Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1394/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 275, art. 280, art. 271 pkt 2, art. 10
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 45 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 68 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 15zzs4
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia del. NSA Zbigniew Romała, , Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 3281/18 oddalającym skargę kasacyjną W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3841/16 w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 14 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 3281/18, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3841/16, którym to Sąd oddalił skargę W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jak "Spółka", "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 14 października 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Wyrokiem z 27 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3841/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Spółki, na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 października 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Skarżąca. Na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") wniosła m.in. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Pismem z 21 stycznia 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T., w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w W., zwrócił się do tut. Sądu o podanie informacji czy w sprawach ze skargi Spółki wyznaczono terminy rozpraw. W odpowiedzi Sekretariat Wydziału II Izby Finansowej NSA poinformował, że sprawa nie została jeszcze rozpoznana i przewiduje się, że termin posiedzenia zostanie wyznaczony według kolejności wpływu w II kwartale 2021 r.

Zarządzeniem z 1 czerwca 2021 r. Przewodniczący Wydziału II Izby Finansowej NSA zawiadomił pełnomocników stron o skierowaniu skargi kasacyjnej na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów.

Pismem z 24 czerwca 2021 r. wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik Skarżącej sprzeciwił się załatwieniu sprawy w trybie niejawnym i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Wyrokiem z 13 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 3281/18, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Spółki od wyroku WSA w Warszawie z 27 grudnia 2017 r.

Pełnomocnik Skarżącej złożył skargę o wznowienie postępowania, w której na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił ww. wyrokowi nieważność wynikającą z naruszenia przepisów prawa, tj. art. 15zzs4 ustawy o COVID w zw. art. 45 ust. 1 i ust. 2 zd. 1, art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja") oraz art. 10, art. 90 § 11 art. 182 § 2 P.p.s.a., poprzez rozpatrzenie ww. skargi kasacyjnej Strony oraz wydanie wyroku w trybie (na posiedzeniu) niejawnym, co skutkowało pozbawieniem jej możności działania w sprawie.

W skardze o wznowienie postępowania Spółka, na podstawie art. 279 i art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a., wniosła o:

1. uwzględnienie niniejszej skargi (wznowienie postępowania), uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy na nowo na rozprawie zgodnie z żądaniem i w granicach skargi kasacyjnej, a w rezultacie,

2. uchylenie całości skarżonego wyroku WSA i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a. lub – w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku – uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a.,

3. zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia orzeczenia sądu administracyjnego wówczas, gdy postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą zostać zachowane wymogi określone w przepisach Działu VII P.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 275 P.p.s.a. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Stosownie zaś do art. 280 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jest to pierwszy etap postępowania wznowieniowego, który nie sprowadza się do badania, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępuje do drugiego etapu i wyznacza rozprawę. Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy Spółka wniosła badaną skargę o wznowienie postępowania w terminie, została ona sporządzona przez doradcę podatkowego, jak również podano w niej i uzasadniono podstawę prawną wznowienia, sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie (tak też 14944w wyroku NSA z dnia 20 lipca 2021 r, sygn. akt II FSK 136/21).

Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2021 r. została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.

Przypomnieć należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt II GSK 1220/21 jednoznacznie wskazał, iż zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowej. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Z treści ww. przepisu wynika, iż koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania strony. Jak wskazywano w orzecznictwie, aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1699/09, LEX nr 952730 oraz z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, niepubl.).

O pozbawieniu możności działania można zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza osobą strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, LEX nr 746461; z 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342; z 17 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 1017/06, LEX nr 354265).

Odnosząc się do tak rozumianej podstawy wznowienia postępowania, w warunkach rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że wskazane wyżej wymogi nie ziściły się.

