Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2610/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2610/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Bogumiła Skrzypczak WSA Lidia Serwiniowska Protokolant: apl. prok. Krzysztof Jasiński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. S. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 20 ust. 3 w związku art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), pozbawił skarżącą H. S. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w J. G. w dniu [...] r. po zmarłym mężu S. S., który w okresie od [...]r. do [...] r. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej i został śmiertelnie ranny podczas pełnienia tej służby.

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia z tytułu nie uwzględnionego w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4 cytowanej ustawy.

Organ stwierdził, że zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Po rozpatrzeniu złożonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 129 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach utrzymał wyżej wymienioną decyzję w mocy.

W motywach tego rozstrzygnięcia stwierdzono, iż okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące przebiegu służby męża skarżącej w MO, w świetle przepisów obowiązującej ustawy nie mają wpływu na wynik sprawy i dlatego nie znaleziono podstaw do zmiany lub uchylenia uprzednio wydanej w sprawie decyzji.

Na powyższą decyzję H. S. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżąca kwestionując decyzje o pozbawieniu jej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie przedstawiła okoliczności, w jakich zawarła związek małżeński z S. S., przebieg jego służby w MO i opisała zdarzenie, podczas którego jej mąż poniósł śmierć. Podała, iż z opowieści męża wie, że w czasie wojny był on w partyzantce, a potem w wojsku.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 cytowanej ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W myśl art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie (pkt 1), a także pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 (pkt 3).

Stosownie do art. 20 ust. 3 cytowanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w czasie wydawania zaskarżonej decyzji, uprawnienia, o których mowa w ust. 2, przysługujące kombatantom i innym osobom uprawnionym, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych.

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest pozbawienie skarżącej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Rozważając tę kwestię należy mieć na uwadze, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. akt III RN 72/00 podkreślił, iż decydujące dla wyniku postępowania administracyjnego w zakresie uprawnień małżonków zmarłych osób korzystających z uprawnień kombatanckich, jest to, że sprawa wynika z żądania osoby, której uprawnienia - stosownie do art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej - aczkolwiek przysługują z mocy prawa, ale w ustawowo ukształtowanych warunkach jako określony skutek bycia wdową po kombatancie i w tym sensie są określane jako pochodne. Nie ma tu konstrukcji dziedziczenia praw zmarłego kombatanta, lecz ustalenie przez ustawę uprawnień (nadawanych ustawą) wdowy po kombatancie. Wszystko zależy od ustalenia tej sytuacji faktycznej, z którą ustawa wiąże uprawnienia, to jest, że dana osoba jest wdową pozostałą po kombatancie. W sprawie, w której wdowa po kombatancie wykazuje ustawowy stan faktyczny jej uprawnienia, w wymienionym wyżej sensie, w drodze zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia kombatanckie jej męża jest dopuszczalne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do pozbawienia skutków prawnych tego zaświadczenia. Nie będzie to wówczas bezpośrednie postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 25 ust. 4 ustawy o kombatantach, bo prowadzenie takiego postępowania w stosunku do osoby zmarłej oczywiście nie jest dopuszczalne, będzie to natomiast ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie, a w istocie - w wypadku ustalenia negatywnego - rozstrzygnięcie o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia (art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 4 ustawy kombatanckiej). Sąd Najwyższy wywiódł, iż na dopuszczalność przeprowadzenia takiego swoistego przeciwdowodu, że osoba dochodząca uprawnień na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach nie jest wdową po "kombatancie" wskazuje art. 25 ust. 2 ustawy kombatanckiej określający, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby spełniające określone w pkt 1 i pkt 2 warunki (podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 4 października 2001 r. sygn. akt II SA/Wr 1806/2001 i II SA/Wr 1807/2001).

W rozpatrywanej sprawie Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w J. G. w dniu [...]r. przyznał skarżącej uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie po zmarłym mężu S. S., który w okresie od [...]r. do [...]r. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej i został śmiertelnie ranny podczas pełnienia tej służby.

Z akt administracyjnych wynika, że H. S. w złożonej w [...] r. deklaracji członkowskiej do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację wnosząc o przyjęcie jej w poczet członków podopiecznych Związku podawała, że w okresie okupacji jej zmarły mąż walczył w BCh na K.

W piśmie skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego skarżąca również podała, że mąż w czasie wojny był w BCh, a potem w wojsku.

Jak już wyżej podkreślono, procedurę wydania decyzji administracyjnych regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).

Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).

Wbrew nakazom wynikającym z powyższych przepisów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącej, iż w czasie wojny jej zmarły mąż walczył w BCh, a następnie był w wojsku. Organ nie poczynił żadnych ustaleń, czy istotnie podczas wojny mąż skarżącej uczestniczył w działalności partyzanckiej , a także czy i ewentualnie w jakim okresie oraz w jakim charakterze pełnił służbę wojskową. Nie wyjaśnił zatem, czy w sprawie tej zostały spełnione warunki, o jakich mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 i ewentualnie pkt 1 (działalność partyzancka oraz być może służba wojskowa jeszcze w czasie wojny) lub w art. 25 ust. 2 pkt 2 (pełnienie służby wojskowej z poboru w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.) ustawy o kombatantach. Spełnienie zaś choćby jednego z tych warunków pozwoliłoby skarżącej na zachowanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

Podkreślić przy tym należy, iż nie jest prawidłowe stanowisko organu, że Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich zmarłemu mężowi skarżącej. Jak bowiem wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS 13/01 (Pr.Pracy 2002/6/42), wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich.

Podzielając powyższe stanowisko uznać trzeba, iż ma ono odpowiednie zastosowanie również w sprawach w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie (wdowcowi) po kombatancie lub innej osobie uprawnionej.

Obowiązkiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było zatem zbadanie, czy nieżyjący mąż skarżącej - gdyby żył - zachowałby uprawnienia kombatanckie z tytułu innego niż przyjęty przez były Związek Bojowników o Wolność i Demokrację. Zebrany w sprawie materiał co najmniej dostatecznie wskazywał, że twierdzenia skarżącej, iż jej zmarły mąż zachowałby takie uprawnienia, mogły okazać się uzasadnione.

Pomijając powyższą kwestię organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, naruszając w ten sposób wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego, przy czym naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie i w konsekwencji powyższego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Odnosząc się do wynikającej z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji w razie uwzględnienia skargi zauważyć należy, iż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osoby, o których mowa w art. 25 tej ustawy, pozbawione prawomocną decyzją uprawnień kombatanckich tracą te uprawnienia. Zawarte w powołanym przepisie sformułowanie jest rozwiązaniem szczególnym w stosunku do przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego w zakresie wykonywania decyzji i wywoływanych przez nią skutków prawnych. Przyjmuje bowiem, że tylko decyzja prawomocna jest podstawą utraty uprawnień kombatanckich. Wskazać trzeba, iż decyzja staje się prawomocna po upływie terminu do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego oraz gdy sąd ten prawomocnie skargę odrzucił lub po jej rozpoznaniu oddalił (por. J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 902). Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w wyroku jest więc zbędne, ponieważ powyższa kwestia została uregulowana ustawowo.

Mając na względzie powyższe - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.