Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 397/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 3 par. 1, ar. 106 par. 3, art. 151, art. 199, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 80, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 65 ust. 1, art. 72, art. 23
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2008r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi datowanej 22 stycznia 2008 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Z.S. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r. nr [...], znak sprawy [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2007 r., nr [...], znak sprawy [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 18 października 2007 r. Z.S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. Inspektorat w K., o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł oraz związanych z tą kwotą odsetek i innych opłat.

Motywując wniosek wskazała, iż otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie zaś jej mąż - E.S. - świadczenie rentowe w kwocie [...] zł. Otrzymywane kwoty - stanowiące jedyne źródło utrzymania Skarżącej oraz jej męża - nie pozwalają na pokrycie kosztów wyżywienia i utrzymania domu. Ponadto Zainteresowana zauważyła, iż otrzymywane świadczenia, wykluczają możliwość jednoczesnego korzystania z pomocy społecznej. Wskazała, iż pogarszający się stan zdrowia powoduje wzrost wydatków na leczenie. Zaznaczyła, iż uiszczenie zaległych składek pozbawiłoby ją oraz jej męża możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] listopada 2007 r., nr [...], znak sprawy [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3, 3a i 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), odmówił Wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł.

1

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczono, iż w art. 28 ust. 2 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umarzania należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zachodzącej w sytuacjach wymienionych w pkt 1 - 6 ust. 3. Wyjątek od tej zasady jest wskazany w art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślono, iż powołane przepisy skonstruowane są na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może odmówić umorzenia należności nawet w przypadku wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia.

Na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, iż Z.S. prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] z dnia [...] maja 1991 r. wydanego przez Wójta Gminy L.. Wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło [...] lipca 2004 r. Strona otrzymuje świadczenie emerytalne, które po dokonaniu potrącenia w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, wynosi [...] zł miesięcznie. Z kolei świadczenie rentowe jej męża po dokonaniu zajęć egzekucyjnych wynosi [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny, po dokonaniu potrąceń wynosi [...] zł, a udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego - [...] zł miesięcznie. Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na leczenie. Przedstawiony rachunek na kwotę [...] zł na kwartał tytułem podatku od nieruchomości nie został wzięty pod uwagę przez organ orzekający bowiem nieruchomość stanowi wyłączną własność męża Wnioskodawczyni, a w pomieszczeniu gospodarczym działalność prowadzi jej syn. Obecnie prowadzona jest w stosunku do Zobowiązanej skuteczna egzekucja administracyjna - ostatnia wpłata miała miejsce w październiku 2007 r. Zainteresowana nie posiada obecnie żadnych nieruchomości ani wartościowych ruchomości. Podkreślono, że w dniu [...] kwietnia 2001 r. ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności na nieruchomości stanowiącej wówczas wspólność małżeńską Wnioskodawczyni i jej męża; obecnie nieruchomość stanowi wyłączną własność męża Dłużniczki. Wskazano również, iż Strona nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, zaś jej mąż w ostatnim okresie nabył samochód. Ponadto, jak wynika z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w K., Strona posiada zadłużenie z tytułu podatków.

2

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

W świetle powyższego, zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, brak jest podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy systemowej Nie można bowiem stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności należności. Stanowisko to uzasadnia fakt pobierania przez Zainteresowaną świadczenia emerytalnego oraz pozostające w realizacji postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Jak wynika bowiem z ustaleń poczynionych przez organ w toku postępowania wyjaśniającego, sytuacja Wnioskodawczym nie jest na tyle trudna, by spłata należności w formie np. dogodnych rat pozbawiła jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie Zakład wyjaśnił, iż art. 30 cyt. ustawy wyłącza umorzenie należności w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. W ten sposób ustawodawca ograniczył normę prawną umożliwiającą zastosowanie przedmiotowej ulgi wyłącznie do części należności finansowanej przez płatnika składek, co oznacza, iż orzekanie przez organ w szerszym zakresie byłoby nieuprawnione.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 5 grudnia 2007 r. Z.S. podniosła, iż wydając zaskarżoną decyzję, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę kosztów, jakie Strona ponosi w związku z koniecznością dojazdu do lekarza, zakupu lekarstw, środków spożywczych oraz odzieży. Jednocześnie zauważyła, iż zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie o konieczności udokumentowania ww. kosztów uważa za "nadgorliwość" organu. Wyjaśniła, iż dochody jej oraz męża nie wystarczają nawet na najskromniejsze utrzymanie. Zaznaczyła też, iż nabycie samochodu, stanowiącego własność męża, stało się możliwe w wyniku zbycia poprzedniego samochodu, uszkodzonego na skutek wypadku.

W toku postępowania odwoławczego Zainteresowana złożyła do akt sprawy faktury za lekarstwa: nr [...] z [...] grudnia 2007 r. oraz [...] z [...] grudnia 2007 na łączną kwotę [...] zł, a także dokumenty dotyczące zgłoszenia szkody z ubezpieczenia OC oraz wypłaty odszkodowania przez Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji [...] S.A. na rzecz E.S. oraz umowy kupna - sprzedaży samochodów osobowych z dnia [...] marca 2006 r. i z dnia [...] marca 2006 r.

3

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

Decyzją nr [...] z [...] stycznia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2007 r. wydaną w sprawie znak: [...].

W ocenie organu odwoławczego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uzasadnia ocenę stanu faktycznego dokonaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a okoliczności podniesione przez Zainteresowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz złożone dokumenty dotyczące nabycia samochodu i poniesionych kosztów zakupu lekarstw, nie dają podstaw do zmiany podjętego rozstrzygnięcia.

W sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, bowiem Strona posiada stałe źródło dochodu, a Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne; na poczet zadłużenia regularnie wpływają kwoty wyegzekwowane przez organ egzekucyjny. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wynika również, by spłata zadłużenia pozbawiła rodzinę Zainteresowanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co wskazuje na brak podstaw do umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Podkreślono, iż ulgę w postaci umorzenia należności Zakład stosuje w sytuacjach wyjątkowo drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu. Wskazana przez Wnioskodawczynię sytuacja finansowa, jakkolwiek niewątpliwie trudna, nie jest - w świetle powołanych przepisów - samoistną i wystarczającą podstawą do wydania decyzji pozytywnej.

Prezes Zakładu zaznaczył również, iż przepisy ustawy systemowej stanowiące postawę umorzenia należności nie nakazują organowi zastosowania przedmiotowej ulgi, lecz jedynie dają możliwość uznania, czy okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia oraz czy nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych.

4

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

Końcowo organ zauważył, iż przedstawione przez Zainteresowaną argumenty mogłyby stanowić podstawę rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego, w dogodnych miesięcznych ratach dostosowanych do możliwości płatniczych Dłużniczki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.S. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r., znak sprawy [...] zarzucając naruszenie przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 28 ust. 3 pkt 3 tej ustawy. Wniosła również o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 24/06.

W motywach skargi wskazała, iż zaskarżona decyzja oparta jest na błędnym stwierdzeniu, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zaznaczyła, że faktycznie prowadzone jest postępowania egzekucyjne z jej emerytury oraz renty jej małżonka - E.S., a kwoty jakie Zakład uzyskuje z prowadzonej egzekucji nie pokrywają nawet 1/12 części zobowiązania z tytułu rocznych odsetek od żądanej należności. Mimo prowadzonej egzekucji zadłużenie zwiększa się w postaci odsetek.

Skarżąca ponownie podniosła, iż otrzymywane świadczenia emerytalne oraz rentowe przy uwzględnieniu problemów zdrowotnych i związanych z tym wydatków, nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jej oraz męża. Jednocześnie zakwestionowała stanowisko organu, że należności z tytułu zaległych składek mogą być egzekwowane z majątku osobistego E.S. Wskazała, iż obciążenie hipoteką nieruchomości należącej wyłącznie do jej męża jest niezgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dalej: p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami

5

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego - przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., oraz prawa procesowego - przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały wo wniosku Z.S. z [...] października 2007 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami i innymi opłatami.

Wobec treści wniosku Skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności -przepis art. 28 w związku z art. 32 u.s.u.s., w myśl którego, do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i

6

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że ,,(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdzie - jak słusznie zauważył Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. Skarżąca pobiera bowiem świadczenie emerytalne, które - po dokonaniu potrącenia egzekucyjnego w kwocie [...] zł - wynosi [...] zł miesięcznie (k. 29 akt admin.). Jak zaznaczył organ orzekający, czego nie zakwestionowała Skarżąca, w związku z egzekucją administracyjną realizowaną skutecznie przez Naczelnika Urzędu

7

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

Skarbowego w K., na poczet zadłużenia wobec ZUS regularnie wpływają kwoty egzekwowane przez wskazany organ. Ponadto, wierzytelność ZUS w dniu [...] kwietnia 2001 r. została zabezpieczona hipoteką na nieruchomości stanowiącej w dacie ustanowienia zabezpieczenia ustawową wspólność majątkową małżeńską Skarżącej oraz jej męża - E.S. Okoliczności tej również nie kwestionuje Skarżąca podkreślając jednak, co zauważa organ orzekający, iż obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi wyłączną własność jej męża. Zaznaczenia wymaga, iż postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykazało, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji Skarżąca nie posiadała żadnych nieruchomości oraz pojazdów mechanicznych i innych wartościowych ruchomości mogących stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej (pismo Starostwa Powiatowego w K. z [...] października 2007 r., sprawozdanie ZUS z postępowania przeprowadzonego w dniach [...] marca 2007 r., [...] kwietnia 2007 r. i [...] maja 2007 r. w sprawie ustalenia praw majątkowych Z.S. - k. 52 i 74 akt admin.). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz z oświadczenia pełnomocnika Skarżącej złożonego na rozprawie przed WSA w dniu 15 maja 2008 r., zarówno nieruchomości jak i ruchomości (samochód marki [...], rok produkcji [...]), stanowią własność męża Skarżącej. Niezależnie jednak od powyższego, wobec skutecznej egzekucji administracyjnej oraz zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności ZUS na nieruchomości stanowiącej w dacie dokonania wpisu hipoteki własność obojga małżonków na zasadzie wspólności ustawowej - zasadne jest stanowisko organu orzekającego, iż w stosunku do Skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji - jak wyżej wyjaśniono - brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. W świetle powyższego nieuzasadniony jest zarzut skargi odnośnie naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

W tym miejscu, ustosunkowując się do zarzutu skargi dotyczącego braku możliwości "pokrycia zadłużenia Skarżącej z majątku osobistego jej męża - E.S.", Sąd zauważa, iż treść hipoteki określa art. 65. ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r., nr 124, poz.1361 ze zm.) zgodnie z którym, w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Przez ustanowienie hipoteki powstaje odpowiedzialność rzeczowa, polegająca na tym, że

8

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia w wysokości jego wartości, ponieważ do tej wysokości ogranicza się odpowiedzialność dłużnika hipotecznego. Natomiast odpowiedzialność osobista, która może zachodzić razem z rzeczową, jest odpowiedzialnością całym majątkiem dłużnika. Dłużnik hipoteczny (rzeczowy) nie musi być jednocześnie dłużnikiem osobistym. Właściciel nieruchomości może bowiem, powodowany różnymi przyczynami, ustanowić na niej hipotekę dla zabezpieczenia cudzego długu. Jako dłużnik hipoteczny jest nadal właścicielem nieruchomości i może nią rozporządzać (art. 72 ustawy). Nabywca nieruchomości, przejmujący w umowie ze zbywcą dług hipoteczny, odpowiada za ten dług rzeczowo i osobiście, jeżeli zbywca odpowiadał osobiście i wierzyciel zgodził się na zmianę dłużnika przez wstąpienie nabywcy na miejsce zbywcy. Po zbyciu nieruchomości obciążonej hipoteką zbywca pozostaje dłużnikiem osobistym, a nabywca staje się dłużnikiem rzeczowym odpowiadającym tylko z nieruchomości oraz in solidum z dłużnikiem osobistym. Wierzyciel hipoteczny jest zatem uprawniony do zaspokojenia się z obciążonej nieruchomości bez względu na to, kto stał się jej właścicielem po obciążeniu hipoteka. Zmiana właściciela nieruchomości obciążonej w wyniku czynności prawnej pozostaje bez wpływu na dalsze istnienie hipoteki, ponieważ każdy koleiny właściciel staje się z mocy prawa dłużnikiem hipotecznym (v. Komentarz do art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece [w:] H. Ciepła, E. Bałan-Gonciarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz. Wzory wniosków o wpis. Wzory wpisów do księgi wieczystej, Oficyna, 2007; por. także wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 21 maja 1997 r. sygn. akt I ACa 131/97, Lex nr 32386).

Niezależnie od powyższych uwag, mając na względzie zarzuty podniesione w skardze, Sąd wskazuje, iż kwestia oceny zasadności ustanowienia hipoteki obciążającej nieruchomość wykracza poza kognicję sądu administracyjnego (art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a.). Oceny tego zagadnienia władny jest dokonać sąd powszechny właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości (art. 23 ustawy o księgach wieczystych i hipotece; art. 6261 - art. 62613 (postępowanie wieczystoksięgowe) ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. Nr 43, poz. 296).

Analizując niniejszą sprawę z perspektywy przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, podkreślić należy, iż przepis ten przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku

9

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s, określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego

rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, zastosowanie ma również instytucja uznania administracyjnego. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Wskazać w tym miejscu należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s, oraz przepisów ww. rozporządzenia.

10

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego oraz podniesione przez nią okoliczności. Organ odwoławczy uwzględnił bowiem aktualną - obiektywnie trudną -sytuację finansową Skarżącej, wskazując na wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego objętego zajęciem egzekucyjnym na rzecz ZUS w kwocie [...] zł miesięcznie. Uwzględnił przy tym okoliczność prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z mężem, który pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł miesięcznie (po potrąceniach). Podkreślił, iż rodzina posiada stałe źródło dochodu w łącznej wysokości [...] zł po potrąceniach egzekucyjnych. Poddał również analizie niezbędne, udokumentowane wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego ([...] zł miesięcznie). Organ orzekający odniósł się do sytuacji zdrowotnej Skarżącej biorąc pod uwagę faktury za leki z miesiąca grudnia potwierdzające zakup lekarstw przez Skarżącą na kwotę [...] zł oraz przez jej męża na kwotę [...] zł (k. 102 i 104 akt admin.). Wskazał przy tym, iż dokumenty te nie dają podstaw do zmiany stanowiska organu w przedmiocie umorzenia wnioskowanych należności. Podkreślić przy tym należy, iż do akt sprawy na etapie postępowania przed organem I instancji złożone zostało zaświadczenie lekarskie z [...] września 2008 r. (k. 29 akt admin.), z którego wynika jedynie, że Skarżąca z powodu przewlekłych chorób pozostaje pod stałą opieką lekarską. Brak jest natomiast innych dokumentów dotyczących stanu zdrowia Skarżącej i potwierdzających wydatki związane z leczeniem. Analizując stan majątkowy Skarżącej organ zwrócił uwagę na okoliczność, iż Skarżąca nie posiada żadnej nieruchomości - zamieszkuje w domu o pow. ok. [...] m2 położonym na działce o pow. [...] ar. stanowiącym wyłączną własność jej męża. Właścicielem samochodu nabytego w dniu [...] marca 2006 r. jest również mąż Skarżącej. Motywując zaskarżone rozstrzygnięcie Prezes Zakładu zwrócił również uwagę zarówno na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jak i na zasadność umorzenia składek wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie drastycznych, obiektywnie wskazujących na trwały brak możliwości realizacji zobowiązań wobec ZUS z punktu widzenia konieczności utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji stwierdzając, iż rozpatrywany przypadek do takich nie należy.

Do podniesionych okoliczności i dowodów organ odniósł się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, przedstawiając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej

11

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

rozporządzenia. Podkreślił przy tym, biorąc pod uwagę sytuację materialną i zdrowotną Skarżącej i jej męża, iż okoliczności wykazane w toku postępowania administracyjnego nie stanowią wystarczającej podstawy do wydania decyzji pozytywnej. Tym samym, w ocenie Sądu, nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącej nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Z wymienionych wyżej powodów, zdaniem Sądu, nie można uznać za uzasadnione zarzutów podniesionych w skardze, sprowadzających się do naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s, oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez błędne przyjęcie, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna Skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie kwestionował niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej Skarżącej. Biorąc jednak pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy niniejszej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes Zobowiązanej. Wskazał, iż pobierane świadczenie emerytalne w podanej wyżej wysokości, z którego skutecznie egzekwowane jest zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek ZUS, nie daje podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja, w której zagrożona byłaby sfera elementarnych potrzeb Skarżącej, tj. posiadania środków do przeżycia i miejsca zamieszkania. Zaznaczyć przy tym należy, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do dochodów uzyskiwanych przez dłużnika i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczno są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania

12

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje jakakolwiek możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawczym rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Rozpatrując legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził takich naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie specyfikę rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego w ocenie Sądu organ w sposób prawidłowy poczynił ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 10, 11 k.p.a.). Ocena zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego - znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która - zdaniem Sądu - spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., a w szczególności zawiera ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego z perspektywy wskazanych norm prawa materialnego.

Mając na względzie powyższe brak jest zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, co czyni nieuzasadnionym zarzut skargi w odnośnym zakresie.

Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej o dołączenie do akt rozpatrywanej sprawy akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 24/06. W sprawie niniejszej podstawą orzekania dla Sądu był materiał faktyczny i dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji wszczętym na wniosek Skarżącej z 18 października 2006 r., przy czym Sąd nie stwierdził istotnych wątpliwości, które uzasadniałyby dopuszczenie przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., a tylko w takim przypadku wniosek mógłby zostać uwzględniony.

13

Sygn. akt V SA/Wa 397/08

Dodatkowo Sąd zauważa, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawa do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości (v. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, Lex nr 40399). Sprawa umorzenia należności jest wówczas ponownie rozstrzygana przez organ rentowy. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w przypadku Z.S., która po raz pierwszy wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności w dniu 8 lipca 2005 r. Sprawa wszczęta ww. wnioskiem była przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z [...] listopada 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję ZUS z [...] października 2005 r. z powodu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, w zw. z art. 10, 11, oraz 107 § 1 i 3 k.p.a.); (sprawa o sygn, akt III SA/Wa 24/06 znana Sądowi z urzędu). Następnie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z.S. na decyzję Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek (sprawa o sygn, akt III SA/Wa 2977/06 znana Sądowi z urzędu). Podkreślić należy, że każdy kolejny wniosek o umorzenie należności złożony przez osobę zobowiązaną wszczyna nową sprawę, która jest odrębnie rozpatrywana i oceniana pod kątem nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów. Z tych również powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia ww. wniosku zawartego w skardze.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wobec treści art. 199 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika Skarżącej, złożonego na rozprawie przed WSA w dniu 15 maja 2008 r., o zwrot kosztów postępowania tytułem zwrotu kosztów podróży.

14