Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 552/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1-3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 20 kwietnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. wydał decyzję nr [...] (doręczoną w dniu 11 marca 2011 r.), wymierzającą J.K. (dalej skarżący) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od dnia 01.07.2003 r. do 07.06.2006 r.

Natomiast decyzją z dnia 24.02.2011r. nr [...] organ stwierdził istnienie na koncie płatnika składek (skarżącego) zadłużenia na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2003 r. – 05/2004 r., 07/2004 r. – 12/2006 r. oraz na Fundusz Pracy i fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2006 r. – 12/2006 r. Decyzja ta nie została zaskarżona i uprawomocniła się w dniu 27 maja 2010r.

W dniu 30 sierpnia 2011 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu naliczonych składek, w którym wskazał, że nigdy nie rozpoczął i nie prowadził działalności gospodarczej zgłoszonej do Urzędu Dzielnicy [...] w grudniu 1999 r. pod numerem [...]. Skarżący podniósł też, że w dniu 10 lutego 2000 r. zawiadomił Urząd Gminy[...] o zawieszeniu działalności gospodarczej z dniem 1 stycznia 2000 r., wskazując, że działalności tej nigdy nie odwiesił. Podkreślił, że faktycznie takiej działalności nie prowadził i nie uzyskał z tego tytułu żadnego dochodu, dlatego był przekonany, że nie jest zobowiązany opłacać składek do ZUS. W konsekwencji w 2002 r. zarejestrował w Urzędzie pod numerem [...] REGON [...] działalność gospodarczą, która również obejmowała swym zakresem wynajem pomieszczeń. W ocenie skarżącego byłoby działaniem nielogicznym z jego strony zgłaszanie dwóch odrębnych działalności gospodarczych obejmujących podobne przedsięwzięcia i dwukrotne płacenie za tę samą działalność (wynajem pomieszczeń).

W piśmie z dnia 20 września 2011 r. skarżący podtrzymał swoją dotychczasową argumentację zawartą w złożonym wniosku, dodając, że obecnie jest bez środków do życia, gdyż wynagrodzenie za pracę na umowę zlecenie w całości zabiera mu komornik.

Pismem z dnia 06.09.2011 r. poinformowano skarżącego o uprawnieniach wynikających z treści art. 10 § 1 i 80 k.p.a.

Po przeanalizowaniu akt sprawy w dniu 07.12.2011 r. została wydana decyzja nr [...], którą organ odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2003 - 12/2006 w łącznej kwocie 10.995,76 zł, w tym z tytułu:

- składek - 6.247,36 zł

- odsetek naliczonych na dzień 30.08.2012 r. - 4.722,00 zł

- kosztów upomnienia - 26,40 zł

Fundusz Pracy za okres 10/2006- 12/2006 w łącznej kwocie 140,04 zł, w tym z tytułu:

- składek - 82,44 zł

- odsetek naliczonych na dzień 30.08.2012 r. - 40,00 zł

- kosztów upomnienia - 17,60 zł

W uzasadnieniu decyzji o odmowie umorzenia wskazano, iż w odniesieniu do skarżącego nie zostały spełnione żadne przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości.

W dniu 27.12 2011 r. do Oddziału wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia. Zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący po raz kolejny oświadczył, że w okresie, w którym powstały zaległości, nie prowadził jednoosobowej działalności gospodarczej wpisanej do rejestru pod numerem [...] REGON [...]. Działalność tę bowiem zawiesił z dniem 01.01.2000 r. i nigdy jej nie wznowił. Zatem w ocenie skarżącego składki zostały naliczone nienależnie. Skarżący przyznał, że prowadził działalność w formie spółki cywilnej "A", wpisaną pod numerem ewidencyjnym [...] i miał z jej tytułu zadłużenie wobec ZUS, które jednakże spłacił. Skarżący wskazał też, że komornik wyegzekwował od niego nienależnie kwotę 4.277,62 zł i że jest bez środków do życia.

Pismem z dnia 20.01.2012 r. poinformowano skarżącego o wszczęciu postępowania i uprawnieniach wynikających z treści art. 10 § 1 i 80 kpa.

W dniu 29.02.2012 r. wydana została decyzja nr [...], na podstawie której w całości utrzymano w mocy decyzje Zakładu nr [...] z dnia 7.12.201 1 r. o odmowie umorzenia należności.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że na okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej przeprowadził postępowanie wyjaśniające. I tak z analizy posiadanej dokumentacji wynika, iż skarżący w okresie od 15.12.1999 r. do 07.06.2006 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej był wpisany do ewidencji pod nr Regon [...], a w okresie od 27.12.2002 r. do 31.07.2007 r. był wspólnikiem spółki cywilnej w zakresie działalności sklep "B", którą wpisano do rejestru REGON pod nr [...].

W ocenie organu ciężka sytuacja materialna, na która powołał się skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Organ uznał, iż kwoty, jakimi dysponuje okresowo skarżący (np. na przestrzeni 10-12/2011 dochód brutto wyniósł łącznie 11.576,93 zł), świadczą o możliwości zaspokajania potrzeb życiowych, jak również spłaty należności wobec Zakładu.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) – zwanej dalej ustawą – tj. z tytułu całkowitej nieściągalności. Trwające postępowanie egzekucyjne wyklucza możliwość definitywnego uznania o zaistnieniu całkowitej nieściągalności. Brak przesłanki ustawowej wynika ponadto z faktu posiadania określonego majątku. Mianowicie dłużnik posiada prawo do udziału w kilku nieruchomościach:

¼ udziału w nieruchomości niezabudowanej o pow. 0,0794 ha, znajdującej się w W. przy ul. [...],

4/192 części terenów mieszkaniowych położonych w Warszawie przy ul. [...] o pow. 1,0652 ha.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w myśl § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej rozporządzeniem.

