Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1564/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 e § 1i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. – B. Sp. z o.o. z siedzibą w na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w z dnia 24 czerwca 2019 r. nr sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

"A" sp. z o.o. z siedzibą w G. pismem z dnia 11 stycznia 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych w związku z prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z tytułu zaległości dotyczących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 3.575,- zł. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że w związku z przestąpieniem do nowego systemu odbioru i opłaty odpadów Urząd Miasta zaoszczędził na wydatkach za utylizację i opróżnianie pojemników, zaś Spółce naliczył stawki opłat. Wobec powyższego miało miejsce wzbogacenie się Urzędu. Spółka wskazała, że regularnie opłaca kolejne miesięczne raty. Umorzenie kosztów egzekucyjnych spowoduje, że Spółka zaliczy tę kwotę na przyspieszenie spłat ratalnych. Wnioskodawca powołał się na ważny interes podatnika oraz interes publiczny.

Organ egzekucyjny - Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...] 2019 r. odmówił Spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Spółka wniosła zażalenie na ww. postanowienie zarzucając naruszenie art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjny, administracji (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a." poprzez jego bezzasadne niezastosowanie.

Postanowieniem z dnia [...] 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji.

Organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 64e § 2 u.p.e.a. W stosunku do zobowiązanej Spółki nie stwierdzono nieściągalności dochodzonego obowiązku, jak również skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

W ocenie SKO, w niniejszej sprawie organ egzekucyjny w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie podejmując wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz należycie uzasadnił rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem Organu, okoliczności wskazane przez Spółkę w toku całego postępowania nie uzasadniają stwierdzenia, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny.

W ocenie SKO, w rozpatrywanej sprawie Organ I instancji w sposób prawidłowy wyjaśnił pojęcie ważnego interesu publicznego, zarówno w kontekście sytuacji Skarżącej Spółki, jak i w kontekście charakteru i celu, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych, co niewątpliwie leży w interesie publicznym. Wskazano, że funkcją kosztów egzekucyjnych jest pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego, a nie kreowanie jego dodatkowych dochodów. Koszty te nalicza organ egzekucyjny w wysokości określonej przepisami i pobiera je w trybie egzekucji administracyjnej. Natomiast obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należność została wyegzekwowana, ale również wtedy, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności. Uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niesprawiedliwe, w stosunku do pozostałych dłużników uprzywilejowanie Spółki oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a w konsekwencji przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na gminę.

Spółka w zażaleniu wskazuje, że z powodu zaniechań podmiotu publicznego ("B") popadła w kłopoty finansowe co skutkowało zmniejszeniem zatrudnienia z 200 do 18 osób, a wydarzenia te niekorzystnie splotły się z koniecznością złożenia deklaracji w sprawie odpadów. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, okoliczności te nie oznaczają zaistnienia wyżej opisanej przesłanki ważnego interesu publicznego.

Spółka nie zgadzając się z powyższym postanowieniem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Prezydenta Miasta w całości i nakazanie umorzenia w całości lub części kosztów egzekucyjnych od czynności, jak też usługi wywozu, której nie wykonano.

W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, że organy nie zajmują się meritum sprawy, tylko koncentrują się na podkreślaniu, że za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny art. 64e § 2 pkt. 2 u.p.e.a. Tymczasem wyżej wymienieni zapominają wspomnieć, że Prezydent Miasta ograniczając żądaną do zapłaty wartość zaległości do kwoty 20.000 zł za okres od lipca 2013 r. do czerwca 2016 r. za odbiór tzw. odpadów i rozkładając zaległości na 24 raty uznał właśnie interes publiczny i interes podatnika. Zaś Referat Egzekucji z samego faktu zaległości naliczył kwotę 17,86%, jako koszty egzekucyjne. Od dnia zawarcia ugody Zobowiązana regularnie opłaca raty, ostatnio zapłacono ratę z sierpnia 2019 r. W tej sytuacji przypisanie 17,86% kosztów egzekucyjnych, urąga nie tylko przepisom, ale przyzwoitości, gdyż de facto usługa opróżniania pojemników nigdy nie była wykonana, bo pojemniki nie były używane.

W odpowiedzi na Skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga "A" sp. z o.o. z siedzibą w G. podlega oddaleniu.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena czy orzekające w sprawie Organy prawidłowo stwierdziły, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz, czy zaskarżone postanowienie mieści się w granicach uznania administracyjnego.

W ramach postępowania o umorzenie kosztów egzekucyjnych brak jest podstaw prawnych zarówno do oceny zasadności i prawidłowości działania Organu egzekucyjnego, który ma obowiązek egzekwować należność wskazaną w tytule wykonawczym jak również do oceny zasadności i prawidłowości ustalenia oraz wysokości kosztów egzekucyjnych. Kwestie te można podnosić w ramach odpowiednich środków zaskarżenia – zarzutu, zażalenia lub skargi na czynności egzekucyjne.

Podkreślenia wymaga, że ustawodawca w sposób odrębny uregulował kwestię zaskarżenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 7 u.p.e.a.) oraz kwestię umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.). Oznacza to, że kwestie te dotyczą dwóch odrębnych postępowań wpadkowych i nie mogą być rozpatrywane w ramach jednego postępowania. Takie działanie prowadziłoby do naruszenia granic sprawy administracyjnej, której ramy wyznaczone są przepisami prawa. W toku postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być zatem oceniana kwestia prawidłowości ustalenia ich wysokości. Przepis art. 64e stanowiący podstawę prawną dla rozpatrzenia przez organ kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawiera bowiem regulacji uprawniających do oceny ich wysokości lub prawidłowości ich ustalenia. W toku postępowania prowadzonego w oparciu art. 64e organ związany jest jego postanowieniami co do trybu postępowania jak również podlegających jego ocenie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Z powyższego wynika, że w ramach niniejszej sprawy administracyjnej kontroli sądowej poddane może być tylko działanie organów w granicach postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Argumenty Spółki odnoszące się do kwestii zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych, czy nakładu pracy organu - nie mogły zatem podlegać ocenie w niniejszym postępowaniu.

