienionych działek. O ile można stwierdzić, że w przypadku niniejszej sprawy – tj. decyzji organu pierwszej instancji nr [...] mowa o wycięciu bez wymaganego zgłoszenia 18 drzew –sosna zwyczajna z terenu działki nr1 , a w decyzji tego organu nr [...] o wycięciu bez wymaganego zezwolenia 7 drzew z działki nr 2 (sprawa o sygn. II SA/Gl 725/21), to zarówno w jednej jak i w drugiej decyzji mowa o wycięciu drzew rosnących w granicy obu działek. Dodać trzeba, że do obu spraw przygotowane zostały odrębne mapy, z których jednak nie wynika, w sposób jasny i bezsporny, jakiego terenu dotyczą. Pobieżne tylko porównanie tych map prowadzi do wniosku, że dotyczy tego samego terenu, chociaż inna jest na każdej z map numeracja czerwonych punktów, mających oznaczać kolejne wycięte drzewa. O ile w niniejszej sprawie na linii granicy między działkami uwidoczniono 65 czerwonych punktów – wyciętych drzew, to w przypadku sprawy nr II SA/Gl 725/21 – na tej samej linii granicy pomiędzy działkami wymieniono 48 drzew – w postaci czerwonych punktów. Wobec tego, że numeracja tych wyciętych drzew powtarza się na obu mapach, pojawia się uzasadnione pytanie, czy w wydanych decyzjach nie została przez organy nałożona kara za wycięcie tych samych drzew. Z załączonych do obu decyzji załączników nr 1- ustalenie wysokości kary administracyjnej wynika, że w obu przypadkach pojawia się kara za wycięcie drzewa oznaczonego numerem 36, nr 39 i nr 45. Wprawdzie na załączonych mapach są to punkty- drzewa inaczej umiejscowione, ale sprawa nie jest oczywista i wymaga w tym zakresie szczegółowego wyjaśnienia.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając skargę, uchylił zaskarżoną decyzją oraz decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 842,00zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3600zł orzeczono na podstawie art. 200 art. 205 i art. 209 cytowanej ustawy z uwzględnieniem § 14 ust. 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800)

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ustali, w pierwszej kolejności, czy w niniejszej sprawie nastąpiło wycięcie drzew tylko w śladzie wykonywanego przez skarżącego ogrodzenia, czy wycięcia dotyczyły też pozostałego terenu mając charakter nieuporządkowany i rozproszony. Dodatkowo organ ustali ponad wszelką wątpliwość, iż nałożona kara administracyjna za wycięcie drzew nie została w stosunku do wskazanych drzew naliczona podwójnie. Prowadząc postępowanie organ może odnieść się do okoliczności i wyników wszczętego postępowania karnego, które może mieć także wpływ na oceny podejmowane w niniejszym postępowaniu.