Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 729/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2 pkt 1, art. 119 pkt 2, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 pkt 20, 21 i 22, art. 17 ust.1, 1a pkt 1, 2 i 3 oraz ust.  1b i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 12 ust. 2, art. 13 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Teza: Inaczej niż przy przesłance „rezygnacji z zatrudnienia” – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) „niepodejmowaniem zatrudnienia”, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny.

TEZY

Inaczej niż przy przesłance „rezygnacji z zatrudnienia” – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) „niepodejmowaniem zatrudnienia”, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2021 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K. N. kwotę [...]zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. N., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z [...] marca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] lutego 2021 r. K. N. (dalej też jako "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, S. N..

Przywołaną wyżej decyzją z [...] marca 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy D. (dalej też jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w trakcie weryfikacji wniosku ustalił, iż Wnioskodawca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r."), wymaganej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, związanej z momentem powstania niepełnosprawności S. N.. Ponadto przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był brak spełnienia przesłanki w postaci istnienia związku pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem jej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odwołaniu od tej decyzji Wnioskodawca, reprezentowany przez r.pr. M. M., wskazał m.in. na niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP, w zakresie wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także na dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niewłaściwe przyjęcie przez organ, iż brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez Skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Ponadto zarzucono istotne naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

Utrzymując w mocy kwestionowaną decyzję Burmistrza – przywołaną na wstępie decyzją z 15 czerwca 2021 r. – SKO wyjaśniło, że w jego ocenie nie do zaakceptowania jest ocena dokonana przez organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., że warunkiem, którego nie spełnił Wnioskodawca, jest kryterium wieku, kiedy powstała niepełnosprawność jego ojca. Zdaniem SKO w badanej sprawie należało dokonać wykładni ww. przepisu z uwzględnieniem ww. wyroku TK o sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), z którego, w świetle stosunkowo jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, wynika, że brak jest podstaw do odmowy przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zarazem jednak SKO podzieliło stanowisko organu I instancji co do niespełnienia się przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Na gruncie tego przepisu musi bowiem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Tymczasem, w ocenie SKO, taki wyraźny i bezpośredni związek między niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie występuje w niniejszej sprawie. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a zatem nie można twierdzić, że nie podejmuje zatrudnienia z tego względu, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Powodem niepodejmowania zatrudnienia jest stan jego zdrowia, a dokładnie fakt niemożności podjęcia pracy z uwagi na orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy ze względów zdrowotnych. Organ II instancji podkreślił również fakt, że Skarżący pozostaje bez pracy od [...] listopada 2017 r., a więc przez okres ponad [...] roku. Tymczasem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności S. N. zostało wydane w dniu [...] listopada 2020 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2020 r. Oznacza to, że Skarżący nie podejmował zatrudnienia przez okres prawie 3 lat przed datą powstania znacznego stopnia niepełnosprawności jego ojca. Po utracie zatrudnienia w dniu [...] października 2017 r. nie był zatrudniony [oczywista omyłka – chodziło raczej o: "zarejestrowany" – uw. Sądu] w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy, a mógł przecież podjąć pracę na stanowisku pracy chronionej. Trudno zatem doszukać się bezpośredniego związku przyczynowego między znacznym stopniem niepełnosprawności S. N. (od [...] września 2020 r.), a dalszym niepodejmowaniem pracy przez Skarżącego. Z tych względów SKO stanęło na stanowisku, że K. N. nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegającej na niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Poza tym SKO nie podzieliło żadnego z zarzutów odwołania dotyczących naruszenia przepisów postępowania.

Skargę na opisaną decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł K. N., reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika, który – zarzuciwszy tej decyzji:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że:

- zakres opieki świadczony przez Skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony

– wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, a także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całej rozciągłości treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z wnioskiem strony skarżącej niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z [...] marca 2021 r. ([...]) odmawiającą przyznania K. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, S. N..

SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.") – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – oraz okoliczność, że ze złożonej dokumentacji wynika, iż niepełnosprawność S. N. powstała po [...]. roku życia.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu, jako synowi dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Natomiast niezasadnie, zdaniem Sądu, SKO zaakceptowało drugą z przyjętych przez organ I instancji przesłanek odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, w postaci braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. związku pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a podjęciem przezeń opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W myśl przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym pod użytym w cytowanym przepisie pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej" (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Natomiast ustawodawca nie definiuje już pojęć "niepodejmowania" ani "rezygnacji z" tak rozumianego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jest jednak jasne, że o świadczenie pielęgnacyjne może ubiegać się tylko taka osoba niepodejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która przynajmniej potencjalnie ma możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, w powyższym rozumieniu, podjąć.

Wbrew pozorom, takiej możliwości (zdolności) nie pozbawia legitymowanie się – tak, jak w kontrolowanej sprawie Skarżący – orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, na co trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Albowiem nie może zrezygnować z (odpowiednio: niepodejmować) zatrudnienia w okolicznościach opisanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. tylko osoba niezdolna do jakiejkolwiek (bez żadnych wyjątków) pracy (por. wyrok WSA z 25.02.2021 r., II SA/Sz 1027/20, CBOSA).

Tymczasem zgodnie z poglądem ugruntowanym już w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy – warunkująca orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy – odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (zob. m.in. wyroki SN: z 08.12.2000 r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2000, Nr 15, poz. 369; z 13.10.2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589; z 04.07.2013 r., II UK 403/12, LEX nr 1350309; por. też wyroki SN: z 12.05.2016 r., III UK 143/15, LEX nr 2054487; z 29.11.2016 r., II UK 426/15, LEX nr 2191451), czyli do każdego zatrudnienia w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy (por. wyrok SN z 01.03.2018 r., I UK 570/16, LEX nr 2486884). Taka wykładnia ma oparcie w art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.; w skrócie "u.e.r.F.U.S."), w myśl którego zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Dlatego osoba uznana za niezdolną do pracy może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej, bez utraty statusu osoby niezdolnej do wykonywania jakiejkolwiek pracy (zob. wyrok SA w Poznaniu z 09.08.2018 r., III AUa 603/17, LEX nr 2550838).

Co więcej, w myśl art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573; w skrócie "u.r.z.s.z.o.n.") orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 u.e.r.F.U.S., jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Potwierdza to definicja legalna "umiarkowanego stopnia niepełnosprawności" zamieszczona w art. 3 pkt 20 u.ś.r., zgodnie z którą pojęcie to oznacza:

a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 5 u.r.z.s.z.o.n.: "Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej w przypadkach:

1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej,

2) zatrudnienia w formie telepracy".

Zasadność sformułowanego wyżej wniosku, że orzeczona wobec danej osoby na podstawie przepisów u.e.r.F.U.S. całkowita niezdolność do pracy – a stosując terminologię u.ś.r.: umiarkowany stopień niepełnosprawności – nie wykluczają sprawowania przez tę osobę opieki nad niepełnosprawnym i ubiegania się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne, potwierdzają również przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie jej art. 17 ust. 1a pkt 1 in fine, pkt 2 in fine i pkt 3 in fine u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a in fine u.ś.r. Z przepisów tych wynika bowiem, że dopiero legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – czyli według terminologii u.e.r.F.U.S.: orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji (por. art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r.) – wyklucza z kręgu osób mogących, zdaniem ustawodawcy, sprawować opiekę nad niepełnosprawnym i ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu oraz skutkuje przejściem tego uprawnienia na inne osoby (zwykle: zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności).

W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że Skarżący legitymował się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy (do [...] sierpnia 2022 r. – zob. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2020 r., nr [...], w aktach adm. I inst.) oraz orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (do [...] sierpnia 2021 r. – zob. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], w aktach adm. I inst.), przy czym w tym ostatnim orzeczeniu, w ramach wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia, wyraźnie dopuszczono pracę na stanowisku przystosowanym.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że sam fakt legitymowania się przez Skarżącego orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy nie mógł uzasadniać odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Lektura decyzji Burmistrza pokazuje, że organ I instancji miał tego świadomość. Natomiast stanowisko SKO w tym zakresie jawi się jako nie do końca konsekwentne. Z jednej bowiem strony organ ten akcentuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "[p]owodem niepodejmowania zatrudnienia jest stan jego zdrowia, a dokładnie fakt niemożności podjęcia pracy z uwagi na orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy ze względów zdrowotnych", by dalej już wytknąć Skarżącemu, że po utracie zatrudnienia z dniem [...] października 2017 r., nie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy, "a mógł przecież podjąć pracę na stanowisku pracy chronionej".

Ten ostatni fakt doprowadził organy obu instancji do w istocie zgodnego wniosku, że "brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez Pana K. , a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem" (s. 2 decyzji Burmistrza), tudzież że "[t]rudno (...) doszukać się bezpośredniego związku przyczynowego między znacznym stopniem niepełnosprawności Pana S. N. (od [...].09.2020 r.), a dalszym niepodejmowaniem pracy przez odwołującego" (s. 5 decyzji SKO).

W ocenie Sądu powyższa ocena organów nie jest prawidłowa.

Nie może bowiem uchodzić z pola widzenia okoliczność, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. – w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle: dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi dziećmi, albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą sytuacji osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami.

Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym (tu: ojcem), istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (por. wyrok WSA z 11.03.2020 r., III SA/Kr 3/20, CBOSA). Z przedstawionych wyżej względów takie "zaniechanie" ustawodawcy jawi się jako w pełni racjonalne.

W świetle powyższych uwag, wbrew stanowisku organów obu instancji, nie mógł mieć w kontrolowanej sprawie rozstrzygającego znaczenia fakt, że ostatnie zatrudnienie Skarżącego ustało z końcem października 2017 r., ani to, że od tamtego czasu nie rejestrował się on w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Tym bardziej, że od osoby sprawującej absorbującą, całodobową opiekę nad niepełnosprawnym, nie sposób racjonalnie oczekiwać jednoczesnego deklarowania gotowości do podjęcia pracy – która to gotowość, obok zdolności do pracy, jest immanentną cechą formalnego statusu osoby bezrobotnej.

Organy obu instancji zaś nie kwestionowały, że Skarżący taką opiekę nad swym ojcem sprawuje. Co więcej, organ I instancji expressis verbis stwierdził – a SKO tego nie zanegowało – że "[w] ocenie Organu główną osobą sprawującą całodobową opiekę nad Panem S. N. jest Pan K. ". Znajduje to też potwierdzenie w ustaleniach z rodzinnego wywiadu środowiskowego (na s. 14, w aktach adm. I inst.). Jest przy tym jasne, w świetle zasad doświadczenia życiowego, że potrzeba podjęcia się przez Skarżącego sprawowania takiej opieki nad ojcem nie pojawiła się dopiero z chwilą uzyskania przez tego ostatniego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (w dniu [...] listopada 2020 r.), ani nawet w ustalonej formalnie w tym orzeczeniu dacie powstania niepełnosprawności ([...] września 2020 r. – w istocie pokrywającej się z datą złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności), lecz że musiała istnieć już wcześniej. Z jakich zaś powodów Skarżący nie podejmował zatrudnienia jeszcze wcześniej (a w szczególności, czy np. w związku z udokumentowanymi w aktach sprawy: niezdolnością do pracy uprawniająca do uzyskania świadczenia rehabilitacyjnego za okres [...].07.2018 r.–[...].10.2019 r., tudzież staraniami o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy), nie może mieć rozstrzygającego znaczenia w tej sprawie, z wyżej opisanych względów.

Skoro zatem ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne Skarżący, mając co najmniej potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (której, jak to już wyżej wskazano, orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza, ani w teorii, ani w praktyce – por. np. stan faktyczny, w jakim zapadł wyrok WSA z 06.08.2020 r., IV SA/Po 798/20, CBOSA), nie podejmował zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), sprawując jednocześnie opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, to brak, w ocenie Sądu, dostatecznych podstaw do twierdzenia o braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. związku, pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego, a sprawowaniem przezeń opieki nad ojcem.

W konsekwencji organ I instancji – ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w niniejszym uzasadnieniu wyroku (art. 153 p.p.s.a.) – uzna, że w tej sprawie nie zachodzą przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego dotychczas wywodzone przez ten organ z przepisów art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. W efekcie, w ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, ograniczy się do sprawdzenia występowanie w tej sprawie pozostałych ustawowych przesłanek (pozytywnych, ewentualnie także negatywnych) warunkujących przyznanie wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i stosownie do poczynionych ustaleń podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, należy stwierdzić, że jako niezasadny, a wręcz niezrozumiały, jawi się zarzut z pkt 1 tiret pierwsze petitum skargi, gdyż wbrew jego treści organy nie zakwestionowały zakresu opieki świadczonej przez Skarżącego, a w szczególności nie podnosiły, że ów zakres nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu Skarżącego, ustalone według stawek