Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1045/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 3 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania J. P. (dalej jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - T. P.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

J. P. wystąpił o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2021 r.

Rozpoznając wskazany wniosek Wójt Gminy K. decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. (nr [...]), działając na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej w skrócie jako "u.ś.r.") odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia z uwagi na datę powstania niepełnosprawności T. P.

W wyniku wniesionego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 maja 2021 r. (nr [...]) wydaną w trybie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej w skrócie jako "k.p.a.") uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy K. z dnia 14 kwietnia 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Kolegium wskazało w uzasadnieniu, że zbyt ogólnikowe treści zawarte w wywiadzie środowiskowym nie pozwoliły na ustalenie, czy rozmiar sprawowanej opieki wyklucza aktywność zawodową wnioskodawcy. Tym samym Kolegium zobowiązało organ pierwszej instancji do przeprowadzenia na podstawie art. 23 ust. 4aa u.ś.r. szczegółowego rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz do zbadania i przedstawienia w wydanej przez organ decyzji, czy rozmiar sprawowanej opieki wyklucza aktywność zawodową J. P. oraz czy w przedmiotowej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy K. wydał decyzję z dnia 3 sierpnia 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania J. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na T. P.

Organ stanął na stanowisku, że zgodnie z art. 17 ust. 1b oraz at. 17 ust. 5 pkt 1 b ustawy u.ś.r. nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia. W odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. na posiedzeniu w dniu 23 stycznia 2020 r. zaliczył T. P. do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji i stwierdził, że niezdolność ta powstała od dnia 1 października 2019 r.

Następnie wskazano, że w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze pierwotnej decyzji o odmowie przyznania świadczenia, organ pierwszej instancji ponownie rozpatrzył sprawę strony uwzględniając aktualną sytuację rodzinną. Po weryfikacji załączonych w sprawie dokumentów i ocenie pracownika socjalnego organ pierwszej instancji stwierdził, że T. P. nie wymaga stałej codziennej opieki, ale też że nie ulega wątpliwości, że nie jest ona w stanie funkcjonować bez pomocy i wsparcia drugiej osoby. W decyzji końcowo wskazano jednak, że zasadniczym powodem dla którego stronie odmówiono świadczenia jest fakt, że niezdolność T. P. do samodzielnej egzystencji powstała od dnia 1 października 2019 r.

W odwołaniu od decyzji, J. P. wskazał na wydanie jej bez uwzględnienia przez organ treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt 38/13, w którym wskazano, że różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na czas powstania niepełnosprawności jest sprzeczne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z dnia 9 września 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 3 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 oraz ust. 6 u.ś.r. oraz przestawił przebieg postępowania w sprawie.

Następnie, odnosząc się do stanu faktycznego sprawy organ wskazał, że w sprawie bezsprzeczne jest, że T. P. (ur. [...] 1932 r.) orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 23 stycznia 2020 r. (nr [...]) została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji 1 października 2019 r.). Z przeprowadzonego w dniu 12 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika zaś, że T. P. (89 lat) jest wdową, mieszka sama, jest osobą pogodna i miłą, ma pozytywne nastawienie do życia. W obrębie mieszkania porusza się przy pomocy laski, wychodzi też samodzielnie na podwórko. W zakresie czynności samoobsługowych jest samodzielna (sama się ubiera, myje, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, samodzielnie korzysta z toalety i łazienki). Z oceny dokonanej przez starszego specjalistę pracy socjalnej jednoznacznie w ocenie Kolegium wynika zatem, że aktualnie T. P. jest osobą posiadającą orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, jednak pomoc jaka jest jej udzielana przez wnioskodawcę nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Mając na uwadze dokonane w przedmiotowej sprawie ustalenie, to jest że zdaniem Kolegium pomoc jaka udzielana jest przez wnioskodawcę nie uniemożliwia aktywności zawodowej, organ stanął na stanowisku, że stan faktyczny sprawy nie uprawnia do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zgodziło się natomiast z organem pierwszej instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 b ustawy u.ś.r. W ocenie Kolegium, nie jest bowiem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazany wyrok przesądza bowiem o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niekonstytucyjną.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. P. powtórzył zarzuty uprzednio sformułowane w odwołaniu, tj. wskazał na konieczność uwzględnienia w sprawie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Skarżący wskazał dodatkowo, że w dniu 16 sierpnia 2021 r. jego matka złamała kość łonową i potrzebuje stałej opieki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zapadłe rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, a wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 września 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Wójt Gminy K. z dnia 3 sierpnia 2021 r. (nr [...]) odmawiającą mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - T. P.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że matka skarżącego nie wymaga stałej codziennej opieki. Organ ten uznał również, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy ww. orzeczenia ZUS-u wynika, że matka skarżącego została zaliczona do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji, która to niesamodzielność istnieje od dnia 1 października 2019 r. Tym samym nie można przyjąć, że jej niepełnosprawność powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia.

Natomiast SKO odnośnie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazało na treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia sytuacji prawnej strony odwołującej się oraz na ugruntowaną w tym przedmiocie linię orzeczniczą sądów administracyjnych.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści ww. wyroku, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Ponadto, SKO w zaskarżonej decyzji stwierdziło również, że pomoc udzielana matce przez skarżącego nie umożliwia mu aktywności zawodowej.

Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ odwoławczy dotycząca sprawowanej przez skarżącego opieki jest przedwczesna.

Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył w dniu 1 kwietnia 2021 r. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną 89-letnią matką T. P. (ur. [...] 1932 r.), legitymującą się ww. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS, z którego wynika, że jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (niezdolność ta datuje się od dnia 1 października 2019 r.).