W skardze na decyzję ZUS z dnia 29 lutego 2012 r. skarżący ponownie zarzucił organowi bezpodstawne ustalenie zadłużenia, argumentując, iż od dnia 15 grudnia 1999 r. do 16 lipca 2007 r. nie prowadził jednoosobowo działalności gospodarczej wpisanej do rejestru REGON pod numerem [...] i numerze zaświadczenia o wpisie [...], gdyż działalność tę zawiesił w dniu 1 stycznia 2000 r. i nigdy jej nie odwiesił. Na okoliczność tę skarżący załączył zawiadomienie datowane na 10 lutego 2000 r. zgłoszone do Urzędu Gminy [...] o zawieszeniu działalności gospodarczej od 1 stycznia 2000 r., które, jak wskazał wielokrotnie wysyłał, jednakże jego treść nie została nigdy uwzględniona przez rozpatrywaniu sprawy. W ocenie skarżącego jego zadłużenie nigdy nie powstało, gdyż wymienionej działalności nigdy nie rozpoczął i nie prowadził. Powyższe potwierdza II Urząd Skarbowy w W., do którego skarżący zwrócił się o wskazanie, czy składał deklaracje podatkowe odnośnie do spornej działalności. Urząd ten podał, że w latach 1999-2007 skarżący prowadził działalność w spółce cywilnej nr ewidencyjny [...] REGON [...] i z tego tytułu składał deklaracje PIT-36L i uiszczał należne podatki.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, wskazując na bezzasadność zgłoszonych zarzutów. Organ wskazał, że zadłużenie zostało ustalone w oparciu o analizę stanu konta płatnika. Natomiast decyzja ustalająca wysokość składek nie została zaskarżona i jest prawomocna. Ponadto jest to decyzja wydana w innym przedmiocie niż umorzenie zaległości składkowych, wobec czego tryb sądowy administracyjny nie jest właściwy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b), c) p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek, dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję ZUS z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sprawy jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lutego 2012 r. odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, nie zaś decyzja z dnia 20 kwietnia 2010 r. ustalająca wysokość tych składek, która, jak podaje organ, nie została przez skarżącego zaskarżona do sądu powszechnego i stała się w związku z tym ostateczna w dniu 27 maja 2010 r. Analiza treści skargi jednoznacznie zaś wskazuje, że zarzuty skarżącego dotyczące nieistnienia zadłużenia odnoszą się w istocie do decyzji wymiarowej i jako takie winny być zgłoszone w postępowaniu przed sądem powszechnym, którego skarżący nie zainicjował, pozbawiając się w ten sposób prawa do podważenia rozstrzygnięcia, z którym się nie zgadza. Tutejszy Sąd nie jest właściwy oceniać legalności decyzji ustalającej wysokość składek i z tych względów pominąć musi zgłoszone w skardze zarzuty jako pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie, które w niniejszym postępowaniu sprowadza się do zbadania zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia nieopłaconych składek.

Mając na uwadze przywołany przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdza, że przepisy dające organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek skonstruowane są na zasadzie uznania administracyjnego.

Powyższe oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności każdorazowo przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, który w razie stwierdzenia przesłanek umorzenia może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek.

Przesłanki te wymienione zostały w art. 28 ust. 3 ustawy. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki z tytułu całkowitej nieściągalności, o których mowa w tym przepisie, gdyż skarżący posiada majątek (udziały w nieruchomościach), z którego można prowadzić egzekucję.

W przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ca ma miejsce w niniejszej sprawie, ZUS, podejmując decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Jednakże pomimo braku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności ustawodawca przewidział możliwość umarzania zaległości w uzasadnionych przypadkach, w odniesieniu do ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Przypadek ten ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Zgodnie z przywołanymi przepisami, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy 1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd stwierdza, że skarżący koncentrując się na zarzucie nieistnienia zadłużenia nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia powyższe kryteria,

W tym miejscu wskazać trzeba, że uznanie administracyjne oznacza, iż ustawodawca pozostawił w gestii organów administracyjnych zarówno ocenę okoliczności faktycznych sprawy, jak i stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek ustawowych umorzenia. Jeżeli organ administracyjny przeanalizował, czy powyższe przesłanki wystąpiły i odpowiednio uzasadnił swoją decyzję, to do niego należy wybór rozstrzygnięcia.

Ocena, czy w konkretnym przypadku istnieją przesłanki umorzenia, winna być dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych ustalonych w trakcie prowadzonego postępowania na podstawie całego zebranego materiału dowodowego.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się zatem do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a w szczególności do stwierdzenia, czy organ administracyjny uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy kontroli sądowej w istocie podlega jedynie poprawność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji.

Skoro zatem, jak zostało wyżej powiedziane, sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru, to Sąd nie jest uprawniony, ani do oceny słuszności, ani celowości zaskarżonej decyzji, gdyż nie jest władny wkraczać w sferę uznania organów podatkowych.

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu organ administracyjny zebrał materiał dowodowy, który pozwalał na dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a zaskarżone rozstrzygnięcie dokonane zostało po wszechstronnym ich rozpatrzeniu. Przede wszystkim zaś ZUS ustalił i wziął pod uwagę aktualną sytuację finansową skarżącego, oceniając, że nie stanowi ona przesłanki umorzenia. Dokonany przez organ administracyjny wybór rozstrzygnięcia, polegający na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, jest zaś zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli Sądu.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.