Wyrok NSA, sygn. akt I SA 884/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 610  Sprawy komunalizacji mienia
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Oświata
Powołane przepisy: article: ze zm.
journal: Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201
law: Obwieszczenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 11 września 1985 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 11 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 182
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz. 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
Teza: 1. Szkoły wyższe, do których w dniu 27 maja 1990 r. /a więc w dacie komunalizacji mienia z mocy prawa/ miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201 ze zm./ podlegały nadzorowi i kontroli Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Minister ten m.in. realizował politykę państwa w dziedzinie szkolnictwa wyższego i koordynował w tym zakresie działalność szkół wyższych /art. 6 ust. 1 tej ustawy/. W tym stanie prawnym uznać należy, że mienie będące w użytkowaniu szkoły wyższej, służyło do wykonywania zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. Podlegało ono zatem wyłączeniu spod komunalizacji z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach  samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./.

2. "Służenie wykonywaniu zadań publicznych", o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, jest stanem faktycznym w dniu 27 maja 1990 r., na który nie ma wpływu posiadanie lub nieposiadanie tytułu prawnego do korzystania z mienia.

3. Kwestia "uwłaszczenia" szkół wyższych została uregulowana ustawą z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, a więc po dniu 27 maja 1990 r., z którym to dniem następowała komunalizacja mienia z mocy prawa.

Artykuł 182 tej ustawy nie mógł mieć żadnego wpływu na kwestię komunalizacji mienia szkół wyższych.

TEZY

1. Szkoły wyższe, do których w dniu 27 maja 1990 r. /a więc w dacie komunalizacji mienia z mocy prawa/ miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201 ze zm./ podlegały nadzorowi i kontroli Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Minister ten m.in. realizował politykę państwa w dziedzinie szkolnictwa wyższego i koordynował w tym zakresie działalność szkół wyższych /art. 6 ust. 1 tej ustawy/. W tym stanie prawnym uznać należy, że mienie będące w użytkowaniu szkoły wyższej, służyło do wykonywania zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. Podlegało ono zatem wyłączeniu spod komunalizacji z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach  samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./.

2. "Służenie wykonywaniu zadań publicznych", o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, jest stanem faktycznym w dniu 27 maja 1990 r., na który nie ma wpływu posiadanie lub nieposiadanie tytułu prawnego do korzystania z mienia.

3. Kwestia "uwłaszczenia" szkół wyższych została uregulowana ustawą z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, a więc po dniu 27 maja 1990 r., z którym to dniem następowała komunalizacja mienia z mocy prawa.

Artykuł 182 tej ustawy nie mógł mieć żadnego wpływu na kwestię komunalizacji mienia szkół wyższych.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody (...) w przedmiocie komunalizacji z mocy prawa na rzecz Gminy (...).


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 15 stycznia 1997 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody z dnia 21 października 1996 r. wydaną po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją tegoż Wojewody z dnia 27 grudnia 1991 r. /sprostowaną postanowieniem z dnia 9 lutego 1993 r./ stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę C. współwłasności w 1/2 części nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów obręb C., jako działka nr 4 o pow. 1.417 m2, karta mapy nr 150, uregulowanej w Kw - którą Wojewoda odmówił uchylenia powyższej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Komisji podano, że odwołanie od decyzji Wojewody z dnia 21 października 1996 r. złożyła Wyższa Szkoła Pedagogiczna w C., zarzucając naruszenie art. 7 Kpa, a także podnosząc, iż kwestionowana decyzja w ogóle nie odniosła się do istotnego zarzutu, że decyzja komunalizacyjna z dnia 27 grudnia 1991 r. dotknięta jest wadą nieważności. Została bowiem wydana z rażącym naruszeniem prawa, a skoro Wojewoda sprostował omyłkę w tej decyzji, która polegała na tym, że decyzja obejmowała całą działkę, zgodnie zaś ze stanem prawnym należała do Gminy C. w 1/2 części.

Rozpatrując to odwołanie Komisja wskazała, że w postępowaniu inwentaryzacyjnym zostało ustalone, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustalono, że nieruchomość ma dwóch właścicieli: Romana T. i Gminę C. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w C. nie legitymuje się żadnym tytułem prawnym do tej nieruchomości. Faktyczne użytkowanie nieruchomości przez tę Szkołę nie jest przeszkodą do jej komunalizacji. Konkludując Komisja uznała, że zostały spełnione przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ do komunalizacji przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa i brak było uzasadnienia do uchylenia decyzji w tym przedmiocie.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wyższa Szkoła Pedagogiczna w C. wnosi o uchylenie powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Skarżąca przedstawia przebieg postępowania administracyjnego wskazując na to, że postępowanie w sprawie komunalizacji spornego mienia zostało wznowione na tej podstawie, że WSP jako użytkownik nieruchomości bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Nieruchomość tę od 1977 r. użytkuje skarżąca. Z tą datą - zdaniem strony skarżącej - grunt został przekazany jej w zarząd. Na podstawie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ stał się zatem z mocy prawa przedmiotem wieczystego użytkowania, a budynki własnością uczelni. Organ odwoławczy do kwestii tej w ogóle się nie odniósł, chociaż została ona podniesiona w odwołaniu. Okoliczność, że uczelnia nie dysponuje dokumentami o przekazaniu spornego gruntu w zarząd nie może stanowić o tym, że prawo takie nie istniało, skoro przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U. nr 23 poz. 97/ dopuszczają wykazywanie tego prawa - w razie braku dokumentów - zeznaniami świadków lub oświadczeniami stron. Ponadto w skardze ponawia się zarzut, że postanowieniem wydanym w trybie art. 113 par. 1 Kpa nie można dokonywać w istocie zmiany decyzji, przyznając jednocześnie uprawnienia właścicielskie do 1/2 nieruchomości Romanowi T., bez wykazania, na jakiej podstawie prawnej organ dokonał ustaleń w tym zakresie. Nie można też tego traktować jako zmiany decyzji w trybie art. 154 Kpa, odnoszącego się do decyzji, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, co w tej sprawie nie ma miejsca.

W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w motywach zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy Wyższa Szkoła Pedagogiczna w C. jest stroną postępowania komunalizacyjnego dotyczącego przedmiotowej nieruchomości. Tylko bowiem posiadanie tego przymiotu uzasadniałoby wznowienie postępowania w rozpatrywanej sprawie na wniosek tej Szkoły na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa, jak to przyjmuje postanowienie Wojewody z dnia 21 sierpnia 1996 r. Organy obu instancji tą kwestią w ogóle się nie zajmowały. Z motywów decyzji wydanych w postępowaniu wznowieniowym i wyciągniętych tam wniosków, że przedmiotowa nieruchomość nie podlega wyłączeniu spod komunalizacji, bo skarżąca Szkoła nie posiada do niej tytułu prawnego, można by wnosić, że skarżąca Szkoła nie ma przymiotu strony w postępowaniu, o którym mowa. W takim jednak razie organ I instancji powinien był wydać decyzję na podstawie art. 149 par. 3 Kpa, odmawiającą wznowienia postępowania.

Zdaniem Sądu, skarżąca Szkoła taki przymiot posiada. W sprawie jest bowiem bezsporne, że mienie będące przedmiotem komunalizacji było w faktycznym użytkowaniu skarżącej Szkoły. Szkoły wyższe, do których w dniu 27 maja 1990 r. /a więc w dacie komunalizacji mienia z mocy prawa/ miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. 1985 nr 42 poz. 201 ze zm./, podlegały nadzorowi i kontroli Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Minister ten m.in. realizował politykę państwa w dziedzinie szkolnictwa wyższego i koordynował w tym zakresie działalność Szkół Wyższych /art. 6 ust. 1 tej ustawy/. W tym stanie prawnym uznać należy, że mienie będące w użytkowaniu Wyższej Szkoły Pedagogicznej w C. służyło do wykonywania zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. Podlegało ono zatem wyłączeniu spod komunalizacji następującej z mocy prawa, na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. W myśl zaś poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r. III ARN 64/94, że jednostka /tam chodziło o Najwyższą Izbę Kontroli/, która korzystała z mienia ogólnonarodowego w sposób określony w powołanym wyżej przepisie, jest stroną dotyczącą komunalizacji tego mienia i podzielając ten pogląd przez skład orzekający w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca Szkoła - jak już o tym była wcześniej mowa - jest stroną postępowania komunalizacyjnego w rozpatrywanej sprawie. Ponieważ nie brała w nim udziału bez własnej winy, to istniały podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa. Dodać przy tym wypada, że "służenie wykonywaniu zadań publicznych", o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., jest stanem faktycznym w dniu 27 maja 1990 r., na który nie ma wpływu posiadanie lub nieposiadanie tytułu prawnego do korzystania z mienia /zob. w tym przedmiocie m.in. wyrok NSA z dnia 10 maja 1996 r. I SA 317/95 - ONSA 1997 Nr 2 poz. 79/.

Wydane w postępowaniu wznowieniowym decyzje nie uwzględniły przytoczonego wyżej stanu prawnego, co doprowadziło do wydania tych decyzji z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., jak i przepisów postępowania, w tym art. 151 par. 1 pkt 1 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa.

Naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy i Sąd nie będąc związany granicami skargi, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 29 i art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/, orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji wydanych w postępowaniu wznowieniowym.

Odnosząc się natomiast do zarzutów zgłoszonych w skardze, to w tym postępowaniu są one - zdaniem Sądu - bezprzedmiotowe. Kwestia "uwłaszczenia" szkół wyższych została uregulowana ustawą z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385/, a więc po dniu 27 maja 1990 r., z którym to dniem następowała komunalizacja mienia z mocy prawa. Art. 182 tej ustawy nie mógł więc mieć żadnego wpływu na kwestię komunalizacji przedmiotowego mienia. Postępowanie w niniejszej sprawie w ogóle nie dotyczy "uwłaszczenia" skarżącej Szkoły, dlatego powoływane w skardze zarzuty dotyczące postępowania dowodowego w tego rodzaju postępowaniach są bez znaczenia. Zgodzić się natomiast trzeba z zarzutem skargi, że jest niedopuszczalne takie prostowanie w trybie art. 113 par. 1 Kpa decyzji, które prowadzi do nowego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wadliwość ta, wobec odmowy uchylenia decyzji komunalizacyjnej, nie mogła być usunięta we wznowionym postępowaniu. Właściwym trybem postępowania w tym przedmiocie byłby tryb przewidziany w art. 156 i nast. Kpa.

W toku dalszego postępowania należałoby rozważyć uruchomienie takiego postępowania, zwłaszcza że konieczność zastosowania w sprawie wznowieniowej unormowania zawartego w art. 146 par. 1 Kpa, spowoduje pozostawienie w obrocie prawnym decyzji komunalizacyjnej z dnia 27 grudnia 1991 r. wraz z prostującym ją postanowieniem, które naruszają w sposób rażący prawo.

Reasumując, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.