Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1738/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9,  art. 89 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Adam Nita (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

W zaskarżonym postanowieniu z [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej Organem odwoławczym lub Organem II instancji) orzekał w przedmiocie zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (w dalszej części uzasadnienia określanego mianem Organu I instancji lub Naczelnika Urzędu Skarbowego) z [...] r., nr [...]. W tym orzeczeniu nieostatecznym, Organ I instancji określił A Sp. z o.o. (zwanej dalej Spółką, Stroną, Skarżącym lub Dłużnikiem zajętej wierzytelności) nieprzekazaną kwotę w wysokości [...] [...], [...] zł. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia [...] r. do dnia zapłaty. Z kolei, Organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w części w której obciążono Spółkę odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia [...] r. do dnia zapłaty i orzekł o obciążeniu Strony odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia [...] r. do dnia zapłaty. W pozostałej części zaskarżone postanowienie Organu I instancji zostało zaś utrzymane w mocy.

Orzeczenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zapadło w następującym stanie faktycznym Zawiadomieniem z [...] r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał u Skarżącego zajęcia innych wierzytelności pieniężnych z tytułu zawartych umów, wykonywanych usług, wystawionych faktur, wzajemnych rozliczeń z K. S. (w dalszej części uzasadnienia określanego mianem Zobowiązanego lub Kontrahenta). Wspomniane zawiadomienie zostało doręczone Stronie [...] r., natomiast Zobowiązany otrzymał je [...] r. Zgodnie z jego treścią wartość dochodzonych należności (zajęta kwota) wyniosła [...] zł.

W odpowiedzi na dokonane zajęcie, po otrzymaniu ponaglenia Dłużnik zajętej wierzytelności przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, że na [...] r., ani na dzień sporządzenia tej informacji nie ma zobowiązań wobec Kontrahenta. W związku z tym, Organ I instancji zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. o przeprowadzenie kontroli u Dłużnika zajętej wierzytelności, dotyczącej zajęcia wierzytelności należnych Zobowiązanemu. Wspomniana czynność, udokumentowana stosownym protokołem, pozwoliła na ustalenie, że Spółka współpracuje z Kontrahentem - dokonuje u niego jednorazowych zakupów, po weryfikacji ofert rożnych partnerów handlowych, nabycia nie są zaś związane z żadnymi umowami. Rozliczenie transakcji odbywało się w ten sposób, że Strona po otrzymaniu towaru, za daną jednorazową transakcję płaciła gotówką - zgodnie z dokumentami KP załączonymi do faktur VAT. Informację o tej treści dostarczył Prezes Zarządu Spółki.

W dalszej kolejności, Naczelnik Urzędu Skarbowego zapytał Dłużnika zajętej wierzytelności o termin i sposób płatności za świadczenia udokumentowane fakturami nr [...] z [...] r. i nr [...] z [...] r. W odpowiedzi na skierowane do niej pismo, Spółka wyjaśniła, że wspomniane faktury nie zostały uregulowane, natomiast ich płatność zabezpieczono wekslami z pięcioletnim terminem wykupu. Następnie, w zawiadomieniu datowanym na [...] r., Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował Dłużnika zajętej wierzytelności o zmianie wysokości zajęcia – po tej modyfikacji wartość kwoty zajęcia wyniosła [...].[...] zł. We wcześniej już powoływanym postanowieniu nieostatecznym z [...] r., Organ I instancji określił Stronie wysokość nieprzekazanej mu wierzytelności w kwocie [...].[...] zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia [...] r. do dnia zapłaty. Stało się tak, ponieważ w przekonaniu Naczelnika Urzędu Skarbowego, pomiędzy Stroną a jej Kontrahentem istniała niepisana umowa o współpracy, natomiast wyjaśnienie co do

każdorazowo dokonywanych wyborów najlepszej oferty jest fikcją, biorąc pod uwagę rejestry dokonanych zakupów.

