Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 405/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant: Ksawery Sobczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 30 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23% podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

J. P. (dalej jako strona, wnioskodawca lub skarżący) zaskarżył do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej jako Kolegium, SKO lub organ odwoławczy) z dnia 30 maja 2022 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję

z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...], wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W., Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej jako MOPS lub organ I instancji) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. P. (dalej jako matka strony lub podopieczna).

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 24 marca 2022 r. strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Do wniosku dołączono m.in. wydane na stałe orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 17 lutego 2022 r. ([...]), z którego wynika, że niepełnosprawność matki strony istnieje od 57-go roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 stycznia 2022 r., oraz z dnia

22 lutego 2018 r. ([...]), z którego z kolei wynika, że sama strona posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, który datuje się od dnia 1 grudnia 2016 r. (daty początkowej niepełnosprawności - zgodnie z orzeczeniem - nie da się ustalić).

W oświadczeniu załączonym do wniosku skarżący podał, że obecnie nie pracuje i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, KRUS, MSWiA, pobiera natomiast zasiłek stały z MOPS (złożył jednocześnie wniosek o zawieszenie wypłaty świadczenia na czas rozpatrzenia wniosku) oraz wskazał, że opiekuje się swoją matką od maja 2020 r. wykonując za nią wszystkie czynności życia codziennego.

W ramach przeprowadzonego w dniu 30 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego matka strony oświadczyła, że "mieszkam sama, poruszam się samodzielnie po mieszkaniu. Czasami wychodzę z mieszkania powoli, przejdę się kawałek powoli, nie poruszam się na wózku ani kuli. Sama położę się i wstaję z łóżka i ubieram się z trudem ale samodzielnie. Umyję się samodzielnie, a jeżeli chodzi o kąpiel to już potrzebuję pomocy z wydostaniu, wyjęciu z wanny i powycieraniu się, nie mam na to siły, syn J. pomaga mi w tym. Posiłek mam zapewniony przez syna J., który przynosi mi gotowy w słoikach. Zakupów nie jestem zrobić sobie sama, robi to syn J., ponieważ nie jestem w stanie dojść do sklepu i nie mogę dźwigać, gdyż mój stan zdrowia mi na to nie pozwala. Nie sprzątam mieszkania, nie prasuję ubrań, jedynie co mogę zrobić to włożyć do pralki żeby się prało, ale już wieszać to musi mi syn, nie mogę rąk do góry podnieść. Potrafię czytać ze zrozumieniem. Syn jest u mnie, przyjeżdża codziennie z jedzeniem, zakupami lub trzy razy w tygodniu pomaga mi w kąpieli lub sprzątaniu; zajmuje to synowi około dwóch godzin dziennie gdy się lepiej czuję, ale gdy się czuje gorzej to czasu poświęca więcej. Nie jestem ubezwłasnowolniona. Z powodu zawrotów głowy bywa że się przewrócę w domu."

Skarżący w dniu 4 kwietnia 2022 r. złożył pismo, w którym wniósł o przyznanie pomocy począwszy od dnia złożenia wniosku uzasadniając to tym, że od dłuższego czasu jest jedyną osobą, która może opiekować się matką, a obecnie sytuacja jest skomplikowana, ciężka i złożona, gdyż jedynym źródłem jego utrzymania jest zasiłek otrzymywany z MOPS. Dodał także, iż otrzymywany zasiłek pokrywa tylko w części koszty jego utrzymania i leczenia, co zmusza go do złożenia kolejnego, jak się wydaje w pełni uzasadnionego, wniosku.