Strona, wnosząc skargę o wznowienie postępowania, wskazała na pozbawienie możności działania na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a zatem bez jej uczestnictwa na jawnej rozprawie, o przeprowadzenie której wnosiła w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zagadnienia, czy w sprawie II FSK 3281/18 doszło do naruszenia norm prawnych: konstytucyjnych bądź ustawowych regulujących prawo do sądu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie do takich naruszeń nie doszło. Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konstytucji RP wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Ponadto z unormowania zawartego w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Prawodawca konstytucyjny przewiduje zatem sytuacje, w których może dojść do ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, do jakich należy m.in. prawo do sądu z art. 45 Konstytucji RP. Jako wartości szczególnie chronione przez zapisy Konstytucji RP wskazane zostały również bezpieczeństwo publiczne oraz ochrona zdrowia. Dodatkowo wymaga wskazania, że do dóbr podlegających konstytucyjnej pieczy należy także ochrona zdrowia. Wprost zaś w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, który dotyczy ochrony zdrowia, wskazano, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Z unormowań tych wynika, że prawo do sądu rozumiane również jako prawo do wysłuchania bezpośrednio przed sądem nie może być absolutyzowane.

W szczególnych sytuacjach ustawodawca uprawniony jest i zobowiązany do stanowienia przepisów oraz podejmowania inicjatyw, które mają na celu ochronę wartości nadrzędnych, do których należy zaliczyć zdrowie i życie obywateli. Na ten aspekt wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 (publ. CBOSA), stwierdzając, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Niewątpliwie do podstawowych wymogów postępowania sądowoadministracyjnego należy jego jawność zewnętrzna (dla publiczności) i wewnętrzna (dla stron). Jednakże, jak wskazano w literaturze na kanwie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strassburgu (dalej "ETPC"), jeżeli przedmiotem analizy sądu odwoławczego (a także kasacyjnego), są wyłącznie kwestie prawne, a nie faktyczne, to niejawne rozpoznanie sprawy nie skutkuje złamaniem art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (por. W. Jasiński, Jawność zewnętrzna posiedzeń sądowych w polskim procesie karnym, publ. Państwo i Prawo z 2009 nr 9, str. 70-81).

Zwrócić w tym miejscu należy na istotny fakt, iż wyrok Sądu pierwszej instancji (WSA w Warszawie) zapadł w dniu 27 grudnia 2017 r. po przeprowadzeniu rozprawy (sygn. akt III SA/Wa 3841/16). Oznacza to, że wówczas Strona skarżąca mogła w sposób nieograniczony brać czynny udział w posiedzeniu jawnym, a w szczególności przedstawiać wnioski dowodowe oraz składać do protokołu ustne oświadczenia.

Przywołać następnie należy także stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 1999 r., sygn. akt P 2/98 (publ. OTK nr 1/1999, poz. 2), zgodnie z którym przesłanka konieczności ograniczenia w demokratycznym państwie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, sformułowana w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP "stanowi w pewnym sensie odpowiednik wypowiadanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego postulatów kształtujących treść zasady proporcjonalności. Z jednej strony stawia ona przed prawodawcą każdorazowo wymóg stwierdzenia rzeczywistej potrzeby dokonania w danym stanie faktycznym ingerencji w zakres prawa bądź wolności jednostki. Z drugiej zaś winna ona być rozumiana jako wymóg stosowania takich środków prawnych, które będą skuteczne, a więc rzeczywiście służące realizacji zamierzonych przez prawodawcę celów. (...) Przesłanka ochrony porządku publicznego, mimo jej dalece niedookreślonego treściowo charakteru, mieści w sobie niewątpliwie postulat takiego ukształtowania stanu faktycznego wewnątrz państwa, który umożliwia normalne współżycie jednostek w organizacji państwowej. Dokonując ograniczenia konkretnego prawa lub wolności, ustawodawca kieruje się w tym przypadku troską o należyte, harmonijne współżycie członków społeczeństwa, co obejmuje zarówno ochronę interesów poszczególnych osób, jak i określonych dóbr społecznych (...)".