Zdaniem Organu I instancji, Spółka bezpodstawnie uchyliła się od

przekazywania zajętych wierzytelności. Jak podkreślono, w momencie zajęcia, w relacjach pomiędzy Skarżącym a Zobowiązanym istniały nierozliczone wierzytelności. Tym samym, nie można przyjąć, że wspomnianych podmiotów nie łączył żaden stosunek prawny. Jak wyartykułował Naczelnik Urzędu Skarbowego, nie udzielając odpowiedzi na dokonane zajęcie, Spółka dokonywała zakupów od

Kontrahenta i nie informowała o tym Organu I instancji. Dodatkowo, kiedy już ustosunkowano się do zawiadomienia, udzielona odpowiedź nie cechowała się precyzją i przemilczano w niej transakcję jeszcze tego samego dnia dokonaną z Zobowiązanym. Także, po tym zdarzeniu, Strona dokonywała zakupów

od Kontrahenta. Działo się tak, pomimo zapewnienia w piśmie, że o takiej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego zostanie powiadomiony.

W zażaleniu na postanowienie nieostateczne, Dłużnik zajętej wierzytelności wniósł o jego uchylenie. Jednocześnie, Strona zarzuciła rozstrzygnięciu Naczelnika Urzędu Skarbowego naruszenie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także art. 7 w związku z art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W jej przekonaniu, nie jest wystarczające do sformułowania postanowienia o określeniu nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności samo stwierdzenie w toku kontroli, że dłużnik uchyla się od powinności przekazywania zajętych kwot. Jedynie bezpodstawność wskazanego zachowania uprawnia bowiem do wydania takiego rozstrzygnięcia, jak to które w przedmiotowej sprawie stało się udziałem Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Jak podkreślił Skarżący, w dniu doręczenia mu zawiadomienia o zajęciu ([...] r.) nie pozostawał on dłużnikiem Kontrahenta. W protokole kontroli, Spółka wskazała zaś, że – jak to ujęto - obydwie płatności za faktury zostały uregulowane wekslami. W ocenie Dłużnika zajętej wierzytelności, do daty wykupu weksla nie jest on więc zobowiązany do zapłaty jakichkolwiek kwot Kontrahentowi, a co za tym idzie, na rzecz Organu I instancji. Strona wyjaśniła też, że brak odpowiedzi na dokonane zajęcie był spowodowany problemami z odbiorem korespondencji. Naczelnik Urzędu Skarbowego swoje pisma kierował bowiem na adres w O., tymczasem Skarżący ma adres korespondencyjny w M.. Dodatkowo, osoba, która [...] r. odebrała pismo (zawiadomienie o zajęciu) nie przekazała go Spółce, a kolejne listy wysyłane na adres w O. nie zostały podjęte.

W przekonaniu Skarżącego, w stanie faktycznym sprawy nie mogło też dojść do zajęcia wierzytelności późniejszych, wynikających z faktur wystawionych po [...] r. (data doręczenia Stronie zawiadomienia o zajęciu), tj. w okresie od października 2018 r. do stycznia 2019 r. W przekonaniu tego podmiotu, nie łączyła go z Kontrahentem żadna stała umowa o współpracy, a już tym bardziej zakupy dokonane u Zobowiązanego po dacie zajęcia nie były w jakikolwiek sposób powiązane z wierzytelnościami wynikającymi z faktur nr [...] oraz nr [...]. Przed zakupem Spółka każdorazowo analizowała bowiem potrzeby własne oraz porównywała oferty rynkowe, a zamiarem partnerów handlowych nie była długofalowa współpraca. Organ I instancji, formułując tezy o fikcyjności czynności podejmowanych przez Skarżącego oparł się zaś wyłącznie na własnym przeświadczeniu, a nie na dowodach zgromadzonych w toku kontroli.

