Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2024/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Monika Nowicka /spr./ Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi L. O. i M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2024/04

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] września 2001 r. nr [...] orzekającą o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] Nr [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2 z obrębu [...] oraz o odmowie zwrotu części tej nieruchomości, stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni [...] m2 z obrębu [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją Starosty Powiatu [...] z dnia [...] września 2001 r. orzeczono - na podstawie art. 136, 137, 139 i 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. Nr 46 z 2000 r. poz. 543, ze zm.) - o zwrocie wymienionych wyżej działek ewidencyjnych na rzecz: L. O. i S. A. – jako byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości oraz na rzecz M. S. (spadkobiercy byłego współwłaściciela J. R.), J. K. i G. J. (spadkobierców byłego współwłaściciela J. K.), odmawiając jednocześnie zwrotu działki nr [...].

Powyższa decyzja organu I instancji uzasadniona została stwierdzeniem, że zwracana część nieruchomości nie została wykorzystana na cele, dla których nastąpiło jej wywłaszczenie tj. budowa osiedla wielorodzinnego z usługami "[...]", co zostało orzeczone decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] lutego 1978 r. nr [...], zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r., zmienioną decyzją z dnia [...] lutego 1974 r. Ustalono przy tym, że działka o numerze [...], której odmówiono zwrotu, znajdowała się w liniach rozgraniczających ulicy [...], wybudowanej dla potrzeb osiedla i stanowiła ona element jego infrastruktury związanej z funkcjonowaniem osiedla (przeprowadzono kable telefoniczne oraz kable wysokiego i niskiego napięcia).

Od powyższej decyzji Starosty odwołanie wniosła Gmina [...] domagając się jej uchylenie w części dotyczącej zwrotu działki nr [...] jako że – zdaniem odwołującej się – grunt ten znajdował się w liniach rozgraniczających ulic [...] i [...].

Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej Wojewoda [...] uznał, że zebrany w postępowaniu pierwszej instancji materiał dowodowy wymaga uzupełnienia w dodatkowym postępowaniu wyjaśniającym. Powyższe sprowadzało się w szczególności do sprawdzenia czy w/w decyzja nr [...] Wydziału [...] W. z dnia [...] lipca 1972 r. o lokalizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego "[...]" jest nadal aktualna oraz czy działki nr [...] i [...] znajdują się w liniach rozgraniczających ulic.

W związku z tym decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] Wojewoda uchylił w całości decyzję nr [...] Starosty przekazując mu jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Na skutek skargi wniesionej przez M. S. i L. O., wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 566/02 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w/w decyzję kasacyjną Wojewody [...], stwierdzając w uzasadnieniu swego orzeczenia, że okoliczności, które polecił organ odwoławczy wyjaśnić organowi pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, mogły zostać wyjaśnione w postępowaniu odwoławczym, przy zastosowaniu trybu przewidzianego w art. 136 k.p.a.

Rozpoznając zatem sprawę ponownie w postępowaniu odwoławczym, Wojewoda zlecił Staroście - w trybie art. 136 k.p.a. - przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu zbadanie, czy powołana wyżej decyzja lokalizacyjna nie utraciła ważności w całości lub w części. W toku jednak powyższego postępowania odwoławczego, nastąpiła zmiana przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, które regulowały kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Stało się to w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141 z 2004 r. poz. 1492). Mając powyższe zatem na uwadze organ II instancji uznał za celowe, aby organ I instancji ponownie rozstrzygnął sprawę, w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku zbadania istnienia przesłanek wynikających z treści art. 136 i art. 137 w nowym brzmieniu oraz nowego art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Motywując swoje stanowisko Wojewoda podniósł przy tym, że gdyby rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o zmienione przepisy nastąpiło jedynie w postępowaniu drugiej instancji, to w takim wypadku strony pozbawione by zostały możliwości rozpoznania sprawy przez instancję odwoławczą, co prowadziłoby do rażącego naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określonej w art. 15 k.p.a.

W tych warunkach organ odwoławczy - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. – uchylił w całości decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] września 2001 r., przekazując mu jednocześnie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli M. S. i L. O.

Skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podnieśli, że jest ona niezgodna z prawem i z treścią w/w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2003 r. Twierdzili też, iż Wojewoda [...] był organem, który winien wydać decyzję merytoryczną a nie kasacyjną. W szczególności podnieśli, że zacytowane przez organ odwoławczy przepisy art. 136, 137 w nowym brzmieniu i 229 a ustawy gruntowej nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ badając w tym kontekście przedmiotową sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynika sprawy, skutkowało to jej uchyleniem.

Generalnie - zgodnie z przepisem art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) – ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie zarówno sąd wojewódzki jak o organ, którego działania było przedmiotem zaskarżenia. W niniejszej sytuacji, na skutek wskazanej wyżej zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami ( zmiana art. 136, 137 oraz wprowadzenie art. 229 a ), która to nowelizacja weszła w życie z dniem 22 września 2004 r. ocena ta, w części odnoszącej się do treści zmienionych przepisów aktualnie utraciła swoje znaczenie.

Powyższe zatem oznacza, że organ nie ma obowiązku prowadzenia obecnie postępowania wyjaśniającego odnośnie kwestii czy decyzja lokalizacyjna utraciła swoją moc czy też nadal jest ważna.

W miejsce tego zagadnienia pojawiła się kwestia, o której wspomina znowelizowany przepis art. 137 ust 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co skutkuje w szczególności koniecznością ustalenia czy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Materiał dowody zgromadzony w niniejszej sprawie jest bardzo bogaty i dodatkowo szereg ustaleń faktycznych, które do tej pory poczyniono przeszły kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności z uzasadnienia wyroku tegoż Sądu wynika, że na choć w planie realizacyjnym ogólnym zagospodarowania terenu osiedla "[...]" zatwierdzonym decyzją z dnia [...] października 1977 r. zaprojektowano ciągi spacerowe oraz zieleń osiedlową dla mieszkańców okolicznych budynków mieszkalnych oraz szkoły i przedszkola, to do dnia orzekania przez Sąd – mimo upływu 25 lat – zadanie inwestycyjne przewidziane tym planem odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie zostało zrealizowane.

Nieruchomość ta – poza jej częściami stanowiącymi obecnie działki nr [...] i [...], które znajdują się w granicach rozgraniczających ulic [...] i [...] (zatem wchodzą w obszar dróg publicznych utworzonych dla obsługi osiedla) nie jest w żaden sposób zagospodarowany na potrzeby osiedla "[...]" i stanowi porośnięty trawą i chwastami oraz zdziczałymi drzewami owocowymi obszar.

W tym kontekście, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione podtrzymać w dalszym ciągu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w okolicznościach tej sprawy, organ odwoławczy winien rozpoznać odwołanie wydając decyzję merytoryczną a nie kasacyjną. Ta ostatnia bowiem decyzja może – w myśl przepisu art. 138 § 2 k.p.a. – być wydana tylko w przypadku, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Taka sytuacja zaś w przedmiotowym wypadku nie zachodziła a niewielkie uzupełnienie materiału dowodowego może być przeprowadzone w postępowaniu odwoławczym w trybie przepisu art. 136 k.p.a.

Twierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w przypadku zmiany prawa w toku postępowania międzyinstancyjnego, orzekanie merytoryczne przez instancję odwoławczą skutkowało by naruszeniem zasady dwuinstancyjności nie jest trafne. O tym bowiem kiedy organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną rozstrzyga wyłącznie treść wspomnianego wyżej przepisu art. 138 § 2 k.p.a. a ten nie zawiera takiego warunku.

Dodatkowo trzeba także zauważyć, że choć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powołał się na zmianę przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, która obowiązuje od dnia 22 września 2004 r., w sentencji decyzji – jako podstawę prawną rozstrzygnięcia – powołując się na Dziennik Ustaw z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ) przywołano wadliwie przepisy już nieobowiązujące.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.