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła z kolei do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu.

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Przy czym, należy zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.

Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

W niniejszej sprawie, jak już zaznaczono, organy po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Przy czym, organ pierwszej instancji, po weryfikacji załączonych dokumentów (bez określenia jakich) i w oparciu o ocenę pracownika socjalnego przyjął, że matka skarżącego nie wymaga stałej codziennej opieki - jednocześnie podnosząc - że nie ulega wątpliwości, że nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy i wsparcia drugiej osoby. Takie stanowisko organu pierwszoinstancyjnego jest niejednoznaczne i wewnętrznie sprzeczne. Natomiast SKO wskazało na treść wywiadu środowiskowego z dnia 12 lipca 2021 r. oraz na opinię pracownika socjalnego i skonstatowało, że skarżącemu należało odmówić przyznania świadczenia, bowiem "pomoc jaka jest udzielana przez wnioskodawcę nie umożliwia aktywności zawodowej co nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego", nie dokonując jakichkolwiek szerszych rozważań w tym przedmiocie.

Jednak co istotne, organ odwoławczy ograniczył się do przywołania powyższych dowodów, pomijając pozostały materiał zgromadzony w sprawie. Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy zauważyć, że pierwszy wywiad środowiskowy z dnia 14 kwietnia 2021r. został przeprowadzony na podstawie rozmowy telefonicznej i jego treść w punkcie II jest zasadniczo tożsama z treścią punktu II wywiadu środowiskowego z dnia 12 lipca 2021 r. (vide: str. 11 i 89 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Ustalenia zawarte w wywiadach mają bardzo ogólny charakter (matka jest osobą życzliwa pogodną i miłą; ma pozytywne nastawienie do życia) i nie odnoszą się w żadnej mierze do posiadanych przez nią schorzeń. Stwierdzono w nich również, że porusza się w obrębie swojego mieszkania (przy pomocy laski), wychodzi na podwórko. Jest samodzielna, sama się ubiera, myje, w pozostałych czynnościach związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego wymaga pomocy drugiej osoby.

Nie może jednak ujść uwadze, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie matki skarżącego z dnia 1 kwietnia 2021 r., z którego wynika, że nie może dźwigać, schylać się i klękać, gdyż nie wstanie, ma zawroty głowy i robi się jej słabo. W oświadczeniu z tej samej daty skarżący wskazuje, że matka jest po operacji biodra i choruje na choroby przewlekłe. W kolejnym oświadczeniu matki skarżącego z dnia 12 lipca 2021 r. potwierdzono fakt złamania biodra, osłabienie i zawroty głowy, natomiast skarżący w oświadczeniu z tej samej daty, podkreślał znaczne pogorszenie się stanu zdrowia matki (vide: - k. 55, 53, 31 i 17 oświadczenia w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji). Treść tych oświadczeń została pominięta przez organ.

Niezależnie od powyższych uwag, należy podnieść, że z akt sprawy wynika, iż decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącemu w dniu 4 sierpnia 2021 r. i w tym samym dniu skarżący wniósł odwołanie. Na etapie wniesienia skargi do tut. Sądu, skarżący podniósł, że w dniu 16 sierpnia 2021 r. matka złamała kość łonową i wymaga stałej opieki. Na potwierdzenie tej okoliczności załączył Kartę informacyjną leczenia ambulatoryjnego izby przyjęć z dnia 16 sierpnia 2021 r. Miejskiego Szpitala w M. Z wywiadu wynika, że matka potknęła się i upadła. Stwierdzono złamanie kości łonowej.

Uwzględniając wiek matki skarżącego, która w lutym 2022 r. skończyła 90 lat oraz złamanie jakiego doznała, uprawniony jest pogląd, że w związku z tym zdarzeniem, jej stan zdrowia musiał ulec pogorszeniu (trzeba też pamiętać, że wcześniej złamała biodro). Powszechnie jest też wiadome, że doznanie urazu przez osobę w podeszłym wieku (upadek i wynikające z niego złamanie), skutkuje znacznym ograniczeniem w jej samodzielnym funkcjonowaniu. Wpływa tym samym bezpośrednio na opiekę jakiej wymaga taka osoba. Często zdrowie takich osób nie powraca już do stanu sprzed wypadku. Należy tu dodać, że decyzja organu odwoławczego zapadła w dniu 9 września 2021 r., a wypadek matki skarżącego miał miejsce w dniu 16 sierpnia 2021 r.

W istniejący stanie rzeczy, Sąd uznał, że powyższa okoliczność nie jest obojętna dla oceny zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki. Podobnie, jak treść oświadczeń składanych przez wnioskodawcę i jego matkę w toku postępowania administracyjnego. Skutkuje to istnieniem w tym przedmiocie uzasadnionych wątpliwości, które stanowią niedostateczne wyjaśnienie sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Trzeba pamiętać, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż ustaleń tych dokonuje organ i powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i przywołanych dowodach.

W konsekwencji też, organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, dokona nie budzących wątpliwości w sprawie ustaleń stanu faktycznego związanych z zakresem sprawowanej przez skarżącego opieki, uwzględniając podeszły wiek matki skarżącego (90 lat), jej schorzenia, stan w jakim się znajduje po złamaniu kości łonowej, a także treść powyżej wskazanych oświadczeń wnioskodawcy i matki. Następnie, organ dokona ponownej oceny wniosku skarżącego i całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, badając czy stan faktyczny sprawy pozwala na przyznanie skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia, wypowiadając się również w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (nie podejmowaniem) zatrudnienia. Organ rozważy także możliwość uzupełnienia materiału dowodowego sprawy. Stosownie bowiem do art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądnie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).