Nie została także naruszona zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego wyrażona w art. 10 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jawna rozprawa daje stronom możliwość wyjaśnienia wątpliwości składu orzekającego, przedstawienia swoich racji czy uzupełnienia stanowisk zawartych we wcześniejszych pismach. Ponadto, stwarza możliwość przedstawienia okoliczności, które wydarzyły się pomiędzy złożeniem pisma inicjującego postępowanie a rozprawą. Jednocześnie jednak ustawodawca przewidział, że jawność może zostać wyłączona na podstawie przepisów szczególnych i to nie tylko w przypadkach wprost wskazanych w P.p.s.a. Jak wynika z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP może to nastąpić wyłącznie na podstawie przepisów rangi ustawy.

Za przepisy szczególne w rozumieniu art. 10 P.p.s.a. należy uznać także zapisy art. 15zzs4 ustawy o COVID-19. Regulacja ta, w stanie prawnym obowiązującym w chwili rozpatrywania skargi kasacyjnej, odnosiła się do szczególnego, wyjątkowego trybu procedowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Przepis art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 dopuszcza rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym, rozprawie odmiejscowionej i zarządzenie przeprowadzenia posiedzenia niejawnego zamiast rozprawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów. W ust. 2 przewidziano możliwość dla sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzania tzw. rozprawy odmiejscowionej, tj. rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Przewidziano w nim, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei w ust. 3 przewidziano, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Wobec tego należy stwierdzić, że art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 mógł stanowić przepis szczególny w rozumieniu art. 10 P.p.s.a. Wskazał na to już Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej już wyżej uchwale z 30 listopada 2020 r. Każda z poszczególnych jednostek redakcyjnych (ustępów) analizowanego przepisu odnosi się do innego przypadku i nie można wywodzić, że w każdej sytuacji dla zarządzenia posiedzenia niejawnego i możliwości jego odbycia konieczna jest zgoda stron, o której stanowi jedynie ust. 1 z art. 15zzs4 ustawy o COVID-19. Zastosowanie poszczególnych regulacji z kolejnych jednostek redakcyjnych art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 zależne było od rozwoju bieżącej sytuacji pandemicznej i uwarunkowań infrastruktury technicznej, która umożliwiłaby przeprowadzenie rozprawy odmiejscowionej.

W orzecznictwie wskazano, że uzależnienie w ust. 1 art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym od zgody stron nie pozbawiało możliwości w szczególnych przypadkach skorzystania, wpierw przez przewodniczącego, a następnie przez skład orzekający w konkretnej sprawie, z jej rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w szczególnych okolicznościach przewidzianych w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 (por. wyrok NSA z 1 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 531/21).

W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie zaszły przesłanki z art. 15zzs4 ust.1 cyt. ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie zaistniały jednak przesłanki wyznaczenia sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19.

Przesłankami skierowania sprawy - w trybie tego ostatniego przepisu – do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym są: konieczność rozpoznania sprawy (z uwagi na jej przedmiot), możliwość wywołania nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących w razie przeprowadzenia wymaganej przez ustawę rozprawy, brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Wszystkie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie, co pozwoliło Przewodniczącemu Wydziału skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie przewidzianym przez ust. 3 art. 15zzs4 ustawy o COVID-19.

W czasie, gdy skarga kasacyjna Spółki była wyznaczona do rozpoznania, zachorowalność na koronawirusa w dalszym ciągu występowała. Należało zatem brać pod uwagę, że przeprowadzenie rozprawy w warunkach epidemii mogłoby stanowić zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, co ma charakter notoryjny i ze względu na swą oczywistość nie wymaga dodatkowego uzasadnienia. Zresztą z uwagi na rozwój epidemii zgodnie z § 1 pkt 1 i 2 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym, z dniem 17 października 2020 r. w Naczelnym Sądzie Administracyjnym odwołano rozprawy, a działalność orzeczniczą Sądu kontynuowano w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie miał w pełni dostępnej możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W czasie rozpoznania skargi kasacyjnej Spółki w NSA nie został bowiem jeszcze opracowany mechanizm przeprowadzania rozpraw zdalnych dla wszystkich spraw, Sąd nie dysponował sprzętem pozwalającym na przeprowadzenie takiej każdej rozprawy. Należy w tym miejscu wskazać, że pierwsze rozprawy zdalne (przeprowadzane na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku) zaczęły być przeprowadzane "pilotażowo" w NSA w nielicznych sprawach w okresie letnim 2021 r. Wobec tego na gruncie sprawy sygn. akt II FSK 3281/18 przeprowadzenie takiej rozprawy nie było jeszcze możliwe z przyczyn obiektywnych.

