Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2279/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędzia NSA Krystyna Kutzner(spr.) WSA Elżbieta Kremer Protokolant Agnieszka Słaboń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2005 r sprawy ze skargi T.D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 sierpnia 2002 r Nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji, 2.orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, 3.ustala wartość przedmiotu sporu na kwotę [...] zł, 4.zarządza zwrot z kasy Sądu nadpłacony wpis na rzecz strony skarżącej w kwocie [...] zł ( słownie [...] złotych), 5.zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych)


UZASADNIENIE

W dniu [...] 2002 r T. D. zgłosił do objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Opel , rok produkcji [...], przywieziony. Do zgłoszenia celnego skarżący załączył fakturę nr [...] z dnia [...] 2002 r , określającą wartość przedmiotowego pojazdu na kwotę [...]EUR . Na żądanie organu celnego skarżący przedłożył również Ocenę Techniczną nr [...] z dnia [...] 2002 r określającą wartość brutto pojazdu na rynku polskim w wysokości [...] zł.

Dyrektor Urzędu Celnego, działając na podstawie art.23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) zakwestionował wiarygodność faktury z uwagi na jej niską cenę w stosunku do rzeczywistej wartości przedmiotowego pojazdu i decyzją z dnia 1 lipca 2002 r uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej kwoty wynikającej z długu celnego , określił kwotę długu celnego w wysokości [...] zł oraz objął w/w towar procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ celny stwierdził , że w przypadku zakwestionowania wiarygodności dokumentów na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego organ ustala wartość celną w sposób określony w art.25 - 29 w/w ustawy.

W rozpatrywanej sprawie wartość celna przedmiotowego samochodu została ustalona na podstawie art.29 Kodeksu celnego tj. metodą "ostatniej szansy" . Dyrektor Urzędu Celnego podniósł , że postępowanie w tej kwestii zostało opracowane przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej i opublikowane w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz.U.Nr 80, poz.908 ). W świetle w/w przepisu przy ustalaniu wartości celnej używanych pojazdów tą metodą można oprzeć się na katalogach lub specjalistycznych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. Następnie biorąc za punkt wyjścia podaną w katalogu cenę samochodu tej samej marki , posiadającego te same parametry techniczne oraz wyprodukowanego w tym, samym roku , co pojazd będący przedmiotem importu , dokonuje się szczegółowej kalkulacji polegającej na odliczeniu procentowego udziału od "wartości czystej" podatku VAT , podatku akcyzowego i cła.

W odniesieniu do przedmiotowego samochodu organ celny przyjął kwotę [...] zł tj. wartość rynkową tego pojazdu według Oceny Technicznej przedłożonej przez skarżącego , a następnie pomniejszył tę wartość o 22% z tytułu podatku VAT oraz o 13,6% z tytułu podatku akcyzowego . Wartość celna w/w pojazdu została ustalona na kwotę [...] zł tj. [...] EUR. Cło wymierzono według stawki celnej obniżonej 0%. Kwota długu celnego wyniosła [...] zł.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie , w którym zarzucił, iż wyliczenie należności celnych przywozowych zostało dokonane nieprawidłowo i należności te zostały zawyżone. Zadeklarowana wartość celna przedmiotowego samochodu została potwierdzona przez fakturę i kwota w niej uwidoczniona powinna być podstawą do obliczenia należności celnych. Wiarygodność rachunku ( faktury ) nie może podlegać dowolnej ocenie organu celnego i w razie wątpliwości dokument ten powinien być poddany weryfikacji, albo u wystawcy faktury lub we właściwym urzędzie , któremu podlega sprzedawca.

Dyrektor Izby Celnej, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego , decyzją z dnia 8 sierpnia 2002 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i stwierdził, że cena podana w dokumentach załączonych do zgłoszenia celnego nie jest bezwzględnie wiążąca dla organów celnych. Wartość transakcyjna nie zawsze odpowiada wartości towaru .Ocena wiarygodności danych musi być oparta na obiektywnych przesłankach , jakimi w przypadku samochodów mogą być katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych.

W decyzji organ I instancji ograniczył się do poinformowania , że zadeklarowana kwota nie została uznana za wiarygodną z uwagi na niską cenę sprowadzonego pojazdu w stosunku do jego rzeczywistej wartości . Nie zostały natomiast podane źródła danych służących do porównania wartości , poza ogólnym określeniem , iż przy ustalaniu wartości celnej używanych pojazdów można oprzeć się na katalogach lub specjalistycznych czasopismach pojazdów samochodowych.

W toku postępowania odwoławczego dokonano kontroli prawidłowości oceny organu I instancji przez porównanie zadeklarowanej przez skarżącego wartości z danymi z katalogu "Schwackeliste.Pkw.Geląndewagen.Transporter" nr 06/2002 , wydanego przez Eurotaxschackeliste.Niemcy. Katalog ten - jak wyjaśnił organ odwoławczy - zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na obszarze Niemiec . W katalogu tym nie zostały ujęte samochody wyprodukowane w 2002 r , niemniej jednak biorąc pod uwagę samochód odpowiadający typowi sprowadzonego pojazdu , tylko dwukrotnie starszy i tak w sposób jednoznaczny można stwierdzić , że jego cena jest ponad 19% wyższa od ujawnionej w dokumentach przedłożonych przez skarżącego.

Ponadto , jak wynika z Oceny Technicznej cena przedmiotowego pojazdu znacznie różniła się od ceny zadeklarowanej w zgłoszeniu celnym. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że ocena organu I instancji była prawidłowa.

Organ odwoławczy stwierdził , że o zakwestionowaniu wiarygodności przedłożonej faktury zadecydowała przede wszystkim niska cena sprowadzonego samochodu w stosunku do jego rzeczywistej wartości i ta okoliczność stanowiła podstawę do odmówienia wiarygodności przedłożonej faktury.

Dokonując ustalenia wartości celnej przedmiotowego pojazdu organ I instancji prawidłowo zastosował - zdaniem Dyrektora Izby Celnej - metodę określoną w art.29 Kodeksu celnego , zgodnie z opinią Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej . Przyjmując za podstawę cenę pojazdu o takich samych parametrach technicznych , jak pojazd będący przedmiotem importu , organ celny pomniejszył tę cenę o należności podatkowo-celne .

Podstawą do wyliczeń wartości celnej były wydawnictwo "Schwackeliste" oraz " Pojazdy Samochodowe .Wartości Rynkowe" wydawnictwa "Info-Ekspoert" , które podają bieżące ceny na rynku reprezentatywnym dla Unii Europejskiej tj. na rynku niemieckim oraz na rynku polskim. W ocenie organu odwoławczego , są to informacje o cenach średnich pojazdów , ustalone na podstawie analizy prowadzonej na reprezentatywnej próbie samochodów używanych z całego obszaru odpowiednich krajów. Dane te uwzględniają spadek ceny w wyniku wieku , przebiegu i stanu technicznego pojazdów.

W odpowiedzi na zarzut, iż nie dokonano weryfikacji przedłożonej faktury u sprzedawcy , organ odwoławczy wyjaśnił, że przy zakwestionowaniu wartości transakcyjnej prawo celne nie przewiduje dla organów celnych obligatoryjnego weryfikowania dokumentów u wystawcy zagranicznego i organy te mogą dokonać kontroli i oceny na podstawie wystarczających dowodów zgromadzonych w sprawie.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego , w której skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art.23, art.24 , art.29 oraz art.30 Kodeksu celnego w ten sposób , że brak było podstaw do kwestionowania wartości transakcyjnej w przedmiotowej sprawie .

Ponadto skarżący zarzucił również rażące naruszenie przepisów postępowania , a to art.122, art.180 i art.188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r -Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.. 926 ze zm.) poprzez nie wyjaśnienie i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz nie przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez skarżącego , a mających istotne znaczenie dla sprawy . W ocenie skarżącego organy celne naruszyły także art.192 w/w ustawy poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego , co skutkowało ustaleniem wartości celnej pojazdu na kwotę [...] EUR.

Organ celny wydając zaskarżona decyzję nie przeprowadził wnikliwie postępowania dowodowego i nie przychylili się do wniosku o przeprowadzenie weryfikacji przedłożonej faktury u jego wystawcy. Stanowisko takie jest błędne , gdyż w sprawie nie było innych dowodów na okoliczność wartości transakcyjnej pojazdu. Posiłkowanie się przez organy celne wydawnictwami samochodowymi nie może być wystarczające do ustalenia prawdziwej ceny transakcyjnej. Zastosowana " metoda ostatniej szansy" jest obarczona wysokim błędem w sytuacji , gdyż organ celny przyjął za punkt wyjścia cenę samochodu ustaloną przez polskiego rzeczoznawcę i w odniesieniu do polskiego rynku samochodowego. Zdaniem skarżącego nie jest istotna cena rynkowa samochodu w Polsce , lecz cena , która została faktycznie zapłacona i jest cena realną. Tej okoliczności organy celne nie zbadały.

Skarżący zarzucił , że organy celne ustaliły , jakie są ceny samochodów używanych na terenie Niemiec , a przedmiotowy samochód sprowadzony był i to w stanie zużycia eksploatacyjnego. W Unii Europejskiej używane samochody mają niższą cenę , niż takie pojazdy w Polsce .

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , a dodatkowo stwierdził, że organy celne są upoważnione do oceny przedłożonych dokumentów pod względem ich wiarygodności formalnej i materialnej. W rozpatrywanej sprawie organ celny zakwestionował przedłożoną fakturę pod względem materialnym , o czym zadecydowała niska cena w stosunku do rzeczywistej wartości zgłoszonego towaru. Wartość transakcyjna towaru powinna odzwierciedlać rzeczywistą jego cenę . Ocena wiarygodności musi być oparta na obiektywnych przesłankach , jakimi w przypadku samochodów są katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych . Jak wynika z akt sprawy podstawą oceny były dane z katalogu "EUR-)TAX Schwackeliste, nr 6/2002 " , gdzie cena takiego typu samochodu - tylko dwukrotnie starszego - i tak ponad 19% była wyższa od kwoty zadeklarowanej przez skarżącego.

Konsekwencją merytorycznego zakwestionowania przedstawionej faktury w odniesieniu do przedmiotowego samochodu jest ustalenie jego wartości celnej w oparciu o przepisy Kodeksu celnego . W przypadku samochodów używanych stosuje się metodę określona w art.29 tej ustawy.

W wyniku przeprowadzonej kalkulacji , przyjmując jako wartość celną samochodu kwotę [...] zł organ celny dowiódł , że ustalona powyższą metodą wartość pojazdu znacznie odbiegała od wartości zadeklarowanej przez zgłaszającego.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej w toku prowadzonego postępowania nie naruszono przepisów proceduralnych , a wydane decyzje zawierają ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpująco wyjaśniają przesłanki dokonanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz. 1271 ze zm.) , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ).

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W rozpatrywanej sprawie organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego w zakresie niżej opisanym.

Podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru , która zgodnie z art.23§ 1 Kodeksu celnego jest ceną faktycznie zapłaconą lub należną za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.

Wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego ( art.23 § 7 ).

Przepis ten upoważnia organy celne do oceny przedłożonych dokumentów nie tylko pod względem formalnym, ale również pod względem materialnym dotyczącym informacji w nich zawartych, w celu wyeliminowania przypadków wprowadzania na polski obszar celny towarów o zaniżonej wartości celnej. Dopuszczalność wyeliminowania zasady określonej w art.23 § 1 Kodeksu celnego uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : 1/ brak wiarygodności dokumentów lub brak samych dokumentów , 2/ wskazania przez organ celny przyczyn braku wiarygodności dokumentów .

W rozpatrywanej sprawie ograny celne nie kwestionując formalnej wiarygodności dokumentów stwierdzających wartość celną sprowadzonego przez skarżącego samochodu zakwestionowały jego wartość transakcyjną z uwagi na niską cenę wskazaną w fakturze zakupu w stosunku do jego rzeczywistej wartości.

Stanowisko to jest nie zgodne z przytoczonym wyżej art.23 § 1 Kodeksu celnego , zgodnie z którym wartością celną jest cena faktycznie zapłacona lub należna . Ocena prawna zawarta w zaskarżonej decyzji budzi zastrzeżenia . Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika , że rażąco niska cena pojazdu podana w załączonej do zgłoszenia celnego fakturze uzasadniała odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej z tego powodu , że cena wynikająca z Oceny technicznej ( organ I instancji ) oraz zawarta w katalogu "Schwackeliste" ( organ II instancji) różniła się od ceny deklarowanej przez skarżącego. Katalog ten , jak twierdzi Dyrektor Izby Celnej , zawiera " ceny bieżące na rynku reprezentatywnym dla Unii Europejskiej rynku niemieckim... ". Wynika z tego , że Dyrektor Izby Celnej utożsamia wartość celną samochodu z jego wartością rynkową rozumianą jako " cena unijna " . Rzeczą powszechnie wiadomą jest , że nie istnieje jedna cena samochodu obowiązująca we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Z wyjaśnień do katalogu "Schwackeliste" pod hasłem "Notowanie" wynika, , że wartości pojazdów używanych wymienione w tym katalogu określane są jako " notowania" i są one wynikiem przeprowadzanej na całym terenie Niemiec ciągłej obserwacji rynku. Nie ma zatem wątpliwości , że dane zawarte w tym katalogu odnoszą się wyłącznie do cen obowiązujących na rynku niemieckim . W rozpatrywanej sprawie pojazd został zakupiony, a zatem materiałem porównawczym dla oceny wiarygodności zadeklarowanej wartości transakcyjnej nie mogły być ceny obowiązujące w Niemczech.

Niewiarygodność ceny transakcyjnej uzasadniającej jej odrzucenie na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego jest dopuszczalne wtedy , gdy okaże się że była ona rażąco niska . Stwierdzenie , że cena była rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami . Ustalenie tych "innych" cen nie może być intuicyjne ani dowolne. Ocena w tym zakresie musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju sprzedawcy . Organ celny musi wykazać , że treść zakwestionowanego dokumentu nie jest zgodna ze stanem faktycznym Podkreślić należy , że odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie wysokości cen deklarowanych przez importera z wartością ustaloną przez organ celny. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd , że kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno następować z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu ( wyrok NSA z dnia 20.02.2001 r , syg.akt I SA/Łd 14/00 , ONSA 2002,Nr 2, poz.76 ).

Niedopuszczalne jest ustalenie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z cenami samochodów podobnych obowiązującymi na rynkach innych krajów , niż kraj eksportu . Weryfikacja zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej towaru w pierwszej kolejności musi skutecznie podważyć dane wynikające z przedłożonych dokumentów przy uwzględnieniu cen obowiązujących w miejscu zawarcia transakcji, aby można było ustalić wartość celną to waru w oparciu o jedną z metod wskazanych w Kodeksie celnym.

Rażąco niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej towaru na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego .

W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania na okoliczność ustalenia cen obowiązujących w miejscu zawarcia przez skarżącego transakcji kupna samochodu .W związku z powyższym organ celny powinien przeprowadzić w tym zakresie stosowne postępowanie . Dopiero wtedy , gdy organ celny stwierdzi, że istnieją uzasadnione przyczyny do zakwestionowania zadeklarowanej wartości celnej towaru , ustala tę wartość w oparciu o jedną z metod określonych w art.25 - 29 Kodeksu celnego.

Stosując metodę "ostatniej szansy" przy ustalaniu ceny samochodu na podstawie katalogu "EUROTAX" należy uwzględnić korekty dotyczące stanu technicznego pojazdu tj. ponadnormatywny przebieg , braki i uszkodzenia , które mają istotny wpływ na wartość samochodu . Obowiązek taki wynika bezpośrednio z art.85 § 1 Kodeksu celnego , zgodnie z którym należności celne przywozowe są wymagalne według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego . A zatem wartość celna pozostaje w ścisłym i nierozerwalnym związku ze stanem towaru . Odmienne stanowisko organów celnych w tym zakresie nie tylko , że ma żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach , ale stanowi oczywiste naruszenie wskazanego przepisu.

Niezależnie od powyższego Studium 1.1 określające postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych , stanowiące załącznik do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartością celnej i powołane w zaskarżonej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł w pkt.17 stanowi , że wartość cena powinna być ustalona " w rozsądny sposób" , a zalecane metody wyceny powinny być stosowane " z rozsądną elastycznością " . Zgodnie z pkt.23 Studium można oprzeć się na katalogach lub wyspecjalizowanych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. W takim przypadku należy uwzględnić stan pojazdu i wszystkie elementy wpływające na jego wartość ( nadzwyczajne zużycie , naprawy , remonty , akcesoria) w porównaniu z wartością typowego pojazdu służącego za punkt odniesienia).

Niezależnie od powyższego należy zauważyć , że wadliwa jest sentencja decyzji organu I instancji. Naczelnik Urzędu Celnego I orzekł, że uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe "w części dotyczącej kwoty wynikającej z długu celnego" i określił kwotę wynikająca z długu celnego w wysokości [...] PLN. W dacie importu przedmiotowego samochodu obowiązywała obniżona stawka celna w wysokości 0% , w związku z tym w zgłoszeniu celnym kwota długu celnego wyniosła [...] PLN i w takiej wysokości dług został określony w decyzji pierwszo instancyjnej. Tak więc nie chodziło o kwotę długu celnego , ale o wartość celną w/w pojazdu , której zmiana nie spowodowała zmiany wysokości długu celnego. Okoliczność ta nie została dostrzeżona przez Dyrektora Izby Celnej , dlatego zaskarżona decyzja jest wadliwa również i z tego powodu.

Uznając że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art.152 w/w ustawy uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 w/w ustawy.