Skarżący w tej samej dacie przed pracownikiem socjalnym złożył pisemne oświadczenie, że "od czerwca 2020 r. wykonuję większość czynności związanych z opieką nad moją mamą zamieszkującą w (...). Moja –zazwyczaj- codzienna pomoc jest niezbędna ze względu na jej zły stan zdrowia i jak się wydaje podeszłym wiekiem. W 2020 r. został zdiagnozowany u niej nowotwór narządów kobiecych, który w lipcu 2020 r. operacyjnie został usunięty. Do chwili obecnej mama leczy się onkologicznie. Ponadto moja mama posiada szereg zespołów chorobowych niepozwalających jej na samodzielne wykonywanie (nawet) najprostszych czynności. W związku z jej stanem zdrowia wykonuję- przewozy do lekarzy, szpitali, rehabilitacji. Wykonuję wszystkie czynności począwszy od codziennego lub bardzo częstego dostarczania żywności, wykonywania bieżących porządków, gotowania. Ponadto wykonywania okładów, zakładania opasek uciskowych, pończoch uciskowych, pomocy w kąpielach (przynajmniej trzy razy w tygodniu)."

Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: k.p.a.) oraz art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r.) odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem MOPS-u skarżący pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu ale nie w zakresie uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia. Opieka zajmuje stronie około 5-6 godzin. Czynności wykonywane przez stronę są czynnościami życia codziennego, które powinna wykonywać pomimo zatrudnienia, a nie zamiast. Robienie zakupów można zaplanować na dzień wolny od pracy i zaopatrzyć się na cały tydzień, podobnie sprzątanie. Ponadto matka strony jest osobą w znacznym stopniu samodzielną, wiele czynności wykonuje bez pomocy syna.

Organ I instancji zwrócił także uwagę, że z pisma z dnia 4 kwietnia 2022 r., zatytułowanego "wniosek", wynika, że skarżący upatruje w możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego źródło dochodu, które zapewni mu lepszy byt i możliwości jego leczenia, gdyż pobierany zasiłek stały jest zbyt niski.

W ocenie organu I instancji strona pomaga niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce, jednak to nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Podkreślono, że MOPS działa na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w szczególności ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś sytuacja faktyczna strony, tj. nie da się ustalić od kiedy powstała niepełnosprawność oraz czas ustalenia stopnia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od 85 roku życia matki strony) oraz zakres w obowiązującym stanie prawnym wyklucza możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Skarżący zarzucił także błędy w ustaleniach faktycznych mających istotny wpływ na wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W jego przekonaniu kluczowe dla sprawy są ustalenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, które są wiążące także dla MOPS-u, dlatego też bez znaczenia i zupełnie dowolne są ustalenia z wywiadu środowiskowego z dnia 30 marca 2022 r. Dodał również, iż zupełnie niezrozumiała jest dla niego interpretacja MOPS-u jego pisma z dnia 4 kwietnia 2022 r., gdyż chciał w nim zasygnalizować, że pomoc dla jego matki jest mocno ograniczona, także finansowo, a nie jak wskazuje w uzasadnieniu organ I instancji, że miałby w przyznaniu świadczenia upatrywać lepszego bytu czy sposobu na życie.

Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ odwoławczy w dalszej kolejności wywodził z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie osobom, które mogłyby i chciałyby podjąć zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszone są z możliwości tej zrezygnować. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, natomiast rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Zaakcentowano przy tym, że związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zatem opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Kolegium wskazało przy tym, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, to świadczenie takie nie przysługuje. Podkreślono, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania tego świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Osoby pracujące również prowadzą gospodarstwa domowe: zajmują się domem (sprzątają, piorą), robią zakupy, przygotowują posiłki dla członków rodziny, odbywają wizyty u lekarzy, towarzyszą członkom rodziny przy takich wizytach, a także nierzadko pomagają swoim rodzicom w obowiązkach domowych.

Zdaniem SKO poza sporem pozostaje, że w sprawie spełniona została pierwsza z przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż matka strony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 lutego 2022 r., z którego wynika, że jej niepełnosprawność istnieje od 57-go roku życia, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od dnia 4 stycznia 2022 r. Natomiast nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika bowiem jednoznacznie, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad niepełnosprawną matką nie wymusza na nim rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie organu odwoławczego ustalenia organu I instancji, w tym oświadczenie podopiecznej, wskazują na to, że matka wnioskodawcy posiada umiejętność wykonywania czynności dnia codziennego, pozostaje w logicznym kontakcie, a to pozwala jej wykonywać samodzielnie codzienne czynności związane z samoobsługą. A tym samym dowodzą, że matka strony nie wymaga całodobowej, czy wielogodzinnej, nieprzerwanej opieki lecz pomocy ograniczonej czasowo do kilku godzin dziennie, przeznaczonych na czynności o wyższym, z perspektywy osoby niepełnosprawnej, stopniu trudności, takich jak: wsparcie przy kąpieli, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, prasowaniu, rozwieszania prania, towarzyszenie podczas wizyt u lekarzy. Z powyższego wynika, że matka wnioskodawcy jest w stanie poradzić sobie bez pomocy syna przez kilka godzin dziennie zwłaszcza, że z jej oświadczenia wynika, że pomoc synowi zajmuje około dwóch godzin dziennie, a tylko w sytuacji, gdy czuje się źle, więcej.

Kolegium nie zaprzeczyło, że matka strony wymaga stałej opieki, ale zgodziło się z organem I instancji, że rodzaj i zakres obowiązków, jakie wnioskodawca musi wykonywać w związku z opieką nad matką ze względu na jej niepełnosprawność, nie wymusza na nim niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia. Niezbędną pomoc wnioskodawca może zapewnić matce w dowolnym czasie, np. w godzinach rannych i wieczornych (czy też przed i po pracy, gdyby takową podjął). Podkreślono przy tym, że konieczność zapewnienia matce pomocy w prowadzaniu gospodarstwa domowego, nie stanowi przeszkody by wnioskodawca wykonywał przez kilka godzin dziennie pracę zarobkową. Zaakcentowano także, iż wskazane wyżej czynności związane bezpośrednio z opieką nad matką nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji zajęć, wnioskodawca nie mógł podjąć pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium obowiązki te można pogodzić z pracą zarobkową.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych oraz przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. słusznie organ I instancji uznał, pomimo wadliwości części uzasadnienia dotyczącego zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., że nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym oświadczenia podopiecznej oraz wyjaśnień strony, nie można przyjąć, że zakres i rozmiar czynności, jakie wnioskodawca wykonuje opiekując się matką, uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

W skardze do tut. Sądu strona zakwestionowała decyzję organu odwoławczego w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) poprzez zbyt wąskie, a przez to nieprawidłowe, zakreślenie granic rozpoznania sprawy organ I instancji, powieloną przez SKO, polegające na braku ustalenia jakiej faktycznie pomocy wymagała, wymaga i będzie wymagać matka skarżącego w związku ze swoją niepełnosprawnością,

2) braku wyczerpujących ustaleń organu I instancji, a przez to błędną ocenę SKO sprowadzającą się do tego, że skarżący pomaga swojej matce jedynie w pracach życia codziennego (sprzątaniu, gotowaniu, prasowaniu i innych) nie związanych z niepełnosprawnością podopiecznej,

3) braku jakichkolwiek ustaleń organu I instancji, a przez to błędną ocenę SKO, tj. jakiej pomocy, ściśle związane z niepełnosprawnością podopiecznej udziela jej codziennie skarżący, a także braku ustaleń ile czasu każdego dnia poświęca skarżący opiekując się osobą niepełnosprawną - z pominięciem "prac życia codziennego",

4) błędne uznanie przez organ I instancji, a powielone przez organ odwoławczy, stanowiska, że zadawane niepełnosprawnej matce strony pytania podczas wywiadu środowiskowego z dnia 30 marca 2022 r. zmierzające wprost do ustalenia jakie prace życia codziennego, a nie pomocy czy opieki skarżącego nad niepełnosprawną. stanowią jej oświadczenie,

5) błędne, nieuzasadnione i nieuprawnione stanowisko SKO, powielające stanowisko organu I instancji, wskazujące, że z niepełnosprawną można nawiązać logiczny kontakt werbalny i logiczny (wydaje się, że takiej oceny może dokonać psycholog lub psychiatra na podstawie kontaktu z pacjentem i pełnej dokumentacji medycznej, która w tym postępowaniu została pominięta w całości),

6) nieuprawnione wnioski organu I instancji, jak i organu odwoławczego, wskazujące m.in., że skarżący w obecnej sytuacji (także przy obecnym stanie zdrowia swojej matki) może podjąć pracę zawodową, a dotychczas wykonywane zajęcia może wykonywać po skończonej pracy,

7) pominięcie przez organy obu instancji postanowień Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 lutego 2022 r., a w szczególności wskazania ujętego w pkt 7 dot. "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - wymaga" oraz wskazania ujętego w pkt 6 dot. "korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki - wymaga",

8) przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z podopieczną (także z dolegliwością zaburzenia świadomości i brakiem logicznego rozumowania) bez uczestnictwa skarżącego, co mogło spowodować nieprawidłowe postrzeganie okoliczności czy otoczenia niepełnosprawnej, czego dowodem jest pominięcie w wywiadzie środowiskowym jej obecnego stanu zdrowia, a w szczególności jakiej pomocy wymaga i jaką opiekę otrzymuje od rodziny - skarżącego, ściśle związanej z jej stanem zdrowia.

Do skargi dołączono kserokopie karty wizyty skarżącego w prywatnej praktyce lekarskiej w dniu 29 marca 2022 r. oraz opisów badań rtg żeber i klatki piersiowej matki skarżącego z dnia 10 maja 2022 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2022 r. skarżący ponownie zakwestionował prawidłowość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 30 marca 2022 r., a także podniósł okoliczności znacznego pogorszenia się w ostatnim czasie stanu zdrowia swojej matki, na dowód czego przedłożył kserokopie dokumentacji medycznej z czerwca i lipca 2022 r.

Na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. pełnomocnik z urzędu podtrzymał stanowisko skarżącego zawarte w skardze, zaś sam skarżący oświadczył, że stan zdrowia jego matki po przeprowadzonej w lipcu 2022 r. operacji bardzo się pogorszył i w chwili obecnej matka mieszka wraz z nim w jego mieszkaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Jak wskazuje na to przepis art. 133 § 1 u.p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Dokonując zatem kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej sąd ocenia ją biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny, który istnieje w chwili wydania decyzji. Sąd administracyjny nie jest przeto uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji, gdyż jego funkcje kontrolne są odmienne od celów i zadań organu odwoławczego, który w postępowaniu w drugiej instancji ma obowiązek ponownego rozpatrzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na podkreślenie zasługuje konstatacja, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.) w celu weryfikacji tych wątpliwości. Można dodać ponadto, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.

Rację ma zatem Kolegium twierdząc, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich.

Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiało by się odbyć ze szkodą dla niej. Tymczasem, zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach, nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia.

Z ustaleń pracownika socjalnego, który przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu 30 marca 2022 r. oraz odebrał pisemne oświadczenia skarżącego i jego matki, wynika, że podopieczna "lat 85 jest wdową, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności z powodu upośledzenia narządu ruchu i choroby układu moczowo- płciowego po przebytej operacji onkologicznej w 2020 r. Wymieniona twierdzi, że ma problemy z pamięcią, wymaga opieki. Podczas wywiadu można z klientką nawiązać kontakt werbalny i logiczny. Poinformowała, że leczy się u lekarza okulisty, jest po operacji zaćmy obu oczu oraz jest pod opieka lekarza onkologa. Do lekarza jeździ w towarzystwie syna J. (...). Pani (...) potrafi sama przeczytać i napisać oświadczenie w którym udzieliła odpowiedzi na zadane pytania w piśmie. Ponadto klientka twierdzi, ze choruje i leczy się u lekarza ortopedy z powodu zwyrodnień stawów biodrowych, szyjnych i barków. Podczas wywiadu wymieniona była sama w lokalu, samodzielnie poruszała się po mieszkaniu. Również oświadczyła, że wychodzi z mieszkania na krótkie spacery. Klientka twierdzi, iż syn J. (...) przyjeżdża codziennie, robi zakupy, sprząta, przywozi gotowe jedzenie w słoikach, załatwia sprawy urzędowe i związane z jej leczeniem, myje oraz jak jest potrzeba to zostaje na noc. Środkami pieniężnymi klientka sama się zajmuje, a jedynym źródłem dochodu jest emerytura w wysokości 2713 zł netto."