W tym kontekście podkreślono, że zajęcie egzekucyjne nie obejmuje wierzytelności pieniężnych wynikających ze stosunku prawnego (umowy z tytułu dostaw, robot i usług), który powstanie pomiędzy zobowiązanym (wierzycielem) i jego dłużnikiem w przyszłości, po dacie zajęcia egzekucyjnego. Jednocześnie – w ocenie Dłużnika zajętej wierzytelności – Naczelnik Urzędu Skarbowego nie udowodnił Stronie, że bezpodstawne było uchylanie się przez nią od przekazania mu zajętych kwot. Jak wreszcie zaakcentował Skarżący, Organ I instancji nie zbadał, jakiego rodzaju weksle zostały wręczone Zobowiązanemu i jaką pełniły one funkcję. Zdaniem Strony, jako niewyjaśnione należy uznać także okoliczności zawarcia kolejnych umów pomiędzy Spółką, a jej Kontrahentem.

Organ odwoławczy orzekł w sposób przedstawiony na wstępie niniejszego uzasadnienia. Tym samym, zaaprobował on zapatrywanie Naczelnika Urzędu Skarbowego co do zasadności określenia Stronie wysokości kwoty zajętej wierzytelności Zobowiązanego, nieprzekazanej Organowi I instancji. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, trafna jest konstatacja Organu I instancji, że pomiędzy Spółką, a jej Kontrahentem istniała niepisana umowa o współpracy. Tezę tę Organ odwoławczy wsparł argumentacją, oparta na analizie art. 60 i 66 Kodeksu cywilnego (sposób objawienia woli podmiotu dokonującego czynności prawnej oraz problematyka oferty i jej przyjęcia jako sposobu zawarcia umowy). W tym kontekście, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że za wystarczające można uznać samo przystąpienie do wykonania umowy w sytuacji, gdy wyraża ono pełną akceptację proponowanej umowy. Ponadto, Spółka nie przedstawiła żadnego dokumentu z którego wynika, że każda kolejna transakcja, która była dokonywana po dokonaniu zajęcia wynikała z odrębnej, doraźnej, każdorazowej umowy. Fakt wystawienia przez Zobowiązanego, Skarżącemu 66 faktur, regulowanych gotówką w dniu ich sporządzenia świadczy zaś o tym, że pomiędzy tymi podmiotami istniała współpraca oraz były kształtowane wierzytelności. W tej sytuacji, w przekonaniu Organu II instancji, nieprzekazanie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego zajętych wierzytelności musi się jawić jako działanie bezprawne.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odniósł się także do kwestii nieuiszczenia do rąk Organu I instancji kwot należnych Zobowiązanemu od Strony na podstawie faktur nr [...] i nr [...]. Jak podkreślono w uzasadnieniu postanowienia ostatecznego, w dniu zajęcia, tj. [...] r. pomiędzy Spółką, a jej Kontrahentem istniały nierozliczone wierzytelności, wynikające ze wspomnianych dokumentów. Jak wiadomo, zostały one zabezpieczone wekslami. W przekonaniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, ta ostatnia okoliczność nie wpływa jednak na modyfikację oceny zachowania Strony. Jest tak, ponieważ weksel pełnił jedynie funkcję gwarancyjną lub kaucyjną, co nie zwalnia dłużnika zajętej wierzytelności od regulowania faktur w terminach ich wymagalności. Zobowiązanie wekslowe ma bowiem charakter samodzielny i abstrakcyjny wobec stosunku podstawowego, który zabezpiecza. W konsekwencji, w ocenie Organu II instancji, w dniach, w których Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonywał zajęć, Zobowiązany posiadał wierzytelności wobec Spółki wynikające z faktur, a zabezpieczone wekslami wystawionymi przez Stronę. Jak podkreślono, dłużnik zajętej wierzytelności może uchylać się od przekazania zajętej wierzytelności, tylko w tych wypadkach, w których jest on władny skutecznie odmówić wykonania zobowiązania względem swojego wierzyciela. Ponieważ zaś sytuacja taka w zaistniałym stanie faktycznym nie miała miejsca, z mocy art. 67a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Organ I instancji mógł z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. W tej sytuacji, wobec nieprzekazania Naczelnikowi Urzędu Skarbowego zajętych wierzytelności, w przekonaniu Organu odwoławczego trafne było zastosowanie dyspozycji art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i określenie Stronie wysokości nieprzekazanej kwoty.

W skardze na postanowienie ostateczne Dłużnik zajętej wierzytelności wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, zarzucił on ostatecznemu orzeczeniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej naruszenie:

1) art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący bezpodstawnie uchylała się od wykonania obowiązku przekazania zajętej wierzytelności, która przysługuje Kontrahentowi wobec Spółki, podczas gdy wierzytelność nie była wymagalna w chwili dokonania zajęcia oraz w dalszym ciągu nie jest wymagalna;

2) art. 7, 77 oraz 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 7 oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności uchybienie zasadzie dochodzenia prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz braku zastosowania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący;

3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia Organu I instancji, w sytuacji gdy Organ odwoławczy winien orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając swoje racje, Dłużnik zajętej wierzytelności wskazał, że nie można stosować dyspozycji art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. W tym kontekście zwrócono uwagę na ustanowienie zabezpieczenia wekslowego, co doprowadziło do zmodyfikowania terminu spełnienia świadczeń na rzecz zobowiązanego – ustanowienia go na 2023 rok. Tym samym, w przekonaniu Strony, wierzytelności z dwóch, wskazanych wcześniej faktur wystawionych przez Kontrahenta nie są wymagalne i nie miały one takiego charakteru w chwili dokonywania zajęcia.

Dłużnik zajętej wierzytelności, powołując się na wcześniej już wspomniany art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyartykułował ponadto, że w świetle tego przepisu postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty z zajętej wierzytelności musi być poprzedzone dokonaniem czynności kontrolnych. W jego przekonaniu, takich działań nie wykonano zaś w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji, zdaniem wspomnianego podmiotu doszło więc do obrazy wskazanych w skardze przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego (art. 7, 77 i 80 tej ustawy, kształtujących zasadę prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów), stosowanych w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego przez wzgląd na dyrektywę wynikającą z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Skarżący podkreślił też, że wydanie przez Organ I instancji postanowienia na podstawie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji było wynikiem dokonania przez ten podmiot błędnych ustaleń w zakresie stosunków występujących pomiędzy Spółką a Zobowiązanym. Skutkowało to bezpodstawnym przyjęciem, że istniejące wierzytelności są wymagalne, a Strona uchyla się od ich przekazywania, mimo że w rzeczywistości wywiązuje się ona prawidłowo z ciążących na niej zobowiązań i dokonuje spłaty na warunkach, na jakich spłaty wierzytelności mógłby dochodzić od niej sam Kontrahent.

W odpowiedzi na te zarzuty, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe zapatrywanie. Czyniąc to, wniósł on o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Normatywnym punktem odniesienia dla rozważań Sądu w przedmiotowej sprawie jest ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 – zwana dalej u.p.e.a.). W zaistniałym stanie faktycznym istotne jest zaś to, czy po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu, co – jak wiadomo - miało to miejsce [...] r., Strona zasadnie powstrzymała się od przekazania Naczelnikowi Urzędu Skarbowego środków, które w tym punkcie czasu, a także później winna była Zobowiązanemu. W związku z tym, ocena dokonywana przez Sąd dotyczy dwóch oddzielnych aspektów problemu. Pierwszy z nich jest niejako ukierunkowany w przeszłość i sprowadza się do pytania, czy w chwili uzyskania zawiadomienia o zajęciu istniała już wierzytelność Kontrahenta wobec Spółki, a w związku z tym, świadczenie – zamiast do rąk Zobowiązanego – winno być dokonane na rzecz Organu I instancji (por. art. 89 § 2 zd. 1 u.p.e.a.). Drugi przejaw problemu zaistniałego w sprawie jest natomiast nakierowany w przyszłość i implikuje konieczność ustalenia, czy po zawiadomieniu Skarżącego o zajęciu wierzytelności pieniężnych Kontrahenta, w relacjach pomiędzy tymi podmiotami powstały nieistniejące do tej pory wierzytelności Zobowiązanego wobec Spółki z tytułu dostaw, robót i usług (por. art. 89 § 2 zd. 2 u.p.e.a.). Odniesienie się do obydwu tych kwestii determinuje ocenę legalności działania organów administracyjnych obydwu instancji w przedmiotowej sprawie.

Odnosząc się do pierwszego z zasygnalizowanych problemów, trzeba zauważyć, że w przekonaniu Skarżącego niezasadne jest imputowanie mu przez organy administracyjne obydwu instancji bezpodstawnego uchylania się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. W konsekwencji, wg wspomnianego podmiotu nie było zasadne wydanie w odniesieniu do niego postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w którym określono mu wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Stało się tak, ponieważ wierzytelności udokumentowane fakturami nr [...] z [...] r. oraz nr [...] z [...] r. zostały zabezpieczone wekslami z pięcioletnim terminem wykupu. Dlatego – w przekonaniu Dłużnika zajętej wierzytelności – termin zapłaty za świadczenie Zobowiązanego, wskazane w fakturze nr [...] z [...] r., pierwotnie przypadający na [...] r. został przedłużony do [...] r. (taki jest termin wykupu weksla). Z kolei, zobowiązanie Strony wobec jej Kontrahenta, wyrażone w fakturze nr [...] z [...] r., z pierwotną data spełnienia przypadającą na [...] r. zostało zmodyfikowane w tym temporalnym aspekcie. W rezultacie, w wyniku wystawienia weksla, termin zapłaty został przesunięty do [...] r. (termin wykupu weksla) – por. k. 102 akt administracyjnych.

Nie sposób zgodzić się z tym zapatrywaniem. Na kwestię oddziaływania wystawionego weksla na termin spełnienia świadczenia udokumentowanego fakturą, Sąd prezentuje pogląd tożsamy ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrażonym w jego wyroku z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1142/19. Zdaniem Sądu, wystawione weksle nie uniemożliwiają zastosowania art. 71 a § 9 u.p.e.a., gdy w trakcie czynności kontrolnych stwierdzono istnienie wymagalnych zobowiązań z zaksięgowanych faktur. Innymi słowy, zasady współpracy między partnerami handlowymi, w tym co do zabezpieczania przez Skarżącego określonych zobowiązań z faktur, nie miały znaczenia w sprawie, gdyż powinność Dłużnika zajętej wierzytelności i działania organów w tym zakresie należało ocenić wyłącznie w oparciu o dyspozycję art. 71a § 9 u.p.e.a. W tym kontekście znamienne jest to, że w dokumentacji postępowania administracyjnego brak jest jakichkolwiek dowodów, świadczących o nieuznawaniu wierzytelności udokumentowanych fakturami wystawionymi przez Zobowiązanego, nr [...] z [...] r. oraz nr [...] z [...] r. Strona traktowała natomiast wystawienie weksli z określoną datą ich wykupu jako okoliczność modyfikującą termin spełnienia swojego świadczenia, opisanego w dwóch wskazanych wcześniej fakturach.

Zaprezentowane rozumowanie Dłużnika zajętej wierzytelności nie znajduje uznania Sądu. Wystawione weksle, z określonym terminem ich wykupu nie modyfikują bowiem treści art. 71a § 9 u.p.e.a. Dodatkowo należy zauważyć, że faktury potwierdziły realizację świadczeń przez Zobowiązanego na rzecz Strony. To z kolei zrodziło obowiązek zapłaty ceny, a zatem wierzytelność. Termin jej wymagalności wynika zaś z umowy między stronami, z zastrzeżeniem w szczególności art. 13 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 684). Przedstawiona okoliczność utwierdza Sąd w przekonaniu, że w zaistniałym stanie faktycznym, wystawienie weksli mogło jedynie zabezpieczać wierzytelność, natomiast nie wpływało na modyfikację terminu jej spełnienia.

W tym kontekście godzi się również zauważyć, że weksel własny jest dokumentem, którego wymogi formalne wynikają z art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 160). W szczególności, treścią weksla jest bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej. Sprawia to, że wystawienie weksla rodzi zobowiązanie abstrakcyjne, oderwane od swoich przyczyn i stosunków prawnych, które były powodem zobowiązania się wystawcy (T. Komosa, W. Opalski, Komentarz do ustawy – Prawo wekslowe [w:] Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Wyd. Praw. PWN 1999). Weksel pełni w obrocie gospodarczym pięć podstawowych funkcji: kredytową, płatniczą, obiegową, gwarancyjną i refinansową (L. Bagińska, M. Czarnecki, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 2 – 29). Funkcja płatnicza znajduje swój przejaw w spełnianiu świadczenia poprzez wręczenie weksla, zamiast zapłaty w formie pieniężnej. Natomiast gwarancyjne (zabezpieczające) działanie weksla wiąże się z zabezpieczeniem spełnienia świadczenia, wynikającego ze stosunku podstawowego. Najczęściej jest ono realizowane w formie weksli, do których dołączana jest tzw. deklaracja wekslowa (porozumienie wekslowe), opisująca warunki wypełnienia takiego weksla. Należy przy tym zauważyć, że szeroko rozumiana funkcja płatnicza weksla polega na regulowaniu zobowiązań płatniczych przez wręczanie weksla zamiast zapłaty z tytułu zawartych transakcji gospodarczych. Natomiast wąsko rozumiane płatnicze wykorzystanie weksla znajduje swój przejaw w posługiwaniu się nim w celu umarzania zobowiązań (M. Michalski, Funkcje gospodarcze weksla, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, nr 4 z 1992 r.).

Kierując się wszystkimi, sformułowanymi wcześniej spostrzeżeniami, Sąd stanął na stanowisku, że w analizowanej sprawie weksle nie były wręczane Zobowiązanemu jako forma zapłaty za świadczenia tego podmiotu i – przez wzgląd na ich abstrakcyjny charakter zobowiązaniowy - nie skutkowały modyfikacją terminu płatności za świadczenia Kontrahenta na rzecz Spółki, udokumentowane dwiema fakturami: nr [...] z [...] r. oraz nr [...] z [...] r. Jak natomiast wynika chociażby z pisma Strony, datowanego na 18 czerwca 2019 r., (por. karta nr 102 akt administracyjnych) stanowiły one zabezpieczenie (gwarancję) spełnienia zobowiązania udokumentowanego tymi szczególnego rodzaju rachunkami. Tym samym, nie można przyjąć, że na skutek uprzedniego wystawienia weksli, w chwili zajęcia wierzytelności pieniężnych Zobowiązanego ([...] r.) Spółka nie była zobowiązana wobec tego podmiotu, a – co za tym idzie – zasadnie nie przekazała tych należności Naczelnikowi Urzędu Skarbowego.

Należy również odnieść się do drugiej kwestii zaistniałej w sprawie, tj. tego czy po zawiadomieniu Skarżącego o zajęciu wierzytelności pieniężnych Kontrahenta, w relacjach pomiędzy tymi podmiotami powstały nieistniejące do tej pory wierzytelności Zobowiązanego wobec Spółki z tytułu dostaw, robót i usług (por. art. 89 § 2 zd. 2 u.p.e.a.). Jeśli bowiem ten warunek jest spełniony, wskazane wcześniej wierzytelności przyszłe są objęte zajęciem. Jeżeli przy tym dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu i zostanie to stwierdzone przez ten podmiot, zasadne jest zastosowanie dyspozycji art. 71a § 9 u.p.e.a.

W tym kontekście należy zauważyć, że w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, Spółka w sposób stały współpracowała ze swoim Kontrahentem. Nie ma przy tym wątpliwości co do tego, że to współdziałanie korzeniami sięga czasów sprzed doręczenia Skarżącemu zawiadomienia o zajęciu (sprzed [...] r.). Najlepszym tego dowodem są dwie, niesporne, wskazane wcześniej faktury dokumentujące dokonane transakcje, datowane na [...] r. oraz na [...] r. Swoistą kontynuacją tej kooperacji były dalsze dostawy towaru, a także świadczenia usług przez Zobowiązanego na rzecz Strony. Okoliczność, że wszystko to miało miejsce znajduje potwierdzenie w fakturach, znajdujących się w dokumentacji postepowania administracyjnego, których uzupełnieniem są druki KP, potwierdzające płatności gotówkowe. Zostały one sporządzone w 2018 i w 2019 r., zarówno przed, jak i po wystosowaniu przez Organ I instancji do Dłużnika zajętej wierzytelności ponaglenia, dotyczącego zajęcia innych wierzytelności (pismo to, datowane na 28 listopada 2018 r., zostało doręczone Stronie [...] r. – por. k. 97 akt administracyjnych). Jak zaś wiadomo, w reakcji na to pismo, Skarżący poinformował że ani na [...] r. (data doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności), ani na [...] r. (dzień przekazania Spółce ponaglenia) na Stronie nie ciążą zobowiązania wobec Kontrahenta. Jednocześnie, w tym samym piśmie z [...] r. Dłużnik zajętej wierzytelności zobowiązał się poinformować Naczelnika Urzędu Skarbowego o zmianach w przedstawionym zakresie (czyli o pojawieniu się wierzytelności Zobowiązanego wobec niego – por. k. 98 akt administracyjnych).

Odnosząc ten stan faktyczny do regulacji prawnej zawartej w art. 89 § 2 u.p.e.a. należy zauważyć, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. W ten zaś sposób należy ocenić zobowiązania Strony wobec Zobowiązanego, udokumentowane wspomnianymi wcześniej fakturami wystawionymi już po doręczeniu Skarżącemu zawiadomienia o zajęciu. Mają one charakter jednorodny w tym sensie, że dokumentują wykonywanie przez Zobowiązanego na rzecz Dłużnika zajętej wierzytelności różnego rodzaju robót budowlanych, a także dostawy sprzętu służącego eksploatacji telefonów komórkowych. W związku z tym, twierdzenie Strony, artykułującej brak pisemnej umowy o współpracy z Kontrahentem i doraźne wybieranie go do realizacji świadczeń nie może uzasadniać tezy o niespełnieniu przesłanki zajęcia wierzytelności, wynikającej z art. 89 § 2 zd. 2 u.p.e.a.

W tej sytuacji, skoro Skarżący - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych w tym względzie - nie przekazał Organowi I instancji zajętych przez niego wierzytelności (zarówno istniejących w chwili zajęcia, jak i przyszłych), zasadne było sformułowanie przez Organ I instancji postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Słusznie również uznano, że zachowanie Spółki polegające na nieprzekazaniu wierzytelności Naczelnikowi Urzędu Skarbowego nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od wydania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu (por. wspomniany art. 71a § 9 u.p.e.a.). W konsekwencji, zasadnie Organ I instancji przyjął, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaakceptował to zapatrywanie, że została spełniona przesłanka określenia Stronie wysokości nieprzekazanej kwoty. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości albo w części organowi egzekucyjnemu mogą być bowiem tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne powstrzymanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Nie stanowią jej natomiast przesłanki faktyczne. O ile przy tym Naczelnik Urzędu Skarbowego, ustalając prawdę obiektywną, wykazał bezprawność działania Spółki, uchylającej się od przekazania mu zajętej wierzytelności, o tyle Strona – korzystając z przysługującego jej prawa do czynnego udziału w postepowaniu administracyjnym – nie wykazała żadnych przekonujących okoliczności, świadczących o legalności jej zaniechania. Zważywszy przy tym na okoliczność, że postanowienie, w którym określono Spółce nieprzekazaną kwotę wierzytelności jest datowane na [...] r., Organ odwoławczy słusznie odzwierciedlił tę okoliczność w swoim rozstrzygnięciu, wiążąc tę datę z początkiem biegu odsetek za opóźnienie.

W tym stanie rzeczy, ze wszystkich przedstawionych wcześniej względów, Sąd oddalił skargę. Stało się tak na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325).