Nawiązując do treści skargi należy również wyjaśnić, że Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia kosztów egzekucyjnych. Tym samym, nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Leży to bowiem w granicach wyłącznej kompetencji organu administracji.

Przechodząc do merytorycznej oceny niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie zaś do § 2 tego przepisu koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2) bądź ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3). W myśl art. 17 § 1 oraz art. 18 u.p.e.a. rozstrzygnięcie w tym zakresie winno zostać wydane w formie postanowienia, w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Redakcja przywoływanego wyżej przepisu i użycie przez ustawodawcę terminu "może" wskazuje, iż organ egzekucyjny rozstrzygając o umorzeniu kosztów egzekucyjnych działa w ramach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie postanowienia musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą – z zachowaniem wymogów proceduralnych - co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Ocenie może podlegać legalność działania organu podatkowego, a nie natomiast zasadność i celowość odmowy. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, wyrok WSA z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 646/05).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie prawidłowo stwierdzono, że nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 64e § 2 u.p.e.a.

W sprawie nie stwierdzono bowiem przesłanki nieściągalności dochodzonego obowiązki, jak również Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] 2018 r. Spółce rozłożono na 24 raty zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi płatne do 15 kwietnia 2020 r. i umorzono odsetki za zwłokę w wysokości 4.573,71 zł. Spółka regularnie spłaca zgodnie z układem ratalnym swoje zaległości. Z powyższego wynika, że prawidłowo Organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniała przesłanka nieściągalności dochodzonego obowiązku. Skarżąca nie wykazała też, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Organy dokonały również oceny istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny".

Pojęcie "interesu publicznego" wymienione we wskazanym przepisie nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Trzeba przy tym mieć na względzie, że instytucja umorzenia kosztów stanowi wyjątek od zasady ich naliczania i ponoszenia, a więc przesłanki zawarte w art. 64e u.p.e.a. nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 1297/07 dostępny w CBOSA.

"Interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być "ważny". Zatem tylko w wyjątkowych, szczególnych sytuacjach należy stosować ww. instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne, a więc należność związana z przymusowym dochodzeniem zobowiązania.

Przesłanka "ważnego interesu publicznego" nie może być oceniana jednostronnie. Konieczne było zatem wyważenie interesu publicznego zarówno z punktu widzenia sytuacji finansowej Spółki jak i ochrony interesu budżetu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Spółka wskazała, że z powodu zaniechań podmiotu publicznego ("B") popadła w kłopoty finansowe co skutkowało zmniejszeniem zatrudnienia z 200 do 18 osób, a wydarzenia te niekorzystnie splotły się z koniecznością złożenia deklaracji w sprawie odpadów. W ocenie Organu, okoliczności te nie oznaczają zaistnienia wyżej opisanej przesłanki ważnego interesu publicznego. Z oceną tą Sąd orzekający w niniejszej sprawie się zgadza.

Uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niesprawiedliwe w stosunku do pozostałych dłużników uprzywilejowanie Spółki oraz bezpodstawną rezygnację z wpływu środków z tego tytułu do budżetu, a w konsekwencji przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na gminę.

Należy zauważyć, że warunkiem, aby rozważyć umorzenie kosztów egzekucyjnych jest definitywny brak majątku. Okoliczność ta pozwala na przyjęcie założenia, że Spółka w przyszłości nie zgromadzi środków na spłatę i konieczne będzie sięgnięcie do pomocy państwa lub gminy, co w przedmiotowej sprawie, nie miało miejsca. W obecnym czasie Spółka funkcjonuje, co pozwala przyjąć że spłaci swoje zobowiązania wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego.

Wskazania wymaga, że umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samego zobowiązanego, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, prawidłowo organy uznały, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka "ważnego interesu publicznego" i brak było podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Zaznaczenia wymaga bowiem, że umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia przez zobowiązanego. Ich umorzenie stanowi de facto przeniesienie tych ciężarów na budżet państwa, a zatem ogół społeczeństwa i stanowi formę wsparcia zobowiązanego przez uwolnienie go od zobowiązań. Jeśli zatem istnieją przesłanki wskazujące na możliwość samodzielnego uregulowania tych należności przez zobowiązanego, nie jest zasadne ich umarzanie. "Ważny interes publiczny" nie może być przy tym utożsamiany z interesem zobowiązanego.

W ocenie Sądu wyciągnięte przez organ wnioski, iż sytuacja Spółki nie jest na tyle wyjątkowa, by przyznać wnioskowaną ulgę, nie noszą cech dowolności, by móc postawić organowi zarzut przekroczenia granic swobodnego uznania.

Skarżąca musi mieć świadomość tego, że w podobnej sytuacji znajduje się wiele innych podmiotów. Przyznanie wszystkim z nich wnioskowanej pomocy spowodowałoby, że instytucja ta nie miałaby charakteru wyjątkowego lecz powszechny, co z przyczyn oczywistych jest niedopuszczalne.

W tej sytuacji odmowa Skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych z podaniem przyczyn takiego rozstrzygnięcia nie narusza prawa.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), oddalił skargę.