Z dołączonego do formularza wywiadu środowiskowego tabelki dot. pomocy w codziennym funkcjonowaniu wynika jednoznacznie, że matka strony nie wymaga zabiegów typowo pielęgnacyjnych, gdyż nie jest osobą stale leżącą, wymagającą leczenia odleżyn, karmienia, pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacja przetok, itp.), podawania leków czy wymiany pielucho-majtek. Świadczone przez skarżącego czynności, a mianowicie pomoc przy czynnościach higienicznych i ćwiczeniach, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, realizacja recept, sprzątanie, pranie, transport na wizyty lekarskie, spacery, a nawet dostarczanie gotowego jedzenia nie jest i nie musi być świadczona przez stronę w sposób ciągły i nieprzerwany, wymagający ciągłej jej obecności przy matce i wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który uniemożliwiałby wykonywanie przez niego niezbędnych czynności opiekuńczych.

Podkreślić należy, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w rzeczywistości nie odbiega od zwyczajnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, skoro nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Inne jeszcze czynności, tzw. porządku dziennego, mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej, jak np. pomoc przy czynnościach higienicznych, czy też przygotowanie posiłków.

Wbrew argumentom zawartym w skardze, organ odwoławczy nie kwestionował, że matka strony, jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, wymaga stałej opieki, a jedynie podważył zakres tej opieki.

Wskazać w tym miejscu należy, że pomimo iż rolą organu nie jest interpretacja wyników badań osoby, w stosunku do której wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, to w niniejszej sprawie - wbrew zarzutom skargi - podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparto na przesłance braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, wynikającej zarówno z zakresu opieki, jak i możliwości rozplanowania czynności opiekuńczych na różne godziny i dni, które nie kolidowałyby z godzinami aktywności zawodowej.

Kwestia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod nieobecność skarżącego co do zasady podniesiona została dopiero na etapie skargi z zarzutem, że skarżący poinformował telefonicznie pracownika MOPS-u o niemożności stawienia się w miejscu zamieszkania swojej matki i uczestniczenia w wywiadzie środowiskowym z uwagi na swój zły stan zdrowia (zaostrzenie przewlekłej obsturacyjnej choroby płuc). Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego, w tym także w odwołaniu od decyzji organu I instancji, nie podnosił tego zarzutu, a z dokumentacji sprawy wynika, że brał w nim czynny udział skoro skontaktował się z pracownikiem socjalnym i złożył pisemne oświadczenie w dniu 4 kwietnia 2022 r. Na marginesie podnieść można, że z przedłożonej w skardze karcie z wizyty w prywatnej praktyce lekarskiej w dniu 29 marca 2022 r. w żaden sposób nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego uniemożliwiał mu obecność podczas wywiadu środowiskowego w dniu 30 marca 2022 r. Ponieważ przedmiotowy wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu sprawowania opieki nad matką skarżącego w dniu roboczym w godzinach pracy Zespołu Pracy Socjalnej MOPS-U, po uprzednim zawiadomieniu o jego terminie skarżącego, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że naruszone zostały w sposób istotny wytyczne wskazane w § 3 ust. 1-3 i § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893).

Wskazywane po dacie wydania zaskarżonej decyzji okoliczności dotyczące zmiany stanu faktycznego, w tym zwłaszcza zdecydowane pogorszenie się stanu zdrowia matki skarżącego, nie mogły mieć znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, gdyż nie istniały w czasie podejmowania kontrolowanej decyzji.

Niniejszy wyrok nie zamyka stronie możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego poprzez złożenie nowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna matką, ale będzie to już nowa sprawa administracyjna, w której podstawą rozstrzygnięcia będzie nowy stan faktyczny.

Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem swojej niepełnosprawnej matki nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasowym. Nie zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a biernością zawodową skarżącego, niewywołaną ich realizacją. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W takim stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.

W przedmiocie wynagrodzenia adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).