Przewodniczący Wydziału II Izby Finansowej NSA uznał przy tym, że rozpoznanie sprawy było konieczne. W ocenie NSA, stanowisko to było zasadne w świetle braku pism strony zawierających wnioski o przeprowadzenie dowodów w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a oraz konieczności rozpoznania sprawy z uwagi na termin, jaki upłynął od wniesienia skargi kasacyjnej.

Co istotne, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza również, że wyznaczenie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym nie pozbawiło strony możliwości działania. Strona bowiem miała możliwość wyrażania swojego stanowiska w formie pism procesowych, co pozostaje w dalszym ciągu stałą praktyką w zakresie formy wyrażania stanowiska przez strony uczestniczące przed NSA.

W orzecznictwie wyrażony został pogląd, że chociaż art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 nie nakłada na Sąd obowiązku poinformowania stron o terminie posiedzenia niejawnego, to powinność tę należy wywodzić po przeprowadzeniu systemowej wykładni wszystkich ustępów zawartych w tym artykule. Art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 kompleksowo reguluje kwestię rozpoznawania skarg kasacyjnych przez Naczelny Sąd Administracyjny w sytuacji kryzysowej, związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Owe szczególne rozwiązania co do rozpoznawania skarg kasacyjnych przez NSA zawarto w trzech jednostkach redakcyjnych tego samego artykułu. Reguły wykładni systemowej nakazują natomiast uwzględniać fakt, że przepisy prawne tworzą system i należy uwzględniać ich wzajemne relacje oraz miejsce w systemie. Zarządzenie określone w art. 15zzs4 ust. 3 cyt. ustawy podlega doręczeniu stronom – tak jak stanowi ust. 1 powołanego artykułu – z tą tylko różnicą, że przeprowadzenie posiedzenia niejawnego na podstawie zarządzenia przewidzianego art. 15zzs4 ust. 3 nie wymaga wyrażenia przez strony zgody (tak NSA w wyroku z 1 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 531/21).

NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, zachowuje standardy ochrony prawa strony w sytuacji, gdy strony zostały zawiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia (por. np. wyroki NSA z: 19 sierpnia 2021 r., I FSK 203/21; 20 lipca 2021 r. II FSK 136/21).

O wyznaczonym terminie rozpoznania sprawy pełnomocnicy obu stron zostali zawiadomieni. W takiej sytuacji Spółka mogła przedstawić Sądowi swoje stanowisko w formie pisemnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że pełnomocnik Strony został poinformowany o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego z wyprzedzeniem, a więc NSA przyznał mu wystarczająco dużo czasu na przygotowanie pisemnego stanowiska w sprawie i jego przesłanie Sądowi.

Z powyższych powodów, zdaniem NSA, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały takie okoliczności, które pozbawiły Stronę możności działanie czy uniemożliwiły jej występowanie w sprawie. O pozbawieniu możności działania można byłoby mówić, gdyby Stronie nie dano w ogóle możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie. Jak już zostało wskazane, Spółka mogła złożyć pismo zawierające jej stanowisko w sprawie (w tym korzystając z możliwości nakreślonych w art. 106 § 3 P.p.s.a), skoro jej pełnomocnik został zawiadomiony o terminie posiedzenia niejawnego, na które wyznaczona została sprawa.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyznaczenie w sprawie II FSK 3281/18 posiedzenia niejawnego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 i rozpoznanie na tym posiedzeniu skargi kasacyjnej organu nie stanowiło naruszenia prawa i to pozbawiającego stronę możliwości działania.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania.