Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 597/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5,  art. 11
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 2  ust. 1  lit. b
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi O. L. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata S. L. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W., przy ul. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, oraz kwotę 118 (sto osiemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków strony.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] września 2008 r., nr [...]) Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa nieodpłatnie przez Gminę J. własności nieruchomości zabudowanej oznaczonej w ewidencji gruntów nr geodez. [...] o powierzchni [...] ha.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Wojewoda [...] decyzją z dnia z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] na podstawie art. 18 ust. 1 oraz art. 17 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa nieodpłatnie przez Gminę J. nieruchomości gruntowej, położonej w obrębie [...] Gmina J..

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła O. L., podnosząc, że zaskarżona decyzja została wydana bezpodstawnie oraz, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, a stanowiła własność jej ojca, którego jest spadkobierczynią.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrując odwołanie wskazała, że stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do:

rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 5 pełnią funkcję organu założycielskiego,

zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt. 1),

staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwym gmin.

Organ odwoławczy podniósł, że z powołanego przepisu wynika, iż istotną przesłanką materialnoprawną dla komunalizacji z mocy prawa stanowi stan prawny nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. (data wejścia w życie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych).

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że stan prawny nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. został ustalony na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów archiwalnych z lat 1945 - 1948 i opisany szczegółowo na ich podstawie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 czerwca

2004 r., sygn. akt II SA/Bk 161/04 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów przez wpisanie do tego operatu jako właścicielki nieruchomości oznaczonej nr geodez. [...] o pow. [...] ha. O.L. W aktach administracyjnych I instancji znajduje się ponadto kserokopia decyzji Starosty S. z [...] listopada 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku rozparcelowanych gruntów obywateli polskich narodowości niemieckiej, położonych we wsi U., dawna gm. K., gdzie jako przejęta jest wymieniona działka młyńska o ówczesnym numerze ewid. [...] oraz kserokopia wykazu zabudowań pozostałych w gospodarstwach poniemieckich, gdzie również figuruje działka młyńska [...]. Organ odwoławczy podniósł ponadto, że z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, iż poprzedni właściciel przejętego przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego - A. K., udzielając w kwietniu 1957 r. córce O. L. pełnomocnictwa do przeprowadzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości potwierdził osobiście, iż opisana przez niego nieruchomość, w tym również działka z młynem wodnym, została przejęta przez Powiatowy Urząd Ziemski w 1945 r. Nie ma przy tym wątpliwości jak twierdzi organ, że działka z młynem stanowiła część gospodarstwa rolnego A. K. oraz, że po przejęciu jej przez państwo, według stanu na dzień wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, tj.

3 czerwca 2004 r. (a zatem również w dniu 27 maja 1990 r.) pozostawała w dyspozycji Skarbu Państwa.

Organ II instancji stwierdził ponadto, że przejęcie nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 pkt. "b" dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następowało ex lege, w całości i bez odszkodowania, z dniem wejścia w życie tego dekretu, zaś warunkiem nabycia własności przez Skarb Państwa nie była ani decyzja, ani orzeczenie, ani nawet protokół przejęcia nieruchomości. Skoro nieruchomość z młynem stanowiła część gospodarstwa rolnego A. K., przejętego przez Skarb Państwa w ramach reformy rolnej (czemu sam były właściciel nie zaprzeczał) to ujawniony w założonej ewidencji gruntów wpis władztwa państwowego nad tą nieruchomością był odzwierciedleniem rzeczywistego stanu prawnego, a skuteczna zmiana wpisu osoby właściciela mogła nastąpić dopiero po przedłożeniu dokumentu, potwierdzającego przejęcie własności.

Zdaniem organu odwoławczego, stwierdzenie nabycia spadku po A. K., w sytuacji gdy do tego spadku gospodarstwo rolne spadkodawcy, w tym i działka z młynem, już nie wchodziło, bo wcześniej - jeszcze za życia A. K. - zostało odebrane przez państwo w ramach reformy rolnej, nie mogło być dokumentem uzasadniającym wprowadzenie zmiany w operacie ewidencji gruntów.

Biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że organ I instancji prawidłowo ustalił i ocenił, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (państwowe), oraz, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stało się ono z mocy prawa nieodpłatnie mieniem właściwej gminy.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż podnoszony przez odwołującą się zarzut, że dopiero zaskarżona decyzja Wojewody [...] pozbawia prawowitego właściciela prawa własności, nie jest trafny, gdyż w świetle ustaleń dokonanych na podstawie dokumentów zebranych w sprawie, przejęcie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło na podstawie przepisów prawa i do dnia dzisiejszego nie zostało w sposób prawnie skuteczny wzruszone. Także, zdaniem organu, w postępowaniu komunalizacyjnym uregulowanym ustawą Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zakresie przedmiotowo-podmiotowym nie mogą być ustalone zmiany prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa na rzecz osób fizycznych.

Od powyższej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2008r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła O. L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zbyt pobieżnie oceniła zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyciągnęła z tego materiału dowolne wnioski.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym Sąd oceny tej dokonuje według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu w oparciu o materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy. Stosownie zaś do treści art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Działając w oparciu na powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa nieodpłatnie przez Gminę J. nieruchomości zabudowanej oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], o powierzchni [...] ha położoną w obrębie [...], Gmina J.

Komunalizacja mienia państwowego uregulowana w ustawie z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U Nr 32, poz. 191 ze zm) dotyczy stosunków własnościowych pomiędzy Skarbem Państwa, a konkretną gminą. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalony jest podgląd, że stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. są Skarb Państwa i właściwa gmina. Aby można było uznać inny podmiot za stronę takiego postępowania niezbędne jest wykazanie przez niego interesu prawnego do udziału w tym postępowaniu. Zatem inny podmiot może być uznany za stronę w postępowaniu komunalizacyjnym tylko wówczas, gdy wykaże się tytułem prawnym do mienia będącego przedmiotem komunalizacji takim, który stałby na przeszkodzie komunalizacji z tego powodu, że przekreśliłby tytuł Skarbu Państwa do skomunalizowanego mienia lub uniemożliwiałby komunalizację z przyczyn przewidzianych w art. 11 powołanej wyżej ustawy.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy, należy uznać, że zarzuty skargi dotyczące niezbyt dokładnego rozpatrzenia przez organ odwoławczy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, oraz błędne uznanie, że poprzednik prawny skarżącej nie był narodowości niemieckiej, a przez to nie podlegał pod przepisy dekretu o reformie rolnej nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dokumentacyjnym.

Stan prawny spornej nieruchomości przyjęty przez organ został ustalony na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów archiwalnych z lat 1945-1948 r. dotyczących przejmowania nieruchomości poniemieckich przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpatrujący sprawę ze skargi Prokuratora Rejonowego w S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów przez wpisanie do tego operatu jako właścicielki nieruchomości oznaczonej nr geodezyjnym [...] o pow. [...] ha O. L. (sygn. akt IISA/BK 161/04).

Z uzasadnienia powyższego wyroku oraz z akt administracyjnych wynika bezspornie, że decyzją Starostwa Powiatowego S. z [...] listopada 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku rozparcelowanych gruntów obywateli polskich narodowości niemieckiej, położonych we wsi U., dawna gm. K. jest wymieniona działka młyńska o ówczesnym numerze [...]. Także w załączonej kserokopii wykazu zabudowań pozostałych w gospodarstwach poniemieckich, figuruje działka młyńska [...]. Jak słusznie zauważył organ sam poprzedni właściciel gospodarstwa rolnego przejętego przez Skarb Państwa A.K. udzielając córce (skarżącej) O. L. pełnomocnictwa do działań dotyczących zwrotu przejętych przez Skarb Państwa nieruchomości stwierdził, że cała należąca do niego nieruchomość rolna wraz z działką i młynem wodnym została przejęta przez Państwowy Urząd Ziemski w 1945 r. Działka ta jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy do dzisiaj pozostaje w dyspozycji Skarbu Państwa.

Dlatego też przedłożone przez O. L. postanowienie Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia [...] czerwca 2000 r.- sygn. akt [...] stwierdzające nabycie przez nią spadku po A. K. i jej siostrze W. C. nie jest dowodem świadczącym o prawie własności do spornej nieruchomości. Sąd ustala bowiem wyłącznie krąg spadkobierców, a nie skład masy spadkowej.

Ponadto co jest istotnym w rozpatrywanej sprawie w skład spadku po A. K. nie wchodziła sporna nieruchomość, którą poprzedni właściciel utracił z mocy prawa na wiele lat przed jego śmiercią (zmarł 26 czerwca 1963 r. w H.). Natomiast w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej dotyczącej komunalizacji mienia tj. w dniu [...] listopada 2007 r. sporna działka jak wynika z odpisu z księgi wieczystej była własnością Skarbu Państwa, stanowiąc również w dniu 27 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (państwowe). Do dnia rozpatrywania sporu przez Sąd przejęcie tej nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm) nie zostało przez skarżącą w sposób skuteczny wzruszone. Brak dokumentu z którego wynikałby w sposób nie budzący wątpliwości tytuł prawno- rzeczowy do spornej nieruchomości na rzecz O. L. powoduje, że Sąd nie uznał skarżącej jako strony przedmiotowego postępowania komunalizacyjnego.

Mając na względzie powyższe, oraz to, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszyły prawa Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm) orzekł jak